MARINJO
Printempa sonÄo estis Åi por mi,knabin’ modesta en perkala vesto.Al mi donante Åin la bona Di’sunbrilon sendis al la hejma nesto.Amororegis korojn per potenc’,orumis vivon brila maja suno,mokridon sekvis ĉiam kis-atenc’,dum noktpromen’ nin miris eĉ la luno.Subite, ho terura sento,profete flustris spir’ de l’ vento:„Vintro, se poste venos,glacia estos Äia kis’.Vintre la vivo svenos,formortos rozo kaj narcis’.La vent’ deÅiros florpetalojn,kaj neÄo kovros boskojn, valojn,sub cindro sole fajro en la forn’fabelos pri sensonÄa longa dorm’...“AÅtune jam aperis ruÄa roz’sur vangoj palaj pro turmenta febro.La brusto spiron serĉis sen ripoz’,pupilon kaÅe fermis la palpebro.La ftiza tuso skue Äis sufok’el lipoj ĵetis varman ruÄan sangon,kaj sonis al mi lace lasta vok’:„Lastfoje, kara, kisu mian vangan!“Ekstere, ho terura sento,profete flustris spir’ de l’ vento:„Vintro, se jaro alvenas,glacia estas Äia kis’.Vintre la vivo svenas,formortas rozo kaj narcis’.La vent’ deÅiras florpetalojn,kaj neÄo kovras boskojn, valojn,sub cindro sole fajro en la forn’fabelas pri sensonÄa longa dorm’...“Forpasis jam somero post somer’,kaj oni diras: „estis suna brilo.“Mi kun profunda vundo sen esper’atendas vane je la kortrankvilo.Por mi ne estas Äojo en la viv’,nek flor’ printempa, nek sunbrila flamo.Ĉe orfa tombo sur la montdekliv’mi preÄas plore pri l’ entomba amo.Riproĉe sonas tra l’ silentola flustra spir’ de l’ vaga vento:„Vintro, vi kial venis?Glacia estas via kis’.Vintro, vi vivon prenisde ĉiu rozo kaj narcis’!La vent’ deÅiris florpetalojn,kaj neÄo kovris tombojn, valojn,sub cindro sole fajro en la forn’fabelas pri sensonÄa longa dorm’...“JULIO BAGHY
Printempa sonÄo estis Åi por mi,knabin’ modesta en perkala vesto.Al mi donante Åin la bona Di’sunbrilon sendis al la hejma nesto.Amororegis korojn per potenc’,orumis vivon brila maja suno,mokridon sekvis ĉiam kis-atenc’,dum noktpromen’ nin miris eĉ la luno.Subite, ho terura sento,profete flustris spir’ de l’ vento:„Vintro, se poste venos,glacia estos Äia kis’.Vintre la vivo svenos,formortos rozo kaj narcis’.La vent’ deÅiros florpetalojn,kaj neÄo kovros boskojn, valojn,sub cindro sole fajro en la forn’fabelos pri sensonÄa longa dorm’...“
AÅtune jam aperis ruÄa roz’sur vangoj palaj pro turmenta febro.La brusto spiron serĉis sen ripoz’,pupilon kaÅe fermis la palpebro.La ftiza tuso skue Äis sufok’el lipoj ĵetis varman ruÄan sangon,kaj sonis al mi lace lasta vok’:„Lastfoje, kara, kisu mian vangan!“Ekstere, ho terura sento,profete flustris spir’ de l’ vento:„Vintro, se jaro alvenas,glacia estas Äia kis’.Vintre la vivo svenas,formortas rozo kaj narcis’.La vent’ deÅiras florpetalojn,kaj neÄo kovras boskojn, valojn,sub cindro sole fajro en la forn’fabelas pri sensonÄa longa dorm’...“
Forpasis jam somero post somer’,kaj oni diras: „estis suna brilo.“Mi kun profunda vundo sen esper’atendas vane je la kortrankvilo.Por mi ne estas Äojo en la viv’,nek flor’ printempa, nek sunbrila flamo.Ĉe orfa tombo sur la montdekliv’mi preÄas plore pri l’ entomba amo.Riproĉe sonas tra l’ silentola flustra spir’ de l’ vaga vento:„Vintro, vi kial venis?Glacia estas via kis’.Vintro, vi vivon prenisde ĉiu rozo kaj narcis’!La vent’ deÅiris florpetalojn,kaj neÄo kovris tombojn, valojn,sub cindro sole fajro en la forn’fabelas pri sensonÄa longa dorm’...“
JULIO BAGHY
ĈE L’ RANDO ARBARATOMASO KÓBOR
TOMASO KÓBOR
Tra la kampo iris junulo kantante al la rando de l’ arbaro. La suno superverÅis lin per lafo de radioj, kaj kantante li ĵetis sian ĉapeton en la aeron. Kiam li atingis la randon de la arbaro, la duonon de lia vizaÄo kovris ombro, la alian duonon bruligis la suno. Nun li jam ne kantis, li fajfis. Lia fajfo, kvazaÅ turdotrilo, trasaltadis la arbaron kaj atingis la orelojn de maljuna homo, kiu, apogante sin per noda bastono, penadis eksteren el la arbaro. Ä´us li atingis la randon, kiam la junulo, kun laÅtaj Äojkrioj, maÅis Ånuron ĉirkaÅ sia kolo por pendigi sin.
LA MALJUNULO: Je la amo de Dio, kion vi faras?
LA JUNULO: Hej-haj! Mi pendigas min.
LA MALJUNULO: Timu Dion, junulo, ne forĵetu vian vivon, kiu eble havas ankoraŠmulte da bono kaj belo por vi. Kial vi volas morti?
LA JUNULO: Mia koro estas plena de plezuro, kaj mi sentas min tiel feliĉa! Kaj ĉi tiu branĉo tiel alloge rigardis min, ke mi pensis: estus bone, se mi surpendigus min.
LA MALJUNULO: Vi estas senpripensa bubo, kiu ludas kun mi, ne kun la morto.
LA JUNULO: Neniam spertu pli da malrespekto kontraÅ vi, ho maljunulo, ol mi sentas al vi. Viaj haroj estas blankaj, via vizaÄo malÄoja. Kien vi penadas, bona maljunulo?
LA MALJUNULO: Mi ripozos iom ĉi tie ĉe la arbara rando. Miaj piedoj estas kadukaj kaj mia animo peza pro la ÅarÄo de la vivo. Mi iras al okcidento.
LA JUNULO: Via animo estas peza pro la ÅarÄo de la vivo kaj vi iras al okcidento. Kiel malgajaj vortoj kaj kiel malgaja migrovojo! Kiom da jaroj vi havas, maljunulo?
LA MALJUNULO: Se Dio permesos al mi Äisvivi, en decembro mi estos okdekjara.
LA JUNULO: Kaj vi iras ĉiam ankoraÅ sola la vojon de l’ vivo? Ĉu vi ne havas kabanon, kie vi povus Äisatendi la morton? Ĉu vi ne havas nepon, kiu kisus vian manon?
