Maxima nostrorum sedeat praesentia patrum, qui sese reputant solos mangiasse Minervam, et sunt plus matti quam centum mille cavalli. Ne, rogo, sdegnentur nostram ascoltare Cominam, 5 quae vecchium quendam zurans habuisse maritum, inque capronazzum penitus vertisse zelosum, sic maricondarum scudellis plena comenzat. Cingar, amicitiam Baldi super omnia guardans, totas ingenii sothiezzas ponit acampum, 10 vel sit opus robbam, vel opus sit perdere testam, an queat hunc ipsum duris sferrare cadenis. Fingit amicari volpina fraude Tognazzo, cum quo raggionans longis diversa parolis venerat ad causam Baldi finaliter ipsam, 15 de quo mille malos simulando dire comenzat: qui sit fur, latro, stradarolus, forca, ribaldus, qui sit amazzator gentis, qui mille diablos, mille satanassos portet maledettus adossum, qui centum meritet mortes, vel mille, vel octo 20 millia, vel centum centena miara soghettos. Inde cavestrellus, voltans parlamen in altrum, introit ad factum Bertae, quae priva marito, carceribus chiuso aeternis, cum rebus habendo iam desperatis, iam mortuis, iamque sepultis, 25 vult sibi compagnum lecti accattare novellum. Quo dicto alquantum tacitus manet, inde comenzat: —Sunt arcana mihi, tibi quae, mi barba Tognazze, dire habeo, modo sis mutus, nullique paleses. Est importanzae non pochae impresa cotalis, 30 nec nisi sub groppo confessionis habenda. Zura mihi, quod te possit portare diavol, si minimum cennum praesumas fare de hac re.— —Dic—Tognazzus ait,—promitto, zuro, piabo mille sacramentos, non talia dire neguno.— 35 Cingar suspirat tacitus, mox parlat:—Amicus non est daverum, qui quidquam coelat amico. Semper usanza fuit mecum servire libenter: attamen unde mei siat interessus honoris, omnibus incago respectibus atque guadagnis. 40 Quorsum haec? forte inquis; nam forsitan esse putabor rebus in his, quae sum dicturus barba Tognazzo, sive tabachinus seu qui trucimaniter intrat furtim cantones omnes et acordat amantes. Attamen haec quoniam fieri dritissima possunt; 45 quando quidem sacra matrimonia rite sequantur, nullus ab officio me sancto absterreat isto. Berta, uxor Baldi quondam, nunc solta marito, abrasata tuum cruciatur propter amorem, penseros mihi saepe suos e pectore sgolat. 50 Non tantos crevellus habet fundamine busos, nec quae formaium grattat grattucchia matellum, quantos illa suo fert pro te in ventre forato. Semper te chiamat, semper te smaniat unum, semper suspirat, lagnat, sibi pectora chioccat, 55 atque suum dubitat ne cor, ingrate, refudes. —O mi belle—cridat,—cur non, mi belle Tognazze, scis quod amo et brusor de te, mi belle Tognazze? Mi Narcise, veni, mi mi Ganimelle, camina. Ne me despresies, ne bocca melada refudes.— 60 Sic meschina cridat, nimio tal volta brusoro trasportata ultra proprii confinia senni. Nocte, die pensat de teque, tuoque bochino, quem dolzore quidem pensat superare povinas. Cuius multiplicat sic nervos doia per omnes, 65 ut dicas: Oyme, sborrat tapinella fiatum. Cerco ego de tantis illam distollere brighis, sed sempermaium retrovo fecisse nientum, qua propter de parte sua tibi porto novellam: si dignare velis secum dormire maritus, 70 dummodo secreto fiant sub foedere nozzae.— Cingar aquam pedibus talem dat barba Tognazzi, ut vecchius pazzus magis altus crescat aquatus; nec penses quod tunc in beccum rideat illi, sed tales Cingar despicat ab ore parolas, 75 ut simul in centum Credos credisset alhora. Quali praestezza tordus se in rete viluppat, sive ad porrectum trat rana golosa boconem, moscaque multipedis gathiatur compede ragni, tali veschiatur Bertae Tognazzus amore. 80 Qui prius alquantum schenam longare comenzat, atque bavas digitis labro forbire colantes. Mox abbrazzato ter Cingare, terque basato, sic ait:—Esse potest? an me mea Berta maritum appetit? o nihil hac impresa charius esse 85 quippe mihi posset, contentor, cedo, fiatur. Illa parangonem de me si fecerit ullum, poltronem dicat Baldum, dicat ve dapocum, desideretque illum, similesque perire maritos. Non pensare susum voiat mea Bertola, Cingar, 90 quod mihi sit modicum gobbae, quod testa capillos profluat alquantos, velut est usanza, canutos; non hos, crede mihi, non hos vecchiezza biancat, non mihi pro senio mancat dens iste davantum, at sunt affanni, mihi quos respublica donat; 95 nam possum giurare tibi, me cancar amazzet, non habeo nisi non annos quaranta duobus. Si tamen illa velit penitus pensare Tognazzum esse ribambitum vecchium, similemque vetusto Mathusalem, quae sit memoret sentenza Gonellae: 100 «Forza datur iuveni, vecchio destrezza galanto». Sum bellus, riccus, sum prudens, sumque gaiardus, est quoque grassa mihi possessio, grassaque vallis, vallis non per quam ranarum turba coaxat, non qua zenzalae nascuntur in aëre guasto, 105 auribus et nostris cantant, dicuntque cosinum, ast ibi vina satis, multumque potenta recoio, dulcia, garba, rubras facientia denique galtas; vaccas tres habeo, Cervam, Moramque, Bonelam, quae mihi mascherpas faciunt in tempore quoquo, 110 et sua quatrinos cumulat mihi soccida multos. Non mihi de paia casamentum, deque canellis quos picolus boffare queat per nubila ventus, imo de coctis domus est fabricata quadrellis, cuius colmegna est cuppis coverta novellis, 115 qui sunt ex numero viginti quinque desinae. Tum quidquid zappae, tum quidquid in arte cosinae esse potest, habeo: vangas, rastillia, rascos, marrazzos, rasegas, ficcos in aratra gumeros, hinc ve segursellos, manarinos, inde badilos, 120 cum quibus et soleo zoccos spaccare segures, chiodos, martellos, trivilinos, atque trivellas, ferraque segandi, gramolam, misamque farinae, burrattos, descos, sedacia, mille facendas, quas narrare quidem facerem fastidia mondo: 125 haec ad commandum charae sunt omnia Bertae. Doctor aratoria sum menzonatus in arte, doctor et a stalla grassum portare ledamum, omnibus in seris plenas scio mungere vaccas, inque rotam tondam teneros calcare casettos. 130 Non plasentinis malghesibus atque vacaris invideo lactis frescum menare botirum. Herbida prata scio cum falce taiare seganti, scavedagnare agros, fossatis cingere campos, subque iugo drizzare boves usareque manzos. 135 Sunt mihi porcilli tres, virdo vimine facti, inque meo solum cortivo deputo fornum, tota suum solet hic panem infornare Cipada. Sum Tognazzus ego, sum qui conservo Cipadam, sumque Sinagogae princeps, archique vilanus, 140 nil nisi Tognazzus per villas dicitur omnes, nil nisi Tognazzus cunctis de rebus abundat, sum prudens, saviumque caput, sum, dico, Tognazzus. Quae sine conseio magni sunt facta Tognazzi, crede mihi, tandem tandem menchiona troantur; 145 sed quae conseio sunt masticata Tognazzi, crede mihi, bona sunt, nec possunt fallere iotam. Parlat evangelium, cum parlat bocca Tognazzi, sed quid butto viam tempus, dum tanta recordo? Tu, Cingar, nosti, tu scis, tu cuncta provasti. 150 Vade viam, Bertamque trova, cui talia dicas: —Tognazzus mandat tibi tantas, Berta, salutes, quantos in coelo video de sera lusores, quantos cuncta foram buttant boscamina foias, quantas Millanus bene grassas vendit ofellas, 155 quantos per Venetum spendunt cannalia bezzos, quot sanctitates peregrinis Roma palesat, quot vermocanos mandat Valtropia Bressae, quantas tota stryas Piamonti patria brusat, quantas consumant fratrum refetoria tortas, 160 quantos in Napoli gens buttat ubique naranzos, quantos Cipadae piccat provincia ladros, quotve solent guastas spetiari vendere cosas, quot ve ladri zaffi, navaroli, stirpsque gabellae, quotve molinari robbant, ostique rapinant.— 165 Sic totam milzam, sic totam dono coradam, tradoque me stessum Bertae vaccamque Bonelam. Dixerat, et, rursum abbrazzato Cingare, magnum suspiramentum pulmone cavavit ab imo. Cingar promittit toto fare omnia sforzo, 170 ut matrimonium tantum procedat avantum, inde abit impressam, Bertamque trovare caminat. Tognazzus manet hic, in stroppa sistere nescit, spudat supra manus, sursumque tirare brasolas incoepit calzas, stringa mollante, rapatas. 175 Mox digitis cercat buscas subtiliter omnes, tratque foras albam circum collare camisam, saepe manu tastat grisos in vertice tosos, quos flavos amor esse facit parere capillos, foppas crispatae studiat distendere frontis, 180 atque savone facit vultum tirare rapatum, sbercifluos oculos tum Bertae purgat amore, quos per passatos non sledammaverat annos; nasum barbozzo taccatum smerdolat ungis, qui colat et cornu sofiat, porrisque gravatur. 