Caput XXXVI
Attila, suapte natura ad vastandum orbem paratus, & Gizerico Wandalorum Rege multis muneribus ad id instigatur. Is omni ratione discordiam inter Romanos, & Gothos serere conatur; sed frustra. Epistola Valentiniani Imp. ad Vesegothas, eorumque responsum.
Attila, suapte natura ad vastandum orbem paratus, & Gizerico Wandalorum Rege multis muneribus ad id instigatur. Is omni ratione discordiam inter Romanos, & Gothos serere conatur; sed frustra. Epistola Valentiniani Imp. ad Vesegothas, eorumque responsum.
Hujus ergo mentem ad vastationem orbis paratam comperiens Gizericus Rex Wandalorum, quem paulo ante memoravimus, multis muneribus ad Vesegotharum bella praecipitat, metuens ne Theodericus Vesegotharum Rex filiae[32]ulcisceretur injuriam, quae Hunericho Gizerici filio juncta, priusquidem tanto conjugio laetaretur; sed postea, ut erat ille & in sua pignora truculentus, ob suspicionem tantummodo veneni ab ea parati, eam naribus abscissis, truncatisque auribus spolians decore naturali, patri suo ad Gallias remiserat, ut turpe[33]funus miseranda semper offerret, & crudelitas, qua etiam moverentur externi, vindictam patris efficaciùs impetraret. Attila igitur dudum bella concepta Gizerici redemptione parturiens, legatos in Italiam ad Valentinianum Principem misit serens Gothorum Romanorumque discordiam: ut quos praelio non poterat concutere, odiis internis elideret, adserens se Reipub. ejus amicitias in nullo violare, sed contra Theodericum Vesegotharum Regem sibi esse certamen, unde eum excipi libenter optaret. Caetera epistolae usitatis salutationum blandimentis oppleverat, studens fidem adhibere mendacio. Pari etiam modo ad Regem Vesegotharum Theodericum dirigit scriptum, hortans ut à Romanorum societate discederet, recoleretque praelia, quae paulò ante contra eum fuerunt concitata sub nimia feritate. Homo subtilis, antequam bella gereret, arte pugnabat. Tunc Valentinianus Imperator ad Vesegothas, eorumque Regem Theodericum in his verbis legationem direxit. Prudentiae vestrae est, fortissime gentium, adversùs urbis[34]conspirare tyrannum, qui optat mundi generale habere servitium, qui causas praelii non requirit, sed quicquid commiserit, hoc putat esse legitimum. Ambitum suum brachio metìtur, superbiam licentia satiat, qui jus fasque contemnens, hostem se exhibet naturae cunctorum. Etenim meretur hic odium, quiin commune omnium se approbat inimicum. Recordamini quaeso, quod certè non potest oblivisci. Ab Hunnis casus est fusus, sed quod graviter agit, insidiis agit appetitum. Unde[35]ut de nobis taceamus potestis hanc inulti ferre superbiam? Armorum potentes,[36]favete propriis doloribus, & communes jungite manus. Auxiliamini etiam Reipub. cujus membrum tenetis. Quàm sit autem nobis expetenda, vel amplexanda societas, hostes[37]interrogate consilia. His & similibus legati Valentiniani Regem permovêre Theodericum. Quibus ille respondit: Habetis, inquit Romani, desiderium vestrum: fecistis Attilam, & nobis hostem. Sequimur illum quocunque vocaverit, & quamvis infletur de diversis superbarum gentium victoriis, norunt tamen Gothi confligere cum superbis. Nullum bellum dixerim grave, nisi quod causa debilitat, quando nil triste pavet, cui majestas arriserit. Acclamant responso comites Ducis, laetum sequitur vulgus. Fit omnibus ambitus pugnae, hostes jam Hunni desiderantur. Producitur itaque à Rege Theoderico Vesegotharum innumerabilis[38]multitudo, qui quatuor filiis domi dismissis idest Friderico, & Turico, Rotemero, & Himmerit,[39]secum tantùm Thorismund, & Theodericum majores natu participes laboris assumit. Felix procinctus auxiliantium suave collegium habere, & solatia illorum, quos delectat ipsa etiam simul subire discrimina. A parte veròRomanorum tanta Patricii Aetii providentia fuit, cui tunc innitebatur Respub. Hesperiae plagae, ut undique bellatoribus congregatis, adversùs ferocem, & infinitam multitudinem non impar occurreret. His enim adfuere auxiliares[40]Franci, Sarmatae, Armoritiani, Litiani, Burgundiones, Saxones, Riparioli, Ibriones,[41]quondam milites Romani, tunc verò jam in numero auxiliariorum exquisiti, aliaeque nonnullae Celticae, vel Germanicae nationes. Convenitur itaque in campos Catalaunicos, qui & Mauricii nominantur C.[42]leugas,[43]ut Galli vocant, in longum tenentes, & LXX. in latum. Leuga autem Gallica mille & quingentorum passuum quantitate metìtur. Fit ergo area innumerabilium populorum pars illa terrarum. Conseruntur acies utraeque fortissimae, nihil subreptionibus agitur, sed aperto marte certatur. Quae potest digno causa tantorum motibus inveniri? Aut quod odium in se cunctos animavit armari? Probatum est humanum genus Regibus vivere, quando unius mentis insano impetu strages sit facta populorum, & arbitrio superbi Regis momento dejicitur, quod tot saeculis natura progenuit.