LA MALJUNULO: Mi havas kabanon, sed en Äi sidas aliaj. Junaj kaj senkoraj. Mi havas nepon, sed tiu ne kisas al mi la manon. Dum okdek jaroj mi ne renkontis la Äojon. Kaj mi ne volas morti antaÅ ol mi vidos Äin.
LA JUNULO: Fruprintempe mi pasigis mian dudekkvaran jaron. Kiel infano, mi Åatis la kaprideton kaj la hundojn. Kiel knabo, la librojn, kaj nun la floron, la belan knabinon, la maturan frukton kaj la tremantan arbofolion. Kaj ridetis al mi ĉio: la frukto, la bela knabino, kaj mia koro estas plena de plezuro. Kompatinda maljunulo, kiel mi povus doni al vi iom el Äi.
LA MALJUNULO: Kaj tamen vi volas morti?
LA JUNULO: Kaj tamen vi volas vivi?
LA MALJUNULO: La espero retenas min.
LA JUNULO: La plenumiÄo forsendas min. Maljunulo, estas ja tute egale, kion ni faras, la ĉefa afero estas, ke ni povu fari tion, kion ni volas. Jen, kiam la suno brilis al miaj okuloj kaj la arbarranda venteto balancis al mi ĉi tiun belegan branĉon, kvazaÅ estus aperinta vizaÄo de feino antaÅ mi, kaj la arbaro ridegis kaj la feino ridetis, kaj de ĉie amo kaj feliĉo flustris al mi: pendigu vin, pendigu vin!
LA MALJUNULO: Kaj se mi ne estus veninta, nun vi jam estus inerta kadavro. Ĉu vi aÅdas la kornikon? Äœi jam estus eltranĉinta vian okulon. Via bela, brila mondo jam estus nigra Nenio.
LA JUNULO: Tio estas vido de l’ vivanto, sed ne domaÄo de l’ mortinto. Mi kompatas vin, bona maljunulo, Åajnas, ke vi neniam estis feliĉa. Se nur dum momento vi estus sentinta, kiel dolĉe estas vivi, vi ne bedaÅrus tiun, kiu mortas antaÅ ol la dolĉo fariÄas maldolĉa.
LA MALJUNULO: Miaj maljunaj okuloj vidis multajn feliĉajn homojn, ĉiuj abomenis la morton.
LA JUNULO: Ili ja ne estis feliĉaj, nur avaraj. Avare ili kolektis la minutojn, kvazaÅ oni povus kolekti la tempon. Unu minuto plus unu minuto ne estas du minutoj, nur unu. La amo estas sola longa kiso, la feliĉo estas sola spiro profunda. ÅœanÄu do rapide la kisojn, ĉar male neniun el ili vi konservos, vi nur ekenuos Äin. Ĉuda capo? Jen, maljunulo, pro tio mi pritimas mian feliĉon. Kiam ĉion ni havas, kiam ĉio gustas bone al ni, tiam morti, kiel la amema urogalo, jen la pleneco de la vivo, kaj ne la malrapida laciÄo, la certa enmizeriÄo, la senÄoja orfiÄo.
LA MALJUNULO: Ne decas moki la blindulon, parolante al li pri koloroj, kiujn li ne konas, je kiuj li eĉ kredi ne povas.
LA JUNULO: Rigardu en la spegulon, kaj diru: ĉu estas dezirinde por feliĉa junulo fariÄi tia, kia estas vi?
LA MALJUNULO: Feliĉa junulo neniam fariÄos tia, kia mi estas. Li fariÄos feliĉa maljunulo, kaj liaj Äojoj same ekÄermos, kiel la plezuro de l’ animo post blindiga somerbrilo.
LA JUNULO: Se mi estus centjara, tamen mi pensus nur pri mia juneco. Ĉi tiun feliĉon mi neniam povos plu akiri, kaj kiu bezonas ĉi tiun feliĉon, por tiu alia feliĉo ne estas feliĉo. AdiaÅ, kompatinda maljunulo, ne embarasu min plu en la plezuro de l’ feliĉa morto.
LA MALJUNULO: Estas eble, ke ie ekkreskos ĉi nokte floro por vi, por morgaÅ. Vi povus morti ne sciante, ĉu la morgaÅo ne estos pli bela ol la hodiaÅo?
LA JUNULO: La morgaÅo estas ĉiam pli bela, pli ĉiela ol la hodiaÅo. Äœis tiam, kiam la vivo atingis sian tagmezon. Nun mi estas plena de la konscio pri vivo, kaj venos morgaÅo, kiu donos al mi malpli multe. La vivo plenÅutas mian arbon per floroj, por ke Äi povu poste deÅiri florojn de la arbo de mia vivo. Mi trompos vin, ruza vivo, mi akceptas viajn florojn, kaj poste, plenÅarÄinte min, mi forkuras. Evoe! Vivu la morto!
LA MALJUNULO: La vivon vi ne povas trompi. Vi saltos en tombon, kaj viaj floroj restos tie ĉi.
LA JUNULO: Sed mi ne vidos, kiel forÅtelos ilin de mi la tempo. Mi ne scios pri tio, mi ne ploros pri tio, plene de danko kaj amo al Dio, mi ekdormos en mia pompa florado.
LA MALJUNULO: Vi ja rifuÄus de la morgaÅo, kiu estas la celo de l’ vivo. Depost mia infanaÄo mi atendas je la morgaÅo, mi iras, kun kadukiÄantaj tendenoj, antaÅ la morgaÅon. Se ĉi tiun morgaÅon mi atingos, volonte mortos ankaÅ mi, sed kun Åvito sur mia frunto kaj kun maldolĉa ĉagreno en mia koro mi iras antaÅ Äin, kaj se venena serpento siblus al mi, eĉ flugi mi povus per miaj maljunaj piedoj por savi min de Äia mordo.
LA JUNULO: Mia morgaÅo estas malantaÅ mi. Mia amatino neniam estos plu tiel bela, kiel hieraÅ. Miaj brakoj neniam premos Åin tiel forte al mia brusto, kiel hieraÅ. Post mia kiso Åi neniam ruÄiÄos tiel ĉaste, kiel hieraÅ. Sed komprenu, maljunulo, mi nevolasmorti, mi nurmortas.
LA MALJUNULO: Mi nemortos, mi nurvolas. Kulpo estas foriri de la tero, antaŠol oni estis feliĉa, kaj kulpo estas forlasi la teron, kiam oni estas feliĉa.
LA JUNULO: Ne trompu vin mem, kompatinda maljunulo, vi iras al la vivo, kaj vi venas al la tombo. La feliĉon vane vi jam atendas, Äi estas malantaÅ vi. Por feliĉo oni bezonas junecon; kiam vi estos juna?
LA MALJUNULO: Mi estis.
