Caput Vicesimum QuintumFundata colonia — Crusoëus relinquit insulam — Quod accidit in patriam redeunti — Quomodo vitam deinde honestam et beatam degit.Quibusignotum fuerat, hi ante arcem collecti decem erant. Crusoëus hæc profitetur : ea lege ipsos seditionis veniam impetraturos ut præfectum legitimum in recuperanda nave adjuvent. Quæ sententia etiam captivis denuntiatur. Tum captivis simul et liberis una colloquendi*copia data est, ut sese mutuo in fide servanda confirmarent, quum hæc sola sontibus salutis via pateret. Interim fabro lignario*mandatur ut alterius scaphæ perforatæ carinam reficiat. Tum altera præfecto, altera gubernatori traditur, nautis inter utrumque divisis, cunctique apparatu bellico instructi vela faciunt.Crusoëus, cujus fortuna ex eventu hujus incepti pendebat, tanta animi perturbatione et sollicitudine agitabatur, ut stare ibi nesciret ; nunc in spelunca sedere, nunc in collem ascendere, et quia noctu oculorum deficiebat usus, auribus captare si quid forte e nave audiret. Augebatur enim sollicitudo expectatione signi de quo inter eos convenerat. Triplex scilicet fragor ille nondum auditus erat, media jam nocte ingruente.Et jam spes omnis abierat, quum e longinquo subito sonitus fit. Crusoëus quasi e somno repente excitatus, aures erigit. Sequitur alter fragor et deinde tertius. Nunc constat navemesse expugnatam, nunc certo in Europam profecturus est. Tum amens lætitia devolare, socium in gramine recubantem excitare, amplecti, deinde ad arcem currere, sarcinasque raptim colligere. Die nondum exorto, ad collem rursus properat, eoque ubi navis in ancoris consistebat oculos intendit. Brevi conspicit præfectum navis, qui collem nonnullis comitantibus conscendit. Robinson uno impetu ejus in amplexus provolat. Tum præfectus narrat se nave feliciter admodum potitum esse, occiso nullo neque vulnerato quidem ; obscura enim nocte ita evenisse, ut neque agnosceretur ipse, neque comites a nave prohiberentur. Turbulentissimos seditionis auctores sibi quidem obstitisse, sed captos in vincula fuisse conjectos. His dictis, cibos quosdam lautiores e nave afferri jubet, lætique omnes jucundissimo convivio recreati sunt.Deinde præfectus Crusoëum rogavit quidnam nunc sibi faciendum mandaret, quo ipsi gratiam persolveret. Huic ille “ præter hesterna promissa ” ait, “ hæc tria te rogabo. Primum quidem ut hic commoreris, donec pater socii mei redierit ; tum ut me meosque in nave excipias ; denique ut seditionis auctoribus veniam des. Hæc sola delicti pœna sit ut in hac insula deserantur. ”Præfectus hæc pacta servaturum se pollicitus, captivos adduci jubet, pessimisque eorum designatis pœnam irrogatam*denuntiat ; neque illi sine lætitia hoc audierunt, conscii quippe tanti admissi facinoris. Crusoëus eos mox docuit quomodo victus petendus esset, illisque res suas omnes relicturum se promisit.Dum noster hæc loquitur, Friday magno cursu anhelans nuntiat patrem cum Hispanis advenisse. Cuncti igitur illis obviam properant. Friday ceteros prægressus in amplexus patris præcurrerat. Crusoëus non sine admiratione duas mulieres inter advenas conspexit ; Sundayque interrogatusdocet uxores esse duorum Hispanorum, quas illi in ipsa regione duxerant*. Hi vero ubi audissent Robinsonem mox profecturum, nonnullosque remiges in insula relicturum esse, rogaverunt ut sibi quoque liceret in ea remanere ; se enim omnibus auditis quæ alii memoraverant jucundiorem illa sibi sedem non optare. Quibus precibus ille libentissime annuit ; gaudebat imprimis quod duos hic spectata probitate viros relicturus esset. Sperabat enim fore ut eorum opera et exemplo ceteri ad bonam frugem*reducerentur. Hac mente alios omnes eorum auctoritati subjicere constituit.Itaque universos arcessi jubet ; sex Angli erant et duo Hispani cum uxoribus. Quibus convocatis suam Crusoëus his verbis voluntatem declaravit : “ Neminem fore spero, qui mihi jus deneget de rebus meis, hac quidem insula cum omnibus quæ in ea sunt, arbitrio meo statuendi. Opto autem ut omnium cujusque vestrum qui hic remansuri estis conditio sit beatissima ; quam ob rem vobis certas leges non habentibus meum est instituere, vestrum autem sequi.