Ac quod energia, siue actu calidorum, frigidorum, humidorum, & siccorum unumquodque tale esse dicatur, uel quod summam habet eiusmodi qualitatem, uel quod uincit in eo id genus qualitatum aliqua, uel quod ad cognati generis mediocre aliquid, uel ad unum quodlibet nobis sit collatum, prius est traditum. Monstratum praeterea est quemadmodum ea quis agnoscere exacte possit. Reliquum est, ut de iis, quae talia potestate sunt disseramus, si tamen prius explicuerimus, quid ipso potestatis nomine significetur. Est autem breuis eius & facillima, & clara explicatio. Quippe quod quale dicitur, tale nondum est, sed potest tale esse, id hoc esse potestate dicimus. Hominem uerbi gratia, qui modo natus fuit, rationalem, & auem uolatilem, & canem uenaticum, & equum celerem. Scilicet quod eorum unum quodque futurum omnino est, si nihil id extrinsecus impediat, hoc ceu iam id sit, appellantes. Vnde arbitror haec esse potestate, non actu dicimus, perfectum nanque est, ac iam praesens, ipsa energia, siue quod actu est. Quod uero potestate est, imperfectum, & adhuc futurum, atque ut fiat quidem id quod dicitur, ueluti habile, non tamen adhuc subsistens. Siquidem nec infans rationalis iam est, sed talis futuros. Nec qui modo aeditus est canis, uenator, qui scilicet adhuc non uideat, sed quod uenari queat si ad iustum perueniat incrementum, sic nominatur. Ac maxime quidem proprie sola ea potestate esse dicimus, in quibus natura ipsa suopte impetu ad absolutionem uenit. Vtique si nihil ei extrinsecus impedimento sit. Praeterea quaecunque fientium (ut sic dicam) continentes materiae sunt. Nec refert continentes, an conuenientes, an proprias dicas. Quippe cum ex omnibus indicetur, quod propinquum est, quodque nec alia intercedente mutatione sic dicitur, uerbi, gratia cum sanguinem potestate carnem appellas, quoniam minimam mutationem ad carnis generationem requirat. At non qui in uentriculo habetur concoctus cibus, continens carnis materia est. Sed prius sit sanguis oportet, longius etiam absunt, maza & panis. Quippe quae ut caro fiant, certas sui mutationes requirant. Caeterum haec quoque omnia, potestate caro dicuntur. Etiam ante haec ignis, aer, aqua, & terra. Etiam horum ipsorum communis materia. Atque haec quidem omnia magis, minusue abusiue loquentibus nobis dicuntur. Primus autem modus eorum, quae potestate esse aliquid dicuntur, maxime est proprius. Proximus huic est eorum, quae sunt propinqua materia, ueluti si fumidamexhalationem flammam esse, aut halitum aerem dixeris. Dicitur potestate esse, & quod ei quod ex accidenti dicitur, est ex aduerso positum, ut si carnosi quis iuuenis in frigida lauationem, corpus eius ex accidenti, non ex propria potestate calefacere dicat. Ergo tot modis etiam potestate calida, frigida, humida, & sicca dicentur. Dubitabitur quoque non absurde, cur Castoreum, uel Euphorbium, uel Pyrethrum, uel Struthion, uel Nitrum, uel Misy, calida esse dicamus. Rursus lactucam, uel cicutam, uel mandragoram, uel salamandram, uel papauer, frigida. Vtrum ne sub praedictis iam modis comprehendantur, an alia quapiam ratione dicantur, quae dicta nondum sit. Bitumen nanque resina, & saeuum & oleum, & pix, calida potestate sunt, quod utique energia calida celerrime fiant. Etenim celerrime inflammantur. Praeterea cum corporibus nostris admouentur, ea manifeste calefaciunt. At Calcitis, Misy, Synapi, Nitrum, Acoron, Meon, Costus, & Pyrethrum cum nobis sunt admota, calida uidentur. Alia magis, alia minus. Non tamen sunt idonea, quae in flammam uertantur. An igitur seipsos fallunt, qui id solum estimant. Nunquid aliqua non facile in flammam transmutentur, quos utique non sic. Sed an non uertantur in prunam estimare oportebat. Cum sit pruna ignis non minus, quam flamma. Hoc tamen discrimine, quod aere, uel aereo quopiam in ignem mutato flamma, terra, uel terrea re aliqua accensa, fit pruna. Atque hactenus quidem consentire secum sermo omnino uidetur. Siquidem uidentur medicamenta ea, quae ubi ignem attigerint facile accenduntur, nos quoque excalfacere, nisi si quod propter crassitiem intra corpus non facile assumitur. Disseretur enim de iis latius in libris de medicamentorum uiribus. Quaecunque tamen medicamenta nostrum corpus excalfacere uidentur, ea prompte uertuntur in ignem. At quomodo igitur inquiunt tangentibus non sentiuntur calida, hoc haud scio cur dicant. Nam si energia, iamque calidum, esse praedictorum quidque diceremus profecto mirari liceret, quomodo tangentibus non appareant calida. Nunc quod possint facile calida esse, idcirco ea potestate talia uocamus. Itaque nihil miri, si eos, qui se tangunt nondum calefaciant. Veluti enim nec ignis ipse augetur, priusquam uicta ab eo ligna sint mutata, quod aliquo temporis spatio omnino fit. Ita nec animantium calor a medicamentis, nisi illa prius ab ipso sint mutata. Quippe alio genere calefit is qui ab igne uel sole intempescit. Alio is qui a praedictorum quouis medicamentorum. Illa nanque actu sunt calida, medicamenta nequaquam. Itaque nec calefacere nos ualent priusquam actu talia fiant. At quod actu talia sint, id a nobis accipiunt, ueluti sicci calami ab igne. Ita uero & ligna ex sua quidem natura frigida sunt uniuersa. Sed quae sicciora sunt, & gracilia, ea facile mutantur in ignem. Quae humidiorasunt & crassa, spacio egent maiore. Nihil igitur miri est, si medicamenta quoque primum quidem in parua & tenuia frangi postulant, secundo loco, ut tempore aliquo tametsi minimo, corpori nostro quo calida fiant sint adiuncta. Tu uero si ea nec comminuta, nec prius calefacta, calida tamen iam fieri censes, quid significet, quod potestate calidum dicimus, parum mihi meminisse uideris. Sic enim ea exploras, tanquam energia sint calida. Sed nec illud mirum, si quo recalfaciant, calefieri ipsa prius postulent. Cum idem fieri cernatur, & in lignorum exemplo. Quippe haec uanescentem alias, morientemque flammam tum seruant, tum uero augent dum ab hac, ipsa prius calefiunt. Non est igitur alienum, calorem, qui in animantibus habetur, eiusmodi medicamentis quasi alimento quodam uti quemadmodum ignis ligno. Quippe