LA JUNULO: Eĉ se vi estis, tamen vi ne estis. La feliĉon vi renkontis jam antaÅ longe, sed tiam, atendante je la morgaÅo, vi forĵetis Äin de vi. Kompatinda maljunulo, kiu atendas ion de la vivo, al tiu Äi donas nenion. AdiaÅ.
LA MALJUNULO: Do, ĉu vi ne mortigos vin?
LA JUNULO: AnkaÅ tio estus estinta bona, ankaŠĉi tiel estas bone. Al nenio mi volas ligi min. AdiaÅ.
Post ĉi tio la junulo Äoje ekkriis kaj malaperis en la densaĵo de l’ arbaro. La maljunulo priaÅskultis Äis la lasta kraketo de branĉo. Poste neesprimebla Äojo ekbrilis en liaj maljunaj okuloj. Nome la junulo forgesis pri la Ånuro, Äi restis sur la branĉo.
LA MALJUNULO: Kia feliĉo!
Kaj li pendigis sin.
El la hungara: E. T. BARADLAY
LA JUNA PRINCORABINDRANATH TAGORE
RABINDRANATH TAGORE
Ho patrin’, la juna princo iros preter dom’ solene —Kiel povu mi atenti pri laboro ĉi matene.Montru, ke mi harojn miajn kiel ligu, kiel plektu,Ho patrino, diru al mi, kiun veston mi elektu?Panjo, kial miras vi min? Scias mi, ke li ne sendosEĉ rigardon al fenestro, kie je li mi atendos.Post moment’ el mia vido li forpasos senreveneNur la flut’ el malproksimo sendos al mi Äemon svene.Sed la juna princo iros preter nia dom’ solene...Kaj mi veston plej ornaman tial prenos ĉi matene...Ho! patrin’, la juna princo iris preter dom’ kun brilo,LeviÄanta suno brilis de sur lia veturilo.Kaj vualon mi forÅovis, Åire mi de kol’ malligisRubenĉenon mian kaj sur lian vojon Äin faligis.Panjo, kial miras vi min? Scias mi: li Äin ne levis,Restis sanga gut’ sur vojo, kie Äi sub rad’ diskrevis.Kaj neniu ja konjektas, kaj neniu ja eksciu,Kio estis la donaco, kaj de kiu kaj por kiu.Sed la juna princo iris preter nia dom’ ĉi fojonKaj juvelon de la brusto ĵetis mi sur lian vojon.K. DE KALOCSAY
Ho patrin’, la juna princo iros preter dom’ solene —Kiel povu mi atenti pri laboro ĉi matene.
Montru, ke mi harojn miajn kiel ligu, kiel plektu,Ho patrino, diru al mi, kiun veston mi elektu?
Panjo, kial miras vi min? Scias mi, ke li ne sendosEĉ rigardon al fenestro, kie je li mi atendos.
Post moment’ el mia vido li forpasos senreveneNur la flut’ el malproksimo sendos al mi Äemon svene.
Sed la juna princo iros preter nia dom’ solene...Kaj mi veston plej ornaman tial prenos ĉi matene...
Ho! patrin’, la juna princo iris preter dom’ kun brilo,LeviÄanta suno brilis de sur lia veturilo.
Kaj vualon mi forÅovis, Åire mi de kol’ malligisRubenĉenon mian kaj sur lian vojon Äin faligis.
Panjo, kial miras vi min? Scias mi: li Äin ne levis,Restis sanga gut’ sur vojo, kie Äi sub rad’ diskrevis.
Kaj neniu ja konjektas, kaj neniu ja eksciu,Kio estis la donaco, kaj de kiu kaj por kiu.
Sed la juna princo iris preter nia dom’ ĉi fojonKaj juvelon de la brusto ĵetis mi sur lian vojon.
K. DE KALOCSAY
EL MIAJ REMEMOROJ(DaÅrigo)
(DaÅrigo)
Jes, mi fariÄis redaktoro-eldonanto-presanto-administranto de „Lingvo Internacia“. Al tiu kvarobla ofico mi povas aldoni kvinan: kompostisto, ĉar mi propramane kompostis la gazeton. Tia multflanka tasko certe estas tro por unu sola persono, precipe por iu, kiu estas izolita esperantisto. Tamen mi klopodis plenumi mian rolon; mi ja klopodis, sed bedaÅrinde ne sukcesis. La gazeto, kompreneble, ne estis sur tia nivelo, sur kia Äi estus devinta.
Mi malÄojis. Kiamaniere eliri el tiu embarasa stato, por savi la gazeton? Pri tio mi serĉis rimedon. Mi revis pri transmigro BudapeÅton; mi opiniis, ke tie, kun la helpo de la tieaj fervoraj samideanoj (ho, tre malmultaj ankoraÅ) mi povus rezultigi pli da prospero. BaldaÅ mi forlasis tiun ideon kiel nerealigeblan, precipe pro teknikaj kaj financaj kaÅzoj.
Tamen ion mi trovis en la hungara ĉefurbo; mi trovis tie fervoran teknikan kunlaboranton: S-ro Kajetano Seper, kompostisto, klera, juna esperantisto entuziasme konsentis fariÄi mia teknika kunlaboranto kaj li venis en Szekszárd. Tiamaniere ni donis fortan antaÅenpuÅon al la gazeto, sed nur en teknika rilato: Äi aperadis regule.
MUNKÃCSY: MILTON DIKTAS LA „PERDITA PARADIZO“-N
MUNKÃCSY: MILTON DIKTAS LA „PERDITA PARADIZO“-N
Unu belan tagon (mi vere povas diri „belan“) la poÅto alportis al mi leteron el Parizo. Ne estis malofte, ke mi ricevis leteron el Parizo; Äi estis subskribita „Paul Fruictier“. Tiu nomo ne estis jam nekonata por mi. S-ro Fruictier proponis al mi, ke li volus fariÄi redaktoro de „Lingvo Internacia“.
Vi povas imagi, kara leganto, la korsentojn, kiujn kaÅzis al mi tiu letero. Jen la helpo, jen la savo! Kaj mi... ÅanceliÄis; mi ne sufiĉe konis ankoraÅ S-ron Fruictier. Mi tuj skribis al la tiama Societo por la Propagando de Esperanto en Epernay (Francujo) al S-ro de Beaufront, por havigi al mi sciigojn pri tiu sinjoro. La sciigoj estis pli kontentigaj ol mi deziris, do... S-ro Fruictier fariÄis redaktoro de „Lingvo Internacia“.
Tiamaniere okazis, ke la redaktado falis en la manojn de la tria PaÅlo!...
La redaktorÅanÄo tre utile efikis al la gazeto: Äi fariÄis serioza, plaĉa, bone informita; Äiaj abonantoj subite plimultiÄis, tiamaniere, ke Äi certigis al mi eĉ iom da profito. S-ro Fruictier zorge sendadis al mi la manuskriptojn kaj la gazeto fariÄis universala informilo, la veracentra organo de la esperantistoj.
La venontan jaron (1903) mi, kompreneble kun la konsento de la redaktoro, ÅanÄis la formaton de la gazeto: Äi fariÄis libroformata, kiun Äi konservis por ĉiam.
