[84]Men denke hier om een krijgslist als van den éénen Horatius tegen de drie Curiatiussen.
[84]Men denke hier om een krijgslist als van den éénen Horatius tegen de drie Curiatiussen.
[85]Dit moet verklaard worden uit de Grieksche opvoeding, daar ieder in zijne jeugd in de gymnasiën onderwijs kreeg in al wat tot de ligchaamsoefeningen behoorde.
[85]Dit moet verklaard worden uit de Grieksche opvoeding, daar ieder in zijne jeugd in de gymnasiën onderwijs kreeg in al wat tot de ligchaamsoefeningen behoorde.
[86]Hoezeer het schaakspel in dien vorm, waarin wij het bezitten, waarschijnlijk aan de ouden onbekend was, moeten zij toch iets dergelijks gehad hebben. Zie onder anderenSaleii Bassi panegyricus in C. Calpernium Pisonem, vs. 178-196.Martialis Epigramm.VII. LXXII.
[86]Hoezeer het schaakspel in dien vorm, waarin wij het bezitten, waarschijnlijk aan de ouden onbekend was, moeten zij toch iets dergelijks gehad hebben. Zie onder anderenSaleii Bassi panegyricus in C. Calpernium Pisonem, vs. 178-196.Martialis Epigramm.VII. LXXII.
[87]Deze uitspraak wordt schijnbaar door de ondervinding tegengesproken, daar kinderen van dezelfde ouders dikwijls een geheel verschillenden weg inslaan; maar zoo men in het oog houdt, dat bij opvoeding niet alleen aan den invloed der ouders, maar ook aan dien der omstandigheden gedacht moet worden, en datPlatoook die laatsten zoo veel mogelijk wilde regelen, en ze dus hiermede op het oog heeft, zal men ligtelijk toestemmen, dat het hier gezegde waarheid behelst.
[87]Deze uitspraak wordt schijnbaar door de ondervinding tegengesproken, daar kinderen van dezelfde ouders dikwijls een geheel verschillenden weg inslaan; maar zoo men in het oog houdt, dat bij opvoeding niet alleen aan den invloed der ouders, maar ook aan dien der omstandigheden gedacht moet worden, en datPlatoook die laatsten zoo veel mogelijk wilde regelen, en ze dus hiermede op het oog heeft, zal men ligtelijk toestemmen, dat het hier gezegde waarheid behelst.
[88]Dit past nergens beter dan op eene democratie, waarin, zoo als in Athene, het gemeen den boventoon heeft.
[88]Dit past nergens beter dan op eene democratie, waarin, zoo als in Athene, het gemeen den boventoon heeft.
[89]Platovolgt hier nog de oude voorstelling, die hij in demytheachter denPhaedoheeft verlaten. Volgens die voorstelling was de aarde plat, en lag Delphi juist in het midden, hetgeenZeushad ontdekt, door twee arenden één van het Oosten en één van het Westen met gelijke snelheid te laten vliegen en op te merken, waar zij elkander ontmoetten, hetgeen juist te Delphi gebeurde. Verder ziet men hier duidelijk, dat, hoezeerPlatoeigenlijk Monotheist was, hij de vormen van godsvereering, die hij gevonden had, wilde beschouwen, het ieder vrij latende, daarbij het zijne te denken.
[89]Platovolgt hier nog de oude voorstelling, die hij in demytheachter denPhaedoheeft verlaten. Volgens die voorstelling was de aarde plat, en lag Delphi juist in het midden, hetgeenZeushad ontdekt, door twee arenden één van het Oosten en één van het Westen met gelijke snelheid te laten vliegen en op te merken, waar zij elkander ontmoetten, hetgeen juist te Delphi gebeurde. Verder ziet men hier duidelijk, dat, hoezeerPlatoeigenlijk Monotheist was, hij de vormen van godsvereering, die hij gevonden had, wilde beschouwen, het ieder vrij latende, daarbij het zijne te denken.
[90]ZieBoek II. Hoofdst. X.
[90]ZieBoek II. Hoofdst. X.
[91]Deze vier zijn de hoofddeugden (virtutes cardinales) der oude wijsbegeerte.
[91]Deze vier zijn de hoofddeugden (virtutes cardinales) der oude wijsbegeerte.
[92]Men beschuldige hierPlatoniet van bekrompenheid. Hoezeer het allezins wenschelijk en ook zeer wel mogelijk is, dat alle menschen de voornaamste waarheden van Godsdienst en zedekunde leeren inzien, blijft het toch altijd waar, dat een helder inzigt in den wetenschappelijken grondslag dier waarheden alleen voor hem bereikbaar is, die door zijne omstandigheden in staat is gesteld, om veel tijd aan strenge studie te wijden. Daarom is het ook verkeerde staatkunde de eigenlijke geleerden met werk te overkroppen, dewijl daardoor het licht der wetenschap ten laatste geheel en al moet worden uitgebluscht. Het spreekwoord:honor alit artes, kan ook veranderd worden in:otium alit artes.
[92]Men beschuldige hierPlatoniet van bekrompenheid. Hoezeer het allezins wenschelijk en ook zeer wel mogelijk is, dat alle menschen de voornaamste waarheden van Godsdienst en zedekunde leeren inzien, blijft het toch altijd waar, dat een helder inzigt in den wetenschappelijken grondslag dier waarheden alleen voor hem bereikbaar is, die door zijne omstandigheden in staat is gesteld, om veel tijd aan strenge studie te wijden. Daarom is het ook verkeerde staatkunde de eigenlijke geleerden met werk te overkroppen, dewijl daardoor het licht der wetenschap ten laatste geheel en al moet worden uitgebluscht. Het spreekwoord:honor alit artes, kan ook veranderd worden in:otium alit artes.
[93]De opvoeding der vrouwen werd te Athene zeer verwaarloosd, hetgeen het zedebederf bijzonder in de hand werkte; daar de geest der mannen in den omgang der eerbare vrouwen niets aantrekkelijks kon vinden.
[93]De opvoeding der vrouwen werd te Athene zeer verwaarloosd, hetgeen het zedebederf bijzonder in de hand werkte; daar de geest der mannen in den omgang der eerbare vrouwen niets aantrekkelijks kon vinden.
[94]Zoogenaamd, want alleen de wijze is waarlijk vrij, de anderen zijn slaven hunner begeerlijkheden. ZieOpklimmend deel der Wijsbegeerte, blz. 46, 47 de noot.
[94]Zoogenaamd, want alleen de wijze is waarlijk vrij, de anderen zijn slaven hunner begeerlijkheden. ZieOpklimmend deel der Wijsbegeerte, blz. 46, 47 de noot.
[95]Ligt komt hier bij iemand de vraag op, waaromPlatozoo vele woorden tot inleiding bezigt, en daardoor den lezer ongeduldig maakt. Ik houd het voor waarschijnlijk, dat hij verlangde, dat zijne lezers hier zouden stilhouden en zelve beproeven het antwoord te vinden, opdat zij zich het volgende meer zouden eigen maken.
[95]Ligt komt hier bij iemand de vraag op, waaromPlatozoo vele woorden tot inleiding bezigt, en daardoor den lezer ongeduldig maakt. Ik houd het voor waarschijnlijk, dat hij verlangde, dat zijne lezers hier zouden stilhouden en zelve beproeven het antwoord te vinden, opdat zij zich het volgende meer zouden eigen maken.
[96]Er staat eigenlijk:dat, of eene soort daarvan is de regtvaardigheid. Dit heb ik, zoo als in den tekst te zien is, overgezet, omdat zoo dit niet één en hetzelfde met de regtvaardigheid was, maar deze eene soort er van, de regtvaardigheid dan dit tot kenmerk zou hebben met nog andere kenmerken er bij. ZieBake,Lessen over de redekunde, § 11.Nieuwenhuis,Initia Philosophiae Logicae, § 74.
[96]Er staat eigenlijk:dat, of eene soort daarvan is de regtvaardigheid. Dit heb ik, zoo als in den tekst te zien is, overgezet, omdat zoo dit niet één en hetzelfde met de regtvaardigheid was, maar deze eene soort er van, de regtvaardigheid dan dit tot kenmerk zou hebben met nog andere kenmerken er bij. ZieBake,Lessen over de redekunde, § 11.Nieuwenhuis,Initia Philosophiae Logicae, § 74.
[97]Om aan bet gebruik te voldoen, heb ik hierwerkliedengebezigd voor hen, die met de handen hun brood verdienen. Deze benaming is echter onjuist; of zijn dan krijgslieden, geleerden, kooplieden, overheden van alle werk bevrijd, en is hun taak niet in hare soort even zwaar als die van den ambachtsman of landbouwer?
[97]Om aan bet gebruik te voldoen, heb ik hierwerkliedengebezigd voor hen, die met de handen hun brood verdienen. Deze benaming is echter onjuist; of zijn dan krijgslieden, geleerden, kooplieden, overheden van alle werk bevrijd, en is hun taak niet in hare soort even zwaar als die van den ambachtsman of landbouwer?
[98]Platoschijnt hier te bedoelen, dat een onderzoek als dit niet bloot op waarneming moet gebouwd zijn, maar dat de bovennatuurkunde hier de beginselen moet aan de hand geven. Al geeft echter zielkundige waarneming alléén geen volkomen wetenschappelijke uitkomsten, voor het oogenblik was zij voldoende. Daarom zou hij zich van dieper onderzoek onthouden, ten einde noodeloozen omhaal te vermijden.
[98]Platoschijnt hier te bedoelen, dat een onderzoek als dit niet bloot op waarneming moet gebouwd zijn, maar dat de bovennatuurkunde hier de beginselen moet aan de hand geven. Al geeft echter zielkundige waarneming alléén geen volkomen wetenschappelijke uitkomsten, voor het oogenblik was zij voldoende. Daarom zou hij zich van dieper onderzoek onthouden, ten einde noodeloozen omhaal te vermijden.
[99]Verliefd zijn wordt in dit verband, en gewoonlijk bij de ouden, alleen van zinnelijke liefde genomen. Wat wij als geestelijke liefde beschouwen, komt bij hen meer onder de kategorie der vriendschap of der vroomheid (pietas).
[99]Verliefd zijn wordt in dit verband, en gewoonlijk bij de ouden, alleen van zinnelijke liefde genomen. Wat wij als geestelijke liefde beschouwen, komt bij hen meer onder de kategorie der vriendschap of der vroomheid (pietas).
[100]Ulysses, incognito in zijn paleis teruggekeerd zijnde, hoort en ziet allerlei schandelijke dingen, die zijnen toorn opwekken, maar hij weêrhoudt zich, omdat hij begrijpt, dat de tijd van handelen nog niet gekomen is. (Zie mijne vertaling van denPhaedo, p. 106 (1).)
[100]Ulysses, incognito in zijn paleis teruggekeerd zijnde, hoort en ziet allerlei schandelijke dingen, die zijnen toorn opwekken, maar hij weêrhoudt zich, omdat hij begrijpt, dat de tijd van handelen nog niet gekomen is. (Zie mijne vertaling van denPhaedo, p. 106 (1).)
[101]ZieBoek II. C. X.
[101]ZieBoek II. C. X.