The Project Gutenberg eBook ofCatulli CarminaThis ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online atwww.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.Title: Catulli CarminaAuthor: Gaius Valerius CatullusRobinson EllisRelease date: November 2, 2007 [eBook #23294]Language: LatinCredits: Produced by Louise Hope, David Starner and the OnlineDistributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK CATULLI CARMINA ***
This ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online atwww.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.
Title: Catulli CarminaAuthor: Gaius Valerius CatullusRobinson EllisRelease date: November 2, 2007 [eBook #23294]Language: LatinCredits: Produced by Louise Hope, David Starner and the OnlineDistributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
Title: Catulli Carmina
Author: Gaius Valerius CatullusRobinson Ellis
Author: Gaius Valerius Catullus
Robinson Ellis
Release date: November 2, 2007 [eBook #23294]
Language: Latin
Credits: Produced by Louise Hope, David Starner and the OnlineDistributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK CATULLI CARMINA ***
Raris locis littera “v” pro “u” scripta tacite mutata est. Alii erroresimminatione murisnotati sunt.
Raris locis littera “v” pro “u” scripta tacite mutata est. Alii erroresimminatione murisnotati sunt.
typographi signum: Dominus Illuminatio Mea
Carmina:I,II,III,IV,V,VI,VII,VIII,IX,X,XI,XII,XIII,XIV,XV,XVI,XVII,XXI,XXII,XXIII,XXIV,XXV,XXVI,XXVII,XXVIII,XXIX,XXX,XXXI,XXXII,XXXIII,XXXIV,XXXV,XXXVI,XXXVII,XXXVIII,XXXIX,XL,XLI,XLII,XLIII,XLIV,XLV,XLVI,XLVII,XLVIII,XLIX,L,LI,LII,LIII,LIV,LV,LVI,LVII,LVIII,LIX,LX,LXI,LXII,LXIII,LXIV,LXV,LXVI,LXVII,LXVIII,LXIX,LXX,LXXI,LXXII,LXXIII,LXXIV,LXXV,LXXVI,LXXVII,LXXVIII,LXXIX,LXXX,LXXXI,LXXXII,LXXXIII,LXXXIV,LXXXV,LXXXVI,LXXXVII,LXXXVIII,LXXXIX,XC,XCI,XCII,XCIII,XCIV,XCV,XCVI,XCVII,XCVIII,XCIX,C,CI,CII,CIII,CIV,CV,CVI,CVII,CVIII,CIX,CX,CXI,CXII,CXIII,CXIV,CXV,CXVIFragmenta:I,II,III,IV,V,VI,VII,VIII,IX,X,XI,XII,XIII,XIV
Carmina:
I,II,III,IV,V,VI,VII,VIII,IX,X,
XI,XII,XIII,XIV,XV,XVI,XVII,
XXI,XXII,XXIII,XXIV,XXV,XXVI,XXVII,XXVIII,XXIX,XXX,
XXXI,XXXII,XXXIII,XXXIV,XXXV,XXXVI,XXXVII,XXXVIII,XXXIX,XL,
XLI,XLII,XLIII,XLIV,XLV,XLVI,XLVII,XLVIII,XLIX,L,
LI,LII,LIII,LIV,LV,LVI,LVII,LVIII,LIX,LX,
LXI,LXII,LXIII,LXIV,LXV,LXVI,LXVII,LXVIII,LXIX,LXX,
LXXI,LXXII,LXXIII,LXXIV,LXXV,LXXVI,LXXVII,LXXVIII,LXXIX,LXXX,
LXXXI,LXXXII,LXXXIII,LXXXIV,LXXXV,LXXXVI,LXXXVII,LXXXVIII,LXXXIX,XC,
XCI,XCII,XCIII,XCIV,XCV,XCVI,XCVII,XCVIII,XCIX,C,
CI,CII,CIII,CIV,CV,CVI,CVII,CVIII,CIX,CX,
CXI,CXII,CXIII,CXIV,CXV,CXVI
Fragmenta:
I,II,III,IV,V,VI,VII,VIII,IX,X,XI,XII,XIII,XIV
PRAEFATIOCatullicarminum, praeter unum LXII quod Epithalamion inscribitur incipitqueVesper adest, iuuenes consurgite, Vesper Olympo, seruatum est autem in Anthologia carminum Latinorum Thuanea (Bibl. Paris. 8071, saec. ix), perierat inter litteratos notitia donec ineunte demum saec. xiv inuentus est aCompatriota1quodam h.e. Veronensi, incertum quo anno, qua regione terrarum, codex qui fons uidetur esse eorum qui nunc extant omnium. Ex hoc codice non multo post creditur uersus aliquot intulisse inCompendiumsuummoralium notabiliumHieremias Iudex de Montagnone ciuis Patauinus; ex hoc is qui interFlores Moralium Auctoritatum(quem libellum Detlefsen inuenit, scriptus est autem a. 1329 Veronae) haec habet CatulliDe errore.Catullus ad Varum. Quem non in aliqua re(uidereom.)Suffenum possis suus cuique attributus est error. Sed non uidemus mantice quod in tergo est.Etiam Mussato, poetae Patauino, innotuisse credo eum codicem, qui in Elegia qua gratias egit Academiae Patauinorum quod se laurea coronasset scripseritCarmine sub nostro, cupidi lasciua Catulli Lesbia, dulcetibi nulla susurrat auis, ut taceam alia quae in Mussati carminibus ex Catullo trahi poterant. Obiit autem Mussatus a. 1329 mense Maio2. Deinde duobus locis Catulli corpus carminum respexit, duobus ipsos uersus (i. 1, 2; i. 5-7) citauit in librode Originibus Rerum, Gulielmus Pastrengicus (1295-1360) amicus Petrarcae. Iam ipse Petrarca non solum Catullum in carminibus et nominauit et paene ad uerbum imitatus est, uelut lxxvi. 