„Lingvo Internacia“ havis tiam ne nur sufiĉe multajn abonantojn, sed ankaÅ tre bonajn kunlaborantojn. Are venis la literaturaj manuskriptoj al la redakcio, kaj ili tiom amasiÄis, ke estis al ni absolute neeble enpresi en la gazeto eĉ la plej bonajn literaturaĵojn originalajn aÅ tradukitajn — konsiderante la modestan amplekson de la gazeto. Por forigi tiun embarason, venis al mi la ideo: estigi literaturan folion, kaj mi fondis, en julio 1903, la 12-paÄan folion titolitan „Literatura Biblioteko de Lingvo Internacia“.
Tiu aldono enhavis nur literaturaĵojn kaj estis abonebla aparte de la gazeto.
Mi devas rimarkigi, ke preskaŠĉiuj abonantoj de „L. I.“ abonis ankaÅ la literaturan aldonon. Tial, post unu jaro kaj duono, ni ĉesigis la elirigon de Äi kaj, pligrandigante L. I.-n mem, ni kunigis Äin kun la literatura aldono.
En tiu tempo aperis, en mia presejo, la unua eldono de la fama Esperanta Sintakso de S-ro Paul Fruictier. AnkaŠaliajn esperantajn presaĵojn mi pretigis, laŠmendo de diverslandaj samideanoj.
Krom tio mi verkis artikolojn propagandajn pri Esperanto por kelkaj hungaraj gazetoj kaj ĵurnaloj, kiujn iliaj redakcioj enpresis bonvole. Tiuj artikoloj bone efikis kaj havis, kvankam ne gigantan, tamen Åatindan rezultaton por nia afero.
* * *
La homo neniam estas kontenta; li ĉiam deziras por si plibonigon, eĉ se lia sorto estas superfavora. AnkaÅ mi ne estis kontenta, kvankam la afero de „Lingvo Internacia“ pli bone aranÄiÄis ol mi estis dezirinta. Tiam mi pripensis: kiel agrable, kiel komforte estus, se la redakcio kaj administracio troviÄus en la sama urbo! Se mi transmigrus Parizon... Ha! Utopio!... Kial utopio? Certe, la monto neniam irus ĉe Mohamedon; sed Mohamed ja povas iri ĉe la monton. Kaj tiu ideo ne volis forlasi min; Äi tiel fiksiÄis en mia animo, ke mi ne povis liberigi min de Äi.
(DaÅrigota.)
PAŬLO DE LENGYEL.
LA SKULPTISTO KAJ LA KALIFOAUSTIN DOBSON
AUSTIN DOBSON
Lokigu ni en orientorakonton nian. Ĉu pro tio,ke orienta estas Äi?Ne, tute ne. Ni tion faras,ĉar timas ni tro proksimigialegorion, aÅ laÅÅajnemalpie tuÅi nian karankaj konfideman patrolandon.Harun AlraÅid, en la tempo,kiam li vagis sekreteme,serĉante bonon aÅ malbononvespere sur Bagdadaj stratoj,ektrovis foje en la limode la bazaro, loko kielaboras plej malriĉaj viroj,skulptiston.Bela la skulptaĵokaj delikata, kun misterajdesegnoj, lerte kunplektitajkaj formoj kun signif’ kaÅita,al ĉiu krom Dielektito, —la sonÄoj kaj vizioj, kiujklariÄas en profunda cerbo.Kaj ĉiutage li laborisde sunleviÄo Äis vespero;sed tamen ne aĉetis iu,krom kiam strabokula Judo,aÅ ruza Greko el Levanto,ekhaltis — malestime taksis —poste laboron tutmonatanaĉetis laÅ la pez’ kaj portisrapide al transmaraj landoj,en trezorejojn de riĉuloj.Kaj jam de longe li ne vendis,sed en la bud’ mizere kuÅis.Izolan tiel lin ektrovisKalifo, kaj la teron frapisper la bastono, laÅtkriante:„Ho jen! Ĉu havas vi vendaĵojn,aŠĉu vi dormas, tro manÄinte?“„ManÄinte!“ diris li mizere,„kiel mi manÄus, ne vendinte?“MallaÅte diris la Kalifo:„Nur Åercis mi. Ĉu tiel estas?Do prenu tiun ĉi moneron;sed ankaÅ prenu la konsilon,kiun, amiko, vi ne provis.Ĉi tiu via manfaraĵotro delikata kaj detalapor taÅgi al vendejo estas.Ĉi tiuj etaj desegnaĵojne povas ne maltrafi celon.Je granda skalo vi laboru,kaj tiajn temojn vi elektupli terajn, kaj malpli aerajn.La fiÅkaptistoj kun la reto,la komercistoj en vendejo,la kurieroj sur la strato,najbaroj interbabilantaj, —ĉi tiuj estas por homarokonataj, tial komprenataj.Plie (atentu la konsilon!)postulu vi trioblan prezon.“MalÄoje la skulptist’ kapskuis;li sciis ke l’ Kalifo dirisla veron. Jam de tiu tagoli tiel faris la laboron,ke Äin komprenu la mondanoj.Li skulptis Äin pli kruda, klara;li skulptis Äin trioble granda;li vendis laÅ triobla prezo, —sed ve! l’ Artisto jam perdita!Tradukis LOUISE BRIGGS
Lokigu ni en orientorakonton nian. Ĉu pro tio,ke orienta estas Äi?Ne, tute ne. Ni tion faras,ĉar timas ni tro proksimigialegorion, aÅ laÅÅajnemalpie tuÅi nian karankaj konfideman patrolandon.
Harun AlraÅid, en la tempo,kiam li vagis sekreteme,serĉante bonon aÅ malbononvespere sur Bagdadaj stratoj,ektrovis foje en la limode la bazaro, loko kielaboras plej malriĉaj viroj,skulptiston.
Bela la skulptaĵokaj delikata, kun misterajdesegnoj, lerte kunplektitajkaj formoj kun signif’ kaÅita,al ĉiu krom Dielektito, —la sonÄoj kaj vizioj, kiujklariÄas en profunda cerbo.Kaj ĉiutage li laborisde sunleviÄo Äis vespero;sed tamen ne aĉetis iu,krom kiam strabokula Judo,aÅ ruza Greko el Levanto,ekhaltis — malestime taksis —poste laboron tutmonatanaĉetis laÅ la pez’ kaj portisrapide al transmaraj landoj,en trezorejojn de riĉuloj.
