CAPUT XXV.
De aliis signis in Acropoli, inter ea Anacreontis — Olympiodoro — Græcorum clade ad Chæroneam — bello post Alexandri mortem cum Antipatro, Cassandro et Demetrio gesto, Athenisque expugnatis.
In Atheniensium arce Periclis Xanthippi filii statua est, ipsius etiam Xanthippi, qui ad Mycalen cum Persis navali prœlio conflixit. Sed Periclis sejuncta est a ceteris: Xanthippo vero adstat Anacreon Teius, qui primus post Lesbiam Sappho magnam carminum suorum partem in exprimendis amoribus consumsit. Habitus ejus est veluti hominis per ebrietatem cantantis. Feminas eas, quæ prope sunt, Io Inachi, et Callisto Lycaonis filias, fecit Dinomenes. Eadem fere omni ex parte de utraque narrantur, amor scilicet Jovis, Junonis ira, et mutatio utriusque, Ius in bovem, Callistus in ursam. (2) In eo arcis muro, qui ad austrum conversus est, Gigantum, qui Thraciam olim et Pallenes angustias incoluere, vulgo celebratum bellum, Atheniensium contra Amazones pugnam, ad Marathonem in Persas magnum facinus, Gallorum in Mysia internecionem Attalus dedicavit, singula duûm fuere cubitûm spatio contenta. Inter ceteras statuas locum suum obtinet Olympiodorus: quem honorem consecutus est, quum ob rerum, quas gessit, magnitudinem, tum quod iniquissimis temporibus, inter homines continuis cladibus afflictos ac jam spem omnem posteri temporis abjicientes fidentem animum servarit.
3. Illa enim ad Chæroneam plaga Græcis universis malorum exstitit initium. Nam et qui communem causam neglexerant, et qui cum Macedonibus in acie steterant, in servitutem simul omnes redacti sunt. Urbes quidem tum Philippus quamplurimas cepit: Athenienses vero per simulationem pacis quam gravissimis affecit detrimentis, quum et insulas illis et maris imperium ademisset. Ac quantisper deinde regnavit Philippus, ac post eum Alexander, nihil omnino novi moliri Athenienses ausi sunt: quum vero Macedones mortuo Alexandro Aridæo regnum detulissent, commissa tamen Antipatro imperii administratione, non ferendum esse amplius visum est, Græcorum res tamdiu a Macedonibus oppressas teneri. Quare et ipsi statim arma ceperunt, et ad bellum alios etiam excitarunt. (4) Quæ vero urbes cum Atheniensibus societatem coierunt, hæ propemodum fuere: ex Peloponneso Argi, Epidaurus, Sicyon, Trœzen, Elei, Phliasii, Messene: ex iis, qui extra Corinthiorum Isthmum sunt, Locri, Phocenses, Thessali, Carystus, Acarnanes, qui cum Ætolis censentur: at Bœotii, qui Thebis deletis Thebanum agrum tenebant, quum veriti essent ne Athenienses Thebas, eo colonia deducta, adversus se restituerent, non modo in eam societatem nomen suum non ediderunt, sed etiam opes suas omnes in Macedonum studia contulerunt. (5) Quum vero civitates, quæ tunc belli gerendi causa conspirarant, singulos duces dedissent, ab universis imperator declaratus est Leosthenes Atheniensis, quum propter patriæ dignitatem et militaris rei scientiam, tum quod præclara ejus viri in omnes Græcos merita exstabant. Nam quum Alexander Græcos, qui Dario stipendia fecerant, in Persidis urbes dividere statuisset, hic eos, antequam id fieret, classe in Europamreportavit: et plane quum hominum de se spem virtute vinceret, fuit ejus mors non magis luctuosa cunctis, quam calamitosa. Tunc enim demum Macedonum præsidia, impetu in Athenienses facto, Munychiam primum, Piræeum deinde, et longos muros occuparunt. (6) Verum Antipatro mortuo, Olympias ex Epiro profecta, sublato Aridæo, non diu regnum tenuit. Neque enim multo post a Cassandro per obsidionem capta, multitudini tradita est. Regno vero inito Cassander (ut cetera, quæ ad Athenienses non pertinent, missa faciam) Panactum Atticæ castellum et Salaminem cepit, tyrannumque Atheniensibus imposuit Demetrium Phanostrati filium, hominem ex patre sapientiæ laude præstantem. Hunc Demetrius Antigoni filius adolescens, e singulari quodam in Græcos studio gloriam captans, non ita multo post dejecit: (7) sed rursus Cassander, pro acerbissimo quo in Athenienses laborabat odio, Lachari, qui ad illud usque tempus principem in republica locum tenuerat, in fidem suam recepto, ut tyrannidem invaderet, persuasit: et is quidem omnes, de quibus aliquid literis mandatum sit, acerbitate in homines, in deos impietate superavit. At Demetrius Antigoni filius, etsi nonnihil ab Atheniensibus dissidebat, evertit tamen et Lacharis tyrannidem. Is ubi captos vidit muros, ad Bœotios confugit. Quo quum aurea scuta ex arce direpta, et Minervæ ipsius, quæ demi poterant, ornamenta omnia asportasset, valde dives opum esse credebatur: (8) propter quam de ipsius divitiis opinionem a Coronæis est interemptus. Liberatis vero Atheniensibus tyrannorum dominatu, non statim Demetrius post Lacharis cædem Piræeum reddidit: quin postea, quum bellica vi urbem in potestatem redegisset, præsidio et munitionibus eum ejus locum firmavit, quod Museum appellant. Est autem hic intra vetus pomœrium, e regione arcis, collis, in quo Musæum vatem canere solitum, atque ibidem senectute consumtum humatum ferunt. Eodem postea in loco Syro homini monumentum est erectum. Eum igitur collem Demetrius tum occupatum munivit.
De Olympiodori felici contra Macedones expeditione — honore Leocrito et Olympiodoro habito — Diana Leucophryene — æde Erechthei ejusque memorandis — Minervæ simulacro e cœlo delapso in Acropoli — Callimacho χαχιζοτέχνῳ.
Aliquot post annis excitavit non multos Atheniensium rerum a majoribus suis gestarum memoria. Quare quum viderent, quorsum evasisset reipublicæ decus, confestim Olympiodorum ducem deligunt. Is habito delectu, in quo neque senibus neque pueris vacatio fuit, exercitum contra Macedones eduxit, non robore magis quam militum alacritate confisus, pristinam se belli gloriam patriæ vindicaturum. Prœlio itaque Macedones fudit; ac fugientes in Museum persecutus, loco capto, Athenienses Macedonum dominatu liberavit. (2) Quo tempore quum omnes reipublicæ egregiam operam navassent, Leocriti tamen Protarchifilii virtus excelluit. Is enim primus muros adscendit, primusque intra Museum irrupit: atque ei quidem in pugna cæso et alii ab Atheniensibus honores habiti sunt, et ejus clypeum Jovi Eleutherio (Liberatori) dedicarunt, cum inscriptione, nominis et præclari facinoris indice. (3) At Olympiodorus non unum hoc virtutis suæ, quod paulo superius commemoravimus, specimen dedit: sed, præterquam quod Piræeum et Munychiam recepit, idem Macedones Eleusinem invadentes, collecta Eleusiniorum manu, vicit: et ante, quum in Atticam Cassander esset hostiliter ingressus, navibus in Ætoliam profectus, ab Ætolis, ut auxilia mitterent, impetravit. Quæ maxime res, bello illo impendente, saluti Atheniensibus fuit. Sunt igitur illi apud Athenienses sua, quum in arce, tum in Prytaneo monumenta: et Eleusine picturæ res ejus gestæ sunt mandatæ. Quin et e Phocensibus qui Elateam incolunt, ex ære statuam Olympiodoro Delphis posuerunt, quod illis, quum a Cassandro defecissent, opem tulerat. (4) Prope Olympiodori statuam Dianæ ex ære simulacrum stat, Leucophryenes cognomento: Themistoclis filii dedicarunt. Magnetes enim, quibus ex regis liberalitate imperavit Themistocles, Leucophryenen Dianam colunt. Sed enim mihi non est, universæ Græciæ historiam contexenti, in hac parte diutius immorandum. Endœus patria fuit Atheniensis, Dædali discipulus, qui fugientem Dædalum ob cædem Cali est in Cretam secutus: hic sedentem fecit Minervam, cujus est inscriptio, dedicasse Calliam, Endœum fecisse. (5) Est ibidem ædes, quod Erechtheum appellant. In vestibulo Jovis Supremi ara est: ad quam victimas non cædunt, sed liba duntaxat apponunt: ac vino quo minus utantur, religione prohibentur. In ipso aditu aræ sunt, Neptuni una, ad quam ex oraculo etiam Erechtheo rem divinam faciunt: Butæ herois altera: tertia Vulcani. In parietibus picta sunt quæ ad Butadarum gentem pertinent. Ædes ipsa duplex est. In ea marinæ aquæ puteus: quod certe miraculo non adscripserim. Nam et ex iis, qui mediterranea incolunt, alii, et in primis in Caria Aphrodisienses, talem puteum habent. Sed quod literis mandandum sit, id nempe est, quod flante austro undarum sonitum reddit: quodque in saxo tridentis forma incisa est. Quæ esse monumenta dicunt ejus, quod Neptuno fuit de Attica, certaminis.