“ Hæc igitur accipite.“ Hos ambo Hispanos ego meos in insula vicarios constituo. Hi præcipient, vos parebitis. His committo apparatum omnem bellicum, atque instrumenta omnia ; ea tamen lege ut illi vobis necessaria præbeant, vos autem cum iis honeste in pace vivatis.“ Principio Deum colite ; nulla enim civitas firma, nisi fundamentum sit amor Dei.“ Proxima pietati sit justitia. Jus suum cuique tribuatur ; neu cuiquam nocueritis.“ De ceteris ambo Hispani viderint. Illi fines agris assignabunt, juraque, prout res postulabit, et privata et publica statuent.“ Olim*fortasse licebit de vobis nuntium accipere ; fortasseme aliquando juvabit extremum in hac insula mihi carissima vitæ tempus agere. Væ illi qui interea has leges meas everterit. Eum ego in cymba impositum fluctibus sævissima tempestate agitatis tradam hauriendum. ” His auditis, assensere omnes seque obedientes futuros esse polliciti sunt.Tum noster ea notavit quæ secum aveheret : vestem e pellibus a se ipso confectam, cum umbella ; hastam propria quoque arte perfectam, arcum, securimque siliceam ; psittacum, canem villosum, lamasque duos ; quæ instrumenta, quum esset solitarius, fabricaverat. His cunctis in navem translatis, secundo spirante vento, proficisci proximo die constituunt. Jamque tempus adest. Tum Crusoëus eos qui remansuri erant ad concordiam pietatemque sequendam denuo hortatus, ultimum vale clamat, et cum comitibus Friday et Sunday navem conscendit.Felicissimus ad Hamburgum cursus fuit. Quum navem Crusoëus opportune hic invenisset Londinium tendentem, a Germanicæ navis præfecto discessit, atque alteram conscendere properavit. Hæc brevi solvit ancoras. Dulcissima jam Crusoëi patria e longinquo cernitur. Jam in ostium Thamesis advenere, quum subito sæva tempestas exoritur navemque vi magna in oram conjicit. Tum quidquid valet diligentia, quidquid peritia, adhibetur ; sed frustra ; venti furor, omni conatu*major, navem abreptam in arenas agit tanta vi ut carina disrumperetur. Irruit extemplo in eam ingens aquæ vis, adeo ut de salute omnes desperarent ; navigantibus vix datur copia in scaphas desiliendi ut morti, si fieri possit, se eripiant.Sic igitur Robinson quum denuo naufragium fecisset, miser in portum proximum advenit, neque quidquam servavit præter canem qui vectum in scapha dominum natando secutus est, et psittacum in humero ejus sedentem. Multis post diebus, certior factus est umbellam vestemque pelliceam repertas esse.Portus ille ad quem appulerat scapha octo millia passuuma Londinio aberat. Audiit patrem suum senem bona valetudine uti, matrem vero, feminam optimam, obiisse. Quod quidem gravissimo eum dolore affecit. Jam Eboracum profectus, viginti quatuor horarum spatio eo advenit. Quum sequente cane et psittaco humero insidente in terram descendisset, per circumfusam spectantium turbam in hospitium proximum se contulit. Inde nuntio ad patrem misso, curavit ne senex ille optimus filium reducem nimis subito reviseret neu, tantæ non capax lætitiæ, mortem occumberet.Jam filius ipse per plateas satis sibi cognitas ad patrios penates provolat, domumque assecutus in patris gaudio trepidantis amplexus ruit. “ Mi pater ! ” “ Mi fili ! ” hæc tantum ambo eloqui potuerunt. Muti, trepidi, spiritu intercluso, alter alterius e collo pendent, donec vis benigna lacrimarum animum utriusque levavit.Interea Friday miratur frequentem*tectis urbem stupetque inhians innumera rerum miracula quæ nunc undique oculis obversantur. Quorum aspectu satiari non potuit. Ac primo die nullam rem ab alia distinguebat ; tanta enim animi perturbatio erat ut hebes oculis et animo esset.Pater Robinsonis institor erat. Propterea optavit ut filius in mercatura exerceretur, heres patris institutus. Sed filius ad laborem induratus patrem rogavit ut sibi liceret fabrorum tignariorum*artem discere. Itaque cum socio tignarii cujusdam disciplinæ se tradidit, atque brevi uterque in ea arte tantum profecerat ut ipsi magistrorum dignitatem assequerentur. Quo facto, officina communi instituta, amicitiam inter se, summo studiorum voluntatumque consensu, ad extremum vitæ diem coluerunt. Et sic perpetua tranquillitate, sanitate, industria, fortunati ambo vixere ad summam senectutem, posterique libenter retinebunt duorum memoriam hominum, qui ceteris documento erunt quomodo suæ quisque felicitatis artifex esse possit.