23-26 sic expressit Sonnetti 1.50 ed. MesticaNon prego già, né puote aver piú loco, Che mesuratamente il mio cor arda, Ma che sua parte abbia costei del foco(Schwabe,Testimon.p. xv, ed. 1886), sed duodecim fere locos attulit ex eius carminibus siue in opusculis post impressos, siue in Vergili codice quodam enotatos quem itinerum comitem secum habebat (De NolhacPétrarque et l’Humanisme, p. 139), nec dubium est Catulli eum codice usum esse qui et priuus esset et semper ad manum lecturo. Huius aequalis Boccatius (†1375) de amatoriis poetis loquens sui temporis Catulli et Properti eos uolumina euoluere autumat (Schwabe,Testimon.p. xv). Ac notum iam Catulli librum fuisse ex tribus constat epistulis Coluci Salutati (†1406) scriptis anno 1374, quorum in una Beneuenutum de Imola, in duabus Casparam de Broaspinis implorat ut Catulli exemplar ad se transmittendum curet.Haec ex editione maiore attuli ut demonstrarem ab ineunte fere saec. xiv poetae nostri carmina saltem in Italia lecta fuisse. Sed miro casu nec satis explorato factum est ut quaecumque horum exemplaria colligimus uel fuisse in manibus Mussati, Pastrengici, Petrarcae uel praesto fuisse ceteris quos intra annos 1323-1375 Catullum legisse uerisimile est, omnia deperdita et ex hominum memoria ac cognitione sublata sint.Anno 1375 exaratus est codex Sangermanensis (G), nunc Parisinus 14137, quo non habemus ueteriorem. De eo scriba haec dicit ‘Tu lector quicunque ad cuius manus hic libellus obuenerit, scriptori da ueniam si tibi coruptus uidebitur. Quoniam a corruptissimo exemplari transcripsit, non enim quodpiam aliud extabat, unde posset libelli huius habere copiam exemplandi.’ Credidit igitur id quod non debebat credere, unum tunc extare exemplar Catullianorum carminum, id unum se transcribere. At iam ante annum 1329 Catullus innotuerat Mussato, breui post laudatus fuerat a Pastrengico; Petrarcae integrum exemplar praesto fuit, ex quo hauriret quae uel imitatus sit in carminibus suis uel in codicem suum Vergili tamquam hunc explicaturus rettulerit; nec potest dubitari quae ante annum 1374 adeo peruulgarentur ut inde Boccati aequales traherent suis usibus idonea, Petrarca modo uersus citaret in Latinis opusculis, modo Maronianos uersus illustraret similia ex Catullo in Vergili codicem enotans, modo amoris sui sensus Italico sermone exprimeret Catulli imitatus carmina ad Lesbiam, non uno tantum codice tum extare, sed fusius legi, postquam codex ille quem initio fere saec. xiv compatriota Veronensis inuenerat Catullum popularibus suis quasi ex mortuis rediuiuum restituisset. Quis enim credat, Petrarcae praesertim aetate, adeo incuriosos Veronenses fuisse ut poetam suum quasi rursus sepultum sinerent latere? Quid? non uniuersis Italisμέλημαfuturus erat? Itaque Germanensi non ideo praecipua danda fides est quod ex uno tum superstite exemplari descriptus fuerit (uix enim sciri id quidem potuit), sed quod aetate propius accessit ad codicem quem Veronensis circa initium saeculi xiv inuenerat quam ceteri quos nunc habemus codices.Germanensem proxime aetate attingens Oxoniensis estCanonicianus Lat. 30, qui quamuis annum quo scriptus est prae se non ferat, aut eiusdem est aeui cum Germanensi, aut certe anno 1400 non recentior.Hi duo codicesGetOnonnullis locis contra ceteros codices ita conspirant ut maiorem antiquitatem testentur. XI 3 utGO, ubiplerique; XXXVIII 2 male si meGO, male est si meplerique; LXI 169 hac tibiGO, ac tibiplerique; LXVII 12 istiusGO, istiplerique; LXXVI 11 qui tui animo offirmasGO, qui tu animo affirmasplerique; CII 1 ab antiquoGO, ab amicoplerique.Praeterea LXIV 136 crudeles mentesO et prius G, crudelis mentisplerique; LXIV 145 adipisciO, prius G, apisciplerique; LXIV 249 tamen prospectansO, tamenpraspectansG, tamen aspectansplerique.Sunt alii loci in quibus cumGOtertius codexR(omanus), Vat. Ottob. 