Juncturam mihi te Charitum unam posteriorum.
Juncturam mihi te Charitum unam posteriorum.
Juncturam mihi te Charitum unam posteriorum.
Juncturam mihi te Charitum unam posteriorum.
Ex eo suspicati quidam sunt, quum juniores Gratias nominet, vetustiores illum scisse alias fuisse. (5) Jam vero in eo carmine quo deorum Hesiodus originem explicat (licet enim per me Hesiodo qui volet Theogoniam asserat): in eo igitur carmine Gratias Jovis et Eurynomes filias esse dixit, et nomina protulit Euphrosynen, Algaiam et Thaliam. Eademque nomina suis etiam versibus mandavit Onomacritus. Antimachus neque certum numerum Gratiarum, neque nomina prodidit; Ægles tantum et Solis filias esse dixit. Hermesianacti elegorum scriptori (quod nemo ante eum tradidit) Pitho (Suadela) una est de Gratiarum numero. (6) At qui primus Gratias vel finxerit nudas vel pingendo nudas ostenderit, nusquam comperi. Apud priscos enim homines cum vestimento eas tam a fictoribus, quam a pictoribus factas novi; sic apud Smyrnæos quum in Nemesium fano supra Nemesium simulacra ex auro Gratiæ positæ sunt, quas Bupalus fecit; tum vero in Odeo Gratiæ imago Apellis opus est. Pergamenis quoque in Attali thalamo sunt Gratiæ, ejusdem opus Bupali, (7) et apud Pythium, uti ipsi nominant, quas pinxitPythagoras Parius. Porro Socrates Sophronisci filius ante arcis vestibulum Gratiarum Atheniensibus signa fecit. Ea sane omnia sunt veste velata. Qua vero his posteriores ratione ita Gratiarum ornatum immutaverint, ut nostra ætate omnes plane nudas faciant quibus eas vel fingendo vel pingendo exprimere curæ est, mihi certe compertum non est.
De reliquis Orchomeni regibus, Almo, Phlegya — Phlegyarum bello contra Delphos et exitio — Minya et Minyis — Orchomeno et Hyetto.
Quum vivendi finem fecisset Eteocles, ad Almi posteritatem regnum pervenit. Filiæ Almo fuere Chrysogenia et Chryse. E Chryse fama est Phlegyam Marti genitum. In Eteoclis imperium hic ipse Phlegyas successit, quum ille liberos non reliquisset. (2) Totius tunc regionis immutatum est nomen, ut quæ Andreis prius vocabatur, Phlegyantis diceretur. Fuit ab initio condita urbs Andreis, cui aliam de se appellatam addidit Phlegyas, congregatis in eam bellica virtute præstantissimis quibusque e tota Græcia. Defecerunt vero insequentibus temporibus amentia et audacia impulsi a reliquis Orchomeniis Phlegyæ, finitimorum bona agere et rapere aggressi; postremo vel ad Apollinis Delphici fanum diripiendum arma converterunt. Contra quos quum Philammon Delphis opem ferens lectam Argivorum manum duxisset, ipse una cum Argivis suis prœlio cecidit. (3) Bellicæ vero inprimis rei studia præ cunctis Græciæ populis Phlegyas fuisse consectatos testimonio mihi sunt Homeri versus, quos in Iliade fecit de Marte et Terrore Martis filio:
Illi Ephyros ambo contra tunc arma ferebant,sive acres Phlegyas.
Illi Ephyros ambo contra tunc arma ferebant,sive acres Phlegyas.
Illi Ephyros ambo contra tunc arma ferebant,sive acres Phlegyas.
Illi Ephyros ambo contra tunc arma ferebant,
sive acres Phlegyas.