185 Bucca tumet, longaeque cadunt in pectora bavae, quas quandoque boves videas effundere vecchios. Non habet hic alium specchium quo semet adocchiet, quo semet faciat bellum, sed ad albia currit, in quibus est solitus vaccas beverare pienas: 190 hic se specchiat aquis, Narcisi more galanti, hic nasum mento se cernit habere tacatum, atque povinatos oculos similesque brasillo, hic desdentatas se mirat habere ganassas, quae tamen ob nimium formosa videntur amorem. 195 Aptatur capiti mufolenta beretta mazucco, in cuius marzo rosa candida ponitur orlo. Panescum lateri cortellum piccat, habentem de bufali cornu manicum, dotone doratum, cuius stringa ligat pendentem rossa guainam. 200 Praeterea triplici borsam volitante fiocco fertque, bagatinis plenam, levibusque quatrinis. Interea Cingar Bertam simulare comandat, quae bombasinam vestit se protinus albam, seque galantinam faciens, fregat ora biacchis, 205 pectinat et triplici dispostas ordine trezzas, cincinnosque facit ferro crispante fogato. Scufia cui chiomas tremolantis plena covertat, lenzaque per mediam frontem sat commoda quadrat, post haec velamen gialdi subtile coloris 210 imponens humeris super ubera lactea tirat, pectoreque in medio tenet illud gucchia piroli. Iamque aderat festum, quo turba vilana sub ulmo ballat, et ad pivae numerosa sonamina balzat. Venerat huc Cingar, quem Berta apposta sequivit, 215 ballantesque simul stabant mirare vilanos, sed tanto strepitu quod tellus tota tremabat. Hic drittum saltum charam facit ante morosam, ille capriolam netto pirlamine format, ast alius balzo se buttat in aëra tondo, 220 atque alius circum se terque quaterque revoltat. Est qui saepe rotat propter stancare puellam, est qui saepe cridat sbraians:—Sona piva pavanam, fac spingardoium, fac strazzam, fac matarellum, seu mazzacroccam, seu spagnam, sive gaiardam.— 225 Multi, pro nimio stracchi sudore, frequentant vicinas betolas, zainos sine fine tracannant. Multiplicant flatum pifari virtute bocali, quos retridare audis lingua frifolante sonamen. Interea, ut fitur, ballus cessaverat unus, 230 expectant pivae quis danzam chiamet un'altram. Ipsa retornarat muliebris turma sedendum, sugabantque viri fazzas sudore colantes. Cingar habet roncam et largum pugnale dedretum, cagnazzumque facit longo volitante penazzo, 235 et sguardaduras plenas terrore traversat. Protinus in terra calcem ficcaverat hastae, dadossumque simul zaccum de maia cavarat, borsam denariis plenam tirat extra braghettam, ac pifaris soldos dat falsos nescio quantos, 240 nunquam quippe bonam tenuit sua tasca monetam. Inde cavans reverendo bretam, curvansque ginocchium, quae mage galanta est vilanellam primus ataccat, caetera tunc alias brancat zentaia puellas, sed quia corrazzam Cingar spoiarat onustam, 245 inque giuparello levis est, saltatque lezerus, ballarinus habet ballorum praemia semper. Piffaricas danzas non iotam praeterit unam, ireque post ballum bravanti voce comandat. Qualis caprettus, quum sol damatina levatur, 250 primus de stalla borit, matremque relinquens huc illuc guizzat, morbezzat, saltat in altum, talis Cingar erat, qui spoians corpore zaccum tres se se brazzos saltu slanzabat in uno, nunc drittus pirlans, nunc bassus, nuncve levatus; 255 mirabantque alii stupidi, gattumque putabant. Iamque Tognazzus adest, palmas qui appoggiat utrasque gallonis iunctas, gobbam nec habere videtur, distesas portat gambas, supraque tiratum dum vadit, signat vix in sabione pedattas. 260 Mox contra Bertam gambis se plantat apertis, mazzucusque senex mirat, doniatque puellam. Protinus id factum Cingar truffator adocchiat, unde serans oculum guardat saepissime Bertam, atque facit cennum, velut est usanza giotonis. 265 Pratica Berta, prius quae norat Cingaris artes, stat veluti polcella, novo sposanda marito. Attamen ah ladros quandoque levabat ocellos, oreque rididulo sguardos lanzabat aguzzos. Oh pensare potes, quales in corde fasellas, 270 vel sbolzonadas, sentibat alhora Tognazzus! Suspirat vecchius, suspiransque, oybo, macagnos spudat maiores mocenighis atque medais. Stat modo supra pedem drittum, modo supra sinistrum, saepe caput grattat, nec statu saldus in uno 275 restat, quin moveat se se ter mille fiatas. —O pissasanguis—secum parlabat,—et oyde siccine, Berta, meum scoraias porca magonem?— Cingar avisarat giottones ante parecchios, qui voiant sguaitare senis movimenta briconi, 280 quisque videbatur risi mangiasse menestras, sic adeo intantum schioppantur pectora risu, sed non pensat eos pro se grignare Tognazzus, imo plus cignat Bertae, cui Berta recignat: Bertaque dat bertam, bertezans atque bretonans. 285 Dum Cingar ballat, Tognazzo passat avantum, et compagnonem faciens ita parlat orecchiae: —Quid tardas? tecum vult illa ballare tre horas.— Sic ait, et passat monstrans parlasse nientum. Tunc vecchius non bis fecit sibi dicere cosam, 290 ad Bertam properat, si vult danzare domandat. Illa bochinellum stringens, parvumque musinum, acchinansque caput, porgit fretolosa sinistram. Strictis inde simul palmis ballare comenzant. Tunc magnam subito commovit turba risaiam, 295 claudere sed risum Cingar studet hic, studet illic, nam sic ridendo potuissent rumpere zardam. Cingaris hic adsunt compagni quinque bretari: Brunellus, Gambo, Sguerzus, Schiavina, Lafrancus, qui semper verbis homines soiare parantur, 300 soiabant igitur bassa cum voce Tognazzum, sed non tam bassa quin sentiat omnia vecchius. Sguerzus ait:—O quam destrezzam corpore mostrat!— Cui Schiavina:—Vides, quam se de schena balanzat!— Respondet Gambo:—Levis est, multumque speditus, 305 iuro Deum quod non saltando rumperet ovum.— Parlat Brunellus:—Mirum, quam saltet in altum, altius ire tamen poterit giupone cavato.— Ad quod respondet Lafrancus:—Rite ricordas, nam sic personam Bertae mostrabit amighae.— 310 Audit Tognazzus quidquid parlatur ab illis, unde magis balzat, magis unde gaiarditer altos fert garlatones, coelumque tocare videtur. Credit evangelium quidquid dixere giotones. Zorneiam subito spoiat, stringasque ralentat, 315 et porgens brazzum Bertae tirare comandat, sicut ab alterius tirare solemus aiuto. Illa gavardinae manicam, manicamque camisae sponte pians, pariterque trahens, simul omnia ducit, omnia convolvit, non advertente Tognazzo. 320 Sed tamen infinem sentit seguitare camisam, et casum reparare volens meschinus homazzus millibus in strazzis testam vilupatus habebat. Sed magis illa tirat, seguitat magis iste tirantem, valdeque sbraiabat:—Lassa, codesella, camisam, 325 sit sat per manegam dadossum trare gabanum.— Dumque trahebatur nec se nec conspicit altrum, nam tota in toto gathiatur testa viluppo; semispoiatus erat, quasi nuda culamina monstrat. Cingar, id advertens, properat, stringamque mudandae 330 slazzat, et in tuttum nudus tandem ille remansit, atque ad garlettos cascarunt denique strazzae. Tanta repentinam coepit risarola brigatam, ut centos illic Marguttos esse putasses. Ille viam scampare volens sic absque mudandis, 335 vergognaeque suae qualcum cercare covertum, ecce pians cursum stramazzum tale piavit, ut tamburrinum cascans sua panza sonaret, namque ad calcagnos bragas vilupatus habebat, sicut stuppa solet polzini nectere gambas. 340 Concurrunt nudum vecchium guardare vilani. —Day day—cridabant,—hay hay que cosa da rider.— Foemineae fazzae partem voltantur in altram, quae tantum buttant vergognam tempore scuro. Ille senatorum primus, consulque Cipadae, 345 ante manus supra borsam nummosque tenebat, retro sculazzatis tavolazzum monstrat apertum. Qua propter vergogna focum smorzavit amoris, omnia vincit amor, sed scornus vincit amorem. In pede iam toltus velociter inde scapinat, 350 non minus in dretum lassans tegumenta bragarum, quam cazzatori linquit baricocola castor. Non unquam vidi tam praestam currere gattam, culmine tectorum quae summo caschet abassum. Tandem perveniens ubi se coprire dabatur, 355 tanto pro scorno testam grizzatus abassat, tollere non audet frontem, sed talia mutus pensat et alloquitur se stessum sicut un altrum: —O Tognazze senex, quae te desgratia colsit? nonne tuum cernis, pauper meschinule, scornum? 360 Nuper zanzabam, quod foemina quaeque ribalda est, quod deberemus Macometto credere ladro plus quam falsiloquis femnarum credere linguis, et video Bertam me nunc trapolasse putanam. Heu quia pensabam super omnes esse beatus, 365 at sventuratum me tandem turba caleffat. Consiliare alios scio, conseiare meipsum nescio, culpa mihi sola est reputanda bachiocco. Consilium nihil est: hoc si quis negligit uti. Consilium male dat, qui non bene suscipit illud. 370 Me stessum ingannasse pudet, nec amore superchio errorem novi, donec vergogna capellum sustulit, eque meo cascavit maschera vultu. Post damnum pentire valet, mihi crede, negottam. Dum sic vilificat se se, Zambellus arivat, 375 cui proprios reddit pannos, simul inde recedunt. Tres stetit ille dies omnino ascosus ab omni compagnia hominum, tamen alto corde cadenam rodit, dispositus se vendicare; nec illa Cingaris et Bertae sdegnosa iniuria cascat. 