1829, contra ceteros singularem lectionem praestat. LXVII 12 istiusGOR, istiplerique; LXXVI 11 qui tui animo offirmasGOR, qui tu animo affirmasplerique; LXXVI 18 extremoGOR, extremaplerique; XXII 4 puto esse egoGOR, puto ego esseplerique; XXIII 2 nec cimex ał neque araneusO, nec cimex animal neque araneusGR; XLII 14 potes quid esseGOR, potest quid esseplerique; XLVI 3 aureisGO, aureisR; LV 18 tenensGO, teneṇsR; LXI 16 iuniaGOR, uiniaueliu(l)liareliqui; 146 niGOR, neplerique; LXIV 227 obscurataGO, obscuraṭạR; 392 certatumGOR, certatimplerique; 393 lactiO, G m. pr., lacti al. letiR, l(a)etiplerique.Sunt alii loci ubi exRconfirmatur lectio quam aut solus aut cum paucissimis praestatO; X 3 tuncO et R m. pr., tumG; LV 11 quedamOR, quendamplerique; LXIV 224 infulsoO, infuḷsoR, infusoplerique; 282 aureaOR, auraplerique.Sunt alii ubiRsingulares lectiones solus habet. IV 4, 5 siue... siueR, sine... sineceteri; 20 uocareturaR m. pr.,uocare curaplerique; X 13 non al. nec facerentR, non al. nec faceretG, nec faceretO; XLVII 4 preposuitR solus, proposuitcett.; XLIX 7 omniums patronus (expatronum)R, omnium patronusuelpatronumcett.; LXI 159 homineR, ominecett.; LXVI 59 ne solum in mumine celiR, in numineplerique; 63 ad fḷạ̄ṃamarg.templaR, ad templacett.; LXXIII 4 ọḅstetque magisque magisR, obestque magisque magisGO, stetque magisque magisplerique; LXVIII 115 terẹreturR, terrereturO, treerreturG.In uniuersum uere mihi uidetur deRiudicasse qui eum anno 1896 primus in lucem protulit, Americanus, Gulielmus Gardner Hale. Censet enim huic codici siue propter aetatem (circa 1400) siue propter lectiones quae in eo reperiuntur optimae, primarium locum nequeGnequeOinferiorem attribuendum esse. Itaque in Catulli crisi praecipue semper considerandum erit quid hi tres (GOR), necdum correcti, praebeant. Sed in hac editione, quamquam, permittente ipso qui codicemRprimus inuenit, non dubitaui quae potiora uisa sunt inter ceterorum codicum lectiones proferre, non sum ausus omnia uulgare, ne inuenti sui gloriam auctori uiderer praeripere; cuius integra collatio ab ipso demum exspectanda erit.AdRmira proximitate acceditVenetusSancti Marci (cod. Lat. xii. 80), ita tamen ut aliquanto recentius scriptus fuerit. Hunc codicem, ut Germanensem Chatelainius anno 1890, heliotypica arte expressum edidit Constantinus Nigra anno 1893.PostGOR, aetate qui proximus est,B(ononiensis), cum finitus sit anno secundo IohannisXXIII, h.e. 1411-12A.D., ceteris posset haberi praestabilior, nisi tot tantasque passus esset correctiones ut non raro uix dinoscatur quid uetus scriba exararit, quid emendator intulerit. Qua in re fortuna tamen nos aliqua ex parte adiuuit: duo enim codicesLaurentianus I(Plut. xxxiii. 13) et Vaticanus 1630, tamarta cognatione cumBcohaerent, ut ex eis saepe colligatur quid inBfuerit. EtLa1quidem non diu postBuidetur descriptus; Vat. 1630 recentior, neque a me in hoc libello exhibetur. Ceterum non parui sunt quae peculiaria inBLa1extant; quorum partem hic pono. LXV 14 DauilasBLa1, BauillaO, BauilasexBauilaG, DauliasCatullus; LXVI 5 sublamiaB, sublaminaO, sublimiaG et plerique, sub LatmiaCatullus; LXIV 211 erectumLa1, errectumB m. pr., ereptumplerique, ErechtheumCatullus; LXVI 25 atque ego certeBLa1, at ego certeGOR et plerique.Quae quoniam ad ueritatem aut propius accedunt aut possunt accedere (uelut LXVI 25) quamGOR, ab alio fonte uidentur deriuata atque hi fuerunt. Hoc dico: codicis eius principalis siue archetypi quem Veronensis (siue carta ea siue papyrus fuit) ante 1323 inuenerat, nonaginta annis intercedentibus, ita uariasse apographa ut non semper in uetustissimis, sed interdum etiam in recentioribus, qualia suntBLa1, melius ac fidelius repraesentetur id quod in archetypo illo traditum fuerat. Hinc credo explicari tot alternantes lectiones quae inGetRreperiuntur; quae ut ab archetypon diuerse interpretantibus sine dubio ortae sunt, ita ex archetypo non ipso semper, sed apographis eius depromi poterant, qualia inter 1323 et 1375 quo anno descriptus estG, exarata esse credibile est. Non igitur mirum si et inC(olbertino) et inA(mbrosiano) atque adeo inD(atano), quamuisCAmedio fere saec. xv,Dnon ante 1463 descriptus fuerit, interdum extant uestigia lectionum quae ceteris codicibus antiquiora et sinceriora