Kaj jam de longe li ne vendis,sed en la bud’ mizere kuÅis.Izolan tiel lin ektrovisKalifo, kaj la teron frapisper la bastono, laÅtkriante:„Ho jen! Ĉu havas vi vendaĵojn,aŠĉu vi dormas, tro manÄinte?“„ManÄinte!“ diris li mizere,„kiel mi manÄus, ne vendinte?“MallaÅte diris la Kalifo:„Nur Åercis mi. Ĉu tiel estas?Do prenu tiun ĉi moneron;sed ankaÅ prenu la konsilon,kiun, amiko, vi ne provis.Ĉi tiu via manfaraĵotro delikata kaj detalapor taÅgi al vendejo estas.Ĉi tiuj etaj desegnaĵojne povas ne maltrafi celon.Je granda skalo vi laboru,kaj tiajn temojn vi elektupli terajn, kaj malpli aerajn.La fiÅkaptistoj kun la reto,la komercistoj en vendejo,la kurieroj sur la strato,najbaroj interbabilantaj, —ĉi tiuj estas por homarokonataj, tial komprenataj.Plie (atentu la konsilon!)postulu vi trioblan prezon.“
MalÄoje la skulptist’ kapskuis;li sciis ke l’ Kalifo dirisla veron. Jam de tiu tagoli tiel faris la laboron,ke Äin komprenu la mondanoj.Li skulptis Äin pli kruda, klara;li skulptis Äin trioble granda;li vendis laÅ triobla prezo, —sed ve! l’ Artisto jam perdita!
Tradukis LOUISE BRIGGS
Innocent: CANTILENA[AÅskultu] [Vidu PDF-on] [MusicXML]
[AÅskultu] [Vidu PDF-on] [MusicXML]
BARKAROLOPoemo de J. Baghy — Muziko de M. Sárosi
Poemo de J. Baghy — Muziko de M. Sárosi
Dolĉe dormu, kara,En boato, vi amata,Sur la akvo maraDolĉe dormu vi...Brilas eta steloÄœi rigardas kaj nin gardasSupre sur ĉieloDum vin vartas mi...Dormu vi, dormu vi dolĉe,Lulas vin nokt-silent’.Revaĵojn flustras nun al viVarme la mara vent’.Dormu vi, dormu vi dolĉeKaj se vekiÄos vi,Kun mil da kisoj salutosSangruÄa buÅ’ de mi.
Dolĉe dormu, kara,En boato, vi amata,Sur la akvo maraDolĉe dormu vi...
Brilas eta steloĜi rigardas kaj nin gardasSupre sur ĉieloDum vin vartas mi...
Dormu vi, dormu vi dolĉe,Lulas vin nokt-silent’.Revaĵojn flustras nun al viVarme la mara vent’.
Dormu vi, dormu vi dolĉeKaj se vekiÄos vi,Kun mil da kisoj salutosSangruÄa buÅ’ de mi.
Francisko Helbing: ORFEUSO
MONDLITERATURA OBSERVO
NIAJ EMINENTULOJEdmond PrivatD-RO EDMOND PRIVAT
NIAJ EMINENTULOJ
D-RO EDMOND PRIVAT
Oskaro Spengler: LA SUBIRO DE L’ OKCIDENTO (germane).
Jen libro, pri kiu multe ankoraÅ parolos kaj diskutos la legintoj kaj ankaÅ la nelegintoj. La aÅtoro forlasas la vojon de la Äisnuna pensmaniero, kaj diras, ke anstataÅ la indukta kaj dedukta pensado oni devas apliki en la sciencoj la intuicion, la internan, mistikan ekvidon.
LaÅ li, la kulturo estas organismo, kiu naskiÄas, vivas kaj mortas. La kulturo do vivas sian vivon kvazaÅ spontane, la homoj ne kreas kaj ne povas krei Äin. Male, la kulturo kreas, formas la homojn laÅ sia figuro.
LaŠĉi tiu vidpunkto analizinte la Äisnunajn kulturojn, li konkludas, ke nia okcidenta kulturo maljuniÄis kaj estas antaÅ morto. Kun la kulturo de la hodiaÅo pereos ankaÅ la homo de la hodiaÅo, venos nova kulturo, kiu kreos homojn novajn. LaÅ li, la homoj de la nova kulturo estas jam videblaj, ili estas la homoj de Orient-EÅropo, de Ruslando. Eble ni povos okupiÄi pli detale pri la verko en iu sekvonta numero.
T. M.
LA SUBMETlÄœO DE LA MEGERO.
Estas ofte dirate, ke Shakespeare ne estas Åatata de siaj samlandanoj, sed la homamaso, kiu ĉeestas la prezentadon de liaj dramoj ĉe la „Old Vic“ teatro, kontraÅas tiun ideon. Tie oni povas vidi la dramojn de la angla geniulo, ludatajn kiel eble plej laÅ la intenco de la aÅtoro. Nuntempe, atentema ĉeestantaro aplaÅdis la prezentadon de la „SubmetiÄo de la Megero“. Kutime la plej elstarantaj trajtoj estas la bruego de Petrukio kaj la kriegoj de la freneziÄinta Katrino, sed en la nuna prezentado, la scenoj inter Petrukio kaj Katrino estas inspiritaj per nova kompreno de la intenco de Shakespeare. Tute tra la dramo estas evidente, ke Petrukioalprenasla rolon de fanfaronema tirano, sed vere admiras la belan Katrinon, kiu rifuzas akcepti la malsuperan pozicion donitan al virinoj de Åia monavida patro kaj la marĉandaj amindumantoj. Kvankam arde sopirante je amo, Åi tamen maldignas ekzerci la kutimajn, malsincerajn artifikojn, per kiuj la fratino havigas sian volon.
La kulpoj de Katrino naskiÄis el Åia forta karaktero, kaj Petrukio, mem honesta kaj sincera, vidas la samajn ecojn en la mallaÅdata megero. Samtempe li scias, ke Katrino bezonas lecionon; Åi devas konstati la konfuzon kaj maltrankvilecon kaÅzatajn de persono kiu sin liveras al neregata humoro. La mirigita Katrino vidante, ke Petrukio pretekstas agi tiele el plena amo al Åi, lernas ke amo per si mem ne certigas feliĉon, ke ambaÅ devas oferi sian volon kaj submeti siajn dezirojn reciproke. Tuj kiam Katrino elkomprenas tion, la venko estas al la edzo. Li forportas, ne kriegantan, baraktantan megeron, sed amantinon, kies forta volo estas venkata per la konvinko de Åia rezonpovo, do Åi ne submetiÄas pro la perforto de Petrukio, sed ĉar Åi subite konstatas lian veran amon al Åi. Estante virino de fortaj emocioj, Åi amas tiel pasie, kiel Åi antaÅe malamis. Neniel alie povas esti komprenata la kompleta cedo en la lasta akto.
La sukceso de la prezentadoj ĉe la „Old Vic“ teatro, ankaÅ estas Åuldata al la roluloj, kiuj ludas la tiel nomitajn „malpli gravajn“ rolojn. Shakespeare ne priskribis elstarantan heroon aÅ heroinon, ĉirkaÅ kiu la tuta intereso de la dramo koncentriÄas. KontraÅe, ĉiu rolulo havas gravan parton en la disvolviÄo de la temo, do la zorga kaj bona interpretado de ĉiu, eĉ la plej humila, estas necesa al la sukceso de la tuta dramo. Pro tio, la apero de famkonata aktoro aÅ aktorino kiel ĉefa ludanto ofte difektas la harmonian prezentadon de la dramo. Ĉe la „Old Vic“, ĉiu rolulo ludas zorge kaj inteligente por certigi la sukceson.