380 Ergo hinc cessarat reverentia barba Tognazzi, qui fuerat villa primus reputatus in illa, Cingaris ut melius posset masinare molinus. Haec ego pro specchio vecchiorum scribo Comina, non tamen ad savios dico temeraria canos, 385 a quibus imparat drittum giovenezza caminum, sed vobis parlo rancis vecchisque galosis, quos pueros centum annorum scriptura domandat. Vecchie, quid insanis? quo te tua bestia menat? nonne geris cassam mortorum tergore semper? 390 an quia bertinam fers in cervice peluccam, teque rapraesentas rappata fronte saputum, ac si stet rappis saviezza grisisque cavellis, tempore dadessum iuvenes non rodere cessas, ut rosegare solet mollem tignola velutum? 395 Et quid sbaiaffas? ecquid, podagrose, cigalas? Stare magistratum manibus puerilibus, inquis, quod per inexpertos tractantur seria puttos, quod sibi sbarbati faciunt succrescere barbam, gregnapolaeque fregant molesinas sanguine goltas, 400 ut iam multidies caecis videantur in occhis, ut iam stimentur digni (taiante rasoro) per quos magnifici tandem manegentur honores, supraque primaias stetur dare iura cadregas. Hoc tamen invidiae nascit de stercore murmur, 405 namque senes isti, se specchio quando vaghezant, (pro vergogna) pudent carolentam cernere fazzam. Personam beltas non amplius ulla galantat, aurea de argenti facta est caviata colore, bocca pluit bavas, ferro sdentata tenaiae. 410 Semper ab ambabus sordina sonatur orecchis, gutta cadit naso, spudat vecchiaia macagnos, atque carettonis sbolsat de more cavalli. Deque povinatis oculis ad pectora colat sbercia, sed labrum recipit cagatoria nasi. 415 Haec ea specchiantes miseri tristantur, et aspris morsibus invidiae dentrum lacerantur et extra; antiquas memorant festas teneramque iuventam, quando stringati drittis cum passibus ibant, quando fracassabant giostranti pectore lanzas, 420 quando stringebant tundos sperone zanettos, quando saltisono ducebant ordine ballos, quando vaghezabant oculo cignante morosas. Haec eadem vecchius memorans, cruciamina sentit qualia Prometheus baratro cazzatus in imo 425 sentit, osellazzo semper rosegante figatum. O nimis improprium senibus, vecchisque bavatis, pectus amoroso plenum gestare brusoro! Cingar at interea, smacato barba Tognazzo, en quoque amicitiam Zambelli curat habendam, 430 ut quoque Zambellus collum sibi rumpere possit. Hic postquam robbae se viderat esse patronem, in stroppa male stat, nimia sburlante legrezza. Ponere cervellum rebus disponit agendis, parecchiatque casam multis implere richezzis. 435 Uxorem chiamat Laenam, sibi tirat apressum, atque basarottum dans illi parlat:—Habemus, ad corpus lanchi, tot quot squaquarare valemus. Non ultra faciet nos Baldus vivere stento. Vis mercantiam pariter faciamus? ad urbem 440 quottidie vadam, multas trafegare facendas. Tu quoque fra tantum roccam, fusumque drovabis. Spero quod in curto veniemus tempore ricchi, nec multam facio stimam si cornua porto, omnia sunt operanda quidem casone guadagni.— 445 Ad quem Laena inquit:—Faciam cuncta ista libenter. An scis quod grosso voluit me battere legno Berta, nec offesam possum smemorare cotalam? Chare marite, meum voias satiare talentum. Fac ut in hanc vaccam penitus vendetta fiatur. 450 Nonne cavallus eris, nostrum si linquis honorem?— Respondet Zambellus:—Habes, mea Laena, rasonem; Berta fuit semper nostris contraria spallis, incaghemus ei re vera et ventre pieno.— His dictis magnam tractant insemma facendam, 455 qua fiat Bertae dictu mirabile scornum. Circa quinque horas de lecto nocte levabant, ante ussum Bertae pleno ambo ventre cagabant. Parce mihi, lector, si nunc tibi Musa puzabit. Berta levans strato damatina bonhora catabat 460 lombardas semper sua supra limina quaias. Cingar, habens caudam vulpazzae more pelatam, Zambelli talem cito iudicat esse prodezzam. Quid facit astutus? stomacum sibi fortiter armat, quottidieque illas fezzas in vase repostas 465 servabat, donec fuit urzus stercore plenus. Berta stupescebat, causamque petebat ab illo, at Cingar noscens quod foemina vas sine fundo est semper dicebat:—Cognosces denique causam.— Mox illam tollens completam fecibus urnam, 470 desuper effudit dulci de melle bocalum, ut quod stercus erat mel esse appareat extra. Hanc levat in spalla, tacitusque caminat ad urbem, sed stravestitus, quia toti est cognitus orbi. Dumque ibat, vidit Zambellum; protinus illum 475 advocat, et dicto manifestat nomine se se. —O Zambelle—inquit,—o mi Zambelle galante, expectes, quaeso, non me cognoscere pares. Sum bonus ille tibi compagnus, nomine Cingar, qui tibi portavit, portat, portabit amorem. 480 Quomodo stas vel tu, vel quomodo stat tua Laena? Tocca manum, certe mihi pares esse gaiardus, atque bonam chieram nobis tua fazza palesat.— —Sum—Zambellus ait,—sat sanus satque gaiardus, est quoque Laena simul sat sana satisque gaiarda. 485 Sed dic, quid portas mastello, Cingar, in illo? Vis, ego te altoriem? somam portabo libenter.— Tunc Cingar, fingens se straccum, dixit:—Aita, istud aita, precor, de spallis ponere pesum.— Zambellus positis manibus discarigat illum, 490 fratantumque rogat quid soio portet in illo. Sed Cingar, frontem nullo sudore madentem dum fazzoletto ficta stracchedine sugat, respondet, tanquam scoprendo arcana sodali: —Vis dicam, Zambelle, tibi, charissime, verum? 495 Quod tibi parebit fors fors ad credere falsum? Vis dicam? nulla est impresa coprenda sodali. Ringratiamento te Berta rigratiat omni, quam tutavia facis mirando munere dignam. Te modo perpetuum pensaverat esse nemigum, 500 attamen ad provam peradessum novit amigum, nam quae supra suam portam de nocte cagasti ecce vides vaso semper stipavit in isto, et nunc spero illi multos acquirere soldos.— Zambellus stupefactus ait:—Codesella, quid inquis? 505 Tu ne meam poteris fezzam spazzare boteghis? Ben buttare viam faceres me infretta mudandas, si quod ego cago credam te vendere posse. Vade, mihi potius vendis vel vendere cercas vessigas, quas non a Cingare compro libenter.— 510 Cingar ait:—Cur non? ah ne straparla fidelem contra tuum socium, magis imo contra parentum. An nescis quod Bertus erat Pannada fradellus Mignotti Zanchi, de quo me medda Catina protulit, atque tuam simul ac insemma sorellam, 515 unde mihi nezza est et ego tibi barba cusino? Sed quid tot baias? saldabit prova facendam.— Sic dicens, brancat spinettum, tratque deforam, qui ficcabatur brentae puzzantis in imo. Ecce tenella foras pertuso exire comenzat 520 materies, nasisque bono blanditur odore. —Sentis—Cingar ait,—aquarosam ambraque canum? An modo vessigas videor tibi vendere vodas?— Zambellus stoppans nasum sbraiare comenzat: —O pissasanguis, quid hoc est? iam stoppa foramen, 525 stoppa busum, Cingar, merda est, nimis (oybo) carognat. Sed quis mazzuccus, quis tam lignamine grosso, qui sborsare voiat tali pro merce nec unum solettum bagarum, falsum, totumque tosatum?» Cui Cingar:—Venias mecum, certaberis hac re, 530 secretum tamen hoc nulli scoprire memento.— Tunc alzans brentam, Zambelli tergore ponit, anteque festinans creppat sub pectore risu. Iam sunt in piazza: mercatus ubique patebat. Cingar Zambellum gestantem pondera fezzae, 535 dissimulans fazzam, speciarum ducit ad unum, ad quem ingrediens, Zambello stante deforam, cautus parlat ei non plus quam quinque parolas: —Vultis apum merdas istas comprare, magister?— Non Zambellus «apum», sed «merdas» dicere sentit, 540 unde stupescebat fieri sic vendita puzzae. Ille statim risit spetiarus turpe vocabol, et qualchedunum cito iudicat esse bufonem, qui sic dicit apum mel merdas esse, caleffans. Tunc primum extremos digitos in mella ficavit, 545 quae super ascondunt dulci sub tegmine stronzos, in boccam ponit, velut est usanza, liquorem, dolcezzam gustat solam nec stercora tangit, unde fidem praestat falso, creditque bugiae. Ergo hic mercatum faciunt, tres ille pesatos 550 atque trabucantes scudos de mille quatrinis excavat, hosque tirat Cingar, pocamque tirando esse dolet barrus tanto pro melle monetam. Iamque vodare parat spetiarus Cingaris urzum, quem illi restituat proprioque immittere soio, 555 unde palesari poterat bareria defattum. «Heus tu—Cingar ait,—peradessum desine zerlam. Nunc nunc tornabo, vado comprare cosettas nescio quas modicas, post quas pro vase redibo.