6. Et sacra quidem Minervæ quum urbs, tum regio est universa. Curiæ enim et suos quæque deos privatim colunt, et Minervæ communiter divinam rem faciunt. Omnium vero sanctissimum Minervæ signum illud est, quod multis ante annis de communi omnium oppidulorum consilio, quum in unam omnes urbem coirent, dedicatum est eo in loco, qui nunc Acropolis (arx), tum vero Polis (urbs) nominabatur. Delapsum quidem de cœlo fama vulgavit: sed mihi id neque affirmare, neque refellere in præsentia in animo est. Lucernam ex auro deæ Callimachus fecit: (7) in quam oleum infusum (id quod semel quotannis faciunt) non consumitur,nisi exacto demum anno, quum tamen lucerna dies noctesque ardeat. Id ideo evenit, quod lucernæ inest e lino Carpasio funiculus, quod linum unum ex omnibus igni non conficitur. Eminet supra lucernam palma ænea: quæ quum ad lacunar consurgat, exceptum vaporem facile dissipat. Callimachus vero ipse, qui lucernam fecit, etsi multo est infra summos artifices, sollertia tamen ceteris longe præstitit: primus enim lapides terebravit: nomen vero Cacizotechnos (quasi dicas, sui in arte calumniator) aut sibi ipse imposuit, aut ab aliis impositum usurpavit.
De donariis in templo Poliadis Minervæ — de ejus olea — virginibus Canephoris in sacris Minervæ — Tolmidis signo ejusque rebus gestis — aliis signis — de quibusdam ad Herculem et Theseum pertinentibus — de Minoe et Minotauro.
Erectus est autem in Poliadis delubro Mercurius ligneus (fuisse aiunt Cecropis donarium), per myrti ramos non conspicuus. Inter vetustissima donaria, quorum mentio fiat digna sunt lecticaria sella compactilis, Dædali opus, et de Persarum spoliis Masistii, qui ad Platæas equitum dux fuit, lorica, et acinaces, qui Mardonii fuisse dicitur. Masistium quidem ab Atheniensium equitatu interemptum scimus: Mardonius vero in acie contra Lacedæmonios dimicans, a Spartano milite est interfectus; ejus igitur acinacen aut omnino non sustulissent Lacedæmonii, aut certe sublatum Athiensibus non concessissent. (2) De olea vero aliud nihil memorant, nisi esse eam Minervæ de Attica certaminis monumentum. Addunt, incensa a Persis urbe conflagrasse oleam, sed eodem die in duûm cubitûm proceritatem germinasse. Cum Minervæ templo Pandrosi ædes conjuncta est, quæ sola ex sororibus fidem in deposito servavit. (3) Jam vero, quæ magnæ mihi sunt admirationi neque apud omnes vulgata, ea, uti se habent, exponam. Virgines duæ non longe a Poliados templo habitant: eas Atheniensesarrhephoros(Cistiferas) appellant. Hæ certum tempus apud deam commorantur: deinde ubi festus ejus dies advenit, per noctem capite tollunt, quæ illas Minervæ sacerdos ferre jusserit, quum neque ipsa, quid ferendum det, neque virgines, quid ferant, sciant. Est in urbe septum quoddam, non longe a Veneris, quæ in Hortis dicitur, et per idem in nativam specum quandam descensus: ibi descendentes virgines illæ onus deponunt, et pro eo aliud item velatum et occultum tollunt: et has quidem in posterum ex eo tempore missas faciunt: sed pro illis totidem alias, quas in arcem adducant, capiunt. (4) Ad Minervæ templum anus est Eueris, cubitali fere altitudine: quam inscriptio Lysimachæ ministram esse dicit. Sunt etiam ex ære signa duo grandia, virorum ad pugnam distantium: eorum alterum Erechtheum appellant, alterumEumolpum: neque tamen ignorant Atheniensium qui res priscas norunt, Immaradum esse hunc Eumolpi filium, quem Erechtheus occiderit. (5) In basi etiam statuæ sunt, Entus (?), qui vates Tolmidæ fuit, Tolmides etiam ipse, qui Atheniensium classis dux et alios magnis affecit incommodis, et in primis Peloponnesiorum maritimum agrum excursionibus infestum reddidit. Idemque Lacedæmoniorum ad Gytheum navalia incendit; finitimos dein adortus, Bœas et Cytheriorum insulam cepit. Quum in Sicyoniorum deinde finibus escensionem fecisset eos, qui armis, quominus agrum popularetur, impedire conati sunt, ad urbem repulit. Inde Athenas reversus, in Eubœam et Naxum cleruchos (colonos) Athenienses deduxit. Idem, cum exercitu in Bœotos impetu facto, agros late depopulatus est. Capta mox per obsidionem Chæronea, in Haliartiorum fines excurrit: ubi et ipse dimicans cecidit, et copiæ ejus omnes fusæ fugatæque sunt. Atque hæc quidem de Tolmide comperta habeo. (6) Exstant prisca Minervæ signa, quæ sane integra manserunt, decolorata tamen fumo, et quæ ictum omnino nullum valeant sustinere. Ad ea enim flamma pervasit, quo tempore, quum naves conscenderent Athenienses, urbem, quam militaris ætas deseruerat, Xerxes occupavit. Spectatur et apri venatio: parum vero mihi liquet, an is Calydonius aper sit. Cycni etiam cum Hercule pugna. Ab hoc quidem Cycno et alios interemptos ferunt, et Lycum Thracem, propositis de singulari certamine præmiis: ad Peneum autem amnem ab Hercule est ipse interfectus.