↑Ut causas . . . ageret: plead in the law courts.↑Rectæ rationi consentaneus: consistent with good sense.↑Vereor ut concedant: I fear they will not allow.↑Siquidem . . . constabit: since it will cost.↑Conveniat: inform.↑Altum tenent: get into the open sea.↑Quod quisque . . . dejiceretur: every one held on to whatever he could grasp, for fear of being washed overboard.↑Antlias: the pumps.↑Tormentorum: cannon. (In classical Latin of coursetormentummeans merely an engine for hurling missiles.)↑Infimo . . . tabulato: the hold.↑Dolia, mercium sarcinæ: casks, merchandise.↑Ut saluti suæ consuleret: look after himself.↑Quocum versaretur: with whom he could consort.↑Aureos: would, at this date, be guineas.↑Meras nugas: mere trifles.↑Vitrum . . . tænias: glass, necklaces, knives, scissors, hatchets, ribbons.↑Fretum: channel.↑Vento reflante: the wind being contrary.↑Tabula nautica: chart.↑Vix . . . licebat: there was hardly time.↑Sacchari vecturam: cargo of sugar.↑Deprehensum: discovered.↑Succi . . . guttæ: some drops of juice squeezed from meat.↑Vernantem copiam: flourishing abundance.↑Cœli jucunda temperies: delightful climate.↑Retundunt: repress.↑Stegam: deck.↑Syrtem: a quicksand.↑Palmæ latitudine: a hand's breadth.↑Reciprocans: returning.↑Tugurium: hut.↑Vicem: fate.↑Surculos: young branches.↑Ultima: the last extremity.↑Miserabili . . . articulo: wretched crisis.↑Eodemque: and also.↑Instar parietis præruptum: broken so as to be perpendicular like a wall.↑Æstuabat: got very hot.↑Cubitum ire: to go to bed.↑Genualibus: with his garters.↑Olei . . . expressi: oil of sweet almonds.↑Lini aut cannabis: flax or cotton.↑Repetito fustis ictu: by continual beating with a stick.↑Septo: the hedge.↑Tudiculæ: a mushroom.↑Aciem cuneo similem: a sharp edge like a wedge.↑Typis impressum: printed.↑Exarata: cut.↑Lineis menstruis: lines marking a month.↑Virgulæ balænarum: whalebone.↑Viminibus salignis: willow osiers.↑Prævertit: anticipates.↑Referrent: resembled.↑Subrubros: pinkish.↑Tubercula: round lumps.↑Arisisset: pleased.↑Ungue . . . instructus: provided with a sort of hinder claw.↑Quatriduum: of four days' length.↑Sicubi: if at any time.↑Malos citreas: lemon-trees.↑Calceamenta tibialiaque: boots and stockings.↑Soccos: shoes or slippers.↑Veru . . . idoneos: to carry the spit.↑Ad hæc quum: when in addition . . .↑Ephippiis subjectam: put under their saddles.↑Infecit: seasoned.↑Cœli tempestas: weather.↑Desævierat: had become less wild.↑Alere: keep alive.↑Coqui . . . functus: playing the part of a cook.↑Si suppetant . . . copia: if a man has an abundant supply of all he desires.↑Cujus . . . conquiescam: in whose friendship with me I might find repose.↑Maculasque: meshes.↑Culicesque: gnats.↑Muria condiendam: to pickle it with brine.↑Præbuisset: might have supplied.↑Identidem omnia expertus: after repeated tests.↑Nec constabat: nor was it clear.↑Intextis ramalibus: with small branches woven together.↑Fluctibus sese invicem . . . pellentibus: by the waves chasing one another.↑Aquis subeuntibus: when it was high water.↑Tuberibus solanorum: potatoes.↑Temere: without much reason.↑Quippe quæ: whereas, it . . .↑Ut vox faucibus hæreret: it could make no noise.↑Subsultantes: frisking.↑Coagulato: curdled.↑Inseri: to be grafted.↑In nudam . . . excurrebat: extended into a bare plain.↑Quæ moliebatur consilia: the plans he was forming.↑Certiora visurus: to get more certain information.↑Rudera: rubbish.↑Solo ita molli innixum: rested on ground so rotten.↑Operariis: labourers.↑Culmo: with thatch.↑Arefierent: might be dried.