id ita quoque fieri cernimus. Si uero perfrigerato corpori eorum quoduis quantumuis diligenter comminutum inspergas, prorsus non calefit. Proinde quae refrigeratae partes sunt, eas eiusmodi medicamentis plurimum perfricamus, una calorem perfricando excitantes, una rarum, quod prius frigore fuit densum, reddentes. Quo scilicet tum introrsus pharmacum penetret, tum naturali animantis calori coniunctum mutetur, ac calefiat. Quippe cuius si particula quaepiam uel minima, calorem energia concipiat, hunc deinde in totum propter continuitatem porrigat, perinde ac si ex parua scintilla tedam summo tenus accendas. Siquidem hanc uniuersam facile depascitur ignis, nihilo amplius scintillam requirens. Ac quidquid quidem potestate calidum est, huic nondum in natura sua calidum frigido praepollet, sed in propinquo est, ut praepolleat, adeo ut breuem opem quo uincat extrinsecus requirat. Hanc illi modo frictio abunde praestare potest, modo uel ignis, uel corporis alicuius natura calidi contactus. Non est igitur tam arduum rationem reddere, quid causae sit, cur alia protinus ut corpus nostrum contigere, recalfacere id possint. Alia post longius id efficere spacium. Quippe ex iis, quae igni appropinquant. Alia statim accenduntur, ueluti elychnium, & tenuis teda, & pix, & siccus calamus. Alia nisi diutius sunt admota, non uincuntur, sicut uiride lignum. Illud potius definiamus, cuius utique demonstratio cum de naturalibus potentiis agemus, tradetur. Ex hypothesi nunc quoque propositorum causa, eo utemur, quatuor nimirum dicentes totius corporis proprias facultates esse. Vnam idoneorum tractricem, alteram eorum omnium retentricem, tertiam alteratricem, & quartam quae alieni sit segregatrix, easdemque facultates effectus esse totius in quouis corpore substantiae. Quam etiam constare ex calido,frigido, humido, & sicco inter se mixtis dicimus. Vbi igitur corpus una qualibet earum, quas in se habet qualitatum, id quod sibi admouetur, demutat, nec ipsum hoc casu tota sua substantia existimandum est agere, nec quod ab ipso mutatur posse ei assimilari. Quare nec unquam nutriet, quod ita mutatum est, id quod se mutauit. At si illud mutet, id est tota sua substantia operetur, utique tum sibi assimilabit id quod mutatur, tum ab eo nutrietur. Neque enim aliud nutritio est, quam adsimilatio perfecta. Quoniam autem hoc definitum est, inde rursus incipiendum. Omne animal conueniente sibi nutritur alimento: conueniens autem cuique alimentum est quicquid assimilari corpori quod nutritur, potest. Oportet igitur toti nutrientis substantiae, cum tota nutriti natura communio aliqua, similitudoque sit: prorsus hic quoque non paruo excessus, defectusque subsistente in ipsis discrimine, cum alia magis consentientia, similiaque sint, alia minus. Proinde etiam alia conficiendi opere ualentiore, ac diuturniore, alia minore, ac breuiore egent: auium caro minore, suilla maiore, bubula etiam hac maiore. Vinum uero ut assimiletur opus desyderat minimum. Quo fit, ut tum nutriat, tum roboret celerrime. Porro id quoque in concoquendi instrumentis, uentriculo, iocinore, & uenis, prorsus aliquamdiu traxerit oportet. Quibus scilicet praeparatum, nutrire corpus iam queat. Ante uero quam in his sit demutatum fieri non potest, ut animalis corpori sit nutrimentum. Ne si per totum diem, ac noctem extrinsecus super corpus sit impositum. Multoque minus panis, uel beta, uel maza, foris imposita nutriat. At quae quidem adsimilantur, omnia nutrimenta uocantur. Reliqua omnia medicamenta, est porro & horum natura duplex. Quippe uel cuiusmodi sunt adsumpta, eiusmodi etiam permanentia, uincunt, corpusque mutant, ad eum modum, quo id cibos, atque haec prorsus tum uenenosa, tum natura animalis corruptricia medicamenta sunt, uel mutationis initium ab animalis corpore consecuta, deinceps iam putrescunt, ac corrumpuntur, deinde corpus quoque una corrumpunt ac putrefaciunt. Sunt autem haec quoque noxia uenena. Est his etiam amplius tertia medicamentorum species, eorum nimirum, quae corpus recalfaciunt quidem, mali tamen nihil adferunt. Est & quarta eorum species, quae & agunt & patiuntur aliquid: sed spatio uincuntur, planeque adsimilantur. Accidit porro his, ut tam medicamenta sint, quam nutrimenta. Nihil autem miri est, si exiguum consecuta momentum, aliqua maximam a priore natura mutationem habent. Cernuntur enim eiusmodi multa in his, quae extra nos sunt. Siquidem in ea Mysia, quae est Asiae pars, domus hac aliquando ratione conflagrauit. Erat proiectum columbinum stercus, cui iam putri & excalfacto,ac uaporem edenti, & tangentibus admodum calido in propinquo fenestra fuerat, ita ut iam contingeret eius ligna, quae large nuper illita resina fuerant. Media igitur aestate, cum sol plurimus incidisset, accendit tum resinam, tum ligna. Hinc autem & fores quaedam aliae, quae prope fuerant, & fenestrae nuper etiam resina illite, facile ignem conceperant, atque ad tectum usque summiserant. Vbi autem excepta semel a tecto est flamma, celeriter in totam domum est grassata. Hoc arbitror modo aiunt & Archimedem hostium triremes urentibus speculis incendisse. Porro succenditur his prompte, lana, stupa, elychnium, ferula. Quicquid denique similiter his siccum, rarumque est. Flammam edunt, & lapides attriti, atque hoc magis, si quis sulphure illos illeuerit. Eiusmodi erat medicamentum Medeae. Quippe quod quibus est illitum, omnia ubi in id incidit, calor accendit. Constat id ex sulphure, & humido bitumine. Iam illud ceu rem mirandam quidam ostentauit. Extinxit lucernam, ac rursus muro admouens, accendit. Alter lapidi eam admouit. Fuerant autem tum murus, tum lapis sulphure contacti. Quod ubi deprehensum est, desiit mirum uideri, quod ostentabatur. Ergo omnia id genus medicamina, perfecte, atque ad consummationem calida adhuc non sunt, aptissima tamen ut calida fiant. Atque idcirco potestate calida dicuntur. Ac de iis quidem nulla est dubitatio. Sed nec cur uinum bibitum ualenter corpus calefaciat. Monstratum enim supra paulo est, id non utique ut calidum medicamentum. Immo ut conueniens nutrimentum calefacere animal. Tanquam enim