7. Atque eorum quidem, quæ de Theseo Trœzenii commemorant, hoc est: Herculem Trœzenem ad Pittheum venisse: quumque accumbere vellet, leonis pellem deposuisse: accessisse et alios Trœzeniorum pueros, et Theseum annum agentem ferme septimum: ceteros, ut leonis pellem viderunt, perterritos aufugisse: Theseum, nihil magnopere metuentem, paulisper egressum esse, abreptaque de servorum manibus bipenni, quod viventem leonem esse putaret, invadere illum voluisse. (8) Et hæc quidem de Theseo prima apud Trœzenios historia vulgata est. Alteram adjiciunt: crepidas Ægeum sub saxo et ensem deposuisse, quibus signis filium postea agniturus esset; ac deinde Athenas reversum: Theseum, quum jam sextum decimum ætatis annum attigisset, amoto saxo depositum sublatum Ægeo attulisse. Res tota ex ære, præter saxum, in arce expressa est. (9) Etiam aliud Thesei facinus memoriæ commendarunt, de quo hujusmodi narratur historia. Cretensium agrum quum alium, tum eum, qui Tethrini (?) amni adjacet, taurum infestum reddidisse. Fuerunt autem priscis temporibus belluæ hominibus formidolosiores. Cui rei testimonio sunt Nemeæus et Parnassius leo: dracones in pluribus Græciæ locis: apri etiam, Calydonius atque Erymanthius, et in Corinthiorum finibus Crommyonius. Eadem de causa feras illas dicebant partim terram protulisse, partim diis fuisse sacras; nonnullas etiam ad homines plectendos exstitisse. Taurum igitur hunc Cretenses Neptuni ira immissum in suos agros memorant, quod Minos late mari toti, quod Græciam alluit,imperans nihilo quam ceteris diis Neptuno majorem honorem habuisset: (10) e Creta vero eundem taurum in Peloponnesum transportatum esse, unumque fuisse hunc de duodecim Herculis laboribus. In Argivorum vero campos dimissum, per Corinthiacum Isthmum in Marathoniam Atticæ regionem fugisse: ibi inter alios multos quos casus obtulerat, Minois etiam filium Androgeum interemisse; Minoem vero, quum id Atheniensium fraude accidisse sibi persuaderet, comparata classe Athenas oppugnatum venisse, ac non prius Athenienses vexare desiisse, quam se pacti essent pueros septem ac totidem virgines in Cretam missuros, qui Minotauro, quem Minos in Labyrinthio Gnosi incluserat, traderentur. Marathonium vero taurum postea Theseum fama est in arcem egisse, atque ipsi deæ mactasse: cujus rei imaginem Marathoniorum populus dedicavit.
De Cylone — Minervæ signo ex bellica præda — muris Acropolis — Panis cultu — Areopago et memorandis in eo — aliis dicasteriis Atheniensium eorumque originibus.
At Cylonem cur dignum putarint cui æneam statuam ponerent, comperti nihil habeo, quum de tyrannide eum consilia inisse constet. Habitum tamen hunc illi honorem conjicio, quod et formæ dignitate præstiterit, et gloria fuerit minime vulgari: nam in Olympia victor de iterato stadio renunciatus est, et Theagenis Megarensium tyranni filiam in matrimonio habuit. (2) Præter ea vero, quæ adhuc recensui, duo sunt ex bellicæ prædæ decimis insignia apud Athenienses opera: de Persarum, qui in Marathoniorum fines invaserant, manubiis Minervæ ex ære signum, quod Phidias fecit: in cujus clypeo Lapitharum et Centaurorum pugnam Mys cælavit, quum eam Myi, et quæ in clypeo spectantur reliqua, Parrhasius Euenoris filius pinxisset. Hastæ cuspis et in summa galea crista hujus Minervæ a Sunio usque adnavigantibus conspicua est. De Bœotiorum vero et Chalcidensium, qui in Eubœa sunt, decimis æneus currus positus est. Duo præterea dona dedicarunt, Periclem Xanthippi filium, et, quæ omnium Phidiæ operum spectatu dignissimum, Minervam: quam, quod a Lemniis dedicata est, Lemniam appellant. (3) Arcem ipsam, præter eam partem, quam Cimon Miltiadis filius exstruxit, muris cinxisse Pelasgos homines tradunt, qui sub arce quondam habitarunt: Agrolam enim et Hyperbium ** de quibus quum sciscitarer, aliud nihil comperi quam e Sicilia eos in Acarnaniam (?) migrasse.
4. Quum jam descenderis, non tamen ad inferiores urbis partes, sed paulo infra propylæa, fontem videas, et illi propinquum Apollinis et Panos fanum in specu, in quo cum Creusa Erechtei filia Apollinem concubuisse fama vulgavit. De Pane vero hæc memoriæ prodita sunt: nuncium ad Lacedæmonios de Persarum in Atticam irruptione Phidippidem missum: hunc, quum rediisset, retulisse, Lacedæmonios minus mature copias educere, quod religione impedirenturcum exercitu exire, antequam luna orbem complesset: sibi vero ad Parthenium saltum Panem obvium factum, qui se Atheniensibus pro sua erga eos benevolentia in pugna ad Marathonem præsto futurum pollicitus fuerit. Ex eo nuncio deo honores haberi cœptos. (5) In qua parte est etiam Areopagus (Martis collis): inde autem nomen accepit, quod Mars in eo loco primus capitis causam dixerit. Nam et Halirrhothium ab eo occisum, et qua de causa, ante exposuimus. Sed et postea Oresti de matris cæde judicium constitutum ferunt, exstatque adhuc Minervæ Areæ ara, quam absolutus dicitur dedicasse. Lapides ibidem duo sunt rudes, quibus accusatores et rei insident; alterum Contumeliæ, Impudentiæ alterum vocant. (6) Proxime dearum est ædes, quas Athenienses Semnas (severas), Hesiodus in Theogonia Erinyes nominat. Earum serpentibus esse crinem implicitum, primus omnium finxit Æschylus. Nihil tamen vel harum, vel ceterorum, quæ illic posita sunt, inferorum numinum simulacra quicquam horribile præ se ferunt. Sunt vero Plutonis, Mercurii et Telluris signa: ad quæ rem divinam faciunt quicunque in Areopagi judicio capitis periculo fuerint liberati: sed alii etiam, quum hospites, tum cives. (7) Intra septum Areopagi Œdipi quoque monumentum est, de quo quum sedulo quærerem, ejus ossa Thebis eo deportata comperi. Quæ enim de Œdipi morte Sophocles finxit, Homerus facit quo minus vera fuisse credam: ab eo enim traditum scimus, Mecisteum Thebas profectum, iis ludis, qui ad Œdipi tumulum facti sunt, decertasse.
8. Sunt apud Athenienses etiam alia judicia, sed minus illustria: eorum unum Parabystum (absconsum), alterum Trigonum (triquetrum) nominant. Illud ab obscuro urbis loco, in quo levissimæ prorsus causæ cognoscuntur: hoc a loci forma nomen assumsit. Batrachii vero et Punicei a coloribus in hunc usque diem nomina permansere. Maximum vero omnium, et quo frequentissimi conveniunt, Heliæam vocant. Eorum quæ de cæde sunt unum «ad Palladium» appellant, ubi involuntariæ quoque cædis causæ agitantur. Atque in eo quidem primum Demophontem causam dixisse nemo ambigit: cujus vero is criminis reus fuerit, non satis inter omnes convenit. (9) Diomedem quidem tradunt, Ilio capto, quum in patriam reveheretur, per noctem ad Phalerum appulisse. Ubi quum Argivi, qui cum eo erant, in agrum tanquam hostilem excurrerent, ut qui aliam quam Atticam terram inter tenebras crederent, Demophontem aiunt, et ipsum nescientem Argivorum eam classem esse, ad propulsandas populationes accurrisse. Quumque, aliquot interfectis, Palladio erepto, domum abiret, ab ejus equo Atheniensem hominem, quum parum is prospiceret, subversum elisumque interiisse. Demophontem itaque alii ab ejus, qui interfectus fuerat, propinquis, alii vero ab Argivorum republica reum factum memorant. (10) In Delphiniocausam dicunt qui se jure occidisse defendunt: quo judicio et Theseus, quum Pallantem ejusque filios res novas molientes interemisset, absolutus est. Ante Theseum autem interfectorem necesse erat exilii causa solum vertere, aut talionis pœnam suscipere. In Prytaneo denique de ferro aliisque inanimis judicium fit: cujus rei hoc initium fuisse arbitror. Erechtheo Athenis regnante, primum bovem sacerdos is, qui Buphonus (bovis occisor) est appellatus, ad Poliei Jovis aram occidit, statimque relicta bipenne e finibus excessit: bipennis judicio absoluta est. Et eum quidem ritum quotannis servant. (11) Dicuntur autem alia quoque inanima sua sponte hominibus justam inflixisse ultionem: et Cambysis acinaces pulcherrimum ac nobilissimum perpetravit facinus. In Piræei maritima parte Phreattys est, ubi rei, si semel elapsi alio implicentur crimine, e navi judicibus in littore consistentibus causam dicunt: ac Teucrum aiunt primum omnium eo se modo Telamoni purgasse, quum de Ajacis cæde culpa vacaret. Et hæc quidem de judiciis commemoravimus eorum causa, quibus ut illa cognoscant curæ est.