(„Old Vic“ estas karesema nomo por la „Victoria Hall“, teatro apud Waterloo Bridge, Londono.)
EMMA L. OSMOND
CLAUDE FARRÈRE estas vere denaska romanverkisto, kiel Balzac kaj A. Daudet, la sola ebleco kaj maniero, kiu konformas al la esprimiÄo de lia spirito, estas la romano. Sed tie li estas hejme, li havas tiun facilecon en la stilo kaj fantazion en la tem-plektado, kiuj distingas la grandajn fablistojn. Lia prezentmaniero, senpera, natura kaj intima, kvazaÅ flate allogas nian atenton. Ĉio plaĉas, kion li skribas.
Maroko estas nuntempe en modo. Tien kondukas nin la nova romano de Farrère: la Novaj Homoj: en la urbon Casablanka, kies elkresko estas ne malpli mirinda, ol tiu de la moderna Ameriko. Temas pri geedziÄo inter indiÄena regimentestro kaj juna, malriĉa, sed aristokrata francino. La viro estas interesa, agema kaj energia, sed kruda kaj vulgara. La virino estas gracia, ÄeniÄema, havas la delikatecon de la blua sango. Kiel la fremdeco de iliaj animoj kreas ĉiam pli kaj pli pezan atmosferon, en kiu devas droni la amo, tion rakontas Äis la drama fino la romano kun majstra kaj kolora pripentro de la kolonia vivo.
(-tois)
Depost jaroj estas la plej grandaj okazintaĵoj de la budapeÅta teatra vivo: la premieroj de FRANCISKO MOLNÃR, sed dum liaj antaÅaj teatraĵoj estis nur kvazaÅ spiritaj frandaĵoj, ĉiu estis bazita sur ia sprita artifiko, — la nuna dramo: la „Ĉiela kaj Tera Amo“ estas io por la koro. La metia perfekteco estas ankaÅ en ĉi tiu dramo preskaÅ diabla, sed oni trasentas la pulson de la koro. Eble la tuta dramo estas nur simbolo de tio, ke la poeto naÅziÄis pri la nuntempa tera vivo malpura, kovrita per Ålimo de la terura superakvego de l’ milito kaj volas rifuÄi tien, kien ne povis atingi la malpuraj ondoj. Kaj laŠĉi tiu simbolismo la dramo estas la tragedio de tiuj, kiuj ne trovas sian lokon en la nuna malpura, konfuza mondo, kie nur la malhonestuloj kaj perfortuloj povas vivi kaj prosperi.
El ĉi tiu frumatura, orfa, por morto destinita generacio li prenas sian heroinon.Lontiestas bela revema 17-jara knabino, filino de grandmonda sinjorino. Åœi abomenas sian ĉirkaÅaĵon, la histeriajn, afektajn amikinojn, la amaton kaj fianĉon de sia eksedziniÄinta patrino: militmilionulon, kavaliron de l’ konjunkturo. Kaj Åi amas, kun la ĉasta adoro de sia pura animo, junulon, kiu estas — enamiÄinta al sia patrino. Kaj kiam Åi ekscias ĉi tion, Åi perdas la ekvilibron de sia animo. Kun la obstina peno de l’ frenezo Åi elÅiras sin el la marĉa tera vivo, surmetas la flugilojn, kiujn Åi ricevis por maskobalo kaj portas ilin, fermiÄinte en sia ĉambro; Åi kreas por si ĉielon, ĉar Åi jam povas vivi nur en ĉi tiu artefarita ĉielo. Kaj kiam la anÄelÄ¥oro de la kristnaskfestantaj knaboj eksonas sub la fenestro, tra la fenestro Åi elflugas, Åi flugus — kaj Åi falas el la alto kaj frakasas sin, kompatinda anÄelo kun flugiloj el metalfadeno kaj ĉifonoj.
(-las)
BIBLIOGRAFIO
POEZIO de Stanislav Schulhof.
Plenmano da versoj, granda promeso portita en la fruan tombon... kara malfeliĉa poeto, kara malsana doktoro, kortuÅite mi ekkaresas vian memoron. Mi freÅe memoras pri la granda emocio, kiam mi unue legis ĉi tiujn poemojn, en kiuj post multaj bombastaj kaj perfortaj versoj, post multaj, sed malmulte dirantaj vortoj, eluzitaj frazoj kaj bildoj, prezentis sin homo, kiu simple kaj sincere rakontas al ni siajn sentojn, kaj kies sentoj estas indaj por rakonti ilin.
Tri volumetoj, en ili tridek poemoj. Konstanta evoluo kaj pliperfektiÄo — rompita de la morto.
En la unua volumo li ankoraÅ luktas kun la ritmo, kelkfoje eĉ kun la lingvo. TroviÄas kelkloke vortoj nekonvenaj, banalaj, aÅ nenecesaj. Sed jam montriÄas la bonaj kvalitoj: natura, agrabla kaj simpla stilo, kiu trudas por legi, kiu rakontas kaj ne deklamas — jen homo, kies arto estas sincera, kiu parolas nur se li havas ion por diri. Kia stranga, kara voĉo! Kia simpla, kara voĉo!
„Per espero al despero“... peza Åtono de pesimismo sur vundita koro. Idealoj — revoj infanaj. Esperanto ligas nin, siajn adeptojn per amo, „ĉar ni Äis nun — tre malmultaj estas“. Ĉu la verda stelo ne estas meteoro, kiu post brila flugfalo dronos en la oceano? Kaj la kanto Desperanto estas skribita per plumo trempita en la venenon de malespero. „La senĉesa homa harmonio, Unu amo, unu familio — Sukeraĵo por la infaneco.“ Ho Esperanto, eble venos la tempo „kiam ree homon batos homo, sed li batas lin en via nomo. AnkaÅ kun la stelo sur standardo.“
Sed „kia stranga, forta voko“ rompas la malesperajn akordojn en la samtitolita kanto! Printempo! — Disfalas la putraj muroj, ridas tago, brilas suno sur lazuro.
Blovas juna freÅa vento!En la mondon venis nova sento!
Blovas juna freÅa vento!En la mondon venis nova sento!
Facilanima Äojo vibras en ĉiu linio. La malsana homo plenspiras sian pulmon per viviga freÅa aero, la malesperulo plensorbas sin per viviga freÅa espero. Kion vi parolas pri zorgoj, ĉagrenoj, malfeliĉo, griza vivo, enuo —
Por mi sola argumento:Blovas freÅa juna vento!
Por mi sola argumento:Blovas freÅa juna vento!
Kiu atentus pri la makuletoj, kiujn la verso havas en la dua kaj kvara strofoj? Oni spiras pli profunde kaj sinforgese lasas sin porti per la pulsanta ritmo.
Sed en la dua volumo: — „Kion la vivo alportis“, — denove la malnova pesimismo. „Foje en konfuza horo“ li malespere serĉas la akvon de l’ forgeso. Amo plej terura lian koron premas, amo al fantomo nereala: al la homaro. Malbenita am’ al vorto sen enhavo, ve al la homo kiu portas Äin en la koro!
KortuÅaj estas liaj antaÅsentoj pri morto. Tiuj veas en lia Printempa Kanto, kiam: „vivi, vivi, krias ĉiu vermo. AnkaÅ la subtera muta vermo.“ Tiuj plenÅutas per melankolio la ĉarman Lastan Rozon kaj tiuj profetas en la rezignoplena Finalo! „Devas soni kanto najtingala, Gaja kant’ de pli feliĉa bardo. — „Fino, fino... La kurteno falas...“
Sed antaÅ la falo de la kurteno li donacis al ni ankoraÅ unu volumon, la AÅtunajn Florojn, en Äi la bonegan Recepton por fari bonajn versaĵojn, kaj du verajn perlojn de nia literaturo, la SovaÄan Kanton kaj la Kanton de l’ Sklavo. Mi ne povas reteni min, mi citas laÅvorte la lastan:
Nun mi klare vidas, ke jam sorto miaestas alligita al vi per kateno,ke mi nun jam devos ĉiam kun vi iri,ke mi certe ne sukcesos jam akiriliberecon, mia nova suvereno!Multefoje mi forĵetis mian plumon,eĉ emblemon vian: stelon kvinradian,en la kor’ la fajron mi estingi penis,sed vi senkompate ĉiam min ekprenis,kaj min pluen, pluen trenis: sklavon vian.Al vi apartenas do nun vivo mia,ĉio, kion jaroj lasis en la korovin mi sekvas nune, kiel somnambulo,tute kontraÅvole, tute sen postulo,kaj mi jam ne revas eĉ pri laÅr’ kaj gloro.Kie vi ja prenis tiun sorĉan forton?Vi tra landoj marÅas sen la sang’ sur glavosen kanonoj, nur kun via verda stelo,kaj vin malgraÅ tio sekvas sen ribeloĉiam novaj, blinde obeemaj sklavoj.Pli kruelan, ol la famaj uzurpantojvi alportis al ni en la mondon moron:ili piedbatis homajn liberecojn,de la landoj Åiris partojn, limojn, pecojn,sed vi Åiras el la brustoj nian koron.
Nun mi klare vidas, ke jam sorto miaestas alligita al vi per kateno,ke mi nun jam devos ĉiam kun vi iri,ke mi certe ne sukcesos jam akiriliberecon, mia nova suvereno!
Multefoje mi forĵetis mian plumon,eĉ emblemon vian: stelon kvinradian,en la kor’ la fajron mi estingi penis,sed vi senkompate ĉiam min ekprenis,kaj min pluen, pluen trenis: sklavon vian.
Al vi apartenas do nun vivo mia,ĉio, kion jaroj lasis en la korovin mi sekvas nune, kiel somnambulo,tute kontraÅvole, tute sen postulo,kaj mi jam ne revas eĉ pri laÅr’ kaj gloro.
Kie vi ja prenis tiun sorĉan forton?Vi tra landoj marÅas sen la sang’ sur glavosen kanonoj, nur kun via verda stelo,kaj vin malgraÅ tio sekvas sen ribeloĉiam novaj, blinde obeemaj sklavoj.
Pli kruelan, ol la famaj uzurpantojvi alportis al ni en la mondon moron:ili piedbatis homajn liberecojn,de la landoj Åiris partojn, limojn, pecojn,sed vi Åiras el la brustoj nian koron.
Kia evoluo en ĉi tiu volumo! La poeto jam majstras la instrumenton kaj komencas sian virtuozan ludon. Kaj... vi ja scias... ni perdis lin!
Kara Schulhof, mi ne povas nun skribi pri viaj poeziaj peketoj, ja vi jam ne legos por danki mian kritikon, kiel vi promesis en iu via antaÅparolo. Vi kaÅis vin de ni, kiel de vi via sovaÄa kanto, kaj via animo —
eble Äi fariÄis bonodora floro,kaj ĵus hejmenportas Äin sur juna koroiu sopiranta bela knabinet’.
eble Äi fariÄis bonodora floro,kaj ĵus hejmenportas Äin sur juna koroiu sopiranta bela knabinet’.
(KOPAR)
KRIOJ DE L’ KORO. Poemoj de Salo Grenkamp-Kornfeld.
Nia esperanta literaturo ne estas ankoraÅ tiom evoluinta, ke ni povu apliki al ĉiuj aperintaj verkoj la plej severan mezuron de kritiko. VerÅajne tiu principo gvidis ankaÅ la E. L. A.-n kiam Äi rekomendis ĉi tiun libreton. Simpatia koro klopodas en Äi esprimi siajn naivajn sentojn, kio tamen pro la poezia malcerteco ne ĉiam sukcesas tiagrade, ke la leganto povu havi senembarasan artan Äuon. Sed sentoj povas maturiÄi, formo povas perfektiÄi kaj tial ni povas esperi pri la poeto.
(KOPAR)
NI RICEVIS: „Leakey’s Introduction to Esperanto.“ Beleksteraĵa, koncize kaj lerte farita enkonduko en la lingvon por angloj. — „La lejpziga foiro.“ Arte belaspekta propagandkajero pri la printempa foiro. — „Belga Esperantisto“ (aÅg.–sept.). — „Corriere Balcanico.“ (Esperantista). „Hungara Esperantisto“ (oktobro).
DISPUTO
LA KOMPATINDA POETO Namillab Major, kiu frakasis sin saltinte de la kvara etaÄo, skribis al mi en sia lasta letero:
„Do, mi mortas. Mi ne povas plu elteni la vivon, kies ritmo por mi tute konfuziÄis. AÅdu mian tragedion:
Mi verkis poemojn Esperantajn. Ili ja ne estis mondliteraturaj ĉefperloj, sed mi opiniis, ke ili estas valoraj eksperimentoj en nia malriĉa originala literaturo. Mi esperis sukceson — ĉiu poeto ja esperas Äin, precipe Esperanta poeto. Kaj mi atendis senpacience recenzojn ĉar vi ja scias, ke ni poetoj malamas kaj abomenas la recenzantojn, sed la poemojn ni skribas propre nur por ili. Febre mi traserĉis la gazetojn — fine mi trovis la recenzojn unu post la alia. Ili laÅdis pli aÅ malpli, sed plendis pro manko de loko. Kompatinduloj, mi pensis, kiel ili volus elkrii sian admiron, kaj la malbenita manko de loko Åtopas la buÅojn al ili. Nun — rigardu — longa kritiko! Legu, legu, — mi kriis al mi — fine vi ekscios, kiom vi valoras. Tro frua Äojo! La recenzanto skribis tri liniojn pri mia volumo kaj tridek liniojn pri la kvin asonancoj, kiuj troviÄas en Äi. Mi glutis unu, mi glutis du, la recenzo malsuprenglitis, mi digestis Äin. Poeto devas havi gorÄon bone Åmiritan.