Ephyros ibi (ut mihi quidem videtur) nominat qui Thesproticam Epirum incolunt. At Phlegyarum genus prope omne crebris fulminibus et telluris vehementissimis motibus deus funditus abolevit; qui reliqui fuere, eos pestilentia absumpsit, præter paucos qui in Phocidem effugerunt. (4) Phlegya sine liberis exstincto, imperium excepit Chryses, e Chrysogenia Almi filia et Neptuno natus. Hujus Chrysæ filius fuit Minyas, a quo ii quibus imperavit populi hac etiam ætate Minyæ nominantur. Huic tam ampla fuere vectigalia, ut superiores omnes divitiis vicerit, primusque omnium, de quibus aliquid accepimus, Minyas thesaurum ad pecuniam servandam ædificavit. (5) At Græci exterarum gentium res in majori quam suas ipsorum miraculo ponere solent, quandoquidem clarissimi historiarum scriptores Ægyptiorum pyramidas accuratissime describere aggressi sunt, quum de Minyæ ærario et Tirynthis muris, operibus nihilo minore dignis admiratione, ne brevem quidem fecerint mentionem. (6) Minyæ filius fuit Orchomenus. Eo regnante urbs Orchomenus, et populus Orchomeniiappellati. Mansit tamen nihilominus Minyarum etiam cognomen, quo ab iis qui in Arcadia sunt Orchomeniis distinguerentur. Ad hunc Orchomenum regnum jam obtinentem Hyettus venit Argis, fugiens ob Moluri Arisbantis filii cædem, quem in uxoris adulterio deprehensum interfecerat. Ei partem agri Orchomenus concessit eam quæ circa Hyettum vicum est cum tota vicinitate. (7) Hyetti mentionem fecit is etiam qui ea carmina composuit quæ sunt Eœæ magnæ a Græcis appellatæ:
Hyettus casti temerata ob fœdera lectifilium Arisbantis quum stravit cæde Molurum,herbosis longe profugus discessit ab Argis,Orchomenumque adiit Minyeum; excepit amicisædibus illum heros fortunarumque benignopectore participem non abnuit esse suarum.
Hyettus casti temerata ob fœdera lectifilium Arisbantis quum stravit cæde Molurum,herbosis longe profugus discessit ab Argis,Orchomenumque adiit Minyeum; excepit amicisædibus illum heros fortunarumque benignopectore participem non abnuit esse suarum.
Hyettus casti temerata ob fœdera lectifilium Arisbantis quum stravit cæde Molurum,herbosis longe profugus discessit ab Argis,Orchomenumque adiit Minyeum; excepit amicisædibus illum heros fortunarumque benignopectore participem non abnuit esse suarum.
Hyettus casti temerata ob fœdera lecti
filium Arisbantis quum stravit cæde Molurum,
herbosis longe profugus discessit ab Argis,
Orchomenumque adiit Minyeum; excepit amicis
ædibus illum heros fortunarumque benigno
pectore participem non abnuit esse suarum.
(8) Satis constat primum omnium Hyettum hunc de adulterio pœnam sumpsisse; atque multo post Dracon, quum leges Athenis in magistratu ferret, tum de aliis quibusdam, tum de adulteris libere pœnas sumi posse promulgavit. Eo jam Minyarum nomen dignitatis provectum fuerat, ut etiam Neleus Crethei filius, Pyli rex, ex Orchomeno uxorem Chlorin Amphionis ex Iasio geniti filiam duxerit.
Almi genere exstincto, regnum Orchomeni ad Clymenum transit — dein ad Erginum — de Trophonio et Agamede narratio — Ascalapho et Ialmeno regnantibus Minyæ ad Trojam tendunt — Orchomenii a Thebanis ejecti a Philippo Amyntæ filio restituuntur.
At evenit ut Almi etiam proles interiret. Nam quum liberos Orchomenus non suscepisset, ad Clymenum Presbonis filium, Phrixi nepotem, imperium transiit. Filios hic habuit natu maximum Erginum, minores Stratium, Arrhonem, Pyleum et postremum Azeum. Clymenum, dum festi dies Onchestii Neptuni agitarentur, Thebani homines ex levi causa vehementi ira concitati occiderunt. In regnum successit Erginus, Clymeni filiorum natu maximus. (2) Is mox cum fratribus exercitu comparato Thebas adortus, prœlio primum hostes fudit; icto deinde fœdere pecunia se annua Thebani de Clymeni cæde satisfacturos pacti sunt. Verum quum Hercules Thebis adolevisset, tributo liberati sunt Thebani et Minyarum opes bello magnopere accisæ. (3) Erginus igitur, ut qui confectos jam prope belli calamitatibus cives suos videret, pacem quidem cum Hercule fecit, ad pristinas autem opes et felicitatem redintegrandam conversus ita præ hac una cura omnia contempsit cetera, ut senectus eum cœlibem et orbum oppresserit. Magna demum congesta pecunia liberos suscipere cupiebat. (4) Qua de re quum Delphos consulturus venisset, hujusmodi responsum accepit:
Ergine o Clymeni proles Presbonidæ, ad aramexquirens sobolem venisti sero: sed et nunctemoni vetulo validum prætendito rostrum.