De nave ad Panathenæorum pompam ducendam constructa — Deliæ navis magnitudine — templis et sepulcris extra urbem in pagis et viis — Academia et Dianæ templo prope illam — sepulchris fortium et illustrium virorum in via ad Academiam.
Non longe ab Areopago navis ostenditur ad Panathenæorum pompam fabricata, qua fortasse major alia facile inveniatur: ea vero, quæ Deli est, omnes, quas ego norim, magnitudine superat; e foris enim ejus novenis eminent remigibus transtra.
2. Athenienses etiam extra urbem in demis sive pagis et in viis passim deorum templa, heroumque et hominum habent sepulcra. Proxime ad urbem Academia est, privati olim hominis ager, nunc gymnasium: in illam descendentibus septum quoddam est Dianæ, et simulacra Optimæ ac Pulcherrimæ: esse vero ea Dianæ cognomina, et ipse conjicio, et Sapphus carmina testantur; sed traditur de iisdem alia quoque fabula, quam sciens præteribo. Est etiam ædes non magna, in quam Bacchi Eleutherensis simulacrum quotannis statis diebus portant. Et tot quidem ipsis ea parte sunt ædes sacræ. (3) Jam vero inter sepulcra primum obtinet locum Thrasybuli Lyci filii, viri Atheniensium omnium, qui ante ipsum fuere quique post ejus ætatem laudabiles, omni laudum genere præstantissimi: de quo, quum nihil nunc necesse sit omnia commemorare, unum tamen, ex quo sit ejus virtus testata, non prætermittam. Is triginta tyrannorum dominatum initio cum sexaginta non amplius sociis, Thebis profectus, evertit, et Atheniensibus diuturnis seditionibus pæne afflictis, compositionis et concordiæ auctor fuit. Hujus primum sepulcrum: alia deinceps sunt Periclis, Chabriæ, et Phormionis. (4) Est etiam suum omnibus Atheniensibus, qui aut navalibus aut terrestribus prœliis mortem oppetiere, monumentum, iis exceptis, qui ad Marathonem ceciderunt.Illis enim eodem, quo occubuerunt, loco sepulcra ad virtutis memoriam erecta. Ceteri in via sunt, quæ ad Academiam ducit, sepulti ac pilæ tumulis impositæ cum elogiis nomen cujusque et pagum testantibus. Primi eo loco sepulti sunt quos, quum Thraciam jam omnem ad Drabescum usque occupassent, Edoni de improviso adorti interemerunt: quos etiam fulminibus ictos periisse dicunt. (5) Duces et alii fuerunt, et Leagrus, cui copiæ omnes fuerant commissæ: et Decelensis Sophanes, qui Eurybaten Argivum de quinque in Nemea certaminibus victorem Æginetis opem ferentem occidit. Et hunc quidem extra Græciam tertium exercitum Athenienses misisse constat. Nam Priamo et Trojanis Græci omnes communi consensu bellum intulerunt: Athenienses vero privatim cum Iolao in Sardiniam primum, deinde in Ioniam quæ nunc dicitur, tertio in Thraciam arma promovere. (6) A fronte monumenti columna est, in qua pugnantes equites duo cernuntur, quorum uni Melanopo, alteri Macartato nomen: qui adversus Lacedæmonios et Bœotios dimicantes, in ipsis Eleoniorum et Tanagræorum finibus cecidere. Exstant et Thessalorum equitum tumuli, qui pro vetere amicitia Atheniensibus auxilio venerunt, quum in Atticam Peloponnesii, duce Archidamo, invasissent: ac secundum eos Cretensium sagittariorum: Atheniensium rursus, Clisthenis primum, qui eam tribuum rationem instituit, quæ etiamnum observatur. Equitum deinde eorum, qui occubuerunt in eo prœlio, in quo Thessali cum Atheniensibus periculum adiere. (7) Eodem etiam in loco Cleonæi jacent, qui cum Argivis in Atticam venerant: qua autem de causa venerint, tunc exponam, quum ad Argivorum res descenderit historia. Sunt et eorum Atheniensium ibi tumuli, qui ante Persicum bellum cum Æginetis pugnarunt. Æquitatis autem plenissimum illud populi decretum fuit, quo Athenienses publicæ sepulturæ honorem cum servis communicarunt: eorumque nomina columnis incisa sunt, quo fideliter et strenue dominis eos in prœlio operam suam navasse apparet. Sunt et aĺiorum virorum monumenta, qui diversis in locis pugnantes ceciderunt: probatissimorum quidem ex iis, qui ad Olynthum pugnarunt, et Melesandri, qui navibus adverso Mæandro in superiorem Cariam contendit. (8) Ibidem conditi sunt qui Cassandri bello occubuerunt, et qui ex Argivis tum belli fuerunt socii. Hujus vero societatis cum Argivis hanc fuisse causam tradunt. Sparta terræ motu concussa, Helotes in Ithomen secesserunt. Fecit ea defectio, ut Lacedæmonii et ab aliis et ab Atheniensibus auxilia poscerent. Missi sunt itaque lectissimi viri cum Cimone Miltiadis filio: sed eos Lacedæmonii, quod suspectos haberent, remiserunt. (9) Ubi igitur illi domum rediere, Athenienses ea contumelia graviter commoti, cum Argivis, Lacedæmoniorum hostibus perpetuis, fœdus fecerunt. Postea quum ad Tanagram cum Bœotiis et Lacedæmoniis essentAthenienses prœlium commissuri, auxilia illis quidem Argivi miserunt: neque multum abfuit quin ex acie superiores discederent: verum nox, quo minus, utri vicissent, cerni posset, obstitit. Postero deinde die Thessalorum proditione a Lacedæmoniis Athenienses victi sunt. (10) Sed hi quoque mihi recensendi sunt: Apollodorus mercenariorum dux, qui quum Atheniensis esset, ab Arsita ejus Phrygiæ, quæ ad Hellespontum est, satrapa missus, Perinthiorum civitatem, ejus fines Philippo cum exercitu ingresso, servavit. Hic igitur illic sepultus est: item Eubulus Spinthari filius: alii etiam viri, quorum virtuti fortuna fuit iniquior. Eorum enim alii, quum in Lacharem tyrannum conjurassent, alii vero, quum de ejiciendo ex Piræeo Macedonum præsidio consilia iniissent, priusquam negotium conficerent, consciorum indicio oppressi sunt. (11) Siti etiam ibi sunt qui ad Corinthum ceciderunt: ubi maxime declaravit deus, quemadmodum in Leuctrica pugna iterum, eos, qui a Græcis viri fortes appellantur, sine fortuna nihil esse: nam Lacedæmonii, qui Corinthios ante, Athenienses, Argivos, et Bœotios armis domuerant, ad Leuctra tam ingenti clade a solis Bœotiis afflicti sunt. Post eorum tumulos, qui ad Corinthum periere, columnam unam multis erectam esse, inscripti elegi testantur: hos enim in Eubœa, et in Chio, illos in extremis continentis Asiæ finibus, alios in Sicilia cecidisse indicant. (12) Duces etiam adscripti sunt præter Niciam; et Platæenses milites una cum oppidanis. Niciam quidem præteritum non aliam ob causam, quam quæ a Philisto proditur, crediderim. Scribit enim ille, Demosthenem in deditione facienda se unum excepisse; ac quum in hostium potestatem veniret, sibi ipsi manus consciscere conatum: Niciam vero ultro deditionem fecisse; eamque ob rem nomen ejus in columna inscriptum non est, quod, se quum hostibus ultro dedisset, quod imperatore ac forti viro dignum esset, non fecerat. (13) Sunt in alia columna inscripti qui in Thracia et ad Megara pugnarunt; quique cum Alcibiade fuerunt, quum ejus auctoritatem secuti Arcades, qui Mantineam tenent, et Elei a Lacedæmoniis defecissent; et qui ante Demosthenis in Siciliam adventum Syracusanos vicerunt. Sepulcra etiam eorum visuntur, qui ad Hellespontum navali prœlio conflixerunt, et qui steterunt contra Macedonas in Chæronea, quique sub Cleone ad Amphipolim meruerunt. Ad hos, qui ad Delium in Tanagræorum finibus ceciderunt, et quos in Thessaliam Leosthenes duxit, et qui cum Cimone in Cyprum navigarunt: illi etiam, qui Olympiodorum secuti, tredecim non amplius viri, præsidium ejecerunt. (14) Ferunt Athenienses, Romanis