— Dixerat, et chiamans Zambellum praestus arancat, 560 ac ita gabbatus spetiarius ille remansit, ac ita vulpones vecchi quandoque trufantur. Hoc meritamenter fortunae in rebus acascat, ut qui dinari seu dritte sive roverse pro casia et pilolis pochetinis, proque syroppis, 565 magno tirantur numero, complentque scudellam, ut faciant merdas vitamque cagare brigatam, sic in materia tandem spendantur eadem. Stercus ut acquistat scudos, ita stercora scudi. Magna sed interea Zambellum cura molestat, 570 mercatum penitus vult exercere carognis. Iam complet grandem tali de merce tinazzum. Per quancumque meat stradam, poltronus amorbat. Unde die quodam tulit alto in tergore plenum de pacchiarina mastellum, trottat ad urbem, 575 giungit et in plazzam: caricus se ficcat in omnem bottegam cridans:—Hanc porto ad vendere merdam, an comprare istam vultis? domando doverum. Est bona robba quidem, frescamque cagavimus ipsam.— Si tantam rident sciochezzam, pensa tu ipse. 580 Sed mala Zambellum poverum ventura guidabat, nam tandem seguitans spetiarum venit ad illum, quem iam scornatum Cingar cativellus habebat. Ille, ubi Zambellum sporco sub pondere vidit, pistellum piperis iecit, stangamque piavit, 585 inde pianinum vadens post terga bonhommi, atque super palmas spudans bastone restricto, percutit heu brentam, magno resonante fracasso. Brenta soluta statim, spezzatis undique circhis, decidit in fasces, hinc stercora tota liquescunt, 590 per faciemque fluunt Zambelli, perque davantum, perque deretro cadit stomachosi broda liquoris. Totus fezza paret, fugit hinc, fugit inde, cridatque: —Oyme meas spallas, mea terga, meosque galones.— Sed speciarus eum non lassat prendere flatum, 595 perseguitat, nunquam ve deest menare tracagnum, nunc istam, nunc illam se cacciat ille botegam, altoriumque petit, sed pulsus ab omnibus ullum non habet aiuttum, stranium quia rendit odorem. Turba puellorum currit: day dayque richiamat, 600 saxa tirant, marzasque ravas, centumque carognas. Currunt brettari semper treppare parati, matronae testas extendunt supra fenestras, tum barisellus adest zaffis comitantibus et quid et quid hic est rumor tantus, vult scire bravando. 605 Zambellum accusat speciarius ante brigatam, quod sibi vendiderat lorduram melle copertam. Zambellus plorans negat hoc, provat esse bosiam, sbraiat enim, sbraiansque cridat:—Non ille daverum sum, messere, fuit Cingar, fugiforca vocatus, 610 quem voluit tantas praetor squartare fiatas.— Tunc puzzae signale videns cavalerus apertum, prendit Zambellum, brazzis deretro ligatis, communique illum facit in praesone serari. Cingar, ut hoc didicit, subito de more tacagni 615 Laenam Zambelli moieram trovat acasam, quae supra scragnam paiae ingramita sedebat, sustentansque manu guanzam plangebat amare, namque sui audierat peradessum fata mariti, nec scit partitum, nec scit retrovare modellum, 620 conseium nec habet, per quod de carcere tretur. Cingar singultans intrat sugatque veletta fazzoloque oculos, spudazzo aposta madentes. Monstrat flere sui Zambelli damna sodalis, et confortat eam tamen omni fratris amore, 625 atque parolinas usat plus zuccare dolzas, ut voiat meschina suum cor tradere paci, si sibi consortem robbabit forca picandum, publica quandoquidem totam sit phama per urbem: in Piccardiam Zambellum pergere ladrum. 630 —Me miseram—tunc Laena cridat,—quia mortua casco. Quid nam, Cingar, ais? Zambello forca paratur?— Sic parlans, chioccatque manus, strazzatque caveios, Cingaris altorium supplex marzocca domandat. At Cingar plorans inquit:—Sorelina, quid ultra 635 posse putas a me fieri? speranza niuna est. Passavit iam merla Padum, sua vita soravit. Attamen ut noscas, noscatque lovagna Cipadae, quanti vos faciam, Zambellum, teque, tuosque, ecce tuum sforzabo tibi tornare bonhomum, 640 sed lex difficilis commandat, iusque palazzi: «Carcere nemo tratur, nisi borsa piena vodatur». Pratica Signorum sic est, magis imo ladrorum. Ecce meam borsam dono tibi, doque me ipsum. Zambellum nostrum quam praestius extra cavemus. 645 Tu quoque, si quid habes nummorum, sborsa dinaros, namque tuis, soldisque meis, populique favore, illum (ne dubita) de forchae morte cavabo, quamvis, ut dixi, sit phama quod ille moribit.— Laena, magis credens, geminat meschina dolorem 650 irrumpitque casae portam, reseratque tesorum. Quantos in cophino carlinos invenit, adfert. Cingar eos brancat subito, numeratque nientum, atque suos etiam ramezantes nescio quantos grossettos sborsat, factos in turre Cipadae, 655 quos omnes zurat proprio cum sanguine velle spendere, si possit Zambellum scodere forca. Sic ait, et properans tandem pervenit ad urbem, sponteque bottegam spetiari transit avantum, qui fezzam comprans saiottam prenderat, et qui 660 fecerat hac causa Zambellum carcere chiudi. Ille foras viso confestim Cingare saltat, et seguitans longe sbraiat:—Sta, brutte cavester, sta manigolde, meos dinaros redde, ladrazze. Tu mihi vendisti merdam pro melle, ribalde.— 665 Cingar, qui tantos audit post terga tumultus, praestus ibi multos testes cativellus adunat. —En testate—ait,—auditis? testate, fradelli, iste ladro et barrus puzzam comprasse fatetur non a Zambello; quid carcere clauditur ergo? 670 Sic, traditore, putas hominem trapolare bonhommum? Sic cittadinis fenocchium vendere pensas? Sed tua conticui nimium peccata, becazze. Nonne scio certum, nec testibus ipse carebo, te sfalsasse pesas, scarsasque tenere balanzas? 675 Nonne, ribalde, canum stronzos merdamque caprarum pro diaquirone vendis, pilulisque detribus, proque bonis tristas non cessas vendere robbas? Ecce in pallazzum festino, citaberis illuc, teque para contra testes defendere centum, 680 qui meritant, ut ego, si quid valet ipsa bonorum dabenitas, ad quos omnis credenza quadretur. Ad corpus… sed non volo blastemare, botegam sacchezare tibi faciam, poltrone gaioffe. Siccine te ad costum poveri arricchire putasti?— 685 Sic dum parlabat, multa hic brigata ragunat. Hinc abit ac trottans ficto petit ore palazzum. At cagarola piat spetiarum magnior illa, quam sua saepe facit povero scamonea vilano. Quid faciat nescit, spazzatum se videt esse, 690 ni sibi provideat, reparetque repente ruinam. Staderas nunquam falsas tenuisse recordat, attamen o quantum simili pro errore stopinat! Ast intellectum dedit huic vexatio drittum. Protinus accelerat post schenam Cingaris, ac sic 695 hunc vocat:—Expecta, precor, o compagne, pochinum.— Sed mercadanti facit ultro Cingar orecchias; plus chiamat spetiarus eum: «Tibi dico, fradelle, ola, mane, tantum sex audi, quaeso, parolas.— Tandem se atrigat Cingar, quid vultque rechiedit. 700 Ille pregat, supplexque facit gatamorta:—Quid—inquit,— bon compagne, lucri de me aquistare valebis, si mihi tum robbam facias, tum tollere vitam? Ah per amore Dei, si te fortuna guarentet, ne des accusam tanto pro crimine tantam! 705 Tempore praecipue nostro giornisque dadessum! In quibus, o quantos cum bocchis cernis apertis stare lupos, miseram gentem ingoiare paratos. En aliquod donabo tibi, neque contra vilanum procedam ulterius de stercore melle coverto, 710 imo zuro tibi quod eum de carcere trabo.— Cingar ait:—Certe campasti grande periclum, namque amisisses totam de iure botegam: forsitan et praetor fecisset rumpere collum. Errorem tamen hunc tibi parco, dummodo serves 715 quae modo fecisti promissa, tiresque bonhomum de praesone tuis spensis, ut iura comandant.— —Sum contentus—ait speciarius,—inde bachioccus et mazzuccus homo sborsat vacuatque crumenam. Cingar cuncta piat, medicorum more negantum, 720 praesonemque simul tacito petiere camino, quae communis erat, non quae sit turris in imo. Zambellus, viso confestim Cingare, currit: totus et allegrus venit ad ferrata fenestrae, atque cridans aliquod soccorsum chiedit ab illo. 725 Cingar ait:—Taceas, taceas, dic, matte, pianum, deque bona voia voias nunc esse, quod ipse solus ego nunc nunc hoc te de carcere trabo, denariosque meos non sparo spandere pro te, et iam pagavi multam nunc usque monetam. 730 Hic homo, qui mecum est, qui te battivit atortum, zurabit coram populo fecisse bosias, quum dixit merdas humanas esse bovorum stercora, quae paucis poterat comprare baiocchis. At semper nostrae sunt magna desasia merdae.— 735 Zambellus respondet:—Ego tamen esse pagatus, esse satisfactus vellem de stercore perso, quod sfrantumando mastellum perdidit iste. Dic, Cingar, patiar precii dispendia tanti?— Ad quem Cingar ait:—Talem mihi lassa facendam, 740 quattuor ipse tibi merdae promitto barillos. Iamque vale, propero, nunc nunc exibis et o tu, o speciare, veni mecum praetoris ad aulam.— Sic abeunt, frappisque suis, chiachiarisque repertis, cuncta provat Cingar, zurat, sagramentaque brancat, 745 nec prius attrigat quam centum mille bosiis solvat Zambellum propriusque retornet a casam, et nummos quos Laena dedit sua tasca guadagnat, et quos menchioni speciari temma pagavit. Sed iam pro merda stomacatam cerno brigatam, 750 atque mihi nasum Musae tenuere stopatum. Parcite si vestras re tanta implevimus aures, nam magis implenda est auris quam bocca, valete.