ignis idoneum alimentum, ignem ipsum auget, ita quicquid corporum natura calidorum proprium & naturale est nutrimentum, id ea semper non solum roborabit, sed etiam insitum eorum calorem augebit. Atque id quidem omnis nutrimenti communis effectus est. Vino praeter caetera proprium, ac suum est mutationis celeritas. Ita utique, ut tedae, elychnii, stuppae, picis. Iam uero ab ignis exemplo non digressi: admoneamus rursum de lignis uiridibus, quae ipsa quoque ignis nutrimentum sunt. Caeterum non statim, aut continuo, eoque saepenumero igni iniecta, non solum flammam quasi sopiunt, sed etiam si imbecilla est & parua, corrumpendae quoque eius periculum afferunt. Sic profecto & in animalibus cibi, qui uti prorsus adsimilentur, & corpus nutriant spatio egent, hi frigus uniuersi, potius quam calorem afferre in praesenti uidentur. Caeterum calefaciunt hi quoque spatio, non secus, ac reliqui cibi, si semel ut corpus nutriant, sint consecuti. Omne enim nutrimentum, quatenus nutrimentum est, animalis calorem auget. At si deuoretur quidem ut nutrimentum, nec tamen superetur, id erit quod Hyppocrates dixit, nomine quidem nutrimentum, re autem minime. Quippe cum trifariam nutrimentumdicatur, sicut ipse docuit his uerbis. Nutrimentum est, & quod nutrit, & quod ueluti nutrimentum est, & quod futurum nutrimentum est, quod utique iam nutrit, & corpori adiungitur, nec amplius futurum est, id proprie nutrimentum nominatur. Idem uero & corpus quod nutrit, excalfacit, quod reliquorum neutrum facit. Quod scilicet proprie nutrimenta non sint. Sed alterum eorum ueluti nutrimentum, alterum tale futurum. Proinde nec uinum ipsum semper animal calefacit, aeque, ut nec oleum flammam accendit, tametsi aptissimum est ignis nutrimentum. Immo si imbecille & exigue flammae, confertim multum oleum infundas, suffocabis eam, prorsusque extingues, potiusquam augebis. Sic igitur & uinum, ubi plus bibitur, quam ut uinci possit, tantum abest, ut animal calefaciat, ut etiam frigidiora uitia gignat. Quippe apoplexiae, & paraplegiae, & quae Graece caros, & comata uocamus, & neruorum resolutio, & comitiales conuulsiones, & tetani, immodicum uini potum comitantur. Quorum unumquodque frigidum est uitium, generatim enim quaecunque assumpta in corpus, ut nutrimentum calefaciunt, haec interim frigefacere deprehendas. Eque scilicet, ut flammam ab eadem materia, non augeri modo, uerum etiam aliquando extingui. Atque haec quidem omnia, tum iis, quae de elementis, tum iis quae de temperamentis sunt prodita consentiunt. Illud fortasse dissonare uidebitur, quod ex iis, quae ut nutrimentum comeduntur, aliqua cuti imposita, hanc erodunt, atque exulcerant. Sicut sinapi, muria, allia, cepe. Verum hoc quoque cum positis a principio hypothesibus concordat. Etenim propterea, quod tum in uentre concocta, tum in uenis in sanguinem uersa mutantur, alteranturque, praeterea quod uno loco non permanent: sed in multas partes diuisa, undequaque ferunt, adde & quod non solum multis succis miscentur, sed etiam cibis, cum quibus sumuntur, adhaec quod celeriter eorum & concoctio, & partium separatio perficitur, ita ut quod conueniens in eis est adsimiletur, quod superuacaneum & acre, per aluum urinas, & sudorem excernatur: propter haec inquam, omnia quod foris impositum exulcerat, id comestum non exulcerat. Quamuis si uel unum quodlibet horum accederet, satis esset ad ea quae foris sunt integra seruanda, uerbi causa mutatio ipsa. Si nanque non maneat sinapi, quale extrinsecus fuit, cum est adsumptum, manifestum est, nec uim eius manere censendum. Quod si tum dirimuntur eius partes, tum purgantur, multo utique magis sic censendum. Iam satis erat quod nec eodem loci manet. Cum nec circa cutim aliquid efficere posse uideatur, nisi diutius immoretur. Sed nec mixtio ipsa cum multis cibis parum momenti habet. Si enim id citra alium cibum solum assumas, facile intelliges quantum molestiae, & rosionisuentriculo sit allaturum. Quin etiam, si plurimo dulci admixtum succo, cuti id imponas, quam nihil adferat incommodi. Cum igitur praedictorum unum quodlibet per se, satis prohibere possit, quo minus sinapi, quod foris facit, idem facere intus possit, multo arbitror magis, ubi multa simul coierint. Nam & coquendo alteratur, & expurgatur, & cum multis aliis miscetur, & uarie distribuitur, & in omnem partem fertur, nec in ulla moratur. Quod autem si acrimoniam suam seruaret, interna quoque omnino exulceraret, ex iis, quae sponte accidunt ulceribus, intelligas. Gignitur enim non raro aliis ex uitioso cibo, aliis ex quapiam in ipso corpore corruptela, & putredine, uitiosus succus, quam cacochymian uocant. Iis aliquando interiorum quoque aliquid exulceratur. Magna tamen ex parte, cutis quoniam in hanc excrementa quae in habitum corporis colliguntur, natura expellit, multis & assiduis ulceribus afficitur. Quippe cancri phagedene, herpetes erodentes, carbunculi, & quae chyronia, & Telephia uocantur, milleque aliae ulcerum generationes, ab eiusmodi cacochymia nascuntur. Neque igitur talium quicquam est dubitandum. Sed nec cur medicamentorum nonnulla, cum nihil nos extrinsecus offendunt, intro assumpta magnum afferant malum. Aliqua rursus intro assumpta, nonnunquam laedant, nonnunquam conferant. Aliqua non solum intro assumpta, sed etiam extrinsecus applicita offendant. Quippe ut semel dicam, nihil foris, intusque parem agendi facultatem habet. Neque enim aut uipere uenenum, aut rabidi canis spuma, ut aspidis uirus, quae tamen si extrinsecus corpori occurrant, offendere creduntur, parem uim habent, uel soli cuti applicita, uel intro assumpta. Sed nec illud est mirandum, si certorum medicamentorum uis, ad profundum non peruenit. Neque enim necesse est, ut omnia parem habeant uim. Quod si ex iis, quae intro sumuntur non pauca, certo tempore, & certa quantitate, & in mixtura, cum certis accepta, conferunt. Intempestiue autem & largius, nec cum aliis admixta laedunt, ne id quidem dubitationem ullam disputationi pariat. Siquidem id tum cibis, tum igni, tum uero omnibus, ut sic dicam quae corpori occurrunt, accidere solet. Nam & mediocri nobis