Maer alſoo diſplaiſir ende gemenelijck altoos de ſchaduwe na het contentement volght, hadde ſy nauwelijcks de voorſz Brief geleſen, ofte ſy dede hondert Pont Yſer vaſt maken aen de Been van Monſieur Caloen, ſeggende dat hy oorſake was dat ſijn Vader niet hadde willen betalen de voorſz 700. ſtucken van achten: maer niet tegen ſtaende deſe difficulteyt ende tegenſpoet hadden wy goede couragie, tot dat wy een Schip ſagen, ’twelck alleen na de Windt wachte om na Tituan te ſeylen, ſijnde de plaets gedeſtineert om de Verwiſſelinghe met de Turcken die tot Ceuta waren, te doen: Ende ’t gene ons dede vreeſen was, dat indien het ſelfde Schip ſonder ons ſoude vertrecken, wy noch wel vier ofte vijf Maenden ſouden moeten wachten, eer wy ſouden konnen imbarqueren.Daerom vonden wy goede raedt te vraghen[61]aen een Renegado ghereformeerde Maiſtre de Camp, ghenaemt Saban Gallan Agade, die onder de Turcken ende Chriſtenen ge-eſtimeert was voor een eerlijck, rechtveerdigh ende Wijs Man, ende om de waerheydt te ſegghen, het was een man van morale deughden, ghelijck ghy ſien kondt in mijn 14. Relatie. Ick gingh hem ſpreecken ende ſeyde hem: De goede naem van uwe deughden, ſoo onder de Turcken als Slaven, heeft my hier doen komen, om u raet te vragen in mijn miſerie. Hy vraeghde wie ick was? Ick ſeyde hem, ick ben Emanuel de Aranda, van Vlaenderen geboren, een van de drie Chriſtenen die verwiſſelt moeten ſijn voor de vijf Turcken die genomen ſijn op de Caravelle van Barbar Aſſan, ende volgens ſeker Contract ’twelck wy gemaeckt hebben over ſes maenden in Argiers, is een van onſe Cameraets na Vlaenderen vertrocken, ende is nu wederom gekomen tot Ceuta, alwaer hy neffens de vijf Turcken ons verwacht, ende volgens dat Contract moeten ſy ons tot Tituan leveren, om de voorſz Verwiſſelinge te doen effectueren, maer ſy doen recht contrarie: want na dat men ſoo groote ende exceſſive koſten van de Reyſe van onſe derde Cameraet,[62]door Italien ende Vranckrijck gedaen heeft, die de voorſz vijf Turcken over Engelant in Spaignen gebracht heeft, nu ſy tot Ceuta ſijn, als geſeyt is, in plaets van ons daer te ſenden, heeft de Oude Vrouw de Groot-Moeder van Moſtafa Jugles de Yſers doen leggen aen de Beenen van mijn Cameraet Ian Baptiſta Caloen, eyſſchende 700. ſtucken van achten. Sy begeertverderdat de vijf Turcken hier tot Argiers komen, ’twelck is directelijck tegens ons Contract.Saban Gallan hebbende dit mijn verhael verſtaen, ſeyde my:ick ſal my informeren van uwe ſaecke, komt morghen op deſe uyre, ick ſal u antwoort ende raet gheven: ’s Anderen daeghs gingh ick op de uyre als hy gheſeyt hadde in ſijn Huys, ende vraeghde hem met de beſte gratie als my moghelijck was, ofte hy om my ghedocht hadde: Hy antwoorde my, ick hebbe my gheinformeert van uwe ſaecke, ende ghy moet weten dat de Moeder ende Groot-Moeder van Moſtafa, dat anders niet en doen, als om te ſien ofte ſy gheen Gelt van Ian Baptiſta Caloen ſouden konnen krijgen: Daerom wacht u wel yets te belooven, ende weeſt geruſt: Gy ſult ſonder faute met het Schip dat in[63]de Haven is vertrecken, ende hoewel de Groot-Moeder van Moſtafa u dreygt, dat is niemendal: Want ſy ſoude voor geen dingh vande Werelt u alhier derven houden, noch oock Monſieur Caloen, want de twee Turcken ende de Vrienden van de andere Turcken ſouden klagen aende Baſſa. Ick bedanckte hem ſeer ootmoedelijck van ſijn goeden raet, in vergeldinge van de welcke gaf ick hem een obligatie van mijn hant, waer mede ick my obligeerde hem te betalen 25. ſtucken van achten, vvanneer ick tot Tituan ſoude ſijn, het vvelcke ick ghedaen hebbe volgens mijn belofte.Ick ging Monſieur Caloen rapport doen van dit antvvoort. Hy vvas in een kleyne kelder met een keten aen ſijn Been, ende hebbende verſtaen dat vvy met het voorſz Schip ſouden vertrecken, het vvelcke hy vviſt dat inde Haven ghereet vvas, vermeerderde ſijn couragie ſeer, ende over ’t gene dat vvy niet een ſtuyver ſouden betalen. Tervvijl ick met Monſieur Caloen ſprack, quam de Groot-moeder van Moſtafa hem voor ſtellen, ofte hy de 700. ſtucken van achten niet en vvilde betalen? maer Monſieur Caloen ſpotte met haer: Het vvelcke haer dede vermoeden,[64]dat ick hem eenigh advijs gegeven hadde, gelijck vvaer vvas, vvaer over ſy op my ſeer verſtoort was: Ende ſy quam ’s anderendaeghs mijn Patroneſſe ſpreken, ſeggende, waerom doet ghy de Yſers niet aende Beenen van uwe Duynkerckſe Slaef, op dat hy geen meer quaden raet aen ſijn Cameraet kome geven? mijn Patroneſſe antwoorde, waerom ſoude ick dat doen? mijn Duynkerckſe Slaef dient my trouwelijck, ende daerom hebbe ick geen reden de Yſers aen ſijn voeten te doen.Dien ſelfden na-middagh gaende Gerſt voor het Paert ſoecken, was by gevalle mijn Patroon niet t’huys, ende mijn Patroneſſe hadde tijt my te vertellen alles wat gepaſſeert was met de Groot-moeder van Moſtafa.’s Anderendaegs gingh ick wederom Monſieur Caloen beſoecken, ende als ick doende was te vertellen ’tgene de Groot-moeder van Moſtafa aen mijn Patroneſſe geſeyt hadde, quam de voorſz Oude Vrouw, ende ſeyde my: Doen ick laetſt-mael ten Huyſe van u Patroon was, heb ick uwe Patroneſſe geſproocken, de welcke ſonder mijne interceſſie hondert Ponden Yſers aen uwe Voeten ſoude geleydt hebben. Ick bedanckte haer van haer goede wille, haer gevende kort antwoort,[65]dat ick wel geinformeert was van de recommandatie dieſe mijnen’t wege gedaen hadde. Op dit woort wiertſe verſtoort, ende ſondt den ſelfden dagh een Turck aen mijn Patroon, om haer klachten te doen van dat ick de oorſake was dat mijn Cameraet de 700. ſtucken van achten niet wilde betalen volgens haer pretenſie, ende badt hem dat hy my een Keten aen’t Been wilde leggen, ofte ten minſten dat mijn Patroon my in haer Huys ſoude ſenden, om geleyt te worden aen de Keten met mijn Cameraet: het welcke gedaen wierde ſonder weten van mijn Patroneſſe: want ick wierde in de Straet opgenomen, ende gebracht in het Huys van de Groot-moeder van Moſtafa, alwaerſe my neffens