sint. Duo exempla affero quae instar erunt omnium. LXXII 6 quod uulgo editurMulto mi tamen es uilior et leuior, codices sic tradiderunt,Multo ita me nec uilior et leuior. SolusChabet,multo “me” ita nec uilior et leuior, quo significatur transponendum esseme: uidelicet postitarursusmerepetendum erat,multo me itame u. e. l.Itaque nonmulto mi tamen essedmulto mei tamen esreponendum erit;meienim datiuus est LXXVII 3sicine subrepsti mei, fortasse etiam XXXVII 11puella nam mei, ubi codices habentme. Alterum exemplum est XXXIV 23 solitas esA, in quo latere antiquum morem scribendisolita’sintellexit Lucianus Mueller: a quo non longe abest unicum illud quod habetRXLIX 7omniumsquod non immerito ad ipsum archetypon redire existimauit is qui codicem inuenit, Gulielmus Gardner Hale. Atque utinam huiusmodi essent plura quae in eo extant codice; haberemus certiorem ad archetypon redintegrandum uiam: quamquam ne sic quidem ad ipsius Catulli manum iretur.DeDatanofusius dixi in ed. maiore Prolegg. pp. xxxi-xxxv. Is quia nonnulla habet quae ab Italis interpolata sint, uelut LXVIII 47 (qui uersus deest in sincerioribus), XCV 9 in fine uersuslaboris, LXV 12canamubi ceteritegam, a nonnullis editoribus hodie repudiatur. Est tamen ea species in uniuersum Datani, quae non modo peculiaris dicenda sit, sed praesertim si orthographiam spectes, incorruptam uetustatem prae se ferens; qua re Lachmanno hic potissimum dignus habitus est quem cum uno altero totum exhiberet in ed. sua anni 1829, neque ego, qui Lachmanni crisin semper habuerim plurimi, umquam a me impetrare potui ut, Baehrensio potius et Munroni obsecutus propter pauca quae codex is habet uitia, uniuersum neglegerem abiceremque. Huius compar consimilisque codex est Musei Britannici, Add. 11,915, quem in ed. maiore litteraasignaui.Ex his decem codicibus plerumque constabit quid in Veronensis archetypo scriptum fuerit, non ut hinc restitui putes ueram manum Catulli.Fuerit enim diuersa carminum recensio, ut ex LXII patet, quod quemadmodum legitur in Thuaneo apographo saeculi ix, non semper consentit cum codicibus saec. xiv, xv.His adiunxi alios quorum fides plerumque integra uisa est, in primis Laurentianum secundum (Plut. xxxiii cod. 12), Parisinum 7989, Harleianos duo, quorum alter 2574 (h) saepe consentit cum Oxoniensi (O), alter (4094) post Tibullum Propertiumque habet Catulli LXI, LXII, II, X, V-IX, XI-XVII 14, duo Phillippicos, alterum 9591, scriptum anno 1453 (nunc Bodl. Lat. Class. e. 17), alterum 3364 (nunc Bodl. Lat. Class. e. 15); praeterea, quamquam minoris aestimandos, Caesenatem saec. xv exeuntis, Carpentoractensem (Carpentras) 357, BrixianumAvii. 7, Riccardianum 2242, Parmensem 716, Perusinum (p) qui idem Cuiacianus fuerat Scaligeri, nunc est inter libros Samuelis Allen, Dublinensis; praeterea codicem quendam Gualteri Ashburner, olim inter socios collegii Mertonensis apud Oxonienses, continentem Catull. I-LXI 127 et quaedam Tibulli. Hos rarius tantum excerpsi, praeter Laur. xxxiii. 12, Harleianos, Perusinum (p), et Bodl. Lat. Class. e. 15, hunc utpote peculiaria nonnulla praestantem quibus ueri species inesset,put coniecturas, quae Catulli textum ex doctorum emendatione, praecipue Italorum, saec. xv occuparint. Ea quoniam ad Catullum explicandum non sunt sine pretio, ideo adieci, quamquam non diffiteor prolixiorem sic factam esse speciem apparatus critici quam aut libelli norma postulabat aut ipse susceperam uolueramque.1.Extat epigramma siueuersus domini Beneuenuti de Campexanis de Vicencia de resurrectione Catulli poetae VeronensisAd patriam uenio longis de finibus exul,causa mei reditus compatriota fuit.scilicet a calamis tribuit cui Francia nomen,quique notat turbae praetereuntis iter.quo licet ingenio uestrum celebrate Catullum,cuius sub modio clausa papyrus erat.Mortuus uidetur Beneuenutus de Campesanis anno 1323 (Schulze, Prolegg. Catulli Baehrensiani, p. viii).2.A. Gloria,Documenti inediti intorno a Francesco Petrana e Albertino Mussatop. 