FOOTNOTES:[32]A. filiae suae.[33]A. scilicet ut turpe.[34]A. fortissimi gentium adversùs orbis, & ita Garetius.[35]A. Ab Hunnis non per bella, ubi communis casus est fusum, sed quod graviter anget insidiis appetitum, ut de nobis, &c.[36]A. potestates.[37]A. hos interrogate, &c.[38]A. innumerabilis exercitus.[39]A. Teurico, Retemere, &Irmnerit.[40]A. Hi enim adfuerunt auxiliatores Franci.[41]A. Liticiani, Burgundiones, Saxones, Riparii, Olibriones.[42]A. in campis Catalaunicis, qui et Mauriaci vocantur.[43]Leuga verbum, Gallorum est, & merè Francicum, ut constat ex D. Hieronymò in Joelem, Paulo Diacono lib. 15, & Amm. Marcel. lib. 15, pag. 68 & lib. 16, pag. 91. ex legibus Bajomar, & Rutelio lib. 2. Itiner. ut enim Romani milliaribus, sic Galli leugis metiri soliti sunt, Juret.
[32]A. filiae suae.
[32]A. filiae suae.
[33]A. scilicet ut turpe.
[33]A. scilicet ut turpe.
[34]A. fortissimi gentium adversùs orbis, & ita Garetius.
[34]A. fortissimi gentium adversùs orbis, & ita Garetius.
[35]A. Ab Hunnis non per bella, ubi communis casus est fusum, sed quod graviter anget insidiis appetitum, ut de nobis, &c.
[35]A. Ab Hunnis non per bella, ubi communis casus est fusum, sed quod graviter anget insidiis appetitum, ut de nobis, &c.
[36]A. potestates.
[36]A. potestates.
[37]A. hos interrogate, &c.
[37]A. hos interrogate, &c.
[38]A. innumerabilis exercitus.
[38]A. innumerabilis exercitus.
[39]A. Teurico, Retemere, &Irmnerit.
[39]A. Teurico, Retemere, &Irmnerit.
[40]A. Hi enim adfuerunt auxiliatores Franci.
[40]A. Hi enim adfuerunt auxiliatores Franci.
[41]A. Liticiani, Burgundiones, Saxones, Riparii, Olibriones.
[41]A. Liticiani, Burgundiones, Saxones, Riparii, Olibriones.
[42]A. in campis Catalaunicis, qui et Mauriaci vocantur.
[42]A. in campis Catalaunicis, qui et Mauriaci vocantur.
[43]Leuga verbum, Gallorum est, & merè Francicum, ut constat ex D. Hieronymò in Joelem, Paulo Diacono lib. 15, & Amm. Marcel. lib. 15, pag. 68 & lib. 16, pag. 91. ex legibus Bajomar, & Rutelio lib. 2. Itiner. ut enim Romani milliaribus, sic Galli leugis metiri soliti sunt, Juret.
[43]Leuga verbum, Gallorum est, & merè Francicum, ut constat ex D. Hieronymò in Joelem, Paulo Diacono lib. 15, & Amm. Marcel. lib. 15, pag. 68 & lib. 16, pag. 91. ex legibus Bajomar, & Rutelio lib. 2. Itiner. ut enim Romani milliaribus, sic Galli leugis metiri soliti sunt, Juret.