aliquando se finitimum quoddam bellum gerentibus auxilia non sane magna misisse: triremes etiam quinque Atticas posterius navali prœlio contra Carthaginienses interfuisse. Sua igitur iis etiam militibus sunt monumenta. Tolmidæ vero, et militum ejus res gestas, quoque modo interierint, superius exposuimus: eorum etiam, si quis forte id nosse aveat, in eadem via sepulcra sunt. Siti præterea illic sunt, quorum magnum exstitiCimone duce facinus, eodem die hostes ad Eurymedontem terrestri prœlio navalique superantium. (15) Conon exinde, et Timotheus ibidem sepulti: qui post Miltiadem et Cimonem primi, pater et filius, res magnas et præclaras gesserunt. Conditi ibi etiam sunt Zeno Mnaseæ filius, Chrysippus Solensis, Nicias Nicomedis filius, in pingendis animalibus ætatis suæ longe præstantissimus: Harmodius et Aristogiton, qui Pisistrati filium Hipparchum occiderunt. Oratores vero Ephialtes, qui Areopagi instituta, ut qui maxime, pervertit; et Lycurgus Lycophronis filius, (16) qui in cogenda in publicum ærarium pecunia Periclem Xanthippi filium superavit talentis sexies mille et quingentis (?): idemque ad Minervæ pompas ornamenta multa, et aureas Victorias comparavit, ac virginibus centum mundum, ad belli autem usus scuta et jacula, et quadringentas ad navales pugnas triremes. Inter opera vero, quæ exædificavit, theatrum est, quod quum alii inchoatum reliquissent, ipse absolvit: ac dum reipublicæ præesset, navale in Piræeo, et ad Lyceum quod dicitur gymnasium erexit. Atque opera quidem ex auro et argento confecta Lachares tyrannus sustulit: ædificia ad nostram ætatem permanent.
De dæmonis᾿Aντέρωςdicti ara in urbe — cursu cum facibus ad aram Promethei — aliis aris in Academia — Platonis monumento — Cycno — turri Timonis — aliis memorandis in hac urbis regione.
In primo Academiæ aditu Amoris est ara cum inscriptione: Charmum Atheniensium primum Amori dedicasse. Eam vero aram, quæ intra urbem est, quam appellant Anterotis, inquilinorum donum fuisse dicunt, ac dedicationis hujusmodi causam exstitisse: Meles Atheniensis amatorem suum Timagoram inquilinum hominem fastidiens, ut de summo saxo se præcipitem abjiceret, jussit. Timagoras, qui semper omnia, quæ puer imperaret, facienda putasset, animam etiam ipsam facile profudit: unde enim jussus erat, se præcipitem dedit. Meletem vero re cognita adeo pœnituit, ut ex eodem se ipsum etiam de saxo dejiceret atque ita periret. Ex eo ab inquilinis, ut Anteros genius, Timagoræ Amoris vindex, coleretur, institutum. (2) In Academia Promethei ara est; a qua homines in urbem accensas lampades præferentes currunt. In eo autem certamen est, ut in cursu accensæ conserventur. Cujus enim fax exstincta fuerit, is victoria successori cedit: eademque ratione ille tertio. Quod si nulli ardentem perferre licitum fuerit, palma in medio relinquitur. Est etiam Musarum ara, Mercurii alia; interius Minervæ; etiam Herculis aram fecerunt. Olea inter hæc spectatur, quæ secunda fertur prodiisse. (3) Non longe ab Academia Platonis est monumentum, cui futuram in philosophiæ studio præstantiam divinitus significatam tradunt, hoc modo: Socratem enim ea nocte, quam dies ille est consecutus, quo se Plato in ejus disciplinam tradidit, vidisse per quietem,cygnum sibi in sinum advolasse. Cygnum autem canoram maxime avem esse, vulgo creditur. Cygnum enim Ligurum, qui in Gallia Transpadana sunt, regem musicæ laude clarum fuisse memorant, eumque, quum decessisset, ab Apolline in sui nominis avem mutatum. Ego vero, apud Ligures regnasse in musicis sollertem hominem, ut credam, facile adduci possum: sed hominem in avem mutatum, minime fide dignum videri potest. (4) In hac agri parte Timonis eminet turris, illius nempe, qui solus dixit, felicitatis compotem esse non posse qui hominum aliorum consuetudinem non defugiat. Ostenditur etiam locus, quem Colonum Equestrem appellant: in quam Atticæ partem Œdipum primum venisse ferunt, qui de eo diversa ab Homeri carminibus memoriæ prodiderunt: sed produnt ita. Ibi et Equestris Neptuni et Equestris Minervæ aras, ac Pirithoi, Thesei Œdipi, Adrasti, videas sacella. Lucum autem Neptuni ac templum Antigonus, quum incursionem faceret, incendit, alias quoque Atticam exercitu depopulatus.
De memorandis in parvis Atticæ pagis — Hyperboreorum primitiis — Diana, unde Colænis et Amarysia dicta.
Parvi Atticæ demi sive pagi, uti fors tulit, incolis frequentati, singuli, hæc nobis, quæ literis mandemus, præbent. Apud Alimusios Cereris Legiferæ et Proserpinæ fanum est. In Zostere prope mare Minervæ, Apollinis, Dianæ et Latonæ templa sunt: ac Latonam quidem hic peperisse negant: sed quum non longe pariundi tempus abesset, zonam ibi solvisse dicunt: inde loco nomen inditum. Prospaltii et ipsi Cereris et Proserpinæ ædem habent: Anagyrasii Matris Deûm delubrum. Apud Cephalenses Castores præcipua quadam coluntur religione: magni enim dii ab iis appellantur. (2) In Prasiensibus Apollinis est templum, quo Hyperboreorum primitias mitti tradunt. Eas enim Hyperborei Arimaspis committere feruntur, Arimaspi Issedonibus: ab iis acceptas Scythæ Sinopen, inde ad Prasienses Græci deportare: eas denique Delon Athenienses mittere. Absconditæ illæ quidem in triticea stipula esse dicuntur, neque a quoquam cognosci. Apud eosdem Prasienses Erysichthonis monumentum est, qui quum e Delo, quo cum sacris iverat, domum reveheretur, in ipso navigationis cursu e vita decessit. (3) Cranaum vero Atheniensium regem ab Amphictyone genero regno pulsum, ante diximus. Confugientem illum quidem cum suis partibus ad Lamptrenses diem suum obiisse, et eodem in loco sepultum tradunt. Cranai certe monumentum in Lamptrensibus etiamnum exstat. Ionis quoque Xuthi filii (in Attica enim is habitavit, et in bello adversus Eleusinios Atheniensium dux fuit) in eo Atticæ pago cui Potami nomen, tumulus est. Et hæc quidem vulgata. (4) Phlyenses vero Apollinis Dionysodoti et Dianæ Selasphori (Luciferæ) aras ostendunt, Bacchi Anthii (Floridi),Ismenidum Nympharum, et Telluris, quam magnam deam appellant. In altero vero templo, Cereris Anesidoræ (dona summittentis), Jovis Ctesii (Penatis), Minervæ Tithrones, et Proserpinæ Primigeniæ, et dearum quas nuncupant Semnas (Severas, Eumenidum). Myrrhinunte Colænidis est signum antiquum. Athmonenses Amarysiam Dianam colunt: (5) de qua percunctatus, neminem ex interpretibus monumentorum nancisci potui, qui liquidam ejus nominis causam explicaret. Quantum vero ipse conjectura assequor, Amarynthus Eubœæ oppidum est; ibi Amarysia Diana colitur: et ipsi etiam Athenienses Amarysiæ Dianæ festum diem agitant nihilo quam Eubœenses minore celebritate. Inde igitur ad Athmonenses nomen manasse crediderim. Colænidem vero, quæ Myrrhinunte est, a Colæno dictam existimo. Diximus autem et alibi, in Atticæ pagis multos esse, qui Athenis ante Cecropem regnatum affirment. Colænus itaque, ut Myrrhinusii dicunt, nomen est viri qui ante Cecropem in Attica rex fuit. (6) Est et Acharnæ Atticæ pagus. Hi Agyieum (Viarium) Apollinem, et Herculem venerantur, et iidem Minervæ Hygieæ (Sospitæ) aram habent. Equestrem quoque Minervam, et Melpomenum (Canentem) cognomine Bacchum vocant, eundemque deum Cissum (Cissea? Hedereum) eo enim primum in loco hederæ plantam visam tradunt.