↑Cacabos catinosque: saucepans and dishes.↑Operam . . . navat: works hard.↑Retractaret: did over again.↑Præfigeret: which he might fix on to . , .↑Alites: winged.↑Exacta: finished.↑Diffluebant: were dropping to pieces.↑Tignum: a long pole.↑Voces: words or expressions.↑Calceorum et tibialium: boots and stockings.↑Incisis . . . trajecit: he cut holes and drew the thread through.↑Tunicam braccasque: coat and breeches.↑Obsitam: covered over.↑Unde . . . redire: from which they say no one returns.↑Gradum corripere: to hasten its coming.↑Ne intercluderetur: lest the perspiration should be checked.↑Bulbum solani frixum: a dried potato.↑Rore madentium: dripping with dew.↑Utili . . . liceret: he could not devote some time to useful occupation.↑Nec temere: not unreasonably.↑Furfure: from the chaff.↑Superne: at the top.↑Depsendo: by kneading.↑Non ita contemnendum: by no means to be despised.↑Caseos . . . premere: make cheese.↑Querendi locus: reason for complaint.↑Cum quolibet animante: any living thing.↑Triticum: wheat.↑Insertas: which he had planted.↑Circumcidere: prune.↑Scopo: the target.↑Objecit sibi: he charged against himself.↑Fingeret: he imagined.↑Quam sibi videt, etc.: the shorter the way the better, he thought.↑Consilii compos: master of himself.↑Rusculum: his country seat.↑Cuivis ignavo . . . fuisset: would have been clear to any block-head.↑Adæquaret solo: raze to the ground.↑Cuniculum: an underground passage, like a rabbit's burrow.↑Sepositum: stored.↑Incondito: confused.↑Neci addictos: doomed.↑Prostratum adorti: setting to work on him when he was on the ground.↑Siste gradum !: stop!↑Intorquet: lets fly.↑De medio tolleretur: should be put out of the way.↑Expugnatoque: and having made themselves masters of it.↑Intuentis: as he watched.↑Hoc facere: to take the latter course.↑Quid in spatio . . . interjecto: what was going on in the space intervening . . .↑Nondum vacaverat: there had not yet been leisure.↑Laneis: woolly.↑Regem agere: play the king.↑Ea lege: on this condition.↑Vacaret: be ready to do.↑Comitatu: a court,i.e., followers.↑Spectatam: tested.↑Helluonum: gluttons.↑Sarmentorum: dry boughs.↑Zeæ: wheat.↑Insitus . . . amor: innate desire for his own safety.↑Carni . . . assideret: sit down to turn the meat on a spit.↑Popularibus: fellow-countrymen.↑Ut . . . vindicaret: that he bound Friday to himself as a servant by a legal right.↑Quo decreto: this being decided.↑Palis: stakes.↑Mirum quantum: it was wonderful how much.↑Popularium amantior: more attached to his fellow-countrymen.↑Non unius:i.e., more than one.↑Subactis: made soft.↑Fila educendi: of making yarn.↑Habere . . . rationem: take account.↑Terræ continentis: the continent.↑Præsentius auxilium: more prompt help.↑Incitatius: with greater impetus.↑Male mulctarent: would ill use.↑Perspectos: thoroughly well known.↑Acie . . . directa: having turned his gaze eastward.↑Centies superare: was a hundred times bigger.↑Stragulis: blankets, rugs.↑Blanditam: fawned.↑Supellectilem: gear.↑Cados: casks.↑Oryzæ: rice.↑Pulveris nitrati: gunpowder.↑Globulorum plumbeorum: bullets.↑Sclopeta: muskets.↑Cæla: chisels.↑Terrebras: gimlets.↑Radulas: razors.↑Runcinas: planes.↑Forfices: scissors.↑Forcipes: tongs.↑Stanneam, cupream: of tin and copper.↑Cistas: chests.↑Ocrearum: leggings.↑Sclopetorum manualium: pistols.↑Venaticos: for hunting.↑Pyrothecam: tinder-box.↑Depromptas: which he had brought out.↑Manicis: the sleeves.↑Tubo optico: a telescope.↑Funem incendiarium: lighted tow.↑Rimulæ: touch-hole.↑Expectatione Robinsonis: than what Robinson had expected.↑Collineaverat: aimed.↑Amentem . . . referre: to be like a madman.↑Remiges de plebe: common sailors.↑Ut ageret animam: give up the ghost.↑In speculis: on the watch.↑Satius duxit: thought it better.↑Una colloquendi: talking together.↑Fabro lignario: carpenter.↑Irrogatam: ordained.↑Duxerant: married.↑Ad bonam frugem: good conduct.↑Olim: some time or other.↑Omni conatu: than all they could try.↑Frequentem: crowded.↑Fabrorum tignariorum: carpenters.