Monſieur Caloen aen een Keten van honderdt Ponden Gewicht vaſt maeckten, ende men dede ons gaen in een kleyne Kelder, alwaer wy niet en wiſten vvat eynde deſe ſaecken nemen ſouden: Want vvy vreeſden dat men ons ſoude doen beloven eenigh gelt met ſlagen met ſtocken.Na dat vvy op die Plaets drie ofte vier uyren gevveeſt vvaren, quam een Chriſten Slaef genaemt Gregorio ons beſoecken, die van mijn Patroneſſe geſonden[66]vvas, my latende vveten door die Slaef, datſe ſeer droevigh vvas, ende datſe van die ſake gantſch niet gevveten hadde, ende indien ick eten van noode hadde, datſe my het ſenden ſoude, ende dat ick goede couragie ſoude nemen, ende dat my geen quaet ſoude over-komen; dat dit alles maer gedaen vvas door de Groot-moeder van Moſtafa om ons gelt te hebben. Deſe bootſchap van Gregorio verquickte ons ſeer, ende vvy ſonden de ſelfde Gregorio met een Billet inde Bain van Alli Pegelin by een Tapper, by vvien vvy credijt hadden, om een Vleſſche met Wijn met een Schotel Spijſe: Het vvelcke gedaen vvierde, ende alſoo de voorſz Gregorio van mijn Patroneſſe geſonden vvas, dorſte de oude Vrouvve hem niet refuſeren te komen daer vvy vvaren.Wanneer den Nacht ghekomen was, quam de oude Vrouwe met de Sleutels van de Kelder ons ſien, ende ſeyde ons: Siet toe, ſiet toe, wat ghy doet, het is nu de laetſte Nacht, ende morgen ſal het Schip na Tituan vertrecken, daerom indien ghy begheerigh ſijt uwe vrydom te hebben, geeft 700. ſtucken van achten, anderſints ſal ick u hier laten berſten als Honden. Monſieur Caloen antwoorde: Nadien[67]mijn Vader niemendal geven wil, ende gy de Brief geſien hebt, ſoo veel my aengaet, ghy weet wel dat ick niet te geven hebbe, daerom hanght my ſoo het u goet dunckt: maer gedenckt dat uwen Moſtafa in de handen ende macht van mijn Cameraet is. Gy kent hem, ende dat hy niet lijden ſal een ongelijck het welck aen ſijne Vrinden ende Cameraets gedaen wort. De oude gerimpelde Vrouwe dat hoorende wierde haeſt raſende ende uyt haer ſinnen, ende gebruyckende hare gewoonelijcke dreygementen, retireerde ſy haer, ſluytende de Kelder achter haer toe.’s Anderendaegs (ſijnde S. Andries dag) was het noch geen dagh, datſe ons quam ſeggen: De Wint is Ooſt, ende het Schip ſal op huyden vertrecken, daerom haeſt u te reſolveren oft ghy begeerte hebt vry te gaen. Wy antwoorden, ſent ons wegh, indien ghy begeerigh ſijt uwen Moſtafa te ſien, indien niet, ſullen wy Slaven blijven. Op de middagh quamen ons beſoecken twee ofte drie Chriſten Slaven, die met het voorſz Schip moſten vertrecken, (wy haddenſe uyt-ghemaeckt) om malkander adieu te ſeggen. Sy verſochten de oude Vrouw te ſpreken, ende ſeyden haer: Juffrouw, wy hebben verſtaen van onſe[68]Lants-luyden, deſe twee Slaven, dat u Soon tot Ceuta is: Wy vertrecken binnen een half uyr met het Schip na Tituan, ende van daer na Ceuta: Indien het u belieft ons yet te bevelen, wy ſullen niet nalaten u bevel te executeren. De Oude Vrouw hoorende dat het Schip gingh vertrecken, begon te roepen ende als een ſottinne uyt te donderen: Hamers, Vijlen, om de Ketens af te nemen, op dat mijn Moſtafa wederom kome, ô Chriſtenen om Gods wille helpt ons de Yſers van deſe twee Chriſtenen af-nemen: Sy luyden wel wetende datter noch geen apparentie was van ſoo haeſt te vertrecken, hielden haer als oft ſy het niet en hoorden: Ende ſeyden ons, Adieu Lants-luyden, wy ſullen rapport doen aen uwe Cameraet Saldens vande ſtaet waer in wy u gelaten hebben, ende daer mede gingen ſy wegh.Sy als deſperaet ſijnde riep hare Slavinnen, die met de Hamer niet koſten omgaen. Sy riep een van haer Na-buyrs, die ſterck arbeyde om de Keten los te maken: ondertuſſchen murmureerden wy, ſeggende, door uwe onverſadelijcke gierigheyt ſult gy oorſake ſijn dat wy miſſchien noch ſes maenden alhier ſullen blijven, ende u Neef even ſoo veel tijt tot Ceuta, neffens[69]de vier andere Turcken, wiens Vrinden u duyſent ende duyſent mael den Duyvel ſullen toe-wenſchen, om dat ghy aldus haer miſerie verlanght. Terwijl wy dus ſpraken, wierde de Keten geopent. Sy ſeyde my, loopt ras na het Huys van u Patroon, ende ſeght hem van mijnen’t wegen dat hy de Schipper wil ſpreken. Ick wiſte wel datter noch tijts genoegh was, ende dat mijn Patroon op deſe ſtont in de Meſkite (dat is de Kerck) was. Ick toonde haeſt te hebben, ende gingh recht na Huys mijn Patroneſſe bedancken voor de groote ſorge dieſe over my gehadt hadde. Sy ſeyde my datſe ſeer blijde was over mijn verloſſinge, ende dat ick mijn Been uyt het Yſer hadde, ende dat ick in hope was mijn volkomen vryheyt haeſt te hebben.Het was juyſt de uyre ende tijdt dat de Hala (dat is te ſeggen het Gebedt van de Turcken) moſte eyndigen. Ick gingh na de deure van de Meſkite mijn Patroon verwachten, ende wy gingen te gelijck de Schipper ſpreken, die ſeyde datter geen apparentie was van dien dagh te vertrecken, maer dat hy ſoude vertrecken met de eerſte goede Wint. Ick keerde met mijn Patroon na Huys, doende mijn beſte om[70]yetwes te hebben om op Zee te eten: want ick wiſte wel dat wy anders niet als oude Beſcuyt ſouden hebben om te eten. Mijn Patroneſſe gaf my een halve Majorckſe Kaes, ende twaelf ofte vijfthien ponden Wit Biſcuit. Monſieur Caloen ontfingh van de Moeder van Moſtafa mede wat. Wanneer wy gereet waren om te vertrecken, quam’er een andere difficulteyt, te weten datter een Turck met ons ſoude gaen na Tituan, die voor ſijn moeyte 50. ſtucken van achten ſoude hebben, welcke ſomme ſy ons wilden doen betalen. Maer daer wierde beſloten dat wy de helft daer af ſouden betalen, ende ſy de andere helft.Het was den 8. December, onſe Lieve Vrouwen dagh des jaers 1641. wanneer de Wint ons gantſch favorabel was. Ick ſeyde mijn Patroon ende Patroneſſe Adieu, die my duyſent goede toe-wenſchinghen gaf. Daer na ging ick met Monſieur Caloen Scheep. Wy vonden in het Schip eenige Chriſten Slaven die na Tituan toe gingen om haer vrydom aldaer te negotieren met eenige Jootſche ende Moorſche Koopluyden. Als wy alle Scheep waren, ſchoot