De montibus Atticæ ac signis arisque deorum in iis — Marathone pago et memorandis in eo — fonte ibi Macaria.
Montes in Attica sunt, Pentelicus, ubi lapicidinæ: Parnes, qui aprorum et ursorum venatoribus copiam præbet: Hymettus pastiones habet apibus omnium aptissimas, quæque solis cedunt Alazonum pascuis. Apud Alazones certe adeo mansuetæ sunt apes, ut cum aliis una pabulatum exeant, ac libere vagentur, quippe quæ alvearibus nullis contineantur: passim vero opus faciunt, illudque ita concretum, ut mel a cera nequeas sejungere. Hæc quidem ita se habent. (2) Deorum quoque signa in Atticæ montibus sunt. In Pentelico Minervæ: in Hymetto Hymetti Jovis statua est, Ombrii (Pluvii) etiam Jovis, et Apollinis Proopsii (Præsagi) aræ: in Parnethe Parnethius Juppiter ex ære, et Semalei Jovis ara. Est item ara ibidem alia, ad quam Jovi, quem modo Pluvium modo Apemium (Innoxium) appellant, rem divinam faciunt. Anchesmus etiam mons est non sane magnus, et Jovis Anchesmii signum.
3. Sed antequam ad insulas stilum convertam, quæ ad Atticæ pagos pertinent, rursus persequar. Marathon pagus pari spatio ab Athenis abest et Carysto Eubœæ oppido. Ad hanc Atticæ partem Persæ primum appulerunt: ac prœlio fusi, non paucas in ipsa fuga naves amiserunt. In prato tumulus est Atheniensium, qui in pugna ceciderunt: et ex eo pilæ eminent, in quibus cæsorum nomina et tribus inscriptæ sunt. Alter erectus est Platæensibus Bœotis et servis: tunc enim primum servi stipendia fecerunt. (4) Seorsum vero monumentum est Miltiadis Cimonisfilii: cujus virtuti quum non satis secunda fortuna, dum Paron obsideret, respondisset, non ita multo post, quam ab Atheniensibus damnatus est, e vita decessit. In his campis audiuntur singulis noctibus equorum hinnitus, et pugnantium etiam virorum species cernuntur. Atque hæc quidem qui de industria distincte auditum spectatumve venerunt, male multati omnes abierunt; is vero, qui fortuito id animadverterint, ex ira numinum nihil omnino triste accidit. Honorem Marathonii et illis habent, qui in pugna occubuerunt, heroasque eos appellant, et Marathoni, a quo est pago nomen, et Herculi, cujus sacra se primos Græcorum instituisse dictitant. (5) Accidit autem ut in ea pugna (ut illi memorant) vir quidam specie atque habitu agresti opem tulerit: qui quum ex barbaris quamplurimos aratro interemisset, repente evanuit: neque vero quærentibus, quisnam ille fuisset, Atheniensibus aliud respondit oraculum, quam ut Echetlæum (Stivarium) heroem colerent. E candido vero lapide eo in loco tropæum erexerunt. Ac Persæ quidem ut humarentur, se curasse dicunt Athenienses: quod semper pium esse existimarint mortuos terræ mandare. Verum ego neque aggerem ullum, nec aliud sepulturæ vestigium offendi. Eos itaque suspicari possum in foveam quampiam, ut fors tulit, abjectos. (6) In Marathone Macaria fons est, de quo hæc memoriæ prodita sunt: Herculem, quum e Tirynthe Eurystheum fugeret, ad Ceycem Trachiniorum regem, amicum sibi hominem, venisse: quumque ex hominum consortio excessisset Hercules, Eurystheum ejus sibi liberos tradi postulasse: Trachinium vero Athenas eos misisse, memorantem et suam imbecillitatem, et quod Theseus non impar esset ulciscendis. Quum igitur liberi illi supplicum habitu venissent, Peloponnesiis in causa erant ut Atheniensibus tunc primum bellum inferrent, quod Theseus petenti Eurystheo pueros dedere recusasset. Dicunt autem Athenienses oraculum monuisse, victoriam in spe fore, si se unus ex Herculis liberis ultro devovisset. Ibi Macariam, Herculis ex Deianira filiam, quum sibi mortem conscivisset, et victoriæ compotes Athenienses fecisse, et fonti nomen dedisse. (7) Est etiam in Marathone lacus, magna ex parte cœnosus: in quem per viarum errorem fugientes Persas irruisse, et quamplurimos in ipsa fugæ trepidatione cæsos dicunt. Supra eum lacum lapidea præsepia Artaphernis equorum sunt, et in saxo tabernaculi vestigia. E lacu amnis effluit: ad cujus caput aquæ pecori aptissimæ sunt; non longe vero a mari salsæ et marinis piscibus refertissimæ. Modico a campis intervallo mons est Panis: in quo hæc sunt, quæ spectentur, dignissima: specus, cujus est ingressus perangustus: ubi vero penetraris, et cellas videas et lavacra, caprarum etiam stabulum, quod Panos appellant: sunt saxa, caprarum propemodum forma.
CAPUT XXXIII.
De pago Braurone et Dianæ Tauricæ signo — pago Rhamnunte et Nemesi Rhamnusia — Æthiopum variis gentibus et Atlante monte — Nemesis signo non alato et reliquis in ejus basi signis.