flamma nonnunquam opus est, eaque usi, plurimum ex ea iuuamur. Cum tamen immodica flamma nos urat. Ad eundem modum & frigide potio quae mediocris est, confert quae immodica est, maximam affert lesionem. Quid igitur miri est, esse medicamen aliquod, adeo calidum potestate, ut si multum eius sumatur, ac in uacuum corpus inferatur, erodat prorsus, uratque. Sin exiguum sit, & cum iis,quae uehementiam eius remittant, conuinctum, non modo nihil incommodi adferat, uerum etiam calefaciendo iuuet. Lacrimam enim, uel Cyrenaicam, uel medicam, uel particham ipsam quidem per se, citra incommodum sumere non est. At si omnino exigua, uel cum aliis tempore congruente sit sumpta, magnopere conducit. Atque ad hunc quidem modum, quaecunque corpus excalfaciunt, ubi mutationis principium in ipso sicut dictum prius est accepere, recalfacere illud sunt apta. Quae uero refrigerant, ueluti papaueris succus, haec a nostro corpore, ne uel paulum quidem demutantur, sed ipsum statim uincunt, ac mutant, etiam si calefacta prius dederis. Est enim eorum natura frigida, quemadmodum aqua. Quare illud recte Aristoteli, sicut alia multa, dictum est. Calidorum, frigidorum, siccorum, & humidorum corporum, quaedam esse talia per se, quaedam ex accidenti. Sicut aqua per se quidem frigida est, ex accidenti uero aliquando calida: uerum acquisititius eius calor breui perit, naturalis frigiditas manet. Tanquam igitur calida aqua flammae iniecta, eam extinguit. Sic meconium si id quantumuis calefactum dederis, & calorem animalis perfrigerabis, & necis periculum afferes. Omnia igitur id genus medicamenta, si exigue sint data, & una cum iis, quae uehementiam frigoris eorum castigare ualeant, nonnunquam usum aliquem corporibus nostris praestant, quemadmodum in opere de medicamentis dicetur. Siquidem medicamen id quod Cantharidas recipit, hydericis prodest. Tametsi cantharis ipsa, uesicam omnino exulcerat. Verum ubi per ea, quae admiscentur castigata est, ac corpori, quod plurimo humore grauatur, tum offertur, illum per urinas expellit. Maxime igitur est attendendum in omnibus, quae potestate calida, frigida ue dicuntur, sint ne ex natura eorum, quae nutrire corpus possunt, an eiusmodi, quae exiguum alterationis momentum nacta, deinde secundum propriam naturam alterata, corpus ipsum aliquo modo afficiunt. Tertio loco an nullo pacto ab eo, quicquam alterentur. Si nanque ex nutrientium sunt genere, siquidem uincantur, calefaciunt. Si non uincantur, refrigerant. Sin ex iis sunt quae exiguum quippiam alterantur, omnino calefaciunt. Si uero ex iis, quae omnino non alterantur, maxime refrigerant. Attendere autem, ut dictum est quam maxime oportet, ac discernere, quae per se sunt, ab iis, quae per accidens, non in calidis & frigidis modo, sed nihilo etiam setius in siccis & humidis. Quippe aliqua talium, cum siccam substantiam sint sortita, ubi largo calore sunt liquata, humiditatis phantasiam praebent, ueluti aes, & ferrum. Quaedam per se humida, ubi in syncero frigore sunt morata, apparent sicca sicut glacies. Minime igitur de iis omnibus faciendum absoluto, & sine ulla exceptione iudicium est, sicut in superioribus monuimus.Sed cum eo, ut quemadmodum sese in calore, frigoreque habeant, consyderentur. Siquidem si exiguo praedita calore, nihilominus humida cernuntur, talia esse ex propria natura sunt censenda, tametsi cum copioso calore sint sicca. Quae uero uel sub feruenti calore fluunt, uel sub puro rigore sunt concreta, ne horum quidem altera per se humida, altera per se sicca sunt existimanda. Ergo tum adhunc modum distinguere conueniet, quae per se sunt, ab iis, quae per accidens, tum ad haec ipsa spectantibus, eorum quae potestate calida, frigida, humida, sicca ue sunt, iudicium faciendum. Non enim ad id quod secundum accidens est, respicientibus: sed ad id, quod secundum se est, id quod potestate est, iudicari debebit. Porro communis in omnibus, unaque iudicandi ratio est, alterationis celeritas. At cum calidum, frigidum, humidum, & siccum dicantur, ὁμονύμως, quod scilicet alia per id, quod exuperat, alia quod eam qualitatem a qua sunt denominata, summam habeant, in utrumcunque horum prompte uertitur, de quo agitur iudicium, tale potestate fuerit. Oleum nanque calidum potestate est, nimirum quod flamma facile fiat. Eodem modo resina, bitumen, & pix. Vinum autem, quod facile fiat sanguis. Pari modo mel, & caro, & lac. Atque haec quidem totis ipsorum alteratis substantiis, nutrimenta se alterantium sunt. Quae uero una qualibet qualitate, alterantur ac mutantur, ea medicamenta tantum sunt. Medicamenta itidem sunt, & quae nulla substantiae suae mutata parte, sed tota seruata integra, corpus ipsum afficiunt. Caeterum grauia & naturae animalis corrumpentia. Vnde & totum eorum genus deleterion & pestilens dici reor. Quippe haec non eo minus genere deleteria sunt dicenda, quod ubi plane minima exhibentur, nullam inferunt sensibilem noxam. Sic nanque neque ignis ipse calidus sit, neque nix frigida. Nam horum quoque si quid prorsus exiguum est, nullum euidens in corporibus nostris excitat affectum. Quippe centesima unius scintillae pars, est quidem omnino genere ignis. Caeterum adeo nos non urat excalfaciatue, ut corpori incidens, ne sensum quidem ullum sui excitet. Ad eundem modum frigidae asperginis centesima portio non modo nihil offendat, aut refrigeret, sed nec sensum sui ullum praebeat. Nequaquam igitur sic iudicanda deleteria sunt. Immo totius naturae suae contrarietate. Porro iudicabitur contrarietas, ex ea quae media intercedit mutatione. In elementis uerbi gratia, neque aqua mutari potest in ignem, neque ignis in aquam: sed ambo in aerem, is uero in utraque. At illa in alterutrum nullo modo. Ergo continens, & sine medio est aquae mutatio in aerem, itemque ignis. Non continens, ignis & aquae in alterutrum: haec igitur inter se contraria pugnantiaque sunt. Non dissimili ratione papauerissuccus, hominis corpori prorsus est contrarius ut quod in eum quicquam agere ne una quidem qualitate possit, multo minus tota sua substantia possit. Atque unum quidem deleteriorum genus eiusmodi est, alterum est eorum, quae ex nostro calore momentum aliquod mutationis accipiunt, ac deinde in multifarias alterationes uertuntur, quibus corrumpi naturam nostram accidit. Eiusmodi enim omnia deleteria genere sunt, etiam si propter exiguitatem nonnunquam nihil quod sentiatur efficiant. Ac quae corporis naturam rodunt putrefaciunt, & liquant, merito potestate calida nominantur. Contra quae refrigerant, & sensum auferunt, torporemque notabilem afferunt, frigida. Et priora quidem nihil non rationi consonum, nec ipsa pati, nec in corporibus nostris efficere uidentur. Siquidem calido corpori applicita, & mutationis momentum aliquod hinc adepta, partim eorum ad summam caliditatem, partim proueniunt ad putredinem. Iure igitur pro affectu quem ipsa consecuta sunt, etiam corpus animalis afficiunt. At quae corpus tametsi ipsa calida sunt, applicata, tamen refrigerant, non paruam dubitationem afferunt, utrius potius naturae sint. Nam si energia semel calida sunt reddita, cur animal non calefaciunt? Sin nondum sunt calefacta, quomodo apparent calida. Soluetur dubitatio si distinguatur, quod per se frigidum est, ab eo quod est ex accidenti. Ita uti Aristoteles docuit. Perit nanque celeriter eorum, quae ex accidenti sunt calida, acquisititius affectus. Ita ut in priorem naturae suae statum facile reuertantur. Porro in applicandis iis nobis, quae natura quidem sunt frigida, sed per accidens calida, duo haec contingere est necesse, ut & acquisititius eorum calor pereat, & propria eorum temperies, a nostra nihil immutata, frigida perstet. Et quid miri si papaueris succus, mandragora, uel cicuta, uel similium aliquid, quamuis exhibeantur calefacta, paulo post euadunt frigida? Cum idem patiantur, ptisana, & lac, & far, & panis. Vbi in imbecillum uentrem demissa, ab eo non superantur. Euomuntur enim non raro abunde frigida. Et quod iis maius est, quodque Hyppocrates notauit, pituita ipsa quamuis iam succus sit, atque ex cibis in uentre iam concoctis nata, nihilominus frigida tangentibus sentitur, neque id modo dum in uentre consistit, sed postquam a uenis ipsis, purgantis, cuiuspiam medicamenti ui, est detracta. Tametsi enim quam tenacissima est, ac per uim ducitur, attamen ne ipsa quidem tractus uiolentia calefieri potest. Quid igitur miri, si etiam papaueris succus, quod naturae nostrae tam contrarium medicamentum est, quam celerrime refrigeretur, etiam si calefactus sit exhibitus? refrigeret autem una secum & corpus? Quippe acquisititium calorem non seruat, propterea quod natura frigidus est. At quia eius substantia a nobis nonalteratur. Immo potius nos alterat, & mutat, idcirco nec a nobis quicquam recipit caloris, & pro sua natura nos afficit. Itaque cum frigidus natura sit, & nos utique refrigerat. Nihil igitur in dictione nostra est dubitationis reliquum. Enimuero quod horum omnium, quae frigida per naturam sunt, quicquid plus iusto calefeceris, ex propria id natura recedat, praeterquam quod nullam dubitationem habet etiam praedictis a nobis, affert testimonium. Sicut enim salamandra ad certum usque terminum ab igni nihil patitur, uritur autem, si longiore spatio igni sit admota. Sic & mandragora, & cicuta, & psillium, breui spatio igni admota, proprium adhuc temperamentum seruant, largius autem excalefacta, illico corrumpuntur, nec quicquam efficere, quae prius poterant, ualent. Ac talium quidem omnium natura, hominibus maxime est contraria. Sane naturam cum dico, uniuersam substantiam, ac temperiem, quae ex primis elementis conflat, significo, calido, frigido, humido, sicco. Eorum uero, quae celerrime nutriunt conuenientissima. Reliqua omnia media inter haec sunt, quorum alia magis, alia minus agere, ac pati a corpore nostro possunt. Siquidem castoreum, & piper agere magis in corpus nostrum quam pati ab eo ualent. Vinum, & mel, & ptisana, pati magis, quam agere. Ergo haec omnia tum agunt circa corpus aliquid, tum uero patiunt. Omnino enim ubi duo corpora inter se commissa, aliquam multo tempore pugnant, certantque de alterando, utrunque eorum tum agere, tum pati est necesse. Fortasse autem & si non multo tempore id fiat, attamen agit etiam id quod uincitur, in id quod uincit: uerum ita exiguum, ut sensum effugiat. Neque enim si acutissimo ferro mollissimam caeram toto die ac nocte incidas, fieri potest, ut non fiat, manifeste obtusius. Ita nimirum illud comode dici uidetur. Assiduo illisu durum cauat undula saxum. Quippe ita quoque factum cernitur. Caeterum uno, aut altero ictu nihil adhuc euidens uidere in talibus licet. Ex quo factum arbitror, ut quaedam ab admotis sibi, nihil prorsus pati, opinati nonnulli sint. Et cedendum quidem est ita loquentibus. Saepe uero nobis quoque ipsis ita plerunque loquendum est, nisi sicubi ad ultimum examen, disputationem perducimus, quemadmodum in praesentia facimus. Sic igitur ἀειπάθεια, id est, nunquam deficientis affectionis dogma, iis utique qui ratione solum id estimant, ualente demonstratione non caret. Non est tamen eius ad priuatas singulatim obeundas actiones ullus usus. Si nanque adeo exigui affectus sint, quibus assidue afficimur, ut nulli actioni sensibile, & manifestum incommodum afferant, facile profecto contemnendi sunt, atque ei qui affectus id genus nullos esse dicit non repugnandum. Perinde igitur habet, & in iis, quae nutriunt, prope dixerim omnibus. Quippe quae ipsa quoque in corpore hominisaliquid faciunt. Sed nec sensibile aliquid prorsus, nec euidens, diuturna tamen eorum exhibitio, magnopere alterat, mutatque iam corpora. Sunt enim & quae primo statim usu, manifestam alterationem suam indicent, ueluti lactuca, quae eos, quibus uenter aestuat, manifeste refrigerat. Atque a siti uindicat quibus refrigeratum est, manifeste laedit. Conducit uero & ad somnum non parum, neque id alia ratione ulla quam quod frigido temperamento & humido est. Verum sic est humida, & frigida ad hominem, & alia quae nutriri sunt apta, sicut uiridia ligna ad ignem. Quare rationabiliter cibi, id genus utrumque praestant, & quod ueluti medicamenta corpus nostrum afficiunt, & quod nutriunt. Toto quidem concoquendi sui tempore, ut medicamenta. Vbi iam nutriunt ac prorsus sunt adsimilata, ut quae nihil in nos agant, sed naturalem calorem augeant, ceu prius est dictum. Quippe id omnium quae nutriant commune est. Nec est quod miremur, si modo exempli uiridium lignorum non sumus immemores, esse aliqua, quae priusquam adsimilentur, & nutriant, dum adhuc concoquuntur, refrigerent, cum adsimilata sunt, ac iam nutriunt, calefaciant. Itaque usus quoque talium omnium duplex medicis suppetit, tum ut ciborum, tum ut medicamentorum. Fac nanque mutata sit alicui optima uentriculi temperies, ad calidiorem. Is profecto quamdiu lactucam concoquit, refrigerabitur & mediocritatem temperamenti assequetur. Vbi uero ex ea iam nutritus est, insiti caloris substantiam augebit. In eo igitur uel maxime sese fallere uidetur. Iuniorum medicorum uulgus, quod ignorat in nobis aliquando quantitatem caloris intendi, aliquando substantiam eius augeri. Tum quod utroque genere ueteres calidius factum animal dicant. Quando etiam calidius fit, siue calorem eius intendas, siue substantiam, in qua prima consistit, inaugeas, finge nanque ex iis, quae in animalis corpore continentur, sanguinem esse per se calidum, aut si magis placet flauam bilem, reliqua omnia ex accidenti esse calida. Vtique quod huius aliquam habeant partem, nunquid necesse erit animal bifariam calidius esse, uel quod plus calidorum succorum sit sortitum, uel quod calidiores eos habeat quam ante. Mihi plane ita uidetur. Ad eundem modum arbitror, & frigidius erit bifariam, uel quod plures illi succreuerint frigidi succi, ceu pituita, & nigra bilis, uel quod eorum omnium modo non mutato sola qualitas sit intenta. An igitur miri quicquam est, si corpus quoad concoquit, qui frigidus natura cibus est, sicut portulaca, & lactuca, frigidae qualitatis non parum percipiat, percocto autem, ac iam in bonum sanguinem uerso: calidi succi accessione, calidius quam prius euadat. Atqui si nihil horum, aut eiusmodi est, quod fieri nequeat aut etiam adhuc mirum, desinant iam obstrepere, quiunum eundemque cibum, tum nutrimenti, tum medicamenti usum corpori praestare negant. Tanquam enim si omnino non percoqueretur, perpetuo maneret medicamentum, sic cum iam est percoctum, ambo efficitur. Pone enim prorsus non concoquatur lactuca, uel si mauis succus ipsius, quando is si liberalius sumatur, similem in homine cum papaueris succo effectum habet. Nunquid hoc casu medicamentum tantum erit, nec aliud quicquam? Nemo arbitror de ea re dubitet. Ergo habet omnino lactuca & medicamenti facultatem. At uero habebat et nutrimenti: quippe que persepe nutriit. Ambas igitur facultates simul in se continet, non tamen similiter ambas ostendit. Verum ubi plus egit in homine, quam sit passa, medicamenti potius indicat facultatem, ubi passa plus est quam egit, nutrimenti. Nec mirum ullum est, si lactucae tum agere, tum pati contingit, quando ensi quoque, ceu paulo ante diximus, non solum in ceram agere, sed etiam ab ea pati accidit. Caeterum eo quod multo amplius est quod agit, quam quod patitur, alterum latet. At si durissimum illi ferrum admoueas, contra magis pati, quam agere tibi uidebitur. Tametsi agit aliquid tum quoque. Sed negligitur prae exiguitate eius uis. Itaque de omnibus prorsus cibis, illud pronunciare non dubitamus, quod non solum a nostris corporibus pati, sed etiam agere aliquid in ea possunt. Iam uero & de quibusdam, quae plane scilicet & luculenter uidemus agere, quod non tantum cibi sint, sed etiam medicamenta. Et lactuca quidem tam cibus, quam medicamentum frigidum est. Eruca tam cibus, quam medicamentum calidum. Quod si castoreum quoque spatio concoquitur, erit id quoque simul nutrimentum, simul medicamentum calidum. Ad eundem modum sinapi & piper. Ex herbis quoque anethum, & ruta, & origanum, & pulegium, & calamynthe, & thymbra, & thymum. Quippe haec omnia, tum cibi, tum medicamenta calida sunt, prius enim quam in sanguinem sunt mutata, dum scilicet adhuc concoquuntur, medicamenta. Mutata uero in sanguinem, non utique iam medicamenta, sed nutrimenta. Secunda nimirum nutrimenti significatione, qua id significatur, quod nondum est alimentum, sed ueluti alimentum. Ergo sicut de lactuca paulo supra fecimus, cum duos uentres, alterum iusto frigidiorem, alterum iusto calidiorem finximus. Ita nunc quoque pro contemplandis iis, quae potestate calida sunt, proponamus eosdem uentres. Ergo eum qui frigidior iusto est, quoad in eo continentur, ac concoquuntur omnes id genus herbae calefaciunt, atque ad temperamenti aequalitatem reuocant, prosuntque ut medicamenta. Alterum uero qui calidus est, inflammabunt, ac magnopere laedent. Atque has quidem alterationes qualitate sua inducent. Nam omnino percocta, & mutata, ac in sanguinem bonum iam uersa, naturalis in animali caloris substantiamaugebunt, non qualitatem intendent. In totum enim siue frigidus, siue calidus potestate cibus sit, posteaquam in sanguinem conuersus est, naturalem calorem similiter augebit. Quoad autem ad sanguinis formam tendit, nec dum plane sanguis est redditus, refrigerat, excalfacit ue animal medicamenti ritu. Sane omnis haec disceptatio ab uno principio pendet. Quo magis seruandum id, memoriaque tenendum perpetuo est. Cuilibet corpori proprietatem quandam temperamenti esse, quae huic quidem naturae sit consentiens, ab hac uero sit dissentiens. Tum si quod conueniens sibi est, in suam naturam transmutet, eo pacto caloris sui substantiam augere. Sin ipsum sit mutatum, duorum alterum illi contingere, uel ut calorem quendam conquirat, utique si id a quo mutatur, calefacit, uel proprium calorem amittat, si id non calefacit. Liquet igitur ex iis, quod eiusmodi omnia, ex eorum sunt numero, quae relata ad aliquid dicantur? Cum ad proprietatem mutantis naturae, quicquid assumitur, uel nutrimenti, uel medicamenti, uel utriusque rationem sortiatur, uerbi gratia. Cicuta, sturno nutrimentum est, homini medicamentum. Rursus coturnici, ueratrum nutrimentum est, hominibus medicamen. Si quidem coturnicum temperies assimilare sibi ueratrum potest, quod hominum temperies non potest. Ergo manifestum iam arbitror factum, quod iudicium eius quod respectu nostri calidum, frigidum, humidum, & siccum dicitur, non ex iis, quae extrinsecus sunt posita. Sed ex iis, quibus ipsi afficimur, certum exactumque fieri possit. Atque id tanquam primum, ac maxime sit spectandum. Deinde si res exigit, etiam quod ab externis petitur. Nam si euidens ad sentiendum, & clarus sit adhibiti medicamenti affectus, huic reliquis notis omnibus posthabitis credendum. Sin confusus, & obscurus, aut etiam mixtus, aut ullam omnino dubitationem sit exhibens, tum utique ad externa omnia conferentes, de eo iudicandum. Ac neque horum quidem ad ea, quae longius absunt, sed quae ab ipsa quaesitae rei substantia sunt desumpta. Verbi gratia. Si oleum calidum est, non id inde spectabitur, quod glutinosum, aut pallidum, aut leue est: sed quod facile inflammatur. Id nanque erat illi calidum potestate esse, quod celeriter in energia calidum mutatur. Ad eundem modum & in corporibus nostris, non utique id expendendum, an crassarum partium, aut tenuium, aut humidum, aut leue, aut glutinosum, aut pallidum: sed an calefaciat admotum. Eque uero nec an dulce sit, an aluum deiiciat, an sanguinem, si instilletur, faciat in missione fluxilem. Quippe haec quoque superuacua sunt, cum estimare liceat, an calefaciat cum admouetur, Ergo si notabiliter id, ualenterque faceret, quemadmodum piper, utique clarum id proculque dubio esset. Nunccum minime ualenter, id praestet, merito in quaestionem uenit. Multo uero magis de rosaceo, & aceto dubitatur a medicis, atque ambigitur calida ne haec, an frigida potestate sint. Agendum igitur id est, ut in omnibus, quae potestate calida, frigida, humida, sicca ue dicuntur, exactas aliquas, clarasque discretiones inueniamus. Sicut ante de energia sic dictis fecimus. Porro incipiendum arbitror ab iis, quae euidentissima sunt. Quando in iis exercitatus, facile consequetur ea, quae minus sunt euidentia. Ergo statim ut corpori hoc, uel illud medicamentum, cibus ue admouetur, expers esto omnis acquisititii caloris, & frigoris. Quam enim in superioribus determinationem iniuimus, cum sicca & humida corpora dignoscenda proposuimus, eadem nobis nunc quoque in iis, quae potestate calida frigidaque sunt, non minus erit utilis. Nam siue potestate frigidum, cum id applicas, manifeste calefacias, siue calidum refrigeres, corpus primo occursu, qualitatis acquisitae, non eius, quae propria est rei admotae, sensu afficietur. Vt ergo admotae rei uera, synceraque natura exploretur, tepidum quoad fieri maxime potest, esto, nec ullam extrinsecus notabilem alterationem ualentis caloris, frigoris ue ceperit. Ac prima quidem admoti medicamenti praeparatio talis esto. Applicetur autem cum eius uim exploras, non cuilibet corporis affectui, sed simplicissimo, et quoad fieri maxime potest, summo. At si summi quidem caloris affectioni admotum frigoris sensum excitet, erit profecto sic frigidum. Pari modo si frigido affectui applicatum, calidum statim appareat, id quoque erit calidum. Sin uel calide affectioni calidum, uel frigide frigidum sentiatur, non est quod hoc calidum, illud frigidum omnino pronuncies. Est enim aliquando summi caloris affectus, quem mediocriter frigidum medicamen adeo non alterat, ut refrigerando, densandoque summum extrinsecus corpus, calorem intro concludat, ac difflari uetet. Indeque affectum magis accendat. Ita uero etsi quod frigido affectui admouetur, nullum afferat calorem, uidendum est. Num id cum sit aliquid mediocriter calidum, nihil egit in affectum qui summi indiguit caloris. Ergo nec sic, admoti medicaminis exploranda uis est, nec si ex accidenti aliquid efficiat, non per se. Iudicabis autem quod ex accidenti aliquid facit, tum ex affectu ipso, tum tempore. Ex affectu, si is simplex est, & unus. At a tempore determinabitur iudicium ad hunc modum. Quod protinus ut admotum est, calefacere, uel refrigerare manifeste cernitur, id utique & ex se, & per se tale fuerit. Quod tempore id facit, fortasse ex aliquo accidenti huc est actum, ueluti iuueni quadrati corporis. Tetano aestate media laboranti, frigida liberaliter affusa caloris repercussum facit. Caeterum quod aqua frigida per se non calefaciat, ex primoeius occursu patet. Sensum nanque inuehit frigoris. Praeterea cutim quoad ei affunditur, frigefacit. Tum calorem nec in omni corpore, nec dum affunditur inuehit. Imo tantum in iuuene, quadrati corporis, & aestate media, & postquam a perfundendo est cessatum. Sicut igitur frigida quibus incidit, haec illico perfrigerat, siue animata corpora sunt, siue non animata, siue calida, siue frigida, ita si quod esset tempus, uel corporis natura, uel affectus ullus, in quo frigida, primo statim occursu caloris sensum inueheret, iure queri posset, calefacere ne, an frigefacere per se nata esset. Nunc cum omnia tum animata, tum inanimata protinus, & perpetuo frigefieri ab ea cernamus. Quibus autem insitus calor, ueluti fons quidam ignis in uisceribus est, his occurrens repercussum aliquando caloris facit, rationabile arbitror ex accidenti, non per se talia calefacere. Sed nec latet qua ratione illud accidat. Siquidem stipata, clusaque corporis summa facie, repercussus, refractusque sit caloris eius, qui a profundo ascendit, quique simul propter difflatus inopiam est aceruatus. Simul propter frigidi circumstantis uiolentiam in altum recedit. Simul ex succis isthic habitis nutritur. Quippe ubi collectus, nutritusque calor ad summa corporis uiolentius ruit, fit quidem caloris repercussus, indicium uero ac documentum quod frigida haud quaquam per se calorem auxit. Nam per se quidem cutim perfrigerauit frigus uero eius, densitas, & reditus caloris ad profundum sunt consecuti. Rursus horum, densitatem quidem difflatus prohibitio. Reditum uero ad interiora, concoctio, consummatioque, qui isthic sunt succorum, est adsecuta. Horum uero difflatus prohibitio, caloris colligendi, succorum concoctio, eiusdem generandi fuit occasio. Porro horum utrunque natiui, caloris sequitur auctio. Ergo intercedentibus, & mediis utrisque, frigida in animalis corpore, caloris aliquando excitat incrementum, per se nunquam. Sed non minus calor, est quando ex accidenti perfrigerat. Vtique intercedente uacuatione. Sicut perfusio phlegmonen. Cum enim ex calida fluxione phlegmone consistat, propria quidem eius curatio, uacuatio superuacui est. Vacuationi autem particulae, quae per phlegmonen excalfacta est, omnino succedit refrigeratio. Ergo cum duplex in iis, quae phlegmone laborant particulis, affectus sit, unus quidem in quantitate, ex superuacui naturae modum exeuntis abundantia, alter in qualitate, qui ex caloris spectatur ratione, sequitur prioris eorum curationem, etiam posterioris curatio: fiuntque ex accidenti, quae uacuant, calentis materiae remedia, & inflammationis particularum refrigeratoria, ergo tum haec discernere oportet, tum id agere, ut pro modo simplicis affectus, etiam uirium medicamenti inueniatur modus, uerbi gratia si calidus in summo affectus sit, frigidum quoque in summomedicamentum paretur. Sin affectus a summo paulum recedat, medicamentum quoque a summo paulum declinet. Si plus a summo calore absit affectus, ad portionem absit a summo frigore medicamen. Quippe si auspicatus a tali coniectura examen eorum sis, facilius propriam, cuiusque inuenias uim. Ad summam enim in omni simplici affectu calido, quodcunque adhibitum medicamen, primo statim occursu frigoris sensum intulit, id frigidum potestate est. Ac multo profecto magis, si post primam exhibitionem tale perpetuo manet. Quodsi calidum affectum prorsus sanet, frigidum id ex necessitate fuerit. Adhibendum uero est cum exploratur omnino tepidum, ut prius testati sumus. Vbi iam cognitum est tale esse, deinde curationis causa petitur, rectius frigidum sumitur. Nisi si medicamen summi sit frigoris, morbus in summo caloris non sit. Atque haec quidem diffusius, tum in opere de medicamentis, tum curandi methodo tradentur. Ad praesens illud saltem nouisse oportet. Si quod calido, & simplici affectui adhibitum medicamentum, tum protinus, tum toto deinceps tempore frigoris, sensum, ac facilioris tollerantiae, iuuamentique laboranti affert, id frigidum necessario est. Tametsi in aliis nonnunquam uideatur calidum. Deprehendetur enim in illis si diligenter exploretur, non utique per se, sed ex accidenti excalfacere. Cum per se dicimus, uel primum, uel nullo intercedente medio, omnibus eiusmodi uerbis, idem potestate significamus. In quibus omnibus lectorem, in opere de medicamentis propriis exemplis exercitabimus. Nunc recensitis iis, quae ante iam dixi, proposito libro commodum imponere finem tentabo. Cum nanque calidum corpus multifariam dicatur, nam & quod summam eiusmodi habet in se qualitatem, ipsum scilicet elementum. Et quod propter eiusmodi qualitatem pollentem, nomen est sortitum. Ad haec quod colatum ad aliud dicitur, uel ad id quod mediocre eiusdem sit generis, uel quicquid fors tulerit, sic & quod potestate calidum est, energia uero nondum dici potest, intelligi, probarique multis modis oportet. Quo utique minus recte siquid non statim inflammatur, id aliqui ne ut ad nos quidem esse calidum potestate putant. Nam siue facile concoquitur, & cito nutrit, erit ut ad nos calidum. Siue admotum ueluti medicamentum, calefacit, erit id quoque, ut ad hominem potestate calidum. Sic nimirum & per singulas animalis species, ipsum potestate calidum, siue est, ut medicamentum, siue ut nutrimentum, ad illud tantum animal collatum dicitur. Est enim ex iis, quae ad aliquid referuntur, quicquid potestate aliquid dicitur. Quare & probatio, quae propria est, melior utique est, quam quae ab externo petitur. Propria uero est una in singulis, utique si celeriter tale fieri appareat, quale id esse potestate diximus. Est enim potestate ignis, quicquid celeriter in ignem uertitur: potestateuero calidum, ut ad hominem est, ex speciebus eorum, quae ex eo quod in ipsis praepollet, dicuntur, quidquid homini applicatum, naturalis eius caloris uel qualitatem auget, uel substantiam. Eadem mihi & de aliis censeri dicta uelim, quaecunque scilicet potestate frigida, uel sicca, uel humida dicuntur. Quum haec quoque partim ueluti ad ipsa elementa, partim ueluti ad ea, quae ex praepollente sunt nominata, tum intelligi, tum explorari, tum doceri conueniat. Patet uero eum quoque qui iudicat, tactum, omnis acquisititii caloris & frigoris expertem esse debere, sicuti de medicamentis ipsis prius est dictum.
Tactum eum qui iudicaturus sit, omnis acquisititii caloris uel frigoris expertem debere esse.
De temperamentis finis Thoma Linacro Anglo interprete
Inaequalis intemperies alias in toto animalis corpore fit, ueluti in ea hydropis specie, quam graeci ἀνασάρκα uocant. & febribus iis, quas iidem hepialas appellant, fereque reliquis omnibus, exceptis, quas Hecticas nominant. Incidit autem & in una qualibet parte, quum ea uel intumuit, uel Phlegmone, Gangrena, Erisipilate, Cancro ue, est affecta. Huc pertinet & qui Elephas dicitur, & Phagedena, & Herpes. Verum haec omnia cum fluxione consistunt. Absque autem materiae affluxu, solis partium qualitatibus aliquatenus alterandis, inaequales intemperies fiunt, vtique refrigeratis iis, aut deustis, aut immodice exercitatis, aut feriatis, aut aliquid id genus passis. Iam ex medicamentis iis, quae foris corpori occurrunt, inaequalis intemperies gignitur, dum id uel frigefit, uel calefit, vel siccatur, uel humectum redditur. Quippe hae simplices intemperies sunt, veluti in iis, quae de temperamentis scripsimus, est monstratum. Compositae ex iis aliae quatuor sunt, quum corpus uel calefit simul & siccatur, uel calefit simul & humectatur, uel refrigeratur simul & siccescit, uel refrigeratur pariter & madescit. Quod autem eiusmodi intemperies ab aequalibus eo distent, quod in omnibus intemperanter affecti corporis partibus aequaliter non insint: id clare liquet. Ergo quis sit omnis inaequalis intemperaturae generandae modus, in proposito libello statutum est exequi. Admonendi autem sumus, quo clarior nobis omnis disputatio sit, de omnibus corporis particulis. principio a maximis sumpto, quae scilicet ne vulgo quidem sunt ignotae.Si quidem manus, & pedes, & uentrem, & thoracem, & caput nemo est qui ignorat.