men een Stuck Geſchut af tot een teecken dat de Pachters van de Tol het Schip ſouden komen viſiteren, ende voornementlijck[71]om te ſien oft de Chriſtenen die af gekocht waren, het recht betaelt hadden: vvant hoevvel de Patroon voldaen is, moet een Chriſten al eer hy mach vertrecken een ſekere taxt betalen.Na dat het Schip geviſiteert vvas, keerden ſy met de Boot vvederom na de Stadt, van vvaer ſy een teecken gaven dat het Schip ſoude vertrecken, vvant ſy mogen in de Stadt niet komen tot dat het Schip in Zee ſy: ende dat vvort gedaen op datſe geen Slaven ſouden ontſtelen.Wy beginnen dan de reyſe met een ſeer goede wint, tot de ongeluckige plaetſe toe, die ghenaemt wordtCabo de Tenes, gelegen ſijnde drie mijlen van Argiers. Ick noeme deſe plaets ongeluckigh, om dat de Keyſer Carolus de vijfde in het Iaer 1541. den 27. October aldaer door een tempeeſt verloor een goede ghedeelte van ſijn Galeyen ende Schepen: het welcke geſchiede wanneer de entreprinſe van Argiers manqueerde. Hier wierde de wint gantſch contrarie, ’twelck ons wederom dede keeren ter plaetſe van vvaer vvy gekomen waren: ende vvy quamen’s anderendaeghs ſeer droevigh tot Argiers. Ick gingh vvederom by mijn Patroon Mahomet, die neffens mijn Patroneſſe my vvelkom heten.[72]Wy vvaren daer noch eenige dagen eer de vvint goet vvierde. Ende vvy gingen voor de tvveede mael Scheep. De vvint vvas ons ſeer favorabel, ſoo dat vvy in drie dagen paſſeerden de Eylanden van Frumentera ende Ivica, ende vvy ſagen de Kuſte van Valencien; maer te vergeefs: vvant ten eynde van acht dagen vvaren vvy vvel geluckigh dat vvy vvederom tot Argiers koſten komen, alvvaer vvy arriveerden den 29. December.Die van de Stadt ſiende het Schip vvederom komen, meenden dat het ſijn Reyſe volbracht hadde, ende vvederom gekomen vvas: maer ſy vvaren bedrogen. Ick vvas van deſe reyſe ſeer vermoeyt, ende vande Zee ſeer onluſtig gemaeckt, om dat vvy met ons ſeſtien Chriſtenen in het kamertje voor in ’t Schip negen voet lang ende ſeven voeten breet acht daghen ende acht nachten beſloten vvaren ghevveeſt. Onder deſe ſeſtien Chriſtenen vvarender eenighe ſieck die ons ſeer incommodeerden: Ende alles vvel gheconſidereert ſijnde, ick vervvonderde my dat vvy alle niet ſieck ghevvorden ſijn, om dat gheduyrende de voorſz acht daghen de tempeeſt niet op en hiel: Soo dat niemant van ons ſeſtien in alle dien tijdt op den overloop ging[73]om ſich te reynighen vande Luyſen ofte ſich te waſſchen, maerwybleven in ons Kamertje als Honden in haer neſt.Soo haeſt als het Ancker ghevallen was, gingh ick aen Landt, ende gingh wederom na mijn Patroon, die verwondert was my wederom te ſien. Ick vertelde hem de miſerie waer in wy acht dagen geweeſt waren. Ick was ſeer droevigh dat wy onſe reyſe niet hadden konnen vervorderen: Maer de ververſchinghe op ’t Landt verquickte my wat. Ick was oock ſeer blijde te ſien de ſolemniteyten die de Turcken doen wanneer ſy Paeſſchen houden, dieſe noemen Paeſſchen vanRamedan: want ſy hebben verſcheyde Paeſſchen. Ende het jaer te voren dat ick in Argiers was, hadde ick van alle de ſolemniteyten niet gheſien: Want inde tyt van het Paeſſchen was ick ghearreſteert, in het Paleys vande Baſſa, van waer ick niet konde uyt gaen als vooren gheſeydt is. Deſe Feeſt duyrt acht daghen. En wordt met groote pracht ende vreuchde gecelebreert: Men doet alle daghen buyten de Stadt exercitien, ende ſpelen te Peerde diemen in Spaingen noemtjuego de canas: Ende de Kinderen vande Turcken doen haer trecken in kleyne Triomph-wagens: Ende de Chriſten Slaven dienen in plaets van[74]Peerden die haer loon weten. Ende daer warender eenighe die in deſe acht daghen wonnen vijftien ofte ſeſtien ſtucken van achten. De andere Chriſten Slaven verkochten aende kinderen poppegoet,ghelijckmen in Neerlandt inde Kermiſſen doet. Andere hadden haer kleyne tafel om te dobbelen, waer mede ſy oock Gelt van de kinderen wiſten te krijghen, ende alle daeghs warender worſtel ſpelen, waer in ick eenige Mooren ſeer eerdigh vondt, ende het meeſtendeel celebreerde het Paeſſchen met droncken drincken (hoewel directelijck teghens het bevel vanden Alcoran is, eenighe Wijn ende Brande-Wijn te drincken) maeckende goede cier met ſeer groote appetijt: Want ſy vaſten een maendt voor Paeſſchen, waer toe ſy alleen by dage ſubject ſijn.Deſe vaſten tijdt wordt ſoo rigoureuſelijck gheobſerveert, dat ſoo yemandt bekent wordt by daegh een beet ghegeten te hebben, ſoudemen hem ghegoten loot in ſijn Mont gieten, volghens hare wetten: Maer by nacht is het haer toeghelaten te eten: Ende om haer te laten weeten datſe behoorde te eten, doenſe langhs alle de ſtraten een Trommel-Slagher de gantſche nacht door marcheren ende ſlaen. Dit[75]Paeſſchen is de Chriſtenen mede ſeer aenghenaem: Want ghelijckmen in Nederlant op nieuwe-jaers-dagh aen de dienſt-boden yetwes geeft, ſoo gheven de Turcken oock op den dagh van Ramedans Paeſſchen eenighe danckbaerheydt; ende de eerſte drye ofte vier daghen doetmen gheen Slaven wercken.Na dat ick alle deſe ſolemniteyten gheſien hadde, bleef de windt noch contrarie tot den 14. Ianuary 1642. als wanneer wy ons voor de derde mael imbarqueerden. Wy hadden de Haven naeuwelijcks verlaten, ofte de windt wierde wederom contrarie. Maer om dat wy tweemael wederom ghekomen waren, ende eenighe Turcken onſen Schipper beſpot hadden, ſegghende dat hy ſijn Ambacht niet en kende, hem noemende onwetende ende bottert, onſe Schipper dat verwijten niet konnende verdraghen, ſwoer dat wanneer hy noch eenmael geimbarqueert ſoude ſijn, hy niet meer tot Argiers ſoude komen, ſonder dat hy ſijn reyſe volbracht ſoude hebben, al ſoude hy een Iaer op Zee blijven. De windt was ons ’t eenemael contrarie, ſoo dat wy gheſeyt ende gheoordeelt ſouden hebben dat Neptunus jalours ende nijdigh was over onſe ſchijnelijcke liberteyt: Evenwel laveerden[76]wy, hopende op een goede windt. Den achtſten dagh waren wy voor Oran, ’t welck is ontrent veertich mijlen van Argiers.Deſen ſelfden