Iam bona Zambellum riscossum carcere coniunx Laena receptarat, straniis usata carezzis. Quomodo? num basis? laetis num amplexibus? ut mos coniugis est, quando palpat cativella maritum? 5 Absit, sed grosso poverum bastone recepit, atque cosiduras saldavit supra zuponem. Hanc Zambellus habet requiem post carceris usum. Sed tribus exactis mox giornis, Laena maritum disgrossare suum varias vult circa facendas, 10 ut meschina queat perdutas scodere cosas, namque sibi Cingar borsam tettaverat omnem, hique tapinelli cophinum sine pane catarant. Ergo iubet prudens Zambello Laena tacono, ut properans urbi procazzet vendere vaccam. 15 Haec est illa quidem vaccarum maxima, qua non altra fuit maium toto celebrandior orbe, de qua non modicos habuit Cipada casettos, de qua quottidie magnum caldare pienum lacte cavabatur, nec non urbs tota botiros, 20 mascherpasque suas gustabat tempore quoquo et (sic sic patres dixere nepotibus ante) istam appellavit Bertus Pannada Chiarinam. Denique Zambellus virgam brancavit aguzzam, quam, Calepine, vocas stimulum, Comina, goiolum, 25 et pungens vaccam dicebat:—Vallà, Chiarina.— Inde facit vocem quam nemo scribere posset. Sed quia mercati non impararat abaccum, atque super steccos ignorat scribere contum, ista pro causa praecepit Laena marito: 30 ut vendat vaccam, nec tolgat allora monetam, ast in credenzam, si quis vult tradere quidquam, quidquam in credenzam capiat, tamen omnia fiant testibus adductis; et quisquis comprat ab illo det bolletinum, fidei pro pignore, scriptum, 35 namque die sabato vult ipsa rescodere nummos. —Sic faciam—Zambellus ait,—sta in pace fratantum.— Mox vaccam stimulans—Zais,—inquit—zira, mamao.— Subbiat inde, velut quum menat plaustra biolcus. Cingar id audivit, Berta referente, quid egit? 40 Non stetit abadam, properat, properansque susurrat: —Qui nimis indusiat, caldum non mangiat arostum, et male se allogiat, qui troppum tardus arivat, amisitque bonum tardans limaga boconem.— Talia dum secum meditat, frezzose caminat, 45 et veniens urbem sperat quistare Chiarinam. Ingreditur plenam varia de merce botegam, quam tenet hebraeus, Sadoccum nomine dicunt, qui circuncisus pollebat munere trino, signatusque Deo fuerat, ne incognitus esset, 50 lumine sguerzus erat, pede zoppus, tergore gobbus. Qui centum miseros usurae sfecerat arte. Vestimentorum pendebat copia grandis: cappae, zupones, calzae, variaeque pelandae, zacchetti, socchae, guarnelli, sive camorae. 55 Cingar, deposito pegno, velut usus habetur, sguarnazzam vestit frustam, totamque bisuntam. Inde facit propriam sibi gialdam tradere brettam, et vestes adeo similes giottonus adobbat, quod circoncisum pensasset quisque Sadocchum. 60 Iam rivat in piazzam, baganaius creditur, ecce vacca procul visa est Chiarina, suusque biolcus. Protinus incipiens garletto vadere zoppo, et claudens oculum sguerzo cum lumine dextrum, et fingens gobbam storto gallone caminat, 65 de passu in passu iudaica verba susurrat. Sbraiat Zambellus, quanto sbraiore potebat: —O quis homo vult hanc bellam comprare vedellam?— Cingar, ut ascoltat, vix calcat pectore risam. Hunc tamen incontra veniens, hunc primus afrontat, 70 et stralunatis oculis gambisque retortis, sic ait:—Ipse tuam comprabo, rustice, vaccam. Quid vis? quid montat? solum pete, quaeso, doverum.— Cui Zambellus ait:—Si vis comprare Chiarinam, ecce tibi vendam, nostrum faciamus acordum, 75 nolo peraddessum pro ipsa tirare monetam, ast in credenzam mihi da quodcunque talentat, atque manu propria voias mihi fare bolettam, namque die sabato veniet riscodere nummos Laena, tibi reddens cartam pro pignore scriptam.— 80 Respondet Cingar:—Venias, ita nempe pagabo, sed vaccam mena tecum, sic mattus adunca es, qui venis et smemorans lassas deretro Chiarinam?— —Oh—Zambellus ait,—non sum; zais, valla, camina.— Ergo marangonis simul intravere botegam, 85 a quo credenzam Cingar lignaminis emit, in qua tres pisces abscondit nomine barbos, qui barbi tales ovos in corpore gestant, quales si comedas ventramina tota cagabis. Mox piat inchiostrum, multa praesente brigata, 90 scribit in hac forma, hebreorum more roverso: «Zambellus, Berti Pannadae filius olim, vendit iudaeo Sadoccho nomine vaccam, cui dare promittit sabato veniente futuro octo fiorinos Reni, testante Catoio, 95 Bergnaccaque simul, Mengo, pretoque Giarono, in quorum ipse fidem nomen subscribo Sadocchi». Hoc facto pigat cartam, stampatque sigillum, credenzamque simul Zambello mittit adossum, atque casam versus mandat, retinetque Chiarinam. 100 Zambellus sudat, nimium credenza pesabat. Laetus abit, magnumque putat fecisse guadagnum. Cingar ad hebraeum tornat, redditque pelandam, vendit et ulterius sub forma Cingaris illi vaccam Chiarinam, pro qua tirat octo ducatos, 105 nam cito maturum paritura est illa vedellum. Non appena quidem nummos zaffaverat illos, Zambellum nimio credenzae pondere tardum praecedit cursu, truncans per devia stradam. Inde urbem versus rediens, videt ecce propinquum 110 Zambellum contra venientem, fasce sub ipso valde fadigantem et multo sudore bofantem. Sed labor hic animo nihil est infestus alegro. Cingar praeteriens non illum noscere fingit, sed Zambellus eum cernens sub pondere restat, 115 et vocat:—Heus, Cingar, quo vadis? resta pochinum.— Cingar se voltat:—Quis me vult?—inquit,—oh certe non te cognoram, Zambelle galante, sub ipso credenzae peso; quid nam portatur in illa?— Ad quem Zambellus:—Robbas trafegare bisognat, 120 sum mercadantus, vendo, comproque facendas, tu memorare tamen debes, sensuque tenere quando spopondisti merdae mihi quattuor urnas.— —Ne dubita—dixit Cingar,—promissa dabuntur. Iam non materia quis erit te ricchior ista? 125 Non ego deciperem te, mi Zambelle Panada, quae tibi promisi semel, attendenda memento. An te piccandum modo de praesone cavassem, si, Zambelle, tibi non esset Cingar amicus? Sis certus, quod habes et semper habebis amicum. 130 Sunt haec verba tamen, potuisti cernere provam. Sed dic, quid portas? quae mercantia trovata est?— Ad quem Zambellus:—Pisces credenza piavit, quos mea mangiabit, veluti mangiare talentat, uxor quae praegna est et habet sub ventre putellum, 135 ad quam non ullum lasso mancare bisognum; si non ipse darem quidquid sua voia rechiedit, impregnata quidem se dispregnaret afattum.— Cui Cingar:—Qualem facis, o fratelle, bonopram, namque tuae uxori gravidae succurrere debes. 140 Illa cosinandi scusanda est fare laborem, namque abortivum faceret mortumque putinum.— Tunc per «abortivum» putat hunc dixisse «botirum», qua propter Zambellus ait:—Non illa botirum plus faciet, quoniam modo vendita vacca Chiarina est, 145 illam Sadoccus sguerzus compravit adessum. Ast in pace mane, mi Cingar, ad revidendum.— Sic ait, et tandem Cipadae stancus arivat. Sed sua quando casam iunxit, non Laena trovatur, iverat ad gesiam se confessare, vel altrum; 150 et secum portans chiavem, chiavaverat ussos, balconesque omnes, ne ladris robba pateret. Sudat Zambellus, somam de tergore ponit, vultque disinandos padella frizere pisces, at nec per portam poterit nec per ve fenestram 155 hic intrare, caput grattat, desperat, adirat. Sed tantum grafiat memorem sibi denique testam, quod reperit foggiamque novam, studiumque galantum intrandi, saliens cum scala tecta palazzi. Ac ibi camisa brazzum smanicavit utrunque, 160 dabandamque ipsos coepit convertere cuppos, ut sibi per busum tecti via larga fiatur. En venit interea, bene confessata Copino, Laena, videtque domum iam totam desuper omni culmine scopertam, tegulasque, trabesque remossos, 165 perque casam totam penetrans guardabat Apollo. Pro dolor! ut cernit tantam bona Laena ruinam, —Ah manigolde—cridat,—boiazzaque, bestia matta, cernere quem possim nunc nunc sibi rumpere collum! Quid, poltrone, cagas? quis te diavolazzus agrezat? 170 O Deus, en quali sposata est Laena marito! Cur potius non sum magno mandata diablo? Sit maladetta dies, in qua mihi mater Agnesa dixit:—Zambellum sumes, o Laena, maritum.— Quid seguitas ancum? sta quetus, brutte ribalde. 175 Non cessas anchora domum scovertere? me me scontentam! descende cito, descende, gaioffe.— Zambellus magnam se sentit habere pauram, iamque tracagnadis schenam disponit usatam. Qui tamen in scala, dum culmine callat ab alto, 180 dicebat supplex:—Perdona, Laena, marito. Fretta cosinandi pisces fare talia suasit.— Illa sed in furia non audit verba tapini, omnibus ut forzis scalam ruzavit in illam, quod plus quam voluit prestum discendit, et aspram 185 inter saxa dedit scala ruinante culadam. —Oyme—cridat, cridat:—oyme, Deus, perdona, sorella, perdonanza, precor, me, sum contentus, amazza, talia si may plus ego fecero, parce, padimma.— Sed supra trippam saltaverat illa mariti, 190 quem pugnis, calcisque simul furiosa marazzat. Huc visinanza venit, rumorem currit ad illum, Zambellumque trovat sub calcibus esse diablae. Non tamen est mirum, quia cosa novella niuna est, saepe tracagnabat menchionem Laena maritum; 195 ut multi similes Zambello hinc inde catantur, quos ego non homines sed grossos chiamo boazzos. Inquirunt causam villani, Laena recontat, sed mercantiam credenzae quando Tognazzus ac reliqui patres illo narrante piarunt, 200 non sine cordoio Laenae doluere travaium, per saviosque omnes fleta est praesura Chiarinae. Nec tamen interea se se Zambellus atrigat, vix se bastoni subduxerat, illico barbos igne coquit, mangiatque ovos, atque omnia spazzat. 205 Quo facto ad campos vadit zappare fasolos. At venit ad Laenam secreto tramite Cingar, qui per diversos audivit cuncta spiones, ingentique doia simulat lachrimando teneri, biasmat Zambellum, quod sit tam senza governum, 210 nec piet hormaium longo post tempore sennum. Laena magis lachrymans sua maxima danna recontat, et quod credenzam tulerit pro pignore vaccae, et quod peius erat nescit cui traditur illa. —O mala res—inquit Cingar,—sed desine, Laena, 215 aut vaccam aut nummos spero quod habebis adessum. Non tibi mancabo, me guarda, meumque segura possa super pectus, vadam, retrovabo Chiarinam.— Dixerat, et secum dum vecchiam meditat artem it celer, atque trovat Zambellum rura colentem. 220 —O poverette— inquit,—fecisti nempe maronem. Perdisti nummos; perdisti, matte, Chiarinam. Non est ingegnum, non sennum, pazze, maruffe, non est in zucca sal, dico: quando piabis sentimentum aliquod? quando aguzaberis unquam? 225 Grossolane, asine, tantas tibi dicere voltas iam sum stancus ego, qua guisa vivere debes. Sed dic; an scires hominem cognoscere, qui te, dando credenzam, vaccamque tenendo, gabavit?— Cui Zambellus:—Ita, possem cognoscere vaccam, 230 namque habet in testa sua corna, suasque galantas orecchias, portatque suo sub corpore tettas.— —Non ita—Cingar ait,—dico, menchione, loquendum est nunc ad propositum; scio quod sua corna, suasque orecchias, tettasque suo sub corpore gestat: 235 sed compratorem vaccae, tibi dico, Chiarinae noscere si posses illumque ostendere dito.— —Hem—Zambellus ait,—non te, mi Cingar, habebam nunc satis intesum: possem cognoscere ladrum. Non habet in testa cornas, sed quando caminat 240 zoppicat, et guardans oculos stralunat, habetque instar Tognazzi magnum sua schena botazzum, estque suae brettae color idem ut merda putini.— —Nunc scio, quem dicis—respondet Cingar:—eamus. Ad corpus sancti Petri, tibi reddere vaccam 245 ille bisognabit, vel ego mazzabo ribaldum. Pone cito zappam, venias, properemus ad urbem.— Sic parlans, festinus abit, Zambellus arancat, dumque sequit currens, mollat quandoque corezas, barborum quoniam conturbant ova budellas, 250 ac si mangiasset diagredi scropula septem. Fortius it Cingar, curritque per omne viarum garbuium, centumque vias stradasque misurat. Ad giudaeorum sinagogas ire volebat, quae stant intranti portas in parte sinistra. 255 Se tamen in dextram voltavit aposta rizolam, et versus divam flectit vestigia Gadam. Mox Hospitalem transit, templumque Lonardi, ac ibi stradiculas centum discursitat omnes, inde Carettarum freghezzat claustra sorarum, 260 mox San Franciscum, mox Sanctos praeterit Omnes, perque Bredam Medii Sanctum vult cernere Marcum, hic quoque perdonum Cingar devote piavit. Iam cagarella tenet Zambellum, iamque petezat, continet apena, sed avarus spendere non vult 265 aut robbam gittare viam; per forza seratum pertusum retinet, quamvis talvolta sirocco fit via vi vento, ventumque procella secuta est. Non restat Cingar, Sebastianica templa visitat, et quosdam fangosas praeterit oras 270 quas Cantaranam vocitant, tum denique portam Tiresiae veniunt, quam grossolana Ceresi plaebs vocat, unde homines non passant absque boleta; Zambellus potuit liber transire gabellam, signatam quoniam portat deretro bolettam. 275 De passu in passu loffis poltronus amorbat. Trapassant Firam, iungunt ad Smorbia tandem, Arlotti pontem, fratres de Carmine varcant, mox ad iudaeas stradas vestigia torquent: ac ita sat largum Cingar compleverat orbem. 280 Ante Sinagogam tandem Zambellus arivat, ac ibi non ultra tolerans ventramina sborrat, inde levans sursum, chiamato Cingare, cridat: —In quo vase viam merdas portabimus istas?— Cui Cingar:—Primum videamus habere Chiarinam, 285 inde barilottum curae comprabimus isti. Ecce baganaiam nos venimus intra canaiam, tu bene per gialdas brettas guardare memento, mira si possis ladrum retrovare Chiarinae, namque boletini signat scriptura Sadocchum.— 290 Sic ait, et dicti sguerzi venit ante botegam. —En—Zambellus ait,—mi Cingar, respicis? en hic sguerzus adest, quo vacca fuit comprata Chiarina. Is mihi credenzam tribuit, fecitque bolettam.— Protinus ingreditur bravosa fronte botegam 295 Cingar, et a cincto traxit pugnale galono, inde levans dextram, collum azzaffante sinistra, cridabat:—Patarine ladro, patarine ribalde, sic christianos pensas trapolare bonhommos? Hic poverellus homo vaccam tibi vendidit, et tu 300 das huic credenzam ligni, piscesque malignos, qui fecere sibi quasi sboronare budellas? Vult in credenzam quidquam pro pignore vaccae, dico in credenzam fidei; tu armaria ligni solvis, et inganno vaccam vitulumque guadagnas? 305 Redde illam subito; si non, tibi taio colengum.— Corripitur tanto iudaeus alhora timore, quod parlare nequit, nec respondere bosiis. Cingar nil remanet, verum magis exprobat, urtat, smergolat et multam facit huc concurrere gentem. 310 Causa ricercatur litis, probat omnia falsa Cingar pro veris, vincit facundia drittum. Ius cedit linguae, defensa est causa diserti. Ast ubi pochettum revocata est alma Sadocchi, sic tandem clamat:—Quid dicas nescio certe. 315 Tu mihi vendisti vaccam, non iste vilanus, florinosque Reni doros sborsavimus octo.— —Non—Zambellus ait,—non sic, ah sguerze diabli, te cognosco illum proprium, sic ille galonem malfattum sic ille oculos, sic ille gobazzam. 320 Ecce boletinus testatur. Deque negandi dicere non poteris, tua stat tibi caedula contra. Imo marangonus, credenzam qui tibi fecit ex ligno mihi testis erit, chiametur adunca.— Cingar eum vocitat, strepitum veniebat ad illum: 325 —Ola, marangone, sis testis: quis fuit ille, cui tu vendisti credenzam? nonne gaioffus iste fuit sguerzus? dic verum; nonne ribaldus iste fuit zoppus? dic verum; nonne diavol iste fuit gobbus? dic verum; nonne? quid inquis?— 330 Marrangonus ait:—Sic est, vult forte negare? O Deus, a guerzis, zoppis, gobbisque cavendum est.— Respondet Cingar:—Parlasti vera, magister, nulla fides gobbis; mancum, mihi credite, zoppis; si sguerzus bonus est inter miracula scribam. 335 Ergo sinagogam iudaeus congregat omnem, ut faciunt quando dischiavant foederis arcam. Barbottant «an ah ay men e hey», faciuntque tumultum, ut vellent sagatare ocam, chiamando Mesiam; at potuere satis tunc brontollare gaioffi, 340 atque sinagogae Rabin, legisque maëstrum consultare suum: nil circuncisa gazanis becca iuvat, pocumque valet sua cabala sguerzo, qui pacto scrittae, clamoreque Cingaris aspro, testibus ac tantis, iterum sborsare bisognat 345 octo ducatos, aut illis reddere vaccam. Vacca retornata est Zambello, Cingar aquistat nescio quot grossos, sua sic meritante fadiga. Iam Zambellus abit, vaccam menat ante Chiarinam, quae de padella tandem cascavit in ignem. 350 Vix iudaeorum fuerat modo libera graffis, ecce capuzzatis a fratribus illa vorata est. Dic, Comina, precor, miserae dic fata Chiarinae. Est locus arrentum Cipadae mille cavezzos, qui, velut historiae contant, Mottella vocatur; 355 parvula villa casis, at largo maxima campo. Illic semirutis ecclesia vecchia murais officiabatur quorundam semine fratrum, officiare solet ceu gens todesca tavernam. Sub quali norma vivebant nescio certum, 360 sed (velut externo poterat lusore videri) ille decor gesiae, frater Stopinus ad unguem claustra reformavit, sanctis habitata capuzzis, quorum porcinos si voiam scribere mores sat vereor, quod pane boni, vinoque carebunt, 365 mancabuntque suae, laico nil dante, pitanzae. Ille suos docuit monacos praecepta coquinae, atque lecatoria doctores fecit in arte. Ergo duo fratres ex his, qui sancta colebant moenia Stopini, semper spuzzantia lardo, 370 nescio quo pariter frezzosis passibus ibant. Incostumati, graduum sine lege trotantes, frontibus alzatis guardantes omnia circum, pessima simplicibus dantes exempla brigatis, sfazzati, molles, chiachiarones, absque pudore, 375 absque intellectu, pensantes semper ad artem sive rofiani, seu barri, sive pitocchi. Dumque simul properant propter visitare comadres, en sibi Zambellum cernunt occurrere, qui tunc infortunatam guidat stimulatque Chiarinam. 380 Quorum, qui primus non tam fuit ordine, sed qui doctrina superat socium, studioque cosinae, protinus egregiam meditat fabricare magagnam. Sic ait ad comitem:—Frater Baldracche, parumper siste pedes, illam volo guadagnare vedellam, 385 quam menat ad tempus contra nos ille vilanus.— Cui Baldraccus:—Amen, tibi sum, fra Rocche, paratus. Carnevalis erit sat grassus, satque beatus, hanc si nostra queat pignata absorbere vaccam.— Illico fra Rocchus spoiat de corpore cappas, 390 apparetque statim fans in giuppone galantus, quod si considres positis guarnazzibus illum, illum plus aptum ronchae, spetoque Bolognae, iurabis, quam ferre crucem, quam dicere messam. Tolle viam chiericam, soldati forma videtur. 395 Tunc ibi Baldraccus macchia se imboscat in una, ut simul accordant, utque una ponitur ordo. Fra Rocchus, tanquam laicus celer obvius ibat Zambello:—Quo vadis—ait,—villane cuchine? Quo ve illam ducis capram?—Zambellus ad illum: 400 —Capram? doh cancar, vacca est non capra, quid inquis?— Rocchus ait:—Capra est; nimium, villane, bibisti.— Respondet Zambellus:—Habes tu lumina vistae sguerza magis, cui capra paret quae vacca Chiarina est.— Fra Rocchus bravat:—Veniat tibi cancar in occhis, 405 est capra, dico tibi.—Zambellus parlat:—Ochialos pone, precor, naso, poteris comprendere follam. Non ego cognosco nunc vaccam, non ego capram? ista ne fert barbam ceu capra? cagat ne balottas? Capra caret cauda, cauda huic longissima pendet, 410 nec be quando cridat, sed bu pronuntiat ore.— Fra Rocchus dicit:—Capra est, nam cornua gestat, rasisti barbam, caudamque deretro tacasti.— —Non ego sum—Zambellus ait,—barberus, et istam radere nescirem vaccam, sed mungere tantum.— 415 —Ne dicas—fra Roccus ait,—scio mungere vaccam; dic potius: capram scio mungere.—Non ego dicam menzognam—parlat Zambellus:—vacca Chiarina est.— Fingit fra Rocchus coleram, blasphemat, et inquit: —Vis giocare istam, quam dicis nomine vaccam, 420 contra octo scudos quod capra est? ludere vis ne?— Cui Zambellus:—Ita volo ludere, sborsa denaros; si mea vacca potest quod non sit vacca provari, nec Zambellus ero, nec erit plus vacca Chiarina, atque guadagnabis capram si capra Chiarina est.— 425 —Sum contentus—ait fra Rocchus:—quis tamen istam? Ecce romitus adest; poterit decidere causam.— Exierat boscum Baldraccus more tacagnae vulpis, quae sbuccat propter robbare galinas, itque urbem versus multa gravitate, paretque 430 sanctificetur, habens sportam gallone tacatam. Quum fuit appressum socio, chiamatur ab illo: —Heus, pater, huc ad nos vestras ne spernite gambas flectere, si charitas inamorat sancta romitos; hic date iudicium (lis est non poca) gaiardum. 435 Iste ostinatur, velut est usanza vilani, quod capra non illa est, quam menat, et esse vedellam aut vaccam giurat; quid ait Reverentia Vestra?— Respondet Baldraccus:—Abest dubitatio quaeque, quod sit capra, etiamque istud tibi diceret orbus. 440 Tu, poverelle, capram praesumis dicere vaccam? Vade, quod es mattus; lusisti forte coëllum?— —Lusimus—ille refert—octo auros contra vedellam.— Ad quem Baldraccus:—Persa est, me iudice, capra.— Tunc ibi Zambellus chara stetit absque Chiarina, 445 quam secum fratres ducunt ad claustra Motellae. Interea Cingar solettus ab urbe venibat, Zambellum retrovans plangentem more citelli. —Quid, Zambelle, facis? quid fles? ubi vacca Chiarina?— Ad quem respondet magno tutavia cridore: 450 —O quia sum mortus, sum mortus, mortus afattum, uxor amazabit mea me nunc Laena tapinum.— Cingar tunc risit dicens:—Ubi vacca relicta est?— —Est morbus—Zambellus ait,—qui nunc tibi manget de facie nasum; non est plus vacca Chiarina. 455 Tu mihi fecisti pro vacca reddere capram.— Respondet Cingar:—Quis ait quod capra Chiarina est?— Zambellus parlat:—Sic frater dixit adessum. Ille scapuzzinum portat, tergoque gaioffam, atque paternostros grosso lignamine factos. 460 Cui becchi barba est, cui cingit soga fiancos, fertque breviarium dextra, sportamque sinistra. Ille meam vaccam, vaccam non esse provavit, chiamavitque capram, quia capram reddidit ille, ille inquam sguerzus, nobis, tenuitque vedellam. 465 Capra Chiarina datur, sed vacca Chiarina levatur. Perdidimus vaccam primo, capramque secundo, esque meae magnae tu solus causa ruinae.— —O ergo—Cingar ait,—credis, poverelle, capuzzo? Donastique fidem fratri, qui, si malus extat, 470 non scelus in mundo quod non committat? Eamus, me cancar mangiet, faciam tibi rendere vaccam.— Tunc quia promptus erat, fratazzos iudicat esse illos qui renegant tonsuram mille fiatas. —Unde diavol—ait,—tanti venere capuzzi? 475 Non nisi per mundum video portare capuzzos. Quisque volat fieri frater, vult quisque capuzzum. Postquam giocarunt nummos, borsamque vodarunt, postquam pane caret cophinus, vinoque barillus, in fratres properant, datur his extemplo capuzzus. 480 Undique sunt isti fratres, istique capuzzi: qui sint nescimus, discernere nemo valebit tantas vestarum foggias, tantos ve colores. Sunt pars turchini, pars nigri, parsque morelli, pars bianchi, ruffi, pars grisi, parsque bretini. 485 Ipsorum tanta est passim variatio fratrum, quod male discerno quis Christi, quis Macometti. Quantae stat coelo stellae, foiamina sylvis, tantae sunt normae fratrum, tantique capuzzi. Si per iter vado terrarum, cerno capuzzos. 490 Si per iter pelagi, non mancum cerno capuzzos. Guardo per armatos campos, ibi cerno capuzzos. Sive forum subeo, seu barcam, sive tavernam, protinus ante oculos aliquem mihi cerno capuzzum. Nil nisi per stradas video trottare capuzzos. 495 Nonne satis bastat sapientis regula Christi? Horum fratorum cumulatio tanta fiebit, quod sine soldatis christianica terra manebit, non erit aequoreis qui remum ducat in undis, non qui martellet ferrum, qui tecta covertet, 500 non qui per terras cridet:—Oh spazza caminum,— non qui scarparum tiret cum dente coramum, non qui substigans asinum pronuntiet ari, non qui ventrazzos ad flumina portet onustos, non qui verghezet lanam, gucchietque berettas, 505 non qui bagnificet barbas molletque rasoros, non qui formentum masinet, robbetque farinam, non qui porcellos castret, conzetque lavezos, non qui sit sguatarus, sitque ostus, sitque fachinus. Hoc genus est hominum, qui quando in claustra serantur, 510 quando lavorandi sibi tota fatica levatur, buttatisque viam strazzis nova cappa covertat, quando parecchiatam possunt invadere mensam, ac implere uteri saccum de pane bufetto, o patria o mores, nihil est poltronius orbi 515 talibus unde venit cunctorum fezza malorum; unde bonae gentes, personaeque unde galantae, sanguine nassutae claro, lettrisque pienae, tot tolerant scornos, tot afannos, totque malhoras, ut sit earundem reverentia nulla capuzzis, 520 ut sint nunc monachi, fratresque, bonique romiti facti pro culpa poltronum fabula mundi.— Talia collerico dum Cingar dente biassat, prae Iacopinus adest, quondam capelanus Arenae, in qua docta suas vaccas Verona governat. 525 Hic bene vivendi nec foggiam scire, nec artem se se vantabat, nec non mostrabat efettum. Praetus erat gesiae, quam dicas esse tavernam, si muros videas tum dentrum tumque deforam, pluribus inscriptos zifaris, straniisque figuris, 530 ut paries albus stultorum carta rechiedit. Intus olent pissoque canum, loffisque donarum omnia, nec mancant lombardae ad limina quaiae. Nescio quis tandem codegonus vescovus unquam ordinarat eum, permittens dicere messam. 535 Inter virtutes alias, quas noster habebat prae Iacopinus, erat castrono doctior omni. Hic andando scholam multos passaverat annos, quod nunquam poterat marzam comprendere letram, unde bisognavit sub hac arte docere maruffum, 540 ut tandem posset studiis andare Bolognae. Littera, quae prior alphabeti ponitur, est «A». Haec sibi letrarum tanquam capitania primum insegnata fuit iusta sub imagine squadri, seu dicas sestum, seu circinus ille vocatur, 545 quo marangonus, quo strollogus, atque philosef tirat per tundum, per drittum, perque traversum diversas rigas, quibus omnis forma creatur. Hanc primam movit Iacopini vista figuram, dicere sed nondum Iacopini lingua sciebat, 550 unde habuit asinum pro praeceptore galantum namque asinus quando cantat pronuntiat «a a». Littera «B» sequitur, greghis nescita pedantis, quae similat bogas illas, quas carcere latro atque ammazzator portat, gentesque ribaldae. 555 Hanc subito didicit, nulloque labore piavit, nam stetit in ferris dudum, sforzando puellam, quod si mal aptus erat lettram formare cotalam, mandabatur ei castronis fingere vocem, vox quia per pegoras resonat castronica «b b». 560 «C» venit a manico secchiae, manico ve lavezzi, quam pretus explicuit, porcos pascendo, Copinus; nam, velut insegnant gentilia verba Cipadae, clamat homo quum vult porcellos pascere «c c». «D» fuit aprensu facilis, minimaeque fadighae. 565 Blastemare Deum gaioffus habebat in usu, sed nondimenum fuit altera foggia docendi, quum campanarum fit martellatio «din don». «E» sedet in sedia quinta; fert armiger arcum, fert arcum caricum corda retinente saettam. 570 Hinc Iacopinus opem tulerat cognoscere letram. Mox chiericus factus, novit proferre, canendo kyrie, namque chorus chiericorum smergolat «e e». «F» timuit semper, quia prima est littera forchae, quam tantas meruit voltas ascendere, quantas 575 sfalsavit sub monte cavo cum Cingare grossos. «G» quia balbus erat non imparavit, et inde «loria in excelsis» non «Gloria» dire solebat. «H» sprevit, dicens:—H Doctrinale probante versificatores reputant non esse coellum.— 580 «I» velut errectum stat campanile Samarchi, cui sedet in testa soliti de more cimeri angelus, a vario qui volgitur undique vento; hac etenim coepit Iacopinus imagine sensum at non accentum, qua propter voce cavalli, 585 voceque polledri cantabat presbiter «i i». «K» nihil est, dixit, cui ga non illico iungas, et quod de retro melius quam ante canatur. «L» gerit in spalla ferrum, quo prata segantur, et quo magra solet mors pingi supra muraias. 590 Sed tulit altorium linguae pronuntia pivae, quae vocat ad ballum villanos carmine «lu lu». «M» pedagogus ei patefecerat arte galanta, dismanicans forcam quam rascum Mantua chiamat, cui triplex dens est, aptus manegiare ledamum. 595 «N» forchae forma est, triplici coniuncta travello, quae studium docti conclusit prae Iacopini, nam ternos inter lignos fuit ille picatus, causam soghetti tulit «O» quae littera tunda semper erat curae manigoldo quippe Copino. 600 Praeterea missas foggiam dicebat ad unam continuo, nec signa crucis formare sciebat. Inter Confiteor parvum discrimen et Amen semper erat, iam iam meditans adiungere finem. Incipiebat enim, nec adhuc «In nomine patris», 605 quod tribus in saltis veniebat ad «Ite misestum». Si medio missae faciebat forte memento, semper arostitam raptus meditabat ad ocham, anxius et dubitans ne trovet gatta cadinum. Saepe duas missas giorno celebrabat in uno, 610 dum tamen offertam posset robbare vilanis. Argenti calices atque auri vendidit omnes, inque vedellinos rognones borsa vodata est. Non corporales centum renovasset in annis, purificatorios mancum, mancumque tovaias, 615 quae mangiabantur soricis, quae semper habebant centum de vino macchias, centumque recammos. Albior est illis quaecumque tovaia tavernae, albior est descus ubi zurma tedesca merendat, exercetque suum trincher, brindesque frequentat. 620 Confessabat enim, per tresque, quatrosque baioccos sassinos, ladros, culpaque levabat ab omni. Massaram nunquam voluit conducere vecchiam, dicens: quod foedant bava stillante menestram, sordinamque sonant vetulae, mollantque corezas. 625 At super altuttum iuvenis massara placebat, de cuius zetto stampaverat octo putellos, nam de clericulis dicebat habere bisognum, qui secum «kirie» cantent, «oraque pro nobis». Viderat hunc Cingar, vocat:—Ola, praete Copine, 630 quo festinanter Prudentia Vostra caminat?— Respondet:—Vado Mottellam, namque vocarunt me patres santi secum coenare staseram.— Cingar ait:—Quid habent ad coenam?—Praetus ad illum: —Decretum est totam cum pelle absumere vaccam.— 635 Illico Zambellus cridat:—Doh cancar, an esset, o Cingar, Chiarina unquam?—Cui Cingar:—Adessum ibimus et vaccam, si capra est facta, sciemus; nam si vacca quidem fuerit velut ante Chiarina, nil dubium Zambellus eris, sed quando Chiarina 640 capra sit alter eris, nec non erit altera vacca.— Ad quem Zambellus:—Quis ero, si capra Chiarina est?— Cui Cingar:—Quis eris? vel bos, vel forte somarus.— Quo dicto arrivant ad sanctae claustra badiae, nec bisognus erat chiavatam battere portam, 645 intrandi quoniam cunctis est ampla facultas. Itque reditque frequens nunc mas, nunc femina, nec se illa bonis sociis chiavat sed sorbet ognunum. Ingreditur Cingar, Zambellus, praeque Copinus, nec fuit unus ibi qui diceret:—Olla, quo itis?— 650 Hic immunditiis, hic strazzis tota coperta claustra videbantur, passim redolentia stronzis, atque suos ragni lenzolos undique tendunt. Non ibi sobrietas, ibi nulla silentia, nulla disciplina datur, sed vita est congrua porcis. 655 Sed tamen est melius Zambelli dicere vaccam, quam mottelicolae totam cum pelle vorabant. Cingar eos retrovat quodam cantone latentes, circaque rostitam vaccam facto agmine stabant. Mangiant Chiarinam vinti vel trenta capuzzi, 660 alter spallazzum, ferit alter dente groponem, vult alius polpas, alius vult rodere pectus, unus de testa cavat occhios, unus ab osso dente prius carnem speluccat, et inde smiollat. Vidisti maium circa brottalia porcos, 665 quam sint ingordi lordam sorbere menestram? Sic illos retrovat Cingar mangiare Chiarinam, qui subito ad coenam fuit invitatus ab illis, ac tenet invitum morsuque tirare comenzat. Zambello schincam dat, poca carne dobatam, 670 quam piat et giurat nunquam gustasse miorem. Nemo parlat ibi, sentitur fractio tantum ossorum, nec non sofiatio supra panadam, namque ingens ibi plena bulit caldara busecchis. Chioccant labra simul grasso stillantia brodo. 675 Festinanter edunt; quia sic scriptura comandat. Iam caret infelix gambis humerisque Chiarina, interiora patent, grandisque corazza videtur. Quanto plus comedunt, tanto plus illa nientum efficitur, pariterque fames et vacca recedunt. 680 Prae Iacopinus olet grasso, lardoque colanti, non vult ossa, vorat pingues tantummodo polpas; saepe scudellarum sorbens brottamina, lappat more canis, laxatque graves de pectore rottos. Centuram mollat, ventronis panza tiratur, 685 iamque sonare potest tamburrum valde tumentem. Dente nihil toccat, sed aperto gutture carnes devorat, atque facit grossos sine fine bocones. Fra Rocchus sedet hic, frater Baldraccus et Antoch, frater Gelminus, frater Marmotta, Schirattus, 690 frater Pagnoccher, frater Scapocchia, Tafellus, frater Agathonus, frater Scappinus, Arolfus, fra Bisbacchus, Enoch, Rigus, Bragarotta, Caponus. Hi sunt autores qui dant praecepta coquinae, hique lecardiae multos fecere magistros. 695 Est Deus his venter, broda Lex, Scriptura botazzus. Iamque polita nimis sub descum membra cadebant, nulla est ulterius vaccarum forma Chiarinae, ossa iacent, quae intacta canes gattaeque relinquunt. Iamque comenzarant pingues leccare taeros, 700 non aliter fratres sua vasa lavare solebant. Frigore zelatum lardum pars grafiat ungis, pars manicis tunicae fregat, nettatque scudellas. Post epulas tandem consurgunt ludere cartis, post cartas scrimmant, post scrimmas saepe merendant. 705 Sic ducit vitam gens haec devota beatam. Bertezant illos, qui celso in pulpite braiant, qui soterant mortos, ieiunant, seque flagellant, vadunt excalci, studiant et mille fusaras scribunt in libris pro Scotto, contraque Scottum. 710 Vesper erat, vult hinc Cingar discedere praestum, qui stans ad tavolam multum caricaverat orzam. Zambellus piat hunc retro, cui parlat orecchia, supplicat ut vivam faciat sibi rendere vaccam, cui fratrem ladrum digito monstrante palesat. 715 Tunc Cingar ridendo facit sibi tradere saccum, quem de sub mensa raccoltis ossibus implet, imponensque humero Zambelli dixit:—Eamus, namque hoc in sacco portas, Zambelle, Chiarinam. Hanc sub terreno, venias, soterabimus ambo, 720 quam post tres giornos faciam tibi surgere vivam.— Sic ait, et vale dicens compagnonibus illis ante caminabat, sequitur sub pondere sacchi Zambellus, donec veniunt ubi fossa Cipadae ranis plena cridat, strepitumque ad sydera mandat. 725 Illic relliquias sanctae posuere Chiarinae, quae fuit a magno cantari digna Cocaio. Illuc venerunt satyri, driadesque putellae, planxeruntque simul squarzato crine Chiarinam. Serraphusque pater veniens haec carmina fixit 730 arboreo trunco summaque in fronte sepulchri: «Vendita quod fuerim bis falsi Cingaris astu, quodque mea fratres sfratatos carne cibarim, non multum stimo; tantum res una recressit: quod sub mattazzo vixi meschina governo. 735 Sic vos mortales stulto sub praeside ducti, plangite plus tostum quam dulcem perdere vitam.»