Ergine o Clymeni proles Presbonidæ, ad aramexquirens sobolem venisti sero: sed et nunctemoni vetulo validum prætendito rostrum.
Ergine o Clymeni proles Presbonidæ, ad aramexquirens sobolem venisti sero: sed et nunctemoni vetulo validum prætendito rostrum.
Ergine o Clymeni proles Presbonidæ, ad aram
exquirens sobolem venisti sero: sed et nunc
temoni vetulo validum prætendito rostrum.
Quum igitur oraculi monitu adolescentulam uxorem duxisset, Trophonius et Agamedes ex eo matrimonio nati sunt; (5) etsi traditum est, Apollinis, non Ergini filium fuisse Trophonium; quod ego ut credam facile adducor, et facile sibi id persuasum habeat quicunque ad Trophonii oraculum accesserit. Ii quum ad virilem ætatem pervenissent, sollertia in deorum templis et hominum regalibus tectis ædificandis excelluisse dicuntur. Etenim Delphis Apollini templum erexerunt et Hyrieo thesaurum. In hoc lapidem unum ita collocarant, ut extrorsum eum eximere possent. Quoties itaque libitum esset, clam introeuntes aliquid repositæ pecuniæ auferebant. Hyrieum autem ea res vehementer sollicitum habebat, præsertim quum et claves et signa cetera incorrupta cerneret, pecuniæ tamen numerum quotidie comminui animadverteret. (6) Super vasis igitur in quibus aurum et argentum erant reposita, laqueos disposuit, vel aliud quid ejusmodi, quo simulac pecuniam quis esset attingere conatus, captus teneretur. Ingressus itaque Agamedes in vinculis hæsit; Trophonius vero fratris caput præcidit, veritus nempe ne, quum illuxisset, ille ad tormenta adigeretur, et ipse ab illo, quod furti fuisset socius, indicaretur. (7) Idem Trophonius terræ haustus est hiatu eo ipso in loco, quo exstat in luco, qui est Lebadeæ, fovea quæ Agamedis dicitur, columna supereminente. Orchomeniorum post hæc regnum obtinuere Ascalaphus et Ialmenus, quos Marti Astyoche Actoris filia, Azei neptis, Clymeni proneptis, peperisse dicitur. Hos ad Trojam duces Orchomenii secuti sunt. (8) Ejus etiam coloniæ, quam in Ioniam Codri filii deduxerunt, consortes Orchomenii fuere. Suis vero a Thebanis ejectos sedibus Orchomenum Philippus Amyntæ filius reduxit. Sed eorum res adversa fortuna gravius semper afflixit.
Memoranda apud Orchomenios — Minyæ thesaurus — Minyæ et Hesiodi sepulcra — de Actæonis cultu — Melane et Cephisso fluviis — Orchomeniorum divitiis et urbe Aspledone.
Apud Orchomenios Bacchi quoque templum exstat; sed antiquissimum omnium est Gratiarum. Saxa earum præcipua colunt veneratione, quæ excepisse Eteoclem e cœlo delapsa ferunt; nam quæ expolitius fabricata sunt signa, et ipsa e lapide, ætate mea dedicata fuere. (2) Fons etiam illic est spectatu dignus; in eum descendunt qui aquatum veniunt. Minyæ vero thesaurus unum est de Græciæ miraculis, nulli omnino eorum quæ uspiam alibi sunt operum secundum. Ad hunc autem modum exstructus est: lapidei sunt omnes parietes, rotunda operis forma, non valde in acutum se attollente fastigio; supremum lapidem toti ædificio coagmentationem esse dicunt. Sepulcra visuntur Minyæ et Hesiodi. (3) Hesiodi quidem ossa hoc se modo recepisse narrant. Sæviente in homines et pecudes pestilentia, missis ad oraculum legatis Pythiam jussisse ut ex Naupactio agro in Orchomenium Hesiodi ossa deportarent; nam aliam mali levationem fore nullam. Percontatosrursus eos in qua tandem Naupactii agri parte essent illa reperturi, respondisse Pythiam, locum cornicem monstraturam. (4) Quum itaque in terram e navi exscendissent qui sciscitatum missi fuerant, non longe a via cornicem conspexisse saxo insidentem, ibique Hesiodi ossa inventa in ejus saxi latebra. Hi elegi sepulcro ejus inscripti sunt:
Hesiodi patria est frumenti fertilis Ascra,sed bello insignes ossa tenent Minyæ:hujus in Argolicis excellit gloria terris,judicium quibus est ingeniumque sagax.