Nova recenzo! Mi pretigas la gorÄon. Äœi skribas unu linion pri la volumo kaj tridek pri la teorio de la sole Äusta ritmo. Ho, mia ritmo, mia sola fiero, ĉu vi ne estas bona, mi pensis, kia doloro! Mi provis gluti, ne sukcesis. Mi provis forgesi, ne sukcesis. Mi provis tralabori miajn versojn. Kaj nun, imagu mian malfeliĉon, miaj versoj komencis ne plaĉi al mi, ilia piedoj kontuziÄis, puÅis unu la alian, interpremiÄis, faletis, lamis. Mi febre laboris, mi transskribis ilin laÅ hispana ritmo, laÅ franca ritmo, laÅ la hinda, laÅ japana, laÅ la balkana, laÅ la senegala, laÅ la botokuda! Ho, mia Esperanta ritmo, kial mi forlasis vin, nun mi ne trovas la revojon al vi! Miaj versoj tute freneziÄis; ĉu nur la versoj? Mi sonÄas pri tripiedaj fraÅlinoj, pri kavaliroj, kiuj havas du longajn kaj tri mallongajn piedojn — kaj ili saltas-dancas sur mia brusto, jam tute ili frakasis la koron, kaj kion faru la poeto, se li devas sonÄi sen koro? Li mortu. Do, mi nun kuros al la kvara etaÄo, kiel mi kuru do? Unu Åtupo: mallonga; du Åtupoj: longa, mallonga... longa... longa... mallonga... ho! Sed fine longa falo: seninterrompa kaj senritma, dank’ al Dio, senritma!
AdiaÅ, eldonu mian artikolon pri ritmo verkitan ankoraÅ kun sana menso.
Via malfeliĉa N. M.“
Por la fideleco. KOPAR.
RITMO. Äœis la plej novaj tempoj regis pri ritmo la plej granda ordo en Esperantujo. Ne tial, ĉar oni ne faris versojn kun malbona ritmo, sed ĉar oni ne faris teorion pri Äi. Kaj estas terure, mi devas nun ankaÅ fari teorion pri ritmo, kvankam diris jam Hafiz, ke „praktiku la kison kaj ne klarigu Äin“, kaj same mi volus krii: „sentu la ritmon kaj ne faru pri Äi teorion“.
Unu el la plej ĉefaj karakterizaĵoj de nia lingvo estas la forta akcento. Estas do evidente, ke Äi ne povas esti ignorata en la poezio, eĉ la ritmo devas esti bazita sur Äi, do nek sur la mezuro, kiel en la lingvoj greka kaj latina, nek sur la silabnombro, kiel en la franca lingvo. Estas tute erare, se oni volas aÅdi el Esperantaj versoj francan aÅ anglan ritmon. El ili devas soni Esperanta ritmo.
Ĉiu verso konsistas el piedoj. Ĉiu piedo devas haviunuakcentitan silabon, sur kiu Äi apogas sin (I). Sed nur unu! Du forte akcentitaj vokaloj ne povas stari unu apud la alia, ĉar tio malagrable tuÅas la orelon (II). Ekz.:
„En okul’ larm’ sidis...“
„En okul’ larm’ sidis...“
Oni sentas kvazaÅ estus karambolo de vortoj.
Ĉiu piedo aÅ leviÄas:
„Homar’, homar’, mi vokas vin kun kri’...“
„Homar’, homar’, mi vokas vin kun kri’...“
aÅ malleviÄas:
„Venu dolĉaj rememoroj!“
„Venu dolĉaj rememoroj!“
Same la trisilabaj piedoj:
„Knabinet’, ĉu vi amas fidele?“„Ŝiru de vang’ la vualon.“
„Knabinet’, ĉu vi amas fidele?“„Ŝiru de vang’ la vualon.“
El piedoj kombiniÄas la verso. Ĉefa principo: leviÄantaj kaj malleviÄantaj piedoj ne povas stari unu apud la alia (III), ĉar tiamaniere du akcentitaj silaboj renkontiÄas, kaj oni ree havas la senton de karambolo. Ekz.:
Mi | sidas | apud | forn’ kun | pens’ a|mara |Pri | krue|la mort’ | via | knabin’ | kara. |
Mi | sidas | apud | forn’ kun | pens’ a|mara |Pri | krue|la mort’ | via | knabin’ | kara. |
Legante oni sentas preskaÅ marmalsanon.
La versoj povas havi antaÅan kaj malantaÅan duontakton.
Severaj formoj klasikaj havas difinitajn piedojn. Sed ĉiu poeto povas krei novan formon, konvenan al la enhavo de sia verso. Nur la diritajn tri principojn li devas nepre sekvi, male la verso „piedon tiros kiel lama hund’“.
Konsilinde estas, ke en la sama verso ĉiuj linioj havu la saman movmanieron (leviÄan aÅ malleviÄan).
Por konsolo, mi citas kelkajn poeziajn permesojn:
Unusilabaj vortoj povas esti akcentaj aÅ neakcentaj.
Pli ol trisilabaj vortoj povas havi plurajn akcentojn sur kiu ajn de la antaÅaj silaboj.
La pronomoj posedaj, la vortoj de la „Tabelo“ (escepte la serion „neni-“), la vortoj „ili“ kaj „unu“, prepozicioj kiuj ne havas duoblajn konsonantojn („apud“, „super“ antaŠpostsekvanta vokalo) povas perdi sian akcenton, se ili senpere sekvas akcentitan vokalon. Ekz.:
Kaj kor’ mia sangis...Sed hom’ tiu ridis...Ĉe l’ font’ apud arbo...
Kaj kor’ mia sangis...Sed hom’ tiu ridis...Ĉe l’ font’ apud arbo...
„I“ antaÅ akcentita vokalo povas perdiÄi kiel silabo (Bennemann). Ekz.:
Kiel mielon la abelo...Mi kolektas la memorojn.
Kiel mielon la abelo...Mi kolektas la memorojn.
Mi finas. Mia artikolo ne estas ia frapanta nova teorio, propre Äia principo estas la sama, kiel en la „Esperanta Versfarado“ de Parisot kaj Cart. Kaj laÅ la samaj principoj verkis Zamenhof kaj la plej bonaj Esperantaj poetoj. Sed oni aÅdas nuntempe kontraÅvoĉojn kaj — kio estas pli ĉagrena — oni legas kontraÅversojn. Kaj, kio pikas al mi rekte en la koron, oni skribas kontraÅrecenzojn. Kion fari, kion fari? mi devis skribi la artikolon, eble tio kvietigos min iomete.
Fakte, mi estas jam pli trankvila.
NAMILLAB MAJOR
La kovrilo de nia dua numero estas desegnaĵo de Emeriko Pérely, pentro-artisto.