Caput Vicesimum QuintumFundata colonia — Crusoëus relinquit insulam — Quod accidit in patriam redeunti — Quomodo vitam deinde honestam et beatam degit.Quibusignotum fuerat, hi ante arcem collecti decem erant. Crusoëus hæc profitetur : ea lege ipsos seditionis veniam impetraturos ut præfectum legitimum in recuperanda nave adjuvent. Quæ sententia etiam captivis denuntiatur. Tum captivis simul et liberis una colloquendi*copia data est, ut sese mutuo in fide servanda confirmarent, quum hæc sola sontibus salutis via pateret. Interim fabro lignario*mandatur ut alterius scaphæ perforatæ carinam reficiat. Tum altera præfecto, altera gubernatori traditur, nautis inter utrumque divisis, cunctique apparatu bellico instructi vela faciunt.Crusoëus, cujus fortuna ex eventu hujus incepti pendebat, tanta animi perturbatione et sollicitudine agitabatur, ut stare ibi nesciret ; nunc in spelunca sedere, nunc in collem ascendere, et quia noctu oculorum deficiebat usus, auribus captare si quid forte e nave audiret. Augebatur enim sollicitudo expectatione signi de quo inter eos convenerat. Triplex scilicet fragor ille nondum auditus erat, media jam nocte ingruente.Et jam spes omnis abierat, quum e longinquo subito sonitus fit. Crusoëus quasi e somno repente excitatus, aures erigit. Sequitur alter fragor et deinde tertius. Nunc constat navemesse expugnatam, nunc certo in Europam profecturus est. Tum amens lætitia devolare, socium in gramine recubantem excitare, amplecti, deinde ad arcem currere, sarcinasque raptim colligere. Die nondum exorto, ad collem rursus properat, eoque ubi navis in ancoris consistebat oculos intendit. Brevi conspicit præfectum navis, qui collem nonnullis comitantibus conscendit. Robinson uno impetu ejus in amplexus provolat. Tum præfectus narrat se nave feliciter admodum potitum esse, occiso nullo neque vulnerato quidem ; obscura enim nocte ita evenisse, ut neque agnosceretur ipse, neque comites a nave prohiberentur. Turbulentissimos seditionis auctores sibi quidem obstitisse, sed captos in vincula fuisse conjectos. His dictis, cibos quosdam lautiores e nave afferri jubet, lætique omnes jucundissimo convivio recreati sunt.Deinde præfectus Crusoëum rogavit quidnam nunc sibi faciendum mandaret, quo ipsi gratiam persolveret. Huic ille “ præter hesterna promissa ” ait, “ hæc tria te rogabo. Primum quidem ut hic commoreris, donec pater socii mei redierit ; tum ut me meosque in nave excipias ; denique ut seditionis auctoribus veniam des. Hæc sola delicti pœna sit ut in hac insula deserantur. ”Præfectus hæc pacta servaturum se pollicitus, captivos adduci jubet, pessimisque eorum designatis pœnam irrogatam*denuntiat ; neque illi sine lætitia hoc audierunt, conscii quippe tanti admissi facinoris. Crusoëus eos mox docuit quomodo victus petendus esset, illisque res suas omnes relicturum se promisit.Dum noster hæc loquitur, Friday magno cursu anhelans nuntiat patrem cum Hispanis advenisse. Cuncti igitur illis obviam properant. Friday ceteros prægressus in amplexus patris præcurrerat. Crusoëus non sine admiratione duas mulieres inter advenas conspexit ; Sundayque interrogatusdocet uxores esse duorum Hispanorum, quas illi in ipsa regione duxerant*. Hi vero ubi audissent Robinsonem mox profecturum, nonnullosque remiges in insula relicturum esse, rogaverunt ut sibi quoque liceret in ea remanere ; se enim omnibus auditis quæ alii memoraverant jucundiorem illa sibi sedem non optare. Quibus precibus ille libentissime annuit ; gaudebat imprimis quod duos hic spectata probitate viros relicturus esset. Sperabat enim fore ut eorum opera et exemplo ceteri ad bonam frugem*reducerentur. Hac mente alios omnes eorum auctoritati subjicere constituit.Itaque universos arcessi jubet ; sex Angli erant et duo Hispani cum uxoribus. Quibus convocatis suam Crusoëus his verbis voluntatem declaravit : “ Neminem fore spero, qui mihi jus deneget de rebus meis, hac quidem insula cum omnibus quæ in ea sunt, arbitrio meo statuendi. Opto autem ut omnium cujusque vestrum qui hic remansuri estis conditio sit beatissima ; quam ob rem vobis certas leges non habentibus meum est instituere, vestrum autem sequi.“ Hæc igitur accipite.“ Hos ambo Hispanos ego meos in insula vicarios constituo. Hi præcipient, vos parebitis. His committo apparatum omnem bellicum, atque instrumenta omnia ; ea tamen lege ut illi vobis necessaria præbeant, vos autem cum iis honeste in pace vivatis.