nacht, ontdeckten de Turcken die de wacht op het Schip hielen, twee andere Schepen, die het onſe continuerlijck volghden. De Schipper van ons Schip ende ſijn volck vreeſden dat deſe twee Schepen Chriſtenen waren. Maer den dagh ghekomen ſijnde, vernamen ende wierde bekent dat het twee vrybuyters van Argiers waren: Het eene was de Admirael ghenaemt Amet Arrais gheboren van Duynkercke. Onſe Schipper vraeghde oftſe geen Chriſten Schepen gheſien hadden. Wanneer wy verſtonden van neen, vervorderden wy onſe wegh: Ende na vier dagen lieten wy het Ancker vallen voor Tremeſen, alwaer wy eenighe Coopmanſchappen ontladen: Eenighe Coopluyden bleven oock aen Landt: Te weten Joden ende Moren, die in ons Schip ghekomen waren. Tremeſen plagh in voorgaende tijden een machtigh Koninckrijck te ſijn, ende de Koningh van Argiers ſijn tributaris, ende de Baſſa van Argiers ſtelt tot Tremeſen ſijn Caja (dat is ſijn Lieutenant.) Dit Koninckrijck is vande laetſte palen vanden Grooten[77]Heere: Want alhier begint het Koninckrijck van Maroc ende Fez. Den Grooten Heere is gheconfedereert met deſe Koninghen: Maer niet teghenſtaende deſe confederatie doen de Koninghen van Fez ende Maroc menighmael den Oorlogh aen die van Argiers, ſonder nochtans de confederatie te violeren: Gelijck die van Argiers menighmael oock den Oorlogh doen aen die van Tunes, ſonder dat den Grooten Heere ſich moeyt met het gene dat de Baſſas doen: Ende deſe twee Koninckrijcken komen hem toe. Sy en achten niemendal den Oorlogh te doen wanneermen gheen plaets van importantie neemt.Na dat wy drie daghen voor Tremeſen op Ancker gheleghen hadden, quam de windt uyt den Ooſten die wy van noode hadden: Wy begonnen onſe reyſe te vervorderen ſeylende in volle Zee met de windt van achteren, ſoo dat wy in weynigh uyren verre van Tremeſen raeckten: Ende alſooder vele Jootſe ende Moorſe Coopluyden tot Tremeſen ghebleven waren, waren wy by nae ſoo veel Chriſtenen als Mooren ende Turcken: Ende alſoo onder ons Slaven, voor dat wy de derde mael imbarkeerden, tot Argiers ghereſolveert was ons meeſter van het Schip te maecken, ende alle de[78]Turcken doot te ſlaen, indien de occaſie ſoude preſenteren, tot welcken eynde wy alle de circumſtantien beſpiet hadden, doen wy tweemael geimbarqueert waren gheweeſt: Siende deſe ſchoone occaſie, reſolveerden wy onſe entrepriſe te effectueren. Wy hadden oock daer toe eenighe preparatien. Den aennemer was een Spaingaert, die op den overloop ſliep met ſeven andere Chriſten Slaven, ende wy ſeſtien ſliepen in het kleyne Kamertje voor in ’t Schip, gelijck ick te vooren gheſeydt hebbe, maer hoewel dat wy gheſloten waren, koſten wy met hulpe van onſe Cameraets die op den overloop waren, het luyckje ſecretelijck opdoen, ſonder dat het de Turcken vernamen: Maer in de ſelve nacht dat wy meenden onſe entrepriſe in ’t werck te ſtellen, verſuymde ſich den Aen-nemer die het teken moſt gheven, ofte hy hadde gheen ſtoutigheydt ghenoegh: Ende de entrepriſe kreegh gheen effect, ghelijck ick breeder ſegghe in mijn 33. Relatie: Na dien nacht, hadden wy geen occaſie meer, want te nader wy aende kuſt van Spaignen quamen, te grooter vreeſe hadden de Turcken van het Schip te verlieſen, ende te meerder ſorge om de wacht te verſtercken.Het was den 9. February 1642. ende wy[79]waren op de hooghte van Malaga, ’s anderen-daeghs ontrent ten 7. uyren ſaghen wy twee Schepen die met volle Zeylen op ons aen quamen, ende onſe Schipper ende de Turcken groote vreeſe gaven, want ons Schip konde niet excuſeren onder haer Geſchut te paſſeeren. Onſe Maſt was gheſpleten, ſoo dat wy met volle Zeylen niet koſten varen om de Zee te winnen, ſy quamen ſoo na datmen haer HollantſeVlaggenſagh. De Schipper van ons Schip beval dat alle de Chriſtenen ſich ſouden nae beneden retireren, om ons op te ſluyten, daer na dede hy de boot ghereet maecken om ſijn Schip te abandonneren, ende met de voornaemſte Turcken na de kuſt van Barbarien te vluchten, ghelijck my daer na vertrocken heeft de Turck die over Monſieur Caloen, ende my ſorghe hadden, maer die twee Schepen alſooſe Coopvaerdy Schepen waren (ghelijck wy twee daghen daer na verſtonden) hadden gheen laſt te vechten ſonder daer toe ghedwonghen te worden. Onſe Patroon was ſeer blijde ſiende dat de twee ſchepen paſſeerden ſonder ons aen te taſten. Daeghs daer nae op de ſelfde uyre ſaghen wy een vrybuyter van Salé, die ons quam vraghen ofte wy gheen tydinghe hadden van eenighe Chriſten Schepen, ons informerende[80]dat de twee Hollantſche Schepen die wy daeghs te voren geſien hadden, Koopvaerdy Schepen waren, die na de Kuſt van Barbaryen toe-gewent waren.Wy hadden de Wint noch goet, ſoo dat wy den 12. February 1642. tegens den Avont het Ancker lieten vallen in een Bay anderhalf Mijle van de Stadt van Tituan af gelegen. Aldaer is een Riviere die in de Zee loopt, de Mont van dewelcke plach te dienen tot een Haven voor de Schepen die daer quamen om de Koopmanſchappen van Tituan te laden ende loſſen. Maer de Groot-Vader van de tegenwoordige Marquis van Sancta Cruz ſijnde Generael van de Galeyen van Spaignen, maeckte deſe Riviere onvruchtbaer door eenige oude Indiſche Gallioenen geladen met Steenen ende Aerde, die hy op de gront dede worpen, ende dat wierde gedaen om te verhinderen de Vry-buyterſe Schepen die de Havens ende Kuſten van Spaignen t’eenemael incommodeerden. Sijnde hier ten Ancker meenden wy alle de perijckelen die de Fortune ons ſoude konnen bereyden, te boven te ſijn gekomen, ende hoopten den ſelven Nacht op het vaſte Lant te ſlapen, maer dat was ſoo men ſeyt ſonder ſijn Weert te rekenen, want de Zee ſijnde ſeer bewogen wegens den Ooſten Wint die[81]de Middellantſche Zee in de Oceaen drijft, wilde onſe Schipper niet toe-laten dat men de Boot in Zee ſoude ſtellen, vreſende voor eenigh ongeluck. Want ghy moet weten dat deſe plaets by na tuſſchen twee Zeen is, het welcke grooter alteratie in Zee veroorſaeckte.Wy waren derhalven genootſaeckt noch twee Anckers in Zee te laten vallen, ende