Hesiodi patria est frumenti fertilis Ascra,sed bello insignes ossa tenent Minyæ:hujus in Argolicis excellit gloria terris,judicium quibus est ingeniumque sagax.
Hesiodi patria est frumenti fertilis Ascra,sed bello insignes ossa tenent Minyæ:hujus in Argolicis excellit gloria terris,judicium quibus est ingeniumque sagax.
Hesiodi patria est frumenti fertilis Ascra,
sed bello insignes ossa tenent Minyæ:
hujus in Argolicis excellit gloria terris,
judicium quibus est ingeniumque sagax.
(5) Jam vero de Actæone vulgatum inter Orchomenios fuit, vexari agrum a larva quæ saxo insideret. Ea de re consulto oraculo Delphico jussi sunt, si quas reperissent Actæonis reliquias, eas ut terra tegerent; præterea ut larvæ simulacrum ex ære factum ad saxum ferro adligarent: quod ipse adligatum vidi. Actæoni quidem quotannis parentant. (6) Abest ab Orchomeno stadia septem Herculis templum, in quo non magnum utique signum. Sunt ibi Melanis fluvii fontes, qui ipse quoque in Cephisidem paludem influit. Magnam sane partem Orchomenii agri ea palus semper occupat, hieme vero Austro plerumque flante multo latius stagnat aqua. (7) Narrant Thebani ab Hercule Cephisum amnem in Orchomeniorum campos aversum, quum antea per montanos cuniculos in mare exiret; eos meatus occlusisse Herculem. Sed novit sane Homerus fuisse paludem Cephisidem absque Herculis opera; dicit enim:
Paludi acclinis Cephisidi.
Paludi acclinis Cephisidi.
Paludi acclinis Cephisidi.
Paludi acclinis Cephisidi.
(8) Neque satis est verisimile, non fuisse Orchomenios apertis cuniculis et Herculis obice disjecto pristinum exitum flumini reddituros, quando ne Troicis quidem temporibus opes illi desiderarunt. Testis est idem Homerus eo loco quo Agamemnonis legatis respondentem Achillem facit:
Non ea quæ Orchomenum portantur cuncta.
Non ea quæ Orchomenum portantur cuncta.
Non ea quæ Orchomenum portantur cuncta.
Non ea quæ Orchomenum portantur cuncta.
Ex quo plane colligi potest, magnam Orchomeniis tunc quoque pecuniam suppeditasse. (9) Aspledonem quidem ob aquarum penuriam desertam tradunt; nomen vero urbi contigisse ab Aspledone, quem Midea nympha Neptuno pepererit. Id confirmant versus a Chersia facti, viro Orchomenio:
Neptunoque tridentifero insignique MideaAspledon satus est, ampla spectandus in urbe.
Neptunoque tridentifero insignique MideaAspledon satus est, ampla spectandus in urbe.
Neptunoque tridentifero insignique MideaAspledon satus est, ampla spectandus in urbe.
Neptunoque tridentifero insignique Midea
Aspledon satus est, ampla spectandus in urbe.
(10) Ætate quidem mea Chersiæ hujus carmina jam vetustas aboleverat; hos tamen ipsos versus Callippus retulit in libro de Orchomeniis. Eidem sane Chersiæ epigramma Orchomenii attribuunt, quod Hesiodi sepulcro inscriptum fuit.
CAPUT XXXIX.
De Lebadia, olim Midea dicta — Hercyna puella et fluvio ejusque antro — Trophonii templo ac signo aliisque memorandis — Trophonii oraculum consulendi ratione — Trophonii oraculo.