18, Carducci p. 279 libriEcerinidea Ludouico Padrin editi Bononiae a. 1900. Ecerinis titulus est tragoediae latinae a Mussato conscriptae, propter quam meruit lauro et hedera quodannis coronari.ADDENDA IN ADNOT. CRIT.IV. 4, 5Siue... siueR, nonsine... sineLXI. 226fort.bene mutuo exSIGLAT= Thuaneus, Paris. 8071: habet Catulli c. lxiisaec. ixG= Sangermanensis, Paris. 14137anni 1375O= Oxoniensis Bodl. Canon. Lat. 30saec. xivR= Romanus (Vat. Ottob. 1829)saec. xiv exeuntisVen= Marcianus Class. xii. Cod. Lat. 80saec. xvB= Bononiensis (Bologna) 2621, Bibliothecae Vniuersitatisanni141½La1= Laurentianus primus (Bibl. Laurentiano-Mediceae Plut. xxxiii Cod. 13)saec. xvA= Ambrosianus M. 38, Mediolanisaec. xvC= Colbertinus, Paris. 8234saec. xvΩ= consensus codicumGOR Ven BLa1ACubi omnes uel uno alteroue excepto conspirantD= Datanus Bibl. Berolinensis (Diez. B. Santen. 37)anni 1463a= Brit. Mus. Add. 11,915anni 1460h= Harleianus 2574saec. xvh2= Harleianus 4094saec. xvPhill.= Phillippicus 9591, nunc Bodleianus Lat. Class. e. 17saec. xvBodl. Lat. Class. e. 15, olim Phillippicus 3364saec. xvParis. 7989anni 1423Laur. xxxiii. 12saec. xvQui secuntur rarius tantum adhibiti suntCarpentoractensis (Carpentras) 357saec. xv exeuntisBrixianus Bibl. Querinianae A vii. 7saec. xvParmensis 716saec. xvBononiensis (Bologna) 2744saec. xvPerusinus = Cuiacianus Scaligeri (p)anni 1467Ashburneri codex I-LXI 127 continensanni 1451
Catullicarminum, praeter unum LXII quod Epithalamion inscribitur incipitqueVesper adest, iuuenes consurgite, Vesper Olympo, seruatum est autem in Anthologia carminum Latinorum Thuanea (Bibl. Paris. 8071, saec. ix), perierat inter litteratos notitia donec ineunte demum saec. xiv inuentus est aCompatriota1quodam h.e. Veronensi, incertum quo anno, qua regione terrarum, codex qui fons uidetur esse eorum qui nunc extant omnium. Ex hoc codice non multo post creditur uersus aliquot intulisse inCompendiumsuummoralium notabiliumHieremias Iudex de Montagnone ciuis Patauinus; ex hoc is qui interFlores Moralium Auctoritatum(quem libellum Detlefsen inuenit, scriptus est autem a. 1329 Veronae) haec habet CatulliDe errore.Catullus ad Varum. Quem non in aliqua re(uidereom.)Suffenum possis suus cuique attributus est error. Sed non uidemus mantice quod in tergo est.Etiam Mussato, poetae Patauino, innotuisse credo eum codicem, qui in Elegia qua gratias egit Academiae Patauinorum quod se laurea coronasset scripseritCarmine sub nostro, cupidi lasciua Catulli Lesbia, dulcetibi nulla susurrat auis, ut taceam alia quae in Mussati carminibus ex Catullo trahi poterant. Obiit autem Mussatus a. 1329 mense Maio2. Deinde duobus locis Catulli corpus carminum respexit, duobus ipsos uersus (i. 1, 2; i. 5-7) citauit in librode Originibus Rerum, Gulielmus Pastrengicus (1295-1360) amicus Petrarcae. Iam ipse Petrarca non solum Catullum in carminibus et nominauit et paene ad uerbum imitatus est, uelut lxxvi. 23-26 sic expressit Sonnetti 1.50 ed. MesticaNon prego già, né puote aver piú loco, Che mesuratamente il mio cor arda, Ma che sua parte abbia costei del foco(Schwabe,Testimon.p. xv, ed. 1886), sed duodecim fere locos attulit ex eius carminibus siue in opusculis post impressos, siue in Vergili codice quodam enotatos quem itinerum comitem secum habebat (De NolhacPétrarque et l’Humanisme, p. 139), nec dubium est Catulli eum codice usum esse qui et priuus esset et semper ad manum lecturo. Huius aequalis Boccatius (†1375) de amatoriis poetis loquens sui temporis Catulli et Properti eos uolumina euoluere autumat (Schwabe,Testimon.p. xv). Ac notum iam Catulli librum fuisse ex tribus constat epistulis Coluci Salutati (†1406) scriptis anno 1374, quorum in una Beneuenutum de Imola, in duabus Casparam de Broaspinis implorat ut Catulli exemplar ad se transmittendum curet.
Haec ex editione maiore attuli ut demonstrarem ab ineunte fere saec. xiv poetae nostri carmina saltem in Italia lecta fuisse. Sed miro casu nec satis explorato factum est ut quaecumque horum exemplaria colligimus uel fuisse in manibus Mussati, Pastrengici, Petrarcae uel praesto fuisse ceteris quos intra annos 1323-1375 Catullum legisse uerisimile est, omnia deperdita et ex hominum memoria ac cognitione sublata sint.