het grootſte quaet van allen was dat wy de Zee niet koſten bevaren, wegen de groote Wint, dat de ſelfde Bay is gelijck een halve Mane van Aerde, ende dat de Wint die uyt der Zee quam uyt der maten groot was: boven dat het Onweder ende de Tempeeſt alle uyren vermeerderde, ſoo dat het ’s anderendaeghs onmogelijck was aen Lant te gaen. De Schipper ende de Turcken waren in grooten angſt: Ende ſiende dat het Onweder grooter wierde, wiſten ſy geen remedie meer, vreeſende dat de Kabels mochten breken, ende het Schip tegens een Klippe raken, ende in duyſent ſtucken breken, ſonder eenige hope van yemant te ſalveren die in het Schip waren.De Schipper deſpererende van remedie dede uyt de plaets daer wy ſeſthien Chriſtenen waren (verwachtende alle oogenblick de Schip-braeck) roepen een Chriſten Slaef[82]van Noorwegen geboren, genaemt Hans Maurus, een Man in de Navigatie ſeer ervaren. Hy vraeghde hem oft hy geen remedie wiſt om dit groot perijckel te ontgaen? De Slaef antwoorde, indien ghy mijnen raet wilt volgen, ſie ick met de hulpe Gods een middel om ons leven te ſalveren ſoo veel als wy ſijn, maer het Schip moet breecken. De Schipper vraeghde, wat moet men doen om ons leven te ſalveren? Men moet het Voor-zeyl gereet maken, op dat men die op een oogenblick aen de Wint mach ſtellen: Ende men moet het Schip wenden, om met volle Zeyl op het zant te varen, toonende het Lant ontrent een Muſquet-ſchoot van ons, anders ſal de Windt ons tegens de Klippen in ſtucken werpen. Dien raet wierde goet gevonden, ende men maeckte het zeyl gereet gelijck geordonneert was.Het was tegens de Middagh dat ſulcx geſchiede, ende de Tempeeſt continueerde noch: ’t Welck de Turcken ſiende, alſooſe ſeer ſuperſtitieux ſijn, deden ſy haerSalamet de gewoonlijcke Ceremonien, doende beloften datſe Aelmoeſſen ſouden gheven wanneerſe aen Lant ſouden komen: maer alſooſe geen Miracul ſagen, reſolveerden ſy een Offerhande te doen aen haer Propheet[83]Mahomet, het welcke de laetſte toevlucht van de Turcken is wanneerſe op Zee in perijckel ſijn: Ende wort aldus gedaen: Sy nemen een levendigh Schaep (om welcke oorſaecke de Schepen altoos voorſien ſijn van levendige Schapen om haer daer van in ſoodanige occaſien te dienen) ende indien by geval yemant onder haer is die tot Meca geweeſt is om te ſien de plaets waer het Lichaem van haer Propheet leyt, die ſnijt met veel belachelijcke Gebeden ende ſolemniteyten het Beeſt in vier ſtucken, ende worpt die quartieren op de vier ſijden van het Schip in Zee. Onder ons Chriſtenen recommandeerden wy ons aen Gods barmhertigheyt.Hans Maurus waer van ick te voren geſeyt hebbe, ſeyde ons, dat de Tempeeſt ſoude grooter worden tot de midder-nacht toe, ende dat de Kabels dan ſouden breken. Hy oordeelde dat door de groote ervarentheyt die hy van de Zee hadde. Den Nacht quam aen, ende de Turck die de ſorge hadde het Luyckje van het Kamertje daer wy waren te ſluyten, quam na gewoonte, ende wy baden hem, dat indien het Schip ſoude moeten door gaen op de genade van de Golven, hy het Luyckje ſoude willen open doen, op dat yder een ſich mochte ſalveren ende ſijn leven verlengen het beſte hem mogelijck[84]ſoude ſijn, ’t ſy met ſwemmen ofte anderſints, ’twelck de Turck ons beloofde te doen. Ter Midder-nacht ſijnde juyſt Volle Maen, brack de Kabel van ons Ancker, ende de twee andere Anckers, door dienſe maer 15. Vamen Kabels hadden, ende door het bewegen van het Schip, hielden niet langer, maer wierden voort geſleept: Doen meenden wy alle ſonder aſſiſtentie te ſterven in het Kamertje daer wy geſloten waren, maer de Turck hiel ons ſijn belofte. Hy dede het Luyckje open; ſeggende, Chriſtenen komt alle boven, wy moeten alle te gelijck ſterven: Men konde maer een teffens door het Luyckje paſſeren het welcke een groote confuſie veroorſaeckte, want yder wilde eerſt uyt-gaen.Komende op den Overloop ſagh ick daer een ware af beeldinge van het laetſte Oordeel: want de Turcken waren alle achter op het Schip, roepende met open Kelen, om hulpe van haren Propheet Mahomet. Rontom de groote Maſt waren eenige Joden, die Abraham, Iſaac ende Moyſes aenriepen; ende wy Catholijcke Chriſtenen addreſſeerden onſe Gebeden aen Jeſus Chriſtus ende aen ſijn Heylige Moeder. De andere Gereformeerde ende Schiſmatijcke Chriſtenen baden Godt mede aen op haer[85]wijſe uyt een goet herte: ick verſekere u dat de arghſte van den hoop ſeer devoot was. Wy waren in deſe miſerie ende confuſie een goeden tijt: Ende ſiende dat de twee andere Anckers het Schip niet vaſt en hielden, maer langs de gront geduyrigh voort ſleepten, braken de Kabels. Terſtont ſtelde men het Voor-zeyl aen de Wint, ende het Schip wende met een ongelooflijcke raſſigheydt ende kracht met het voorſte na het Lant. Hans Maurus riep in’t Nederduyts, wacht u van de Maſt, ick vreeſe datſe vallen ſal. Maer daer en brack niemendal; maer thien ofte twaelf Turcken vielender van den Overloop in Zee: Ende alſoo de Wint de Zee met ſoo grooten kracht op het Lant wierp, wierdenſe terſtont met hulpe van de Zee op het Lant geworpen. Dat alles geſchiede in een oogenblick tijts, ende het Schip, rakende het Lant, borſte, ende by na alle dieder op waren, ſprongen in de Zee, vreſende dat het Schip ſoude ſplijten: Alſoo ick ſagh dat het Schip na het Lant toe helde aen de zijde daerſe alle in Zee ſprongen, vreeſde ick dat het door het geſtadigh bewegen om ſoude vallen, door de groote Wint, ſoo dat ick niet langer op den Overloop dorſte blijven, maer ſprongh mede in Zee, alwaer ick by geluck gront voelde,[86]ende over eynde bleef ſtaen, maer geen langen tijt, want de Zee bewogen ende gedreven ſijnde door de groote Wint ſmeet my elcke oogenblick ter neder; ſoo dat ick genootſaeckt was drie ofte vier Vamen lang te ſwemmen, ende daer mede wierde ick op ’t Lant geworpen.Ick danckte Godt uyt goeder herte; ſoeckende terſtont mijn Cameraet Monſieur Caloen, want hoewel dat ick hem in Zee hadde ſien ſpringhen, wiſte ick nochtans niet oft hy het Landt gekreghen hadde ofte