Qua montes consurgunt, Phocenses supra Orchomenios habitant, in campestri vero planitie Lebadea illis est finitima. Hæc olim et ipsa in edita regionis parte habitabatur, Mideæ nomine, ab Aspledonis nempe matre. Lebado vero Athenis in ea loca profecto, in plana incolæ descenderunt, et Lebadea a Lebado ipso nomen accepit; cujus neque pater quis fuerit norunt, neque quam ob causam illuc venerit; tantum illud sciunt, uxorem ei Laonicen fuisse. (2) Exornata urbs est operibus haud minus quam alia quævis maxime florentium Græciæ urbium. Separat ab ea (fluvius Hercyna?) * Trophonii lucum. Aiunt autem ibi Hercynam cum Cereris filia ludentem anserem e manibus invitam dimisisse; volitantem illum subisse cavernosum antrum ibique se sub lapide occultasse; Proserpinam subingressam, avem sub lapide jacentem retraxisse; quo loco lapidem submoverat, aquam erupisse; qui postea fuerit Hercyna amnis appellatus. (3) Manet ad fluminis ripas Hercynæ fanum, et signum in eo, virgo anserem manibus præferens. Fluvii fontes intra speluncam sunt, et stantia simulacra, quorum sceptris dracones circumvoluti sunt. Conjiciat quis esse illa Æsculapii et Hygieæ; sed fuerint potius Trophonii et Hercynæ, quum non magis Æsculapio quam Trophonio dracones consecratos censeant. Prope amnem est Arcesilai monumentum. Reportasse e Troja Arcesilai ossa Leitum dicunt. (4) In luco maxime insignia sunt, Trophonii templum et signum ad Æsculapii similitudinem et hoc factum; Praxiteles illud fecit. Est ibidem Cereris cognomento Europæ fanum, et sub divo Juppiter Hyetius (Pluvius). Ad oraculum ascendentibus atque inde ad ulteriora montis pergentibus occurrit Proserpinæ quæ Thera (?) vocatur et Jovis Regis templum; quod propter magnitudinem, vel propter continuata bella dimidia tantum ex parte perfectum reliquerunt. In alio templo, Saturni, Junonis et Jovis simulacra sunt. Apollinis etiam illic est fanum. (5) Quod ad oraculum pertinet, observatur ritus hujusmodi. Ubi statuerit quis in Trophonii descendere, primum dierum certum numerum est ei in ædicula quadam commorandum; est illa Bono Genio et Bonæ Fortunæ sacra. Illic degens et alia suscipit expiationum genera et calidis abstinet aquis; Hercyna fluvio se abluit. Carnes ei de victimis large suppeditant. Immolat enim qui huc descendit, Trophonio et filiis, Apollini præterea, Saturno, Jovi cui Regi cognomen, Junoni Heniochæ et Cereri, quam Europen nominant ac fuisse Trophonii nutricem perhibent. (6) Adest singulis sacrificiis aruspex, qui cæsarum hostiarumviscera inspectat; ex ea inspectione vaticinatur, numquid Trophonius placatus et propitius consultorem sit accepturus. Cetera tamen exta non tam perspicue Trophonii mentem denunciant, verum ea qua quis nocte descendit, arietem mactat ad ipsam foveam, invocato Agamedis numine. Exta priora pro nihilo ducuntur, etiamsi fuerint læta, nisi hujus quoque arietis exta idem portendant. Id ubi ita evenerit, ut extorum consentiat significatio, bona cum spe descendit consultor; atque hoc maxime modo descendit. (7) Deducunt sacrificuli eum noctu ad Hercynam fluvium, ibi hominem oleo perungunt et abluunt pueri duo ex oppidanorum liberis annos ferme tredecim nati; Hermas (Mercurios) illos nuncupant. Hi sunt qui descendentem abluunt, quique ministrant quæ sunt opus omnia, utpote ministri. Hinc non statim ad oraculum a sacrificulis, sed prius ad aquæ fontes ducitur; sunt vero duo inter se proximi. (8) Bibenda illic est Lethes quæ dicitur aqua, quo cunctorum ei, quæ antea illi erant curæ, oblivio contingat; Mnemosynes deinde aquas potat, ut quæ infra viderit omnia memoria contineat. Jam simulacrum, quod fecisse Dædalum autumant, contemplatus (nemini prorsus id ostendunt sacerdotes, præterquam iis qui ad Trophonium sunt accessuri): eo signo conspecto et cum multa religione votis nuncupatis, ad oraculum progreditur tunicam indutus lineam ac tæniis incinctus, soleis popularibus in pedes inductis. (9) Est vero oraculum supra lucum in monte; crepido in orbem candido saxo circumducta. Crepidinis ambitus est instar areæ minimæ, altitudine minore quam cubitum duum. Erecti sunt super crepidine obelisci, tam ipsi