Anno 1375 exaratus est codex Sangermanensis (G), nunc Parisinus 14137, quo non habemus ueteriorem. De eo scriba haec dicit ‘Tu lector quicunque ad cuius manus hic libellus obuenerit, scriptori da ueniam si tibi coruptus uidebitur. Quoniam a corruptissimo exemplari transcripsit, non enim quodpiam aliud extabat, unde posset libelli huius habere copiam exemplandi.’ Credidit igitur id quod non debebat credere, unum tunc extare exemplar Catullianorum carminum, id unum se transcribere. At iam ante annum 1329 Catullus innotuerat Mussato, breui post laudatus fuerat a Pastrengico; Petrarcae integrum exemplar praesto fuit, ex quo hauriret quae uel imitatus sit in carminibus suis uel in codicem suum Vergili tamquam hunc explicaturus rettulerit; nec potest dubitari quae ante annum 1374 adeo peruulgarentur ut inde Boccati aequales traherent suis usibus idonea, Petrarca modo uersus citaret in Latinis opusculis, modo Maronianos uersus illustraret similia ex Catullo in Vergili codicem enotans, modo amoris sui sensus Italico sermone exprimeret Catulli imitatus carmina ad Lesbiam, non uno tantum codice tum extare, sed fusius legi, postquam codex ille quem initio fere saec. xiv compatriota Veronensis inuenerat Catullum popularibus suis quasi ex mortuis rediuiuum restituisset. Quis enim credat, Petrarcae praesertim aetate, adeo incuriosos Veronenses fuisse ut poetam suum quasi rursus sepultum sinerent latere? Quid? non uniuersis Italisμέλημαfuturus erat? Itaque Germanensi non ideo praecipua danda fides est quod ex uno tum superstite exemplari descriptus fuerit (uix enim sciri id quidem potuit), sed quod aetate propius accessit ad codicem quem Veronensis circa initium saeculi xiv inuenerat quam ceteri quos nunc habemus codices.
Germanensem proxime aetate attingens Oxoniensis estCanonicianus Lat. 30, qui quamuis annum quo scriptus est prae se non ferat, aut eiusdem est aeui cum Germanensi, aut certe anno 1400 non recentior.
Hi duo codicesGetOnonnullis locis contra ceteros codices ita conspirant ut maiorem antiquitatem testentur. XI 3 utGO, ubiplerique; XXXVIII 2 male si meGO, male est si meplerique; LXI 169 hac tibiGO, ac tibiplerique; LXVII 12 istiusGO, istiplerique; LXXVI 11 qui tui animo offirmasGO, qui tu animo affirmasplerique; CII 1 ab antiquoGO, ab amicoplerique.
Praeterea LXIV 136 crudeles mentesO et prius G, crudelis mentisplerique; LXIV 145 adipisciO, prius G, apisciplerique; LXIV 249 tamen prospectansO, tamenpraspectansG, tamen aspectansplerique.
Sunt alii loci in quibus cumGOtertius codexR(omanus), Vat. Ottob. 1829, contra ceteros singularem lectionem praestat. LXVII 12 istiusGOR, istiplerique; LXXVI 11 qui tui animo offirmasGOR, qui tu animo affirmasplerique; LXXVI 18 extremoGOR, extremaplerique; XXII 4 puto esse egoGOR, puto ego esseplerique; XXIII 2 nec cimex ał neque araneusO, nec cimex animal neque araneusGR; XLII 14 potes quid esseGOR, potest quid esseplerique; XLVI 3 aureisGO, aureisR; LV 18 tenensGO, teneṇsR; LXI 16 iuniaGOR, uiniaueliu(l)liareliqui; 146 niGOR, neplerique; LXIV 227 obscurataGO, obscuraṭạR; 392 certatumGOR, certatimplerique; 393 lactiO, G m. pr., lacti al. letiR, l(a)etiplerique.
Sunt alii loci ubi exRconfirmatur lectio quam aut solus aut cum paucissimis praestatO; X 3 tuncO et R m. pr., tumG; LV 11 quedamOR, quendamplerique; LXIV 224 infulsoO, infuḷsoR, infusoplerique; 282 aureaOR, auraplerique.
Sunt alii ubiRsingulares lectiones solus habet. IV 4, 5 siue... siueR, sine... sineceteri; 20 uocareturaR m. pr.,uocare curaplerique; X 13 non al. nec facerentR, non al. nec faceretG, nec faceretO; XLVII 4 preposuitR solus, proposuitcett.; XLIX 7 omniums patronus (expatronum)R, omnium patronusuelpatronumcett.; LXI 159 homineR, ominecett.; LXVI 59 ne solum in mumine celiR, in numineplerique; 63 ad fḷạ̄ṃamarg.templaR, ad templacett.; LXXIII 4 ọḅstetque magisque magisR, obestque magisque magisGO, stetque magisque magisplerique; LXVIII 115 terẹreturR, terrereturO, treerreturG.