niet. Hy hadde oock die ſorghe over my: Na dat wy malkander ghevonden hadden, danckten wy Godt dat wy van dat perijckel ontkomen waren. Daer na ging ick ſoecken den Turck die met ons van Argiers gekomen was, om ſorghe voor ons te hebben. Ick vonde hem in een Troup van Chriſten Slaven, Turcken, ende Joden, die haer dicht by malkander hielden als Schapen, om haer te verwarmen: Want alſoo wy ’t eenemael nat waren, ſtierven wy by na van koude. Men telde het ghetal van die geſalveert waren, ende bevonden datter meer als twintigh ontbraken. Maer korts daer na quamenſe alle by de groote Troup, uyt-genomen twee, te weten een Joodſche Jonghe die verdroncken[87]was, ende een Turck die half ſot was. God danck wy waren uyt het pericul van de Zee, maer niet uyt het pericul van de Barbaren, die haer reſidentie houden langhs de Kuſt in groot getal: Ende indienſe ons ongeluck geweten hadden, ende dat het Schip tegens het Landt geſtrant was, ſy ſouden ſonder twijffel met groote menichte toe-gelopen hebben, om te nemen alles wat wy hadden, ende ons doodt te ſlaen ſonder eenige barmhertigheyt: maer onſe Schipper ſont terſtont twee Turcken, die de Wegh na Tituan wiſten, ſijnde anderhalf Mijl van daer, die de Gouverneur adverteerden van ons ongeluck, ende verſochten eenige aſſiſtentie tegens de Barbaren.Dit alles geſchiede inde midnacht, ſijnde nat ende ſtervende van koude. Maer by gheluck waſſer een Turck die een Yſer Dooſje ende een Vier-Slagh hadde, waer mede wy terſtont Vier hadden, ende aenſtaken ’t gene wy by de handt vonden, ſtocken, Tonnen, ende andere dingen die de Zee aen Landt geworpen hadde. Wy paſſeerden den nacht ſoo wy beſt konden. Met het aenkomen vanden dagh quamen de Barbaren van verre ſien ofter niet te ſtelen was: Maer alſoo wy 70. Perſoonen waren, dorſten ſy niet nader komen: Buyten dat die[88]van de Stade terſtont met een goede parthye Peerden quamen om de Coopmanſchap die wy geſalveert hadden wegh te voeren. De Gouverneur van Tituan quam in Perſoon met een Compagnie van twintigh Gewapende Peerden op ſijn Africaens, met langhe Lancien.De Turck die ſorghe over ons hadde, huerde een Peert voor hem ende voor ſijn bagagie, wel verſtaende de reſt die hy gheberght hadde. Want alſoo de Tempeeſt teghens het aenkomen vanden dagh begon op te houden, ontlade men de bagagie vande Paſſagiers: Ende her meeſte deel vande Coopmanſchap wierde geberght, maer nat ende bedorven. Wanneer men ’s Morgens in het Schip quam om de Coopmanſchappen te ſalveren, als gheſeydt is, vont men de Turck Alli, die wy meenden dat verdroncken was. Hy was in de Hutte boven de Kajuyt, alwaer hy een Vleſſche met Brande-wijn van de Capiteyn gevonden hadde, ende daer hadde hy ſich droncken gemaeckt gelijck een Beeſt, ſonder eenige kenniſſe te hebben van het pericul dat gepaſſeert was.Monſieur Caloen ende ick huyrden onder ons tween een Peert, ende reden beyde daer op, d’eene achter, ende quamen ontrent de Middagh tot Tituan. De Jode die met ons[89]was, dede ons een Logement hebben voor ons Gelt in het Joden Quartier, alwaer alle de Joden woonen. Na dat wy twee dagen tot Tituan geweeſt vvaren, ginger eenCafila(dat is een troupe Volcks die te ſamen marcheren) met de vvelcke mede twee Moren vertrocken, ſijnde Perſoonen van conditie, die na Ceuta gingen om aldaer te blijven als Pand-Luyden, op dat de Paters verloſſers (die na Ceuta toe gingen) met meerder verſekertheyt na Tituan mocht komen, om met de Gouverneur te tracteren over het af koopen van de Chriſten Slaven. Wy waren ſeer blijde dat wy die occaſie hadden, om aen onſe Cameraet Saldens te ſchrijven, die ſoo wy dachten tot Ceuta moſte ſijn met de vijf Turcken: Want het gebeurt ſomwijlen, dat wanneerder eenigh verſchil is tuſſchen de twee Gouverneurs van deſe twee plaetſen, ſy met malkander geen communicatie hebben twee ofte drye maenden langh.Wy ſchreven met deſe Cafila na Ceuta (gelovende dat onſe Cameraet Saldens daer was, want hy hadde uyt die plaets aen ons geſchreven) ende twee dagen daer na quam de Cafila wederom met twee Paters-verloſſers vande HeyligeDrievuldicheydt. Haer komſte veroorſaeckte groote blijſchap, ſoo[90]onder de Chriſten Slaven, als onder de Borgers. Want de eenen hoopten haer vrydom te krijgen, ende de anderen Gelt. Wy ginghen terſtont de Paters verloſſers groeten die ons een Brief gaven, die uyt Ceuta geſchreven was van een Spaenſe Edelman genaemt Don Martin de Penaloſa: Den inhoudt van deſe Brief was dus, Uwen Cameraet Reynier Saldens, verdrietende hier tot Ceuta te ſijn, is na Gibralter ghegaen, om ſich wat te vermaken: Maer hy heeft my ordre gelaten u te voorſien van het ghene dat ghy van noode ſoudt mogen hebben: Ende alſoo ick ſie by u Brief dat ghy verſoeckt te hebben 200. ſtucken van achten, ſende ick u hier neffens ordre aen een Moorſe Coopman, genaemt Alli Tigarino, om u die Somme te tellen, ende de ſelfde Coopman ſal Borghe voor u ſijn, dat ghy inde Stadt ſult moghen blijven ſonder verobligeert te ſijn te gaen inde Mamore (welcke een Gevangeniſſe is onder de Aerde) ende ick ſal terſtont aen Reynier Saldens ſchrijven dat hy hier kome om de wiſſelinge vande vijf Turcken (die Godt Lof wel te paſſe ſijn) te effectueren voor u tvveen.Deſe tijdinghe gaf ons groot contentement: Maer wy hadden alreede vergeten dat droefheyt na vreughde komt. De vijf[91]Turcken wandelden over de Straten van Ceuta, ende dat op Borge van twee Moorſe Koopluyden die ordinaris tot Ceuta reſideren. Ende alſoo onſe Cameraet Saldens tot Gibralter was, Moſtafa Iugles geloovende dat hy vvederom na Vlaenderen vvas ghegaen, ofte na een plaetſe in Spaignen verre van daer, ſchreef een Brief tot Tituan aen de Turck die ons bewaerde, dat Reynier Saldens doen hy in Vlaenderen was belooft hadde 700. Stucken van achten te contribueren tot de af-koopinge die ſijn Ouders betaelt hadden voor Monſieur Caloen, ende dat men ons in de Mamore ſoude ſtellen, tot dat wy de voorſz ſomme ſouden belooft hebben te betalen. Den inventeur hier van was