quam zonæ, quibus continentur, ænei. Inter eos media sunt ostia. Intra ambitum specus est, non natura, sed arte et certo proportionis modulo quam solertissime exstructus. (10) Ejus subterraneæ cellulæ forma furno persimilis, cujus latitudo dimensa per rectam lineam ab imo ambitu ad summum, cubita æquarit ferme quattuor; in altum subsidit hiatus haud amplius octo fere cubitûm. Nulli vero gradus constructi sunt, qui ingressos ad imum solum demittant, sed ad Trophonium descensuri scalas admovent angustas æque atque habiles. Ubi descensum fuerit, medium inter solum et antri testudinem cavernula est latitudine duarum spithamarum, altitudo vero unius esse spithamæ videbatur. (11) Qui eo penetrarit, humi procumbens, melle subactas offas tenens, pedes prius in cavernulam illam immittit; mox toto ipse cum corpore sequens genua in cavernam inserere nititur; ibi statim reliquum corpus veluti attractum genua sequitur, non aliter ac si maximus et velocissimus amnis vorticibus correptum hominem ex oculis subducat. Jam vero qui intra penetrale descenderint, futura non uno et eodem cognoscunt modo; ex visis alius, ex auditis alius id consequitur. Per easdem fauces patetomnibus reditus; pedes vero præeunt. (12) Neminem omnino ex iis, qui eo descenderint, periisse affirmant, uno excepto, qui de spiculatoribus Demetrii fuit; illum vero neque eorum quicquam sacrorum, quæ fieri ad fanum illud religione sancitum est, fecisse, nec sciscitandi causa, sed quod argentum et aurum se asportaturum sperarat, introisse aiunt. Ejus cadaver alio loco in conspectum editum esse aiunt, et non per sacrum hiatus illius ostium ejectum. De quo quidem homine quum dicantur etiam alia, ea ipse quæ narratu duxi dignissima exposui. (13) Consultorem a Trophonio reversum sacrificuli in solio collocant, quod Mnemosynes vocant; positum illud est non procul ab adyto. A sedente ibi percontantur, quæcunque vel visa vel audita reportarit. Ea ubi accepere, suis illum reddunt. Hi sublatum hominem in cellam Bonæ Fortunæ et Boni Genii, in qua veniens primum commoratus fuerat, reducunt, multo illum quidem adhuc terrore attonitum, et suimet atque omnium adsistentium oblitum. Resipiscit tamen paulo post, et pristina ei mens et risus redit. (14) Scribo autem non solum audita, sed quæ et aliis accidisse vidi et egomet sum expertus, quum ad Trophonium consulendi causa ipse etiam venerim. Coguntur sane omnes qui a Trophonio redeunt, quæcunque vel audierunt vel viderunt, tabulæ inscripta illic suspendere. Servatur illic Aristomenis scutum in hanc usque diem; de quo jam ante, quæ dicenda fuerunt, a me sunt exposita.
Unde Bœotiis oraculum Trophonii innotuerit, memoratur — de Dædali operibus — urbe Chæronea, olim Arne dicta — binis tropæis in regione Chæronensium ac de Macedonibus tropæa non admittentibus — polyandrio Thebanorum prope urbem Chæroneam — Chæronensium cultu sceptri Agamemnonis, quod hastam vocant.
Hoc oraculum quum antea prorsus ignoraretur, ex hujusmodi casu ad Bœotos ejus pervenit notitia. Quum unum et alterum jam annum nullis terra imbribus irrigaretur, e singulis civitatibus Delphos missi sunt qui opem implorarent. His siccitatis remedium exposcentibus Pythius Apollo imperavit, ut Lebadeam euntes a Trophonio mali auxilium quærerent. (2) Lebadeam itaque profecti quum oraculum reperire non possent, Saon quidam Acræphniensis, collegarum natu maximus, quum apum examen conspexisset, ** quocunque illæ divertissent sequi. Ubi igitur eas ad specum advolantes vidit, et ipse subiit in oraculum. Saonem hunc sacrorum omnem ritum et quæ inter consulendum fieri fas est edoctum a Trophonio memorant. (3) Ex Dædali operibus in Bœotia duo exstant, Hercules Thebis, et apud Lebadenses Trophonius; totidem in Creta e ligno, Britomartis ad Oluntem et apud Gnosios Minerva. Habent iidem et Ariadnæ chorum, cujus in Iliade Homerus mentionem fecit, in candido lapide. Est etiam apud Delios Venus ejusdem artificis opus, non magnum sane signum e ligno et exesa vetastate manu dextera; pedum locoin quadrangulam figuram desinit. (4) Crediderim signum hoc a Dædalo Ariadnam accepisse secumque illud abeuntem cum Theseo