In uniuersum uere mihi uidetur deRiudicasse qui eum anno 1896 primus in lucem protulit, Americanus, Gulielmus Gardner Hale. Censet enim huic codici siue propter aetatem (circa 1400) siue propter lectiones quae in eo reperiuntur optimae, primarium locum nequeGnequeOinferiorem attribuendum esse. Itaque in Catulli crisi praecipue semper considerandum erit quid hi tres (GOR), necdum correcti, praebeant. Sed in hac editione, quamquam, permittente ipso qui codicemRprimus inuenit, non dubitaui quae potiora uisa sunt inter ceterorum codicum lectiones proferre, non sum ausus omnia uulgare, ne inuenti sui gloriam auctori uiderer praeripere; cuius integra collatio ab ipso demum exspectanda erit.
AdRmira proximitate acceditVenetusSancti Marci (cod. Lat. xii. 80), ita tamen ut aliquanto recentius scriptus fuerit. Hunc codicem, ut Germanensem Chatelainius anno 1890, heliotypica arte expressum edidit Constantinus Nigra anno 1893.
PostGOR, aetate qui proximus est,B(ononiensis), cum finitus sit anno secundo IohannisXXIII, h.e. 1411-12A.D., ceteris posset haberi praestabilior, nisi tot tantasque passus esset correctiones ut non raro uix dinoscatur quid uetus scriba exararit, quid emendator intulerit. Qua in re fortuna tamen nos aliqua ex parte adiuuit: duo enim codicesLaurentianus I(Plut. xxxiii. 13) et Vaticanus 1630, tamarta cognatione cumBcohaerent, ut ex eis saepe colligatur quid inBfuerit. EtLa1quidem non diu postBuidetur descriptus; Vat. 1630 recentior, neque a me in hoc libello exhibetur. Ceterum non parui sunt quae peculiaria inBLa1extant; quorum partem hic pono. LXV 14 DauilasBLa1, BauillaO, BauilasexBauilaG, DauliasCatullus; LXVI 5 sublamiaB, sublaminaO, sublimiaG et plerique, sub LatmiaCatullus; LXIV 211 erectumLa1, errectumB m. pr., ereptumplerique, ErechtheumCatullus; LXVI 25 atque ego certeBLa1, at ego certeGOR et plerique.
Quae quoniam ad ueritatem aut propius accedunt aut possunt accedere (uelut LXVI 25) quamGOR, ab alio fonte uidentur deriuata atque hi fuerunt. Hoc dico: codicis eius principalis siue archetypi quem Veronensis (siue carta ea siue papyrus fuit) ante 1323 inuenerat, nonaginta annis intercedentibus, ita uariasse apographa ut non semper in uetustissimis, sed interdum etiam in recentioribus, qualia suntBLa1, melius ac fidelius repraesentetur id quod in archetypo illo traditum fuerat. Hinc credo explicari tot alternantes lectiones quae inGetRreperiuntur; quae ut ab archetypon diuerse interpretantibus sine dubio ortae sunt, ita ex archetypo non ipso semper, sed apographis eius depromi poterant, qualia inter 1323 et 1375 quo anno descriptus estG, exarata esse credibile est. Non igitur mirum si et inC(olbertino) et inA(mbrosiano) atque adeo inD(atano), quamuisCAmedio fere saec. xv,Dnon ante 1463 descriptus fuerit, interdum extant uestigia lectionum quae ceteris codicibus antiquiora et sinceriora sint. Duo exempla affero quae instar erunt omnium. LXXII 6 quod uulgo editurMulto mi tamen es uilior et leuior, codices sic tradiderunt,Multo ita me nec uilior et leuior. SolusChabet,multo “me” ita nec uilior et leuior, quo significatur transponendum esseme: uidelicet postitarursusmerepetendum erat,multo me itame u. e. l.Itaque nonmulto mi tamen essedmulto mei tamen esreponendum erit;meienim datiuus est LXXVII 3sicine subrepsti mei, fortasse etiam XXXVII 11puella nam mei, ubi codices habentme. Alterum exemplum est XXXIV 23 solitas esA, in quo latere antiquum morem scribendisolita’sintellexit Lucianus Mueller: a quo non longe abest unicum illud quod habetRXLIX 7omniumsquod non immerito ad ipsum archetypon redire existimauit is qui codicem inuenit, Gulielmus Gardner Hale. Atque utinam huiusmodi essent plura quae in eo extant codice; haberemus certiorem ad archetypon redintegrandum uiam: quamquam ne sic quidem ad ipsius Catulli manum iretur.
DeDatanofusius dixi in ed. maiore Prolegg. pp. xxxi-xxxv. Is quia nonnulla habet quae ab Italis interpolata sint, uelut LXVIII 47 (qui uersus deest in sincerioribus), XCV 9 in fine uersuslaboris, LXV 12canamubi ceteritegam, a nonnullis editoribus hodie repudiatur. Est tamen ea species in uniuersum Datani, quae non modo peculiaris dicenda sit, sed praesertim si orthographiam spectes, incorruptam uetustatem prae se ferens; qua re Lachmanno hic potissimum dignus habitus est quem cum uno altero totum exhiberet in ed. sua anni 1829, neque ego, qui Lachmanni crisin semper habuerim plurimi, umquam a me impetrare potui ut, Baehrensio potius et Munroni obsecutus propter pauca quae codex is habet uitia, uniuersum neglegerem abiceremque. Huius compar consimilisque codex est Musei Britannici, Add. 11,915, quem in ed. maiore litteraasignaui.