“ Principio Deum colite ; nulla enim civitas firma, nisi fundamentum sit amor Dei.“ Proxima pietati sit justitia. Jus suum cuique tribuatur ; neu cuiquam nocueritis.“ De ceteris ambo Hispani viderint. Illi fines agris assignabunt, juraque, prout res postulabit, et privata et publica statuent.“ Olim*fortasse licebit de vobis nuntium accipere ; fortasseme aliquando juvabit extremum in hac insula mihi carissima vitæ tempus agere. Væ illi qui interea has leges meas everterit. Eum ego in cymba impositum fluctibus sævissima tempestate agitatis tradam hauriendum. ” His auditis, assensere omnes seque obedientes futuros esse polliciti sunt.Tum noster ea notavit quæ secum aveheret : vestem e pellibus a se ipso confectam, cum umbella ; hastam propria quoque arte perfectam, arcum, securimque siliceam ; psittacum, canem villosum, lamasque duos ; quæ instrumenta, quum esset solitarius, fabricaverat. His cunctis in navem translatis, secundo spirante vento, proficisci proximo die constituunt. Jamque tempus adest. Tum Crusoëus eos qui remansuri erant ad concordiam pietatemque sequendam denuo hortatus, ultimum vale clamat, et cum comitibus Friday et Sunday navem conscendit.Felicissimus ad Hamburgum cursus fuit. Quum navem Crusoëus opportune hic invenisset Londinium tendentem, a Germanicæ navis præfecto discessit, atque alteram conscendere properavit. Hæc brevi solvit ancoras. Dulcissima jam Crusoëi patria e longinquo cernitur. Jam in ostium Thamesis advenere, quum subito sæva tempestas exoritur navemque vi magna in oram conjicit. Tum quidquid valet diligentia, quidquid peritia, adhibetur ; sed frustra ; venti furor, omni conatu*major, navem abreptam in arenas agit tanta vi ut carina disrumperetur. Irruit extemplo in eam ingens aquæ vis, adeo ut de salute omnes desperarent ; navigantibus vix datur copia in scaphas desiliendi ut morti, si fieri possit, se eripiant.Sic igitur Robinson quum denuo naufragium fecisset, miser in portum proximum advenit, neque quidquam servavit præter canem qui vectum in scapha dominum natando secutus est, et psittacum in humero ejus sedentem. Multis post diebus, certior factus est umbellam vestemque pelliceam repertas esse.Portus ille ad quem appulerat scapha octo millia passuuma Londinio aberat. Audiit patrem suum senem bona valetudine uti, matrem vero, feminam optimam, obiisse. Quod quidem gravissimo eum dolore affecit. Jam Eboracum profectus, viginti quatuor horarum spatio eo advenit. Quum sequente cane et psittaco humero insidente in terram descendisset, per circumfusam spectantium turbam in hospitium proximum se contulit. Inde nuntio ad patrem misso, curavit ne senex ille optimus filium reducem nimis subito reviseret neu, tantæ non capax lætitiæ, mortem occumberet.Jam filius ipse per plateas satis sibi cognitas ad patrios penates provolat, domumque assecutus in patris gaudio trepidantis amplexus ruit. “ Mi pater ! ” “ Mi fili ! ” hæc tantum ambo eloqui potuerunt. Muti, trepidi, spiritu intercluso, alter alterius e collo pendent, donec vis benigna lacrimarum animum utriusque levavit.Interea Friday miratur frequentem*tectis urbem stupetque inhians innumera rerum miracula quæ nunc undique oculis obversantur. Quorum aspectu satiari non potuit. Ac primo die nullam rem ab alia distinguebat ; tanta enim animi perturbatio erat ut hebes oculis et animo esset.Pater Robinsonis institor erat. Propterea optavit ut filius in mercatura exerceretur, heres patris institutus. Sed filius ad laborem induratus patrem rogavit ut sibi liceret fabrorum tignariorum*artem discere. Itaque cum socio tignarii cujusdam disciplinæ se tradidit, atque brevi uterque in ea arte tantum profecerat ut ipsi magistrorum dignitatem assequerentur. Quo facto, officina communi instituta, amicitiam inter se, summo studiorum voluntatumque consensu, ad extremum vitæ diem coluerunt. Et sic perpetua tranquillitate, sanitate, industria, fortunati ambo vixere ad summam senectutem, posterique libenter retinebunt duorum memoriam hominum, qui ceteris documento erunt quomodo suæ quisque felicitatis artifex esse possit.
Caput Vicesimum QuintumFundata colonia — Crusoëus relinquit insulam — Quod accidit in patriam redeunti — Quomodo vitam deinde honestam et beatam degit.
Fundata colonia — Crusoëus relinquit insulam — Quod accidit in patriam redeunti — Quomodo vitam deinde honestam et beatam degit.
Quibusignotum fuerat, hi ante arcem collecti decem erant. Crusoëus hæc profitetur : ea lege ipsos seditionis veniam impetraturos ut præfectum legitimum in recuperanda nave adjuvent. Quæ sententia etiam captivis denuntiatur. Tum captivis simul et liberis una colloquendi*copia data est, ut sese mutuo in fide servanda confirmarent, quum hæc sola sontibus salutis via pateret. Interim fabro lignario*mandatur ut alterius scaphæ perforatæ carinam reficiat. Tum altera præfecto, altera gubernatori traditur, nautis inter utrumque divisis, cunctique apparatu bellico instructi vela faciunt.
Crusoëus, cujus fortuna ex eventu hujus incepti pendebat, tanta animi perturbatione et sollicitudine agitabatur, ut stare ibi nesciret ; nunc in spelunca sedere, nunc in collem ascendere, et quia noctu oculorum deficiebat usus, auribus captare si quid forte e nave audiret. Augebatur enim sollicitudo expectatione signi de quo inter eos convenerat. Triplex scilicet fragor ille nondum auditus erat, media jam nocte ingruente.
Et jam spes omnis abierat, quum e longinquo subito sonitus fit. Crusoëus quasi e somno repente excitatus, aures erigit. Sequitur alter fragor et deinde tertius. Nunc constat navemesse expugnatam, nunc certo in Europam profecturus est. Tum amens lætitia devolare, socium in gramine recubantem excitare, amplecti, deinde ad arcem currere, sarcinasque raptim colligere. Die nondum exorto, ad collem rursus properat, eoque ubi navis in ancoris consistebat oculos intendit. Brevi conspicit præfectum navis, qui collem nonnullis comitantibus conscendit. Robinson uno impetu ejus in amplexus provolat. Tum præfectus narrat se nave feliciter admodum potitum esse, occiso nullo neque vulnerato quidem ; obscura enim nocte ita evenisse, ut neque agnosceretur ipse, neque comites a nave prohiberentur. Turbulentissimos seditionis auctores sibi quidem obstitisse, sed captos in vincula fuisse conjectos. His dictis, cibos quosdam lautiores e nave afferri jubet, lætique omnes jucundissimo convivio recreati sunt.
Deinde præfectus Crusoëum rogavit quidnam nunc sibi faciendum mandaret, quo ipsi gratiam persolveret. Huic ille “ præter hesterna promissa ” ait, “ hæc tria te rogabo. Primum quidem ut hic commoreris, donec pater socii mei redierit ; tum ut me meosque in nave excipias ; denique ut seditionis auctoribus veniam des. Hæc sola delicti pœna sit ut in hac insula deserantur. ”
Præfectus hæc pacta servaturum se pollicitus, captivos adduci jubet, pessimisque eorum designatis pœnam irrogatam*denuntiat ; neque illi sine lætitia hoc audierunt, conscii quippe tanti admissi facinoris. Crusoëus eos mox docuit quomodo victus petendus esset, illisque res suas omnes relicturum se promisit.
Dum noster hæc loquitur, Friday magno cursu anhelans nuntiat patrem cum Hispanis advenisse. Cuncti igitur illis obviam properant. Friday ceteros prægressus in amplexus patris præcurrerat. Crusoëus non sine admiratione duas mulieres inter advenas conspexit ; Sundayque interrogatusdocet uxores esse duorum Hispanorum, quas illi in ipsa regione duxerant*. Hi vero ubi audissent Robinsonem mox profecturum, nonnullosque remiges in insula relicturum esse, rogaverunt ut sibi quoque liceret in ea remanere ; se enim omnibus auditis quæ alii memoraverant jucundiorem illa sibi sedem non optare. Quibus precibus ille libentissime annuit ; gaudebat imprimis quod duos hic spectata probitate viros relicturus esset. Sperabat enim fore ut eorum opera et exemplo ceteri ad bonam frugem*reducerentur. Hac mente alios omnes eorum auctoritati subjicere constituit.
Itaque universos arcessi jubet ; sex Angli erant et duo Hispani cum uxoribus. Quibus convocatis suam Crusoëus his verbis voluntatem declaravit : “ Neminem fore spero, qui mihi jus deneget de rebus meis, hac quidem insula cum omnibus quæ in ea sunt, arbitrio meo statuendi. Opto autem ut omnium cujusque vestrum qui hic remansuri estis conditio sit beatissima ; quam ob rem vobis certas leges non habentibus meum est instituere, vestrum autem sequi.
“ Hæc igitur accipite.