asportasse; Theseum certe Delii tradunt Ariadna ei adempta Apollini Delio dedicasse, ne scilicet sibi, si illud retinuisset, jam domum reverso Ariadnæ desiderium commoveret, atque ita ex ea recordatione amoris mala renovarentur. Præter hæc nulla (quod sciam) jam reliqua sunt Dædali opera. Nam quæ in Junonis templo dedicarunt Argivi, et quæ in Sicilia ab Omphace Gelam deportata fuere, cuncta temporis abolevit diuturnitas. (5) Lebadensibus proximi sunt Chæronenses. Eorum urbs olim Arne est appellata; filiam Æoli Arnen fuisse dicunt, a qua urbs altera etiam in Thessalia Arne fuerit nuncupata. Hoc autem quod nunc urbs habet nominis, contigisse ei a Chærone, quem Apollinis fuisse filium arbitrantur ex Thero Phylantis filia. (6) Testatur hoc qui magnas fecit Eœas his versibus:
Illustri Phylas junxit sibi natam IolaoLipephilam (?), divas quæ formæ æquabat honore:Hac illi Hippotes præcelsa est editus aula;Et Thero formosa, oculis æquanda Dianæ.Thero dein Phœbi sacro dignata cubili,Chæronem generavit equos clarum arte domandi.
Illustri Phylas junxit sibi natam IolaoLipephilam (?), divas quæ formæ æquabat honore:Hac illi Hippotes præcelsa est editus aula;Et Thero formosa, oculis æquanda Dianæ.Thero dein Phœbi sacro dignata cubili,Chæronem generavit equos clarum arte domandi.
Illustri Phylas junxit sibi natam IolaoLipephilam (?), divas quæ formæ æquabat honore:Hac illi Hippotes præcelsa est editus aula;Et Thero formosa, oculis æquanda Dianæ.Thero dein Phœbi sacro dignata cubili,Chæronem generavit equos clarum arte domandi.
Illustri Phylas junxit sibi natam Iolao
Lipephilam (?), divas quæ formæ æquabat honore:
Hac illi Hippotes præcelsa est editus aula;
Et Thero formosa, oculis æquanda Dianæ.
Thero dein Phœbi sacro dignata cubili,
Chæronem generavit equos clarum arte domandi.
Mea quidem sententia norat Homerus jam Chæroneam et Lebadeam appellari; sed maluit priscis uti earum urbium nominibus, sicuti et flumen Ægyptum potius quam Nilum dixit. (7) In Chæronensium agro duo sunt tropæa; ea dux Romanorum Sylla erexit Taxilo fuso Mithridatis copiarum duce. Amyntæ quidem filius Philippus neque ad Chæroneam, neque uspiam vel de Barbaris, vel de Græcis a se victis ullum erexit tropæum; nec fuit omnino patrius Macedonibus mos, victorias suas tropæis ullis testatas relinquere. (8) Est a Macedonibus ipsis traditum, Caranum regem suum victo in pugna Cisseo, qui finitimis imperabat, Argivorum ritu tropæum constituisse. Irrumpentem autem ex Olympo leonem illud subvertisse, ** evanuisse, [intellexisse Macedones]; (9) Caranum autem haud prudenter fecisse, quod advena barbaros vicinos ad inimicitiam implacabilem eo monumento irritasset; neque enim ab ipso Carano neque ab iis, qui postea regnaturi essent in Macedonia, tropæum erigi debuisse; quod nempe sibi ad reditum in gratiam cum hostibus loci aliquid relictum voluerunt. Argumentum rei est quod Alexander neque de Dario neque de Indicis victoriis tropæum ullum erigendum curavit. (10) Proximo urbi loco est commune Thebanis sepulcrum, iis qui in acie contra Philippum stantes ceciderunt. Nulla est apposita inscriptio. Insigne tumuli leo est ad eorum virorum animi magnitudinem significandam. Inscriptum, ut opinor, propterea nihil est, quod illorum hominum virtutem dii non fortunassent. (11) Deorum omnium maxime colunt Chæronenses sceptrumillud, quod Jovi fabricasse Vulcanum cecinit Homerus, a Jove acceptum Mercurium dedisse Pelopi, Pelopem Atreo reliquisse, Atreum Thyesti; a Thyeste per manus traditum tenuisse Agamemnonem. Hoc præcipue sceptrum venerantur Hastam nominantes. Divinitatis ei nescio quid inesse declarat id, quod ex ipso ad homines illos illustris quidam splendor pervenit. (12) In suo et Phocensium Panopeorum confinio illud repertum Chæronenses dicunt; aurum etiam cum eo: sed facile a Phocensibus aurum retineri passos, modo ut ipsi sceptrum haberent. Ab Electra Agamemnonis filia in Phocidem exportatum putarim. Templum ei nullum est publice dedicatum, sed quotannis sacri ejus curator in suis ædibus sceptrum statuit. Ei res divina quotidie fit, mensa apposita cujusvis generis carnibus et bellariis referta.