A Marathone non multum abest Brauron: quo Iphigeniam Agamemnonis filiam cum Taurica Diana primum appulisse, eaque ibi relicta, Athenas, et deinde Argos venisse perhibent. Eo quidem in loco vetus est Dianæ signum. Qui vero e barbaris populis Tauricæ Dianæ signum habeant, sententiam ea de re meam in alia historiæ parte exponam. (2) A Marathone stadia ferme sexaginta Oropum versus per litus progressis Rhamnus occurrit: hominibus ibi domicilia sunt ad mare; paululum vero a mari adscendentibus occurrit fanum Nemesis. Hæc se deorum una maxime insolentioribus hominibus implacabilem præbet: et ejusdem iram etiam barbaros, qui ad Marathonem escensionem fecerant, afflictos putant. Quum enim Athenas facile se capturos opinarentur, Parium marmor, ac si hostem jam vicissent, tropæi erigendi causa secum ferebant. (3) Ex eo Phidias Nemesis signum fecit: in cujus capite corona cervos habet, et Victoriæ sigilla: ipsa læva fraxini ramum, dextera phialam tenet. In phiala Æthiopes cælati sunt: de quibus Æthiopibus neque, quid ipse conjiciam, habeo, neque eorum tamen, qui se rem intelligere profitentur, opinioni assentior: eos in phiala factos ad Oceanum amnem significandum: ad ipsum enim Æthiopas accolere, et eundem Nemesis patrem esse. (4) Nam ad Oceanum, non sane flumen, sed extremum mare, quo navibus scilicet pervadi possit, accolunt Hispani et Galli: et in eo Britannia insula est. At Æthiopum supra Syenen ad mare Rubrum extremi habitant Ichthyophagi (populi piscibus vescentes): a quibus sinus is, quem circumquaque tenent, Ichthyophagus appellatur. Hominum vero justissimi Meroen et campos, qui Æthiopici vocantur, incolunt. Mensam hi Solis ostentant: sed neque mare, neque flumen omnino aliud quam Nilum habent. (5) Sunt et alii Mauris finitimi Æthiopes, ad Nasamonas usque pertinentes. Nasamones enim, quos Atlantas Herodotus nominat, illi autem, qui orbis terræ spatia nosse profitentur, Lixitas appellant, Libyum extremi Atlantem accolunt: serunt autem omnino nihil, sed agrestium tantum vitium fructu aluntur. Verum neque hi Æthiopes, neque Nasamones, ullos habent amnes: quæ enim Atlanti vicina est aqua, etsi in alveos tres discedit, nullus tamen ex hisce in modum justi fluminis crescit, sed quicquid aquæ exstitit, statim arena absorbet. Ita Æthiopes fluvii nullius aut Oceani accolæ sunt. (6) Et aqua quidem, quæ ex Atlante descendit, turbulenta est, circaque ejus fontes crocodili gignuntur nihilo bicubitalibus minores: qui ubi propius homines accedere senserint, in fontem se demergunt. Quæ res effecit ut non pauci suspicarentur, ab hac ipsa aqua e mediisarenis emergente Nilum Ægyptiis oriri. Atlas autem mons adeo celsus est, ut vertice cœlum tangere dicatur: inaccessus ille quidem, viam undique aquis et arborum crebritate intercludente. Ab eo itaque duntaxat parte, quæ Nasamonas spectat, cognoscitur: ad martimam enim ejus oram neminem adhuc navibus accessisse comperimus. (7) Sed ut, unde digressa est, redeat oratio, Nemesis neque hoc, neque aliud vetus signum alas habet. Apud Smyrnæos vero, quæ maxima cum religione coluntur signa, alas habere postea animadverti. Cujus rei eam esse causam suspicor, quod ejus numen ad amatores maxime pertineat: idcirco ei, ut Cupidini, alas addunt. Nunc jam, ea quæ in signi basi sunt, exponam, si unum prius, quo res tota clarior fiat, explicavero. Helenæ matrem fuisse Nemesin, Græci dicunt, Ledam vero nutricem; patrem autem Helenæ similiter omnes Jovem, non Tyndarum perhibent. (8) Quæ quum Phidias nosset, Ledam ea specie fecit, ut Helenam ad Nemesin adducere videatur. Addidit Tyndarum et filios, hominem præterea cum equo assistentem, quem Equitem appellant. Adsunt Agamemnon, Menelaus et Pyrrhus Achillis filius, qui primus Hermionen Helenæ filiam in matrimonium duxit. Orestes vero ob impium in matrem facinus præteritus est: quem tamen Hermione nunquam deseruit, quum filium etiam ei peperisset. In basi deinceps est, quem Epochum dicunt, et alter item adolescens: de quibus aliud accepi nihil, nisi eos Œnoes fratres fuisse, a qua est pago illi nomen.
De Oropo urbe — Amphiarai templo, cultu et aliis ad eum pertinentibus.
Oropium autem agrum, qui medius est inter Atticam et Tanagræos, olim tenebant Bœoti: ætate nostra in Atheniensium potestate est. Nam quum omni tempore Athenienses de eo dimicassent, non ante potiti sunt, quam eum a Philippo, quum Thebas ille expugnasset, acceperunt. Urbs quidem ipsa, cui Oropus nomen, ad mare sita est, nihil vero historia dignum præ se fert. Ab ea circiter duodecim stadia Amphiarai templum abest. (2) Amphiaraum Thebis fugientem cum curru absorptum terræ hiatu ferunt. Sunt tamen qui id accidisse dicant in via, qua Thebis Chalcidem iter est, qui locus Harma (currus) dicitur. In deorum vero numerum Amphiaraum primi omnium Oropii retulerunt, quos deinde reliqui Græci secuti sunt. Possum etiam alios recensere, quibus, quum homines ante fuissent, Græci divinos honores habuerunt, aliis etiam urbes dedicatæ sunt, ut Elæûs in Chersoneso Protesilao, in Bœotia Lebadea Trophonio: apud Oropios templum Amphiarao et eidem e candido lapide signum est. (3) Ara quidem ejus in partes distributa est: quarum una Herculi, Jovi et Apollini Pæoni: altera heroibus, eorumque uxoribus: sacrata tertia Vestæ, Mercurio, Amphiarao et Amphilochi filiis (nam Alcmæon propter Eriphylescædem in nullam aut Amphiarai aut Amphilochi honorum partem receptus est): at quarta aræ pars Veneri, Panaceæ, Iasoi, Hygieæ, Minervæ Pæoniæ: quinta Nymphis, Pani, Acheloo et Cephiso amnibus sacra est. Amphilocho in ipsa urbe apud Athenienses ara sua est; in Ciliciæ vero urbe Mallo ejusdem oraculum, quod omnium est, quæ ætate mea exstant, minime fallax. (4) Est etiam apud Oropios fons templo propinquus, quem Amphiarai nuncupant, in quem neque divinam rem faciunt, neque aut ad lustrandum, aut ad manus lavandas, aqua ea uti fas putant: sed qui morbo oraculi monitu levati fuerint, signatum aurum argentumve more majorum in fontem abjiciunt. Hinc enim jam deum Amphiaraum ascendisse tradunt. Iophon autem Gnosius, vatum oracula heroicis versibus exposuit dixitque Amphiaraum consulentibus Argivis, quum Thebas profecturi essent, responsum dedisse. Isti versus habebant quod multitudinem mirifice alliceret. Præter eos vero, quos Apollinis afflatu futura prædixisse antiquitas testata est, nemo omnino fatidicus fuit: nam reliqui aut somniorum interpretes fuere, aut avium volatus et exta inspiciendi peritiam profitebantur. (5) Amphiaraum igitur conjectandis somniis in primis sollertem fuisse suspicor. Constat enim, illum, somniorum divinatione tradita, tum demum in deorum numerum relatum. Consulendi quidem causa qui accedunt, lustrantur omnes. Pro piaculo res divina est: quam quum Amphiarao ipsi faciunt, tum ceteris, quibus * nomina. His ante peractis arietem immolant; cujus substrata pelle, dormientes nocturna visa exspectant.
De insulis Atticæ, Patrocli, Helena, Salamine — memorandis in Salamine — Ajace ejusque corporis magnitudine — aliis grandium corporum ossibus — Geryone et Hyllo.