Tubram Arrais een van de vijf Turcken die tot Ceuta uyt-gaf dat Monſieur Caloen ende ick voor ons vertreck tot Argiers belooft hadden 700. Stucken van achten te betalen. De Turck die ons bewaerde hebbende die Brief ontfangen, communiceerde die met de correſpondenten van de Ouders van Moſtafa Iugles, die goet-vonden ons in de Mamore te ſtellen, ſoo om te ſien oft ſy de 700. ſtucken van achten konden krijgen, als om te toonen acte van devoir aen de Ouders van Moſtafa. De Turck die ons bewaerde rapporteerde ’tgene ſy gereſolveert[92]hadden, ende ſeyde dat hy gheen ſchult daer in hadde, ende bracht ons in de Mamore.Het is een Verwelfſel dertigh Voeten onder de Aerde, verdeelt in drie parthyen. Het grootſte ghedeelte mach ontrent 28. Voeten langh ende 24. Voeten breet ſijn, de twee andere ghedeelten ſijn kleynder: Ende daer vvierden ordinaris 170. Chriſten Slaven vaſt gehouden. Deſe Gevangeniſſe heeft geen ander licht als drie Tralien die om hoogh ſijn in’t midden van de Straet, ende aen yder Tralie is een Haecke met een Touvv, ende vvanneer eenige Chriſtenen by daegh daer voor by paſſeren, brengen ſy door barmhertigheydt Water aen de arme Slaven, ofte indienſe Gelt hebben, koopenſe vvat voor haer: ende dat Touvv met die Haeck dient om vveder te halen ’tgene men de armen geven vvil. De Cipier van deſe Gevangeniſſe laet niemant daer binnen komen, ſonder yets te geven. In deſe Gevangeniſſe iſſer geen Privaet, maer de Gevangens ende de Slaven die daer ſijn, moeten haer dienen van Potten op de Spaenſche maniere: Die Potten hanghen rontom de Muyren, ’twelck dient voor Tapiſſerie ende Wieroock te gelijck; want ick ſweer u voorwaer dat wy alle Morgens wel genoegh[93]geparfumeert waren. Daer en boven is het niet gheoorlooft die ledich te maecken als ’s Avonts, ende dan opent de Gevangens-Bewaerder een gantſche Tralie, ende men trecktſe met de Haeck om hoogh: Ende yder Pot moet aende Concerge betalen een Borbe (ſijnde ſoo veel als een Duyt in Nederlandt) het welcke my dunckt een groote wreetheyt te ſijn, ende alle die gene welcke in deſe miſerable Gevangeniſſe ſijn, moeten op de Vloer ſlapen, ten ware dat men haer toe-liet tegens de Muyren Touwen te ſcheeren, gelijck men in de Schepen doet. Maer daer is ſoo veel Volcx, ende de plaets is ſoo kleyn, als ick geſeyt hebbe, dat die arme Slaven ſlapen gepackt gelijck Haringen: Het welcke (voornamentlijck in de Somer door de Hette) ſoo veel Luyſen ende andere ellenden veroorſaeckt, dat men eſtimeert dat het ſoo moeyelijck is daer te ſijn als op de Galeye te roeyen. Wy waren daer in de Winter. Maer het gene dat ons meeſt incommodeerde, was by Nacht wanneer yeder een gerangeert was in ſijn plaets om te ſlapen: Want eenige ſchelmachtige Iongens Mooren, om de arme Chriſtenen te incommoderen, quamen by Nacht vuyligheyt, Steenen, Water ende andere dingen werpen door de Tralien; ende dat gebeurde[94]eenige Nachten drie ofte vier malen, welcke alarme obligeerde allen den genen die daer ontrent ſliepen, op te ſtaen: vvant alſooſe alle op de Aerde ſliepen, die terſtont niet op ſtont, vvas in pericul van ſijn Cameraets met Voeten getreden te vvorden, de Vloer ſijnde bedeckt van Lichamen.Monſieur Caloen ende ick ſliepen in een Hol, alvvaer vvy niet ghenootſaeckt vvaren op te ſtaen om die allarme, ende dat door de faveur die ons dede een Ridder van S. Jacob genaemt Don Hieronimo de Figuroa, een Spaignaert geboren van Cordua, mede Slaef, die ons groot playſier dede. Hy ſeyde ons dat hy ſijn Tafel inde Mamore koft met vier andere Slaven voor 10. enckele Realen ter maendt. Monſieur Caloen ende ick verſochten vande Partye te ſijn. Wy vvierden daer ontfanghen, betalende gelijck de andere, ende vvy vvaren ſeer vvel getracteert in qualiteyt van Slaven, ende hadden ſoo veel te eten als de nature van noode hadde aen een gedeckte Tafel: Onſe Waert vvas een Spaignaert, die derthien Iaren aen malkander in deſe Gevangeniſſe gevveeſt vvas, vvinnende ſijn leven op die maniere, ende onder deſe 170. Slaven vvarender maer vijf, die de middel hadden ſoo vvel getracteert te vvorden.[95]Sijnde in deſe miſerie, quam onſe Cameraet Reynier Saldens wederom tot Ceuta, alwaer hy mijn Brief ontfingh, daer in ick hem adviſeerde alles watter paſſeerde, ende dat wy in de Mamore waren, waer van de oorſake waren de vijf Turcken die tot Ceuta waren, om datſe aen de Turck die ons bewaerde ordre hadden gegeven ons in de Mamore te ſetten, tot dat vvy de 700. ſtucken van achten, die hy in Vlaenderen ſijnde, ſoo de ſelfde Turcken ſeyden, belooft ſoude hebben. Ende om te toonen dat Monſieur Caloen ende ick niemendal belooft hadden aengaende de voorſz ſomme, gelijckſe tot Ceuta voor-gaven, ſonde ick oock een Brief in Turcks geſchreven van de Turck die ons bewaerde, daer in hy ſeyde dat wy niet anders belooft hadden als 25 Stucken van Achten voor hem, ende deVracht van onſe Perſonen op het Schip van Argiers op Tituan. Maer hoewel de Turck ſeyde dat hy geſchreven hadde als voorſz, ende hy my de Brief open ghegeven hadde, ſchreef ick nochtans aen Saldens aldus: Laetſe leſen ende uyt-leggen, ende indien ghy het goet vint, addreſſeertſe, maer laet niet de vijf Turcken aen Ketenen te leggen, ende doetſe in de Mamore van Ceuta gaen, die noch moeyelijcker is als die van Tituan:[96]vvant ſy is onder een Oven, de vvelcke een onverdragelijcke Hette veroorſaeckt.De Paters-verloſſers, vande welcke ick gheſproken hebbe hier te vooren, quamen wederom tot Ceuta, ſonder datſe een Chriſten afgekocht hadden: Ende dat was om datſe met den Gouverneur van Tituan niet hadden konnen accorderen: Want ſy accorderen gemeenelijck op deſe maniere: Datſe een derden deel in Gelt ſullen betalen, ende de twee derde parten in ſoodanighe Coopmanſchappen naer advenant, ſoo veel het Pont, ofte Mate, ofte ghetal, tonende een monſter van alle de ſoorten. Ende het verſchil was dat de Gouverneur de Coopmanſchappen niet wilde ontfanghen tot ſoodanighen prijs als de Paters die eſtimeerden. Ende daer en boven wilde hy de Paters obligeren eerſt dertich Slaven die hem toe quamen af te koopen, voor de ſomme van twee hondert Ducaten yder. Waer toe de Paters gheenſints wilden verſtaen, ende de Paters ſeyden (niet ſonder reden) dat ſoo langh alſer Spaenſe Slaven ſijn, konnen wy geen Slaven van andere Natie af kopen, om dat de aelmoeſen die wy brengen, ghegheven ſijn in Spaingen om Spaignaerts af te koopen, ende dat is de reden waerom de Paters verloſſers haer retireerden ſonder yets uyt te rechten.