De Vulcani artis operibus — Eriphyles monili — præcipitio supra Chæroneam, quod Petrachus appellatur.
Omnium vero Vulcani operum, quæ et poetarum carmina et assentiens hominum fama celebravit, aliud sane nullum, qua sceptrum hoc, magna dignandum æstimatione est fide hominum receptum. Lycii quidem Pataris in Apollinis templo æneum ostentant craterem, Telephi donum esse dictitantes et Vulcani opus; ignorant scilicet illi (ut par est) primos, qui æs fuderint, Theodorum et Rhœcum Samios fuisse. (2) Patrenses in Achæis Vulcani, verbo duntaxat, opus esse dicunt arcam eam, quam Eurypylus ab Ilio exportarit; re nullam in conspectu ponunt. Est in Cypro urbs Amathus; in ea Adonidis et Veneris fanum vetustissimum, in quo positum tradunt monile Harmoniæ ab initio datum; quod Eriphyles tamen vocatur, quia hoc illa dono accepto virum suum prodiderit. Id Phegei filii Delphis dedicarunt. Ad eos vero quemadmodum pervenerit, ubi de Arcadum rebus egimus expositum est. Illud postea Phocensium tyranni templo spoliato abstulerunt. (3) Neque vero est quantum scio apud Amathusios in Adonidis fano illud, quod Eriphyles fuit; quum hoc Amathusiorum monile sit e lapidibus viridibus auro revinctum, Homerus vero id quod Eriphylæ donatum fuit in Odyssea aureum dicat fuisse:
Dura, viri sacro vitam quæ vendidit auro:
Dura, viri sacro vitam quæ vendidit auro:
Dura, viri sacro vitam quæ vendidit auro:
Dura, viri sacro vitam quæ vendidit auro:
quum non ignoraret tamen poeta variorum etiam monilium opificium. (4) Quo enim loco cum Ulysse loquitur Eumæus, priusquam e Pylo Telemachus veniens ad stabula divertisset, versus ibi ejus hujusmodi sunt:
Namque mei sollers subiens vir tecta parentis,attulit electro fulgens auroque monile.
Namque mei sollers subiens vir tecta parentis,attulit electro fulgens auroque monile.
Namque mei sollers subiens vir tecta parentis,attulit electro fulgens auroque monile.
Namque mei sollers subiens vir tecta parentis,
attulit electro fulgens auroque monile.
(5) Inter ea etiam dona, quæ Penelope a procis accipit, ab Eurymacho monile perbelle distinctum datum memorat:
Ornatum varie Eurymachus torquem attulit auream,lucentem electro, Phœbi velut ignea lampas.
Ornatum varie Eurymachus torquem attulit auream,lucentem electro, Phœbi velut ignea lampas.
Ornatum varie Eurymachus torquem attulit auream,lucentem electro, Phœbi velut ignea lampas.
Ornatum varie Eurymachus torquem attulit auream,
lucentem electro, Phœbi velut ignea lampas.
At Eriphylen non distinctum auro et lapidibus monile dicit accepisse. Eo fit ut unicum hoc superesse sceptrum statui possit ex omnibus Vulcani operibus.
6. Supra Chæronem urbem est prærupta montis crepido, qui Petrachus appellatur. Eo loco deceptum a Rhea Saturnum credi volunt oblato lapide pro Jove. In montis vertice non magnum est Jovis simulacrum. Unguenta e floribus coquendo conficiunt Chæronenses, lilio, rosa, narcisso, iride, præsens contra hominum dolores remedium. Rosaceo autem si lignea simulacra perunxeris, hæc quoque contra tabem materiæ defenderis. Nascitur iris in palustribus locis, lilio par magnitudine, colore minime candida, odore minus quam lilium vehementi.