Insulæ terræ Atticæ non longe ab ipso litore distant. Earum una Patrocli dicitur: de qua jam exposui. Altera supra Sunium est, ad lævam in Atticam navigantibus: ad quam post Ilii eversionem Helenam appulisse ferunt, et idcirco Helenen appellatam. (2) Salamis e regione Eleusinis sita, ad Megarici etiam agri fines pertinet. Primum autem *nomeninsulæ imposuisse hunc (Cychreum) a matre Salamine Asopi filia: Æginetas postea in eam a Telamone deductos: traditam postea Atheniensibus a Philæo, Eurysacis filio, Ajacis nepote, quum ab ipsis fuisset civitate donatus. Salaminios vero multis post annis Athenienses eo nomine damnatos, quod dissimulanter male rem geri concupissent, dum bellum cum Cassandro gereretur, et in Macedonas propenso animo fuissent, urbe deleta, e suis sedibus ejecerunt. Ascetaden etiam, qui prætor insulam obtinuerat, capitis damnarunt, ac jurejurando ejus proditionis memoriam Salaminiis apud se fore sempiternam sanxerunt. (3) Spectantur hac etiamnum ætate fori ruinæ, et Ajacis templum cum statua ex ebeno. Decreti quidem Ajaciet Eurysaci ejus filio ab Atheniensibus honores adhuc manent: et Eurysacis etiam Athenis ara est. Ostenditur Salamine non longe a portu saxum, super quo Telamonem consedisse aiunt, quum navem, qua Aulidem filii ad Græcorum classem vecti sunt, oculis prosequeretur. (4) Tradunt incolæ, post Ajacis interitum apud se primum florem enatum, candidum, rubentem modice, lilio quum ceteris partibus tum foliis minorem, inscriptum vero iisdem, quibus hyacinthum, literis. Audivi quidem, quæ Æoles, qui Ilium post tenuerunt, de armorum judicio produnt, post Ulyssis naufragium arma ad Ajacis sepulcrum delata. (5) De Ajacis vero magnitudine narravit mihi Mysus quidam, sepulcrum ejus, qua parte ad litus conversum est, maris alluvione multo aditu facilius effectum. Inde vero, aiebat, de Ajacis magnitudine me conjecturam capere posse, quod genuum vertebræ, quas molas medici appellant, disci instar essent ejus, quo athletæ ii, qui sunt quinquertiones appellati, utuntur. Equidem Gallorum, qui in extremis partibus habitant, finitimi desertis præ nimio frigore regionibus, quos Cabares nominant, nihil sum magnitudinem admiratus: neque enim apud eos cadavera videas major iis, quæ ostendunt Ægyptii. Quæ vero admiratione digna mihi visa sunt, ea commemorare non gravabor. (6) Apud Magnesios, qui ad Lethæum sunt, quidam fuit Protophanes, qui de pancratio et lucta eadem die in Olympia victor est renunciatus. In hujus sepulcrum aliquando latrones prædæ spe ducti penetrarunt: post illos alii, ut cadaver duntaxat spectarent. Ejus costæ non discretæ fuerunt: sed pro illis continens os habuit ab humeris ad eas costas, quas medici nothas nuncupant. Apud Milesios vero ante ipsam urbem est Lade insula. Ea rursus in parvas scinditur insulas, quarum alteram Asterii dicunt, quod fuerit in ea sepultus Asterius Anactis filius: Anactem autem Terræ filium fuisse tradunt: cadaver ejus nihilo est decem cubitis brevius. (7) Quod vero mihi magnæ fuit admirationi, in superiori Lydia non magna urbs est Temeni porta. Ibi, ambeso tempestatibus sepulcro, ossa detecta sunt, quæ nisi humanorum ossium figuram retinuissent, propter magnitudinem nemo ea hominis fuisse, ut crederet, adduci facile potuisset. In vulgus repente sermo manavit, Geryonæ illud cadaver esse Chrysaoris filii: soliumque ejus fuisse, quod in montis fragmento excisum cernebatur, torrentemque Oceanum appellari aiebant: addebant etiam, agricolas boum cornua sæpe inter arandum eruisse, quod scilicet Geryonem eximia specie boves aluisse fama vulgasset. (8) Quorum opinioni quum ego neutiquam assentirer, Gadibus habitasse Geryonem demonstrabam, neque ullum ejus monumentum exstare, arborem tantum ostendi, cujus admodum esset varia species. Ibi e Lydis antiquitatis periti homines, quæ vere narrentur, disseruerunt: Hylli cadaver illud esse: fuisse vero Hyllum Terræ filium, a quo regionis fluvius nomen acceperit:et Herculem propter Omphales olim consuetudinem filium de fluminis nomine appellasse.
De aliis in Salamine memorandis — insula Psyttalia — monumentis in via sacra versus Eleusinem — Anthemocrito — Sciro vate — Cephisodoro — bello Atheniensium contra Philippum Demetrii filium.
Salamine (ut, unde fueram digressus, redeam) Dianæ templum est, et tropæum in memoriam ejus victoriæ, cujus Themistocles Neoclis filius Græcis omnibus auctor fuit. Erectum Cychreo etiam templum. Commisso enim cum Persis prœlio, draconem inter naves conspectum memorant: de quo Atheniensibus Cychreum fuisse heroem Apollo respondit. (2) Ante Salaminem insula est, cui Psyttalia nomen: in eam ex Persarum exercitu quadringentos descendisse proditum est; deleta vero Xerxis classe, quum eodem Græci transmisissent, etiam hos ad internecionem cæsos. Signum in insula nullum quidem exstat arte expolitum: Panos tantum quædam statuæ sunt ut fors ferebat confectæ.
3. Qua Eleusinem Athenis iter est, per eam viam, quam sacram appellant, Anthemocriti monumentum conspicitur: quem per summum nefas Megarenses occidere, quum caduceator edictum missus fuisset, ne porro terram colerent. Sed in hunc usque diem læsi numinis pœnas dederunt. Solos enim ex omnibus Græcis ne Adrianus quidem Imperator sublevavit. (4) Post Anthemocriti cippum Molossi tumulus est: cui imperium Athenienses decrevere, quum in Eubœam Plutarcho auxilia mittenda censuerunt. Vicus prope est, cui Scirum nomen. Appellationis hujusmodi causa prodita est. Dum Eleusinii bellum cum Erechtheo gererent, vate usi sunt Dodonæo, cui Sciro nomen. Is Sciradis Minervæ vetustum templum in Phalero dedicavit, quumque in pugna cecidisset, sepultus est non longe a torrenti amne. Locus itaque et amnis ab heroe nomen habent. (5) Prope Cephisodori monumentum structum est: qui quum populo præesset, Philippo Demetrii filio Macedonum regi vehementer restitit: et cum Atheniensibus Mysorum regem Attalum, et Ægyptiorum Ptolemæum, ex liberis vero gentibus Ætolos ac insularum incolas Rhodios et Cretenses amicitia et societate conjunxit. (6) Verum quum e Mysia, Ægypto et Creta plerumque serius auxilia mitterentur, ac Rhodii, qui alias quam navales copias non haberent, contra gravem Macedonum armaturam parvo omnino essent præsidio futuri, tunc Cephisodorus cum aliis Atheniensium in Italiam nave vectus, a Romanis auxilia impetravit. Ii vero exercitu et imperatore misso Philippi et Macedonum vires adeo fregerunt, ut non multo post Perseum Philippi filium non regno tantum ejecerint, sed captivum etiam Romam pertraxerint. Fuit Philippus Demetrii filius: qui Demetrius primus ex hac familia, quemadmodum ante exposui, AlexandroCassandri filio interfecto, Macedoniæ regnum obtinuit.
De aliis monumentis clarorum virorum ad Viam sacram — Acestio — Phytalo — de memorandis trans Cephisum — templo Cyamitæ — Harpalo — Apollinis templo — Cephalo ejusque posteris.
Secundum Cephisodori Heliodori Haliensis (?) sepulcrum est: cujus pictam imaginem et in magno Minervæ templo videas. Sepultus ibidem est Themistocles Poliarchi filius, Themistoclis ejus pronepos, qui navale prœlium cum Xerxe commisit. Hujus quidem posteros, præter Acestium, reliquos commemorare omittam. Hæc Acestium Xenoclis, Sophoclis filii, Leontis nepotis, filia fuit, ac vivens suos omnes a Leonte proavo daduchos vidit: etiam eodem sacerdotio honestatos, Sophoclem fratrem, Themistoclem deinde maritum, et eo mortuo Theophrastum filium. Atque illa quidem ejusmodi fortuna usa est. (2) Longius progressis Lacii herois lucus in conspectu est, et Laciadarum ab eo nominatus pagus. Nicoclis etiam Tarentini monumentum est, cujus supra omnes citharœdos celebre nomen fuit. Est eodem in loco ara Zephyro erecta, Cereri et Proserpinæ templa: quibus cum Minerva et Neptuno communes honores habentur. In hac ipsa regione a Phytalo aiunt Cererem hospitio acceptam, eique fici stirpe donata gratiam relatam. Id versus testantur in Phytali sepulcro incisi: