IT OARGELKinn’ jy it oargel, ’t Godshûs pracht?Dat rikt ta boppe fen ’e groun,Yn ’t each falt hiel de tsjerke yn ’t roun,Dat pronkstik mei syn tongemacht,Hwer ’n tûzen pipental ta gien,Mei ’t frjeonlik antlit, hearlik skien,En hwer út elkoms súvre kiel,It oargel ’t djippe fen syn siel,Troch labiaalstim, ef troch tongen,De folste toanen min heart sjongen.Ha jimme ’t lofwirk ea bisjoen?’t Is of de Ingeltsjes hjar bêst,Dwaen, al is ’t oargel ek yn rêst.En skynber mar net wachtsje koen’,Mei David heechst de Harpenist.De greate sjonger, de Psalmist,Die út ’e harp syn Psalmmeziek,Ien toanensé, ûntsachlich ryk,Fen djip úttochte interfallen,Mei ’t orgel liket yn to fallen.Hwa haget net ’t moai oargel, foars,Dy piperigen, lang en breed,Yn moai biloap, rjuchút, oerdwars,Sims fekken smel, fen lyts ta great!Den sjocht min hiel ljeaflike stean,Nêst gûds, dy ta ’t forwulf wol gean,Wylst de earsten heech en skel ef sêft,Meidwaen, de lêste yn swierte en kreft,Cornet Mixtúr troch alles geane,En hiel it oargelwirk trochfleane.Hwet net sa’n reuzenbou bistjut,Jy sjen ’t sa heech yn ljochtprachtsklean,Mei ’t oanlit nei de kansel stean,Hwer strak fen beiden komt it wird.Dat pypwirk, fen it oargel, tear,En lyts, great, greater wer in kear,As wiernen ’t broerkes fen malkoar,To sjongen komd, hjir bar om bar,As Raphael syn Ingelkopkes,Krekt útkomd, leauwe roazeknopkes.Ha jy de oermacht nea ris field,Fen Jubals bern hjar masterwirk?Boppe al oars soks, ’t jo net bisield?Hwa, dy ’t net yn syn binnenst mirk!Hwer is de wergea fen sa eat,’t Folledigst toanwirk, hwerby neatUntbrekt, gjin iénfoets flageolet,Ta selskip de bazúnen heth,’n Prestant fen twa en tritich foetten miette,Dat kin in reuzenoargel hiette!Hwer ’n fiiftich stimmen ’t oargel heth,Bispile troch in masterhân,Dy mei syn kinnis en forstân,Ta ’n fuga oan it wirk him set;Fen Bach ef Krebs ef Ritter, Rink,Hjar masterwirken, gnap en flink,Beethoven syn sonates wit,Natûr op ’t oargel sprekke lit:Scil m’op de Vries fen Bolsert komme,Op Grins syn Worp, op Ljouw’t syn Suringbroek stees romme!Dat wirk út Jubals fiere tiid,Kin jy it dat de ieûwen lâns,Foarop stean bleau en yet’ meast mans,Noch is, as wûnderwirk der stiet,As alderhearlikst toanwirk yet?Nea syn gelikens, nearne mét,Wylst nei de oargelkening Bach,Hwaens sizzen hjiryn heth gesach,Syn wirden wy him hjir untnimme:Dy ’t neamde „Us ljeaven Hear Godsstimme!”’t Martiniöargel: dat to Grins;Fen Rotterdam, fen Haerlem it,Dat neamt min earst, is min fen sins,To rommen d’r op, mar as min wit,Dat hûndert ién en tritich stimmen ’t heth,In oargelwirk yn Libau’s sted,Lykwols fa ’t hûndert fjouer en sauntich tal,Is dat mei Riga’s it getal.Hwa skat dy yn hjar toanenrikens,Hwet heth by ’t oargel syn gelikens?Kin jy de wûndertoanen kreft?Hwet ién register yn syn boarst,Prestant hiet it en ’t stiet meast foarst,Oan sterkens heth; krekt oars as sêft,Viool di Gamba, strykjend tear,As side sêft, gled as in fear,Mei ’n Holpyp stimt swietlûdich yn,Wylst ’t wirdt as ’t strykjen fen ’e wyn,Dy jouns let, spilet yn ’e twigen,En weistjert by de lêste sigen.Is dat net hearlik as Prestant—Acht foet, Trompet fen acht foet met,In sechtien foets Bourdon him set,Ta basstim, tsjinoer de discant,Hwer boppe Wâldflút, Flúte travers,Klaer’net, Octaaf, dy allegear’,Mei Salicet en Dulciaan,Hjar ta it folle wirk bijaen,Mei Labiaalstim, sulvren tonge,De lofpsalms ta Gods eare sjonge.De hundert fyftigste Pasalm,Fortelt hast fen elts ûnderdiel,Giet amper ’t kinstwirk troch alhiel,Mei trije en tritich rikt de palmFen eare, oan ’t kinstich oargel ta.En dat is bleaun oan dizz tiid sa.Oar mesykwirk: neimakke is ’t;Neat oppe wrâld, sa moai, bislist;Hwer ’t oargel mei syn tûzen kielen,Syn ljeaflikheit út komt to strielen.Wy stelle ús foar in Sneintemoarn,As d’iep’ne tsjerkedoar ús laedt,To opgean ûnder ’t iprenskaed;Fen ’t tsjerkhôf op ’e tsjerke oan.Troch ’t frolik „Bimbam” ropt de klok!Mei syn mitalen stimme drok;Dat min it heart nei wiid en siid:„’t Is tiid, ’t is tiid! ’t is tsjerketiid!Dizz dei heart ta oan God de Heare,Wijd dy dos yn ta ’s Hearens eare.”En swart fen folts, dy ’t opgean nou;’t Hâldt op mei ’t swiere toerklokslûd!De Sabbathstsjinst is ynlet hjoed.Der giet troch ’t gothisch tsjerkgebou,„De Godsstim”[18]út it oargels boarst,As songen Ingels Gods lof, foarst,’t Préludium, it foarspil, giet,Foarou it sa to sjongen liet:Al de registers, dy ’t mei dwaene,En elts syn moais to hearen jaene![18]Bach, de greate oargenist en componist plichte ’t oargel „us Ljeaven Hear Godsstimme to neamen.Sjong lûd! de stim nei boppen, lûd!Rjûchfeardigen, sjong bliid de Hear!De Himelheit! Syn lof en ear!Yn steatge psalmsang, freugde yn ’t moed!Mei oargels fol akkoard, dwaen mei!En sjong dy súvre wizen nei,Sjong heech en lûd mei fleurich sin,Fen Alderheechstens minskeminIt spyltúch heth jou swakke stimmen,Mei op syn reuzenwjok to nimmen!Ha jy it heard dat treff’lik lûd,De Vox-Humana’s minskestim?Lyk ’n tachtigjier’ge noch him,Mei ’t tremulant sjongt, smert yn ’t moed:„Hear! o Hear! dwaen my to witten,[19]Nei Jou Wird en Geast, ho ’k moat,’t Jing’ to dwaen ik ha, to litten,Ho nei Jou Bistjûr ’t al bart.Hâld troch ’t libben my op ’t paed,Om Jou wetten nei te kommen;’k Wyt as Jy myn gongen laedt,Sjoch ’k Jou heil my nea ûntkommen![19]Kin song wirde: wize Pesalm 25: 2.Psalm fjour en tweintich is ’t dizz’ kear,Mei ’t folle wirk: Hiel ’t ierderoun,’t Jing’ libbet, dat yn sé, op groun,Is ’t Skeppers goed, biheart de Hear.Hy rôp de earste moarn, ’t út neat,En makke ’t droege út ’t wiete bléat,Liet ’t wiete ta it fondamint,Wylst ’t earste as mar en stroamen rint,’t Lofsjongt mei kepp’le manualen,Hiel ’t wirk fen Wâldfluit en Cymbalen!Ut fjouwer mollen stiet dat liet,Sa’s Worp, de greate oargenist,Dizz’ psalm it moaist’ to setten wist,Sa as ’t hjir unneifolgber stiet.—Nou komt de sprekker oan it wird,Dy ’t útleit, ’t jing’ dy psalm bitsjut:Hy wiist op ’s Hearen wûndermacht,Dy ’t ljocht oprôp út neare nacht,Seit ús derop, dat hiel ús wêzen,Wy fine yn dat bigjin to lêzen.Den wiist er op ’e sondefal,En ho ienkear ta hoop en treast,Nei wile en tiid, wer sa foar ’t earst,Weidien ’t is waen, oer ’t minsketal.It njuggen fiertigste Gesang,Dat jûcht en smeekt mei tige oandrang,—Yn bestoanhichte set, dat liet,De foargonger to sjongen hiet,Om jûchjend sims by ynmoed bidden,De minske ’t giet troch al syn lidden.Forlosser, Himelfrjeon, ús Liet,Dy wy to boarch en hope ha,Dat ta Jo lof nei boppen giet,Wy bringe er yn Jo eare ta.Nim fen ús oan, fen sonders oan,Us bea, ús liet, nim oan,Us bidden foar Jou troan.Gjin sonders scoen’ wy bliûwe;Derom scil ’t lofliet kliûwe!Dat liet nim oan.[20][20]Kin song wirde op de wize fen Gesang 49 vers 1.Al driget kwea, as wea my met,[21]Ik fiel gjin eangst, mar klei it Him!Ho fier fen hjir, hy heart min stim,Ho heech yn ear, forgeat my net.—Dy Him net folgje koe, de broer,Sjocht Hy net oer.Myn hope is Hy!Syn heil’ge doop heth my,Iens troch Syn bloed rein makke;My ’t Nachtmael joun, my swakke;Myn hope is Hy![21]Kin song wirde op de wize fen Gesang 49 vers 4.It minskehert faert mei dit liet,Heech nei Gods himelsaelen op!It reuzenspyltúch giet foarop,Krekt as ’t op Ingels wjûkslach giet.Al de registers, all’gear bin,Der by naem om fen ’t liet de sin,Sa ’t heart, nei eask goed wer to jaen,Om hichte en wize foar to dwaen,Hwer hûnderden fen minskestimmen,God smeekje om ’t liet oan to nimmen.Op nij: hwer fynt de minsk’ sa’n rêst,Sa’n greate silligens as ’t hert,God rounom op syn gongen met,En der for wei giet alle lêst.Troch Jezus is myn sillich lot,Biwarre by myn God.Myn freugde is Hy!Noch, as ’t hjir is foarby.O sangen, mei jimm’ kliûwe!’k Scil Him forwachtsjen bliûwe,Myn al is Hy!Binn’ j’opgien, wol ris Aldjiersjoun,De lêste preek to hearen ’t jier,As ’t kearsljocht strielde fier yn ’t roun,En ’t oargel spile heech en swier:Uren, dagen, moannen, jierren,[22]Fleane as it skaed sa wei.Och! fen neiby en fen fierren,Niks dat stân haldt by de dei.Hwer dat wy ús tredden sette,Moatte wy stees fierder gean;’t Jing’ wy dwaene en ’t jing wy mette,Hekket fêst yn ús bistean.[22]Wize: Gesang 160: 1.It oargel earst, ek lêst oan ’t wird,Der it stees foargiet by de tsjinst,Hwer de oarganist by de ein syn kinst,Ta stichting yet jowt en troch nut.It Labiaalstimtal, mei ’n Bas,Bazún, jowt by dit slot krekt pas,Dat as troch gouden wolken giet,Der ’t ynset: ’t seft oannimlik liet:Hwer ljeafde wennet, dêr is ek Gods seine!Dêr heth Hy plak, der scil Syn ginst nea eine,Om ’t ieûwich libben der troch giet!Dec. 1910.
Kinn’ jy it oargel, ’t Godshûs pracht?Dat rikt ta boppe fen ’e groun,Yn ’t each falt hiel de tsjerke yn ’t roun,Dat pronkstik mei syn tongemacht,Hwer ’n tûzen pipental ta gien,Mei ’t frjeonlik antlit, hearlik skien,En hwer út elkoms súvre kiel,It oargel ’t djippe fen syn siel,Troch labiaalstim, ef troch tongen,De folste toanen min heart sjongen.
Ha jimme ’t lofwirk ea bisjoen?’t Is of de Ingeltsjes hjar bêst,Dwaen, al is ’t oargel ek yn rêst.En skynber mar net wachtsje koen’,Mei David heechst de Harpenist.De greate sjonger, de Psalmist,Die út ’e harp syn Psalmmeziek,Ien toanensé, ûntsachlich ryk,Fen djip úttochte interfallen,Mei ’t orgel liket yn to fallen.
Hwa haget net ’t moai oargel, foars,Dy piperigen, lang en breed,Yn moai biloap, rjuchút, oerdwars,Sims fekken smel, fen lyts ta great!Den sjocht min hiel ljeaflike stean,Nêst gûds, dy ta ’t forwulf wol gean,Wylst de earsten heech en skel ef sêft,Meidwaen, de lêste yn swierte en kreft,Cornet Mixtúr troch alles geane,En hiel it oargelwirk trochfleane.
Hwet net sa’n reuzenbou bistjut,Jy sjen ’t sa heech yn ljochtprachtsklean,Mei ’t oanlit nei de kansel stean,Hwer strak fen beiden komt it wird.Dat pypwirk, fen it oargel, tear,En lyts, great, greater wer in kear,As wiernen ’t broerkes fen malkoar,To sjongen komd, hjir bar om bar,As Raphael syn Ingelkopkes,Krekt útkomd, leauwe roazeknopkes.
Ha jy de oermacht nea ris field,Fen Jubals bern hjar masterwirk?Boppe al oars soks, ’t jo net bisield?Hwa, dy ’t net yn syn binnenst mirk!Hwer is de wergea fen sa eat,’t Folledigst toanwirk, hwerby neatUntbrekt, gjin iénfoets flageolet,Ta selskip de bazúnen heth,’n Prestant fen twa en tritich foetten miette,Dat kin in reuzenoargel hiette!
Hwer ’n fiiftich stimmen ’t oargel heth,Bispile troch in masterhân,Dy mei syn kinnis en forstân,Ta ’n fuga oan it wirk him set;Fen Bach ef Krebs ef Ritter, Rink,Hjar masterwirken, gnap en flink,Beethoven syn sonates wit,Natûr op ’t oargel sprekke lit:Scil m’op de Vries fen Bolsert komme,Op Grins syn Worp, op Ljouw’t syn Suringbroek stees romme!
Dat wirk út Jubals fiere tiid,Kin jy it dat de ieûwen lâns,Foarop stean bleau en yet’ meast mans,Noch is, as wûnderwirk der stiet,As alderhearlikst toanwirk yet?Nea syn gelikens, nearne mét,Wylst nei de oargelkening Bach,Hwaens sizzen hjiryn heth gesach,Syn wirden wy him hjir untnimme:Dy ’t neamde „Us ljeaven Hear Godsstimme!”
’t Martiniöargel: dat to Grins;Fen Rotterdam, fen Haerlem it,Dat neamt min earst, is min fen sins,To rommen d’r op, mar as min wit,Dat hûndert ién en tritich stimmen ’t heth,In oargelwirk yn Libau’s sted,Lykwols fa ’t hûndert fjouer en sauntich tal,Is dat mei Riga’s it getal.Hwa skat dy yn hjar toanenrikens,Hwet heth by ’t oargel syn gelikens?