[97]Ick gaf mijn Brief aen een Chriſten die vry was, welcke ging in Compagnie van die Paters na Ceuta, hem recommanderende deſelfde te gheven in eyghen handen van Saldens, ’t welck hy dede, ſeggende dat hy ons daeghs te vooren ghelaten hadde inde Mamore van Tituan: Het welcke Saldens verſtaen hebbende, wierde ſeer verſtoort: Ende alſoo hy ſeer rou ende haeſtich was, hebbende de confirmatie daer van by mijn Brief verſtaen, dede hy terſtont de vijf Turcken inde Mamore van Ceuta komen: Ende ſijnde voor het inkomen der ſelfde, ſeyde hy aende Capiteyn, Hibraim Arrais (de welcke was een vande vijf)Pilla Baſſo, dat is te ſeggen in Franco, leght hem op de Aerde, ende laet de vier hem de Armen ende Beenen houden om met Stocken op fijn Rugge ende Billen geſlaghen te worden: Want Saldens hadde de Stock in ſijn Handt, hebbende die forme van Iuſtitie gheleert wanneer hy met ons tot Argiers was. Hibraim Arrais begon ſich te ontkleeden al ſchreyende met veele ſchoone woorden, ende de andere vier Turcken beefden ghelijck een Bladt op een Boom door vreeſe datſe de ſelfde wegh ſouden paſſeeren. Alle die voor by ginghen (want dat gheſchieden op de ſtraet)[98]bleven ſtaen om het eynde van deſe Tragedie te ſien. Onder andere kijckers paſſeerden daer mede twee Turckſe Coopluyden, die tot Ceuta om haer Negotie waren, die tot Saldens ſeyden, wat vvilt ghy doen met deſe Slaven, ſijnſe niet ongheluckigh ghenoech Slaven te ſijn ſonder geſlagen te ſijn? Saldensantvvoordemet een vvreet gelaet, ick vvil tvvee ofte drie van die ondanckbare Verraders met ſtocken Doodt ſlaen, ick hebſe hier vry door de Stadt laten vvandelen, ende niet tegenſtaende deſe courtoiſie, hebbenſe mijn Cameraet inde Mamore van Tituan doen ſetten, hoevvelſe goede borge gheſtelt hebben, alvvaerſe noch ſijn in duyſent meſerien, ende deſe Honden vvandelen hier door de Stadt op haer ghemack, ende hebben duyſent ende duyſent Logens tot Tituan geſchreven om ons Gelt door haer booſe practijcken tegens alle maniere van Iuſtitie af te perſſen.Doen ſpraecken de tvvee Coopluyden met de vijf Turcken in haer ſpraecke. Daer na ſeyden ſy aen Saldens. Slaet deſe Slaven niet, vvy ſullen hier Borge ſtellen dat uvve Cameraets uyt de Mamore ſullen gaen, ende hier komen met de eerſte Cafila: Wy ſullen morghen ſchrijven dat men haer uyt de Mamore laet gaen. Saldens thoonde[99]daer mede niet te vreden te ſijn, maer dat hy ſe ſlaen vvilde: Nochtans door tuſſchen ſpreecken van eenighe Capiteynen van het Garniſoen liet hy ſich ſpreecken om met de tvvee Turckſe Coopluyden by de Gouverneur te gaen, de vvelcke doen vvas de Marquis de Miranda, ende Saldens ende de tvvee Turcken ſeyden haer redenen. Na dat hy de tvvee partyen gehoort hadden, hebbende haer ten laetſten doen accorderen, ſchreef hy een brief aen den Gouverneur van Tituan van deſen Inhout. Sendt my met de eerſten Cafila tvvee Chriſtenen ghenaemt Ian Baptiſta Caloen ende Emanuel de Aranda, u beloovende op de trouvve van een Chriſten ende Ridder, dat ſoo haeſt als de Chriſtenen hier ſullen ſijn, ick liberteyt ſal geven aen de vijf Turcken genaemt Moſtafa Iugles, Hibraim Arrais, Alli Tigarino, Rodes Moſtafa, ende Moſtafa Oiga.Ende alſoo, ghelijck ick te vooren gheſeyt hebbe, de Paters verloſſers wederom na Ceuta gekeert waren, om datſe eenighe difficulteyt met de Gouverneur van Tituan hadden, ende tot Ceuta een Jode woonde van groote reputatie wegen ſijn rijckdom, die ſich moeyde met het verſchil tuſſchen de Paters verloſſers ende de Gouverneur te vergelijcken (ofte beyde zyden te bedriegen)[100]ende hy ’s anderendaeghs moſte vertrecken, gafmen hem de brief vande Marquis, met ordre die in eygen handen vanden Gouverneur van Tituan te leveren, het welck hy den volghenden dach als hy daer gekomen was, dede: Ende men liet ons dien ſelfden avondt uyt de Mamore gaen, met permiſſie door de Stad ende buyten te wandelen, wanneer het ons ſoude believen. Wy gingen terſtont in het Joden quartier na onſe Camer, die in onſe abſentie ingenomen was vande Turck die ſorge over ons hadde. Wat de reſt aengaet wat inde Mamore paſſeerde ſoo langh als wy daer in geſloten waren, ſult ghy konnen ſien in mijn 7. ende 13. Relatie.Wy wandelden binnen ende buyten de Stadt met de Turck die ons bewaerde, verwachtende de Cafila om na Ceuta te gaen. Monſieur Caloen ende ick koſten yder een witte Mantel, ghenaemt inde Moorſe ſprake eenAlbornos, ende een roode Muts, ſijnde de dracht die de Chriſtenen draghen vvelcke haer vryheyt verkreghen hebben. Alle de Chriſten Slaven, die vvilden, gaven ons Brieven om aen hare Vrienden ende Ouders te addreſſeren. Ende ghelijcker niet inde Werelt is dat ſijn beginſel ende eynde niet en heeft, vvilde de goede Godt[101]een eynde van onſe ſlavernye maecken. De Jode die mediateur vvas tuſſchen de Paters Verloſſers ende de Gouverneur van Tituan, hebbende het verſchil vergeleecken (ofte om beter te ſegghen, beyde bedrogen) maeckte ſtaet den naeſten dag te vertrecken, vvelcke vvas den 23. Maert 1642.Yder uyre ſcheen ons een Iaer te ſijn, vvy namen tvvee huyr-Peerden van een Moor die met de ſelfde Cafila moſt na Ceuta vertrecken. Wy deden tvvee Jonghe hoenderen accommoderen met Sout ende Peper, om op den vvegh te eeten, ende een groote Kanne met goede Wijn.Wy vertrocken uyt de Stadt van Tituan, vergheſelſchapt van de Ridder Philips de Cherf, ende eenige andre Chriſten Slaven onſe Vrienden, tot op ontrent een Vierendeel mijls uyt de Stadt, alvvaer vergaederden alle die met den voorſz Cafila