Ex his decem codicibus plerumque constabit quid in Veronensis archetypo scriptum fuerit, non ut hinc restitui putes ueram manum Catulli.
Fuerit enim diuersa carminum recensio, ut ex LXII patet, quod quemadmodum legitur in Thuaneo apographo saeculi ix, non semper consentit cum codicibus saec. xiv, xv.
His adiunxi alios quorum fides plerumque integra uisa est, in primis Laurentianum secundum (Plut. xxxiii cod. 12), Parisinum 7989, Harleianos duo, quorum alter 2574 (h) saepe consentit cum Oxoniensi (O), alter (4094) post Tibullum Propertiumque habet Catulli LXI, LXII, II, X, V-IX, XI-XVII 14, duo Phillippicos, alterum 9591, scriptum anno 1453 (nunc Bodl. Lat. Class. e. 17), alterum 3364 (nunc Bodl. Lat. Class. e. 15); praeterea, quamquam minoris aestimandos, Caesenatem saec. xv exeuntis, Carpentoractensem (Carpentras) 357, BrixianumAvii. 7, Riccardianum 2242, Parmensem 716, Perusinum (p) qui idem Cuiacianus fuerat Scaligeri, nunc est inter libros Samuelis Allen, Dublinensis; praeterea codicem quendam Gualteri Ashburner, olim inter socios collegii Mertonensis apud Oxonienses, continentem Catull. I-LXI 127 et quaedam Tibulli. Hos rarius tantum excerpsi, praeter Laur. xxxiii. 12, Harleianos, Perusinum (p), et Bodl. Lat. Class. e. 15, hunc utpote peculiaria nonnulla praestantem quibus ueri species inesset,put coniecturas, quae Catulli textum ex doctorum emendatione, praecipue Italorum, saec. xv occuparint. Ea quoniam ad Catullum explicandum non sunt sine pretio, ideo adieci, quamquam non diffiteor prolixiorem sic factam esse speciem apparatus critici quam aut libelli norma postulabat aut ipse susceperam uolueramque.
1.Extat epigramma siueuersus domini Beneuenuti de Campexanis de Vicencia de resurrectione Catulli poetae VeronensisAd patriam uenio longis de finibus exul,causa mei reditus compatriota fuit.scilicet a calamis tribuit cui Francia nomen,quique notat turbae praetereuntis iter.quo licet ingenio uestrum celebrate Catullum,cuius sub modio clausa papyrus erat.Mortuus uidetur Beneuenutus de Campesanis anno 1323 (Schulze, Prolegg. Catulli Baehrensiani, p. viii).2.A. Gloria,Documenti inediti intorno a Francesco Petrana e Albertino Mussatop. 18, Carducci p. 279 libriEcerinidea Ludouico Padrin editi Bononiae a. 1900. Ecerinis titulus est tragoediae latinae a Mussato conscriptae, propter quam meruit lauro et hedera quodannis coronari.
1.Extat epigramma siueuersus domini Beneuenuti de Campexanis de Vicencia de resurrectione Catulli poetae Veronensis
Ad patriam uenio longis de finibus exul,causa mei reditus compatriota fuit.scilicet a calamis tribuit cui Francia nomen,quique notat turbae praetereuntis iter.quo licet ingenio uestrum celebrate Catullum,cuius sub modio clausa papyrus erat.
Ad patriam uenio longis de finibus exul,
causa mei reditus compatriota fuit.
scilicet a calamis tribuit cui Francia nomen,
quique notat turbae praetereuntis iter.
quo licet ingenio uestrum celebrate Catullum,
cuius sub modio clausa papyrus erat.
Mortuus uidetur Beneuenutus de Campesanis anno 1323 (Schulze, Prolegg. Catulli Baehrensiani, p. viii).
2.A. Gloria,Documenti inediti intorno a Francesco Petrana e Albertino Mussatop. 18, Carducci p. 279 libriEcerinidea Ludouico Padrin editi Bononiae a. 1900. Ecerinis titulus est tragoediae latinae a Mussato conscriptae, propter quam meruit lauro et hedera quodannis coronari.
IV. 4, 5Siue... siueR, nonsine... sine
LXI. 226fort.bene mutuo ex
= Thuaneus, Paris. 8071: habet Catulli c. lxii
= Sangermanensis, Paris. 14137
= Oxoniensis Bodl. Canon. Lat. 30
= Romanus (Vat. Ottob. 1829)
= Marcianus Class. xii. Cod. Lat. 80
= Bononiensis (Bologna) 2621, Bibliothecae Vniuersitatis
= Laurentianus primus (Bibl. Laurentiano-Mediceae Plut. xxxiii Cod. 13)
= Ambrosianus M. 38, Mediolani
= Colbertinus, Paris. 8234
= consensus codicumGOR Ven BLa1ACubi omnes uel uno alteroue excepto conspirant
= Datanus Bibl. Berolinensis (Diez. B. Santen. 37)
= Brit. Mus. Add. 11,915
= Harleianus 2574
= Harleianus 4094
= Phillippicus 9591, nunc Bodleianus Lat. Class. e. 17
Qui secuntur rarius tantum adhibiti sunt