“ Hos ambo Hispanos ego meos in insula vicarios constituo. Hi præcipient, vos parebitis. His committo apparatum omnem bellicum, atque instrumenta omnia ; ea tamen lege ut illi vobis necessaria præbeant, vos autem cum iis honeste in pace vivatis.
“ Principio Deum colite ; nulla enim civitas firma, nisi fundamentum sit amor Dei.
“ Proxima pietati sit justitia. Jus suum cuique tribuatur ; neu cuiquam nocueritis.
“ De ceteris ambo Hispani viderint. Illi fines agris assignabunt, juraque, prout res postulabit, et privata et publica statuent.
“ Olim*fortasse licebit de vobis nuntium accipere ; fortasseme aliquando juvabit extremum in hac insula mihi carissima vitæ tempus agere. Væ illi qui interea has leges meas everterit. Eum ego in cymba impositum fluctibus sævissima tempestate agitatis tradam hauriendum. ” His auditis, assensere omnes seque obedientes futuros esse polliciti sunt.
Tum noster ea notavit quæ secum aveheret : vestem e pellibus a se ipso confectam, cum umbella ; hastam propria quoque arte perfectam, arcum, securimque siliceam ; psittacum, canem villosum, lamasque duos ; quæ instrumenta, quum esset solitarius, fabricaverat. His cunctis in navem translatis, secundo spirante vento, proficisci proximo die constituunt. Jamque tempus adest. Tum Crusoëus eos qui remansuri erant ad concordiam pietatemque sequendam denuo hortatus, ultimum vale clamat, et cum comitibus Friday et Sunday navem conscendit.
Felicissimus ad Hamburgum cursus fuit. Quum navem Crusoëus opportune hic invenisset Londinium tendentem, a Germanicæ navis præfecto discessit, atque alteram conscendere properavit. Hæc brevi solvit ancoras. Dulcissima jam Crusoëi patria e longinquo cernitur. Jam in ostium Thamesis advenere, quum subito sæva tempestas exoritur navemque vi magna in oram conjicit. Tum quidquid valet diligentia, quidquid peritia, adhibetur ; sed frustra ; venti furor, omni conatu*major, navem abreptam in arenas agit tanta vi ut carina disrumperetur. Irruit extemplo in eam ingens aquæ vis, adeo ut de salute omnes desperarent ; navigantibus vix datur copia in scaphas desiliendi ut morti, si fieri possit, se eripiant.
Sic igitur Robinson quum denuo naufragium fecisset, miser in portum proximum advenit, neque quidquam servavit præter canem qui vectum in scapha dominum natando secutus est, et psittacum in humero ejus sedentem. Multis post diebus, certior factus est umbellam vestemque pelliceam repertas esse.
Portus ille ad quem appulerat scapha octo millia passuuma Londinio aberat. Audiit patrem suum senem bona valetudine uti, matrem vero, feminam optimam, obiisse. Quod quidem gravissimo eum dolore affecit. Jam Eboracum profectus, viginti quatuor horarum spatio eo advenit. Quum sequente cane et psittaco humero insidente in terram descendisset, per circumfusam spectantium turbam in hospitium proximum se contulit. Inde nuntio ad patrem misso, curavit ne senex ille optimus filium reducem nimis subito reviseret neu, tantæ non capax lætitiæ, mortem occumberet.
Jam filius ipse per plateas satis sibi cognitas ad patrios penates provolat, domumque assecutus in patris gaudio trepidantis amplexus ruit. “ Mi pater ! ” “ Mi fili ! ” hæc tantum ambo eloqui potuerunt. Muti, trepidi, spiritu intercluso, alter alterius e collo pendent, donec vis benigna lacrimarum animum utriusque levavit.
Interea Friday miratur frequentem*tectis urbem stupetque inhians innumera rerum miracula quæ nunc undique oculis obversantur. Quorum aspectu satiari non potuit. Ac primo die nullam rem ab alia distinguebat ; tanta enim animi perturbatio erat ut hebes oculis et animo esset.
Pater Robinsonis institor erat. Propterea optavit ut filius in mercatura exerceretur, heres patris institutus. Sed filius ad laborem induratus patrem rogavit ut sibi liceret fabrorum tignariorum*artem discere. Itaque cum socio tignarii cujusdam disciplinæ se tradidit, atque brevi uterque in ea arte tantum profecerat ut ipsi magistrorum dignitatem assequerentur. Quo facto, officina communi instituta, amicitiam inter se, summo studiorum voluntatumque consensu, ad extremum vitæ diem coluerunt. Et sic perpetua tranquillitate, sanitate, industria, fortunati ambo vixere ad summam senectutem, posterique libenter retinebunt duorum memoriam hominum, qui ceteris documento erunt quomodo suæ quisque felicitatis artifex esse possit.