Kin jy de wûndertoanen kreft?Hwet ién register yn syn boarst,Prestant hiet it en ’t stiet meast foarst,Oan sterkens heth; krekt oars as sêft,Viool di Gamba, strykjend tear,As side sêft, gled as in fear,Mei ’n Holpyp stimt swietlûdich yn,Wylst ’t wirdt as ’t strykjen fen ’e wyn,Dy jouns let, spilet yn ’e twigen,En weistjert by de lêste sigen.
Is dat net hearlik as Prestant—Acht foet, Trompet fen acht foet met,In sechtien foets Bourdon him set,Ta basstim, tsjinoer de discant,Hwer boppe Wâldflút, Flúte travers,Klaer’net, Octaaf, dy allegear’,Mei Salicet en Dulciaan,Hjar ta it folle wirk bijaen,Mei Labiaalstim, sulvren tonge,De lofpsalms ta Gods eare sjonge.
De hundert fyftigste Pasalm,Fortelt hast fen elts ûnderdiel,Giet amper ’t kinstwirk troch alhiel,Mei trije en tritich rikt de palmFen eare, oan ’t kinstich oargel ta.En dat is bleaun oan dizz tiid sa.Oar mesykwirk: neimakke is ’t;Neat oppe wrâld, sa moai, bislist;Hwer ’t oargel mei syn tûzen kielen,Syn ljeaflikheit út komt to strielen.
Wy stelle ús foar in Sneintemoarn,As d’iep’ne tsjerkedoar ús laedt,To opgean ûnder ’t iprenskaed;Fen ’t tsjerkhôf op ’e tsjerke oan.Troch ’t frolik „Bimbam” ropt de klok!Mei syn mitalen stimme drok;Dat min it heart nei wiid en siid:„’t Is tiid, ’t is tiid! ’t is tsjerketiid!Dizz dei heart ta oan God de Heare,Wijd dy dos yn ta ’s Hearens eare.”
En swart fen folts, dy ’t opgean nou;’t Hâldt op mei ’t swiere toerklokslûd!De Sabbathstsjinst is ynlet hjoed.Der giet troch ’t gothisch tsjerkgebou,„De Godsstim”[18]út it oargels boarst,As songen Ingels Gods lof, foarst,’t Préludium, it foarspil, giet,Foarou it sa to sjongen liet:Al de registers, dy ’t mei dwaene,En elts syn moais to hearen jaene!
[18]Bach, de greate oargenist en componist plichte ’t oargel „us Ljeaven Hear Godsstimme to neamen.
Sjong lûd! de stim nei boppen, lûd!Rjûchfeardigen, sjong bliid de Hear!De Himelheit! Syn lof en ear!Yn steatge psalmsang, freugde yn ’t moed!Mei oargels fol akkoard, dwaen mei!En sjong dy súvre wizen nei,Sjong heech en lûd mei fleurich sin,Fen Alderheechstens minskeminIt spyltúch heth jou swakke stimmen,Mei op syn reuzenwjok to nimmen!
Ha jy it heard dat treff’lik lûd,De Vox-Humana’s minskestim?Lyk ’n tachtigjier’ge noch him,Mei ’t tremulant sjongt, smert yn ’t moed:„Hear! o Hear! dwaen my to witten,[19]Nei Jou Wird en Geast, ho ’k moat,’t Jing’ to dwaen ik ha, to litten,Ho nei Jou Bistjûr ’t al bart.Hâld troch ’t libben my op ’t paed,Om Jou wetten nei te kommen;’k Wyt as Jy myn gongen laedt,Sjoch ’k Jou heil my nea ûntkommen!
[19]Kin song wirde: wize Pesalm 25: 2.
Psalm fjour en tweintich is ’t dizz’ kear,Mei ’t folle wirk: Hiel ’t ierderoun,’t Jing’ libbet, dat yn sé, op groun,Is ’t Skeppers goed, biheart de Hear.Hy rôp de earste moarn, ’t út neat,En makke ’t droege út ’t wiete bléat,Liet ’t wiete ta it fondamint,Wylst ’t earste as mar en stroamen rint,’t Lofsjongt mei kepp’le manualen,Hiel ’t wirk fen Wâldfluit en Cymbalen!
Ut fjouwer mollen stiet dat liet,Sa’s Worp, de greate oargenist,Dizz’ psalm it moaist’ to setten wist,Sa as ’t hjir unneifolgber stiet.—Nou komt de sprekker oan it wird,Dy ’t útleit, ’t jing’ dy psalm bitsjut:Hy wiist op ’s Hearen wûndermacht,Dy ’t ljocht oprôp út neare nacht,Seit ús derop, dat hiel ús wêzen,Wy fine yn dat bigjin to lêzen.
Den wiist er op ’e sondefal,En ho ienkear ta hoop en treast,Nei wile en tiid, wer sa foar ’t earst,Weidien ’t is waen, oer ’t minsketal.It njuggen fiertigste Gesang,Dat jûcht en smeekt mei tige oandrang,—Yn bestoanhichte set, dat liet,De foargonger to sjongen hiet,Om jûchjend sims by ynmoed bidden,De minske ’t giet troch al syn lidden.
Forlosser, Himelfrjeon, ús Liet,Dy wy to boarch en hope ha,Dat ta Jo lof nei boppen giet,Wy bringe er yn Jo eare ta.Nim fen ús oan, fen sonders oan,Us bea, ús liet, nim oan,Us bidden foar Jou troan.Gjin sonders scoen’ wy bliûwe;Derom scil ’t lofliet kliûwe!Dat liet nim oan.[20]
[20]Kin song wirde op de wize fen Gesang 49 vers 1.
Al driget kwea, as wea my met,[21]Ik fiel gjin eangst, mar klei it Him!Ho fier fen hjir, hy heart min stim,Ho heech yn ear, forgeat my net.—Dy Him net folgje koe, de broer,Sjocht Hy net oer.Myn hope is Hy!Syn heil’ge doop heth my,Iens troch Syn bloed rein makke;My ’t Nachtmael joun, my swakke;Myn hope is Hy!
[21]Kin song wirde op de wize fen Gesang 49 vers 4.
It minskehert faert mei dit liet,Heech nei Gods himelsaelen op!It reuzenspyltúch giet foarop,Krekt as ’t op Ingels wjûkslach giet.Al de registers, all’gear bin,Der by naem om fen ’t liet de sin,Sa ’t heart, nei eask goed wer to jaen,Om hichte en wize foar to dwaen,Hwer hûnderden fen minskestimmen,God smeekje om ’t liet oan to nimmen.
Op nij: hwer fynt de minsk’ sa’n rêst,Sa’n greate silligens as ’t hert,God rounom op syn gongen met,En der for wei giet alle lêst.Troch Jezus is myn sillich lot,Biwarre by myn God.Myn freugde is Hy!Noch, as ’t hjir is foarby.O sangen, mei jimm’ kliûwe!’k Scil Him forwachtsjen bliûwe,Myn al is Hy!
Binn’ j’opgien, wol ris Aldjiersjoun,De lêste preek to hearen ’t jier,As ’t kearsljocht strielde fier yn ’t roun,En ’t oargel spile heech en swier:Uren, dagen, moannen, jierren,[22]Fleane as it skaed sa wei.Och! fen neiby en fen fierren,Niks dat stân haldt by de dei.Hwer dat wy ús tredden sette,Moatte wy stees fierder gean;’t Jing’ wy dwaene en ’t jing wy mette,Hekket fêst yn ús bistean.
[22]Wize: Gesang 160: 1.
It oargel earst, ek lêst oan ’t wird,Der it stees foargiet by de tsjinst,Hwer de oarganist by de ein syn kinst,Ta stichting yet jowt en troch nut.It Labiaalstimtal, mei ’n Bas,Bazún, jowt by dit slot krekt pas,Dat as troch gouden wolken giet,Der ’t ynset: ’t seft oannimlik liet:Hwer ljeafde wennet, dêr is ek Gods seine!Dêr heth Hy plak, der scil Syn ginst nea eine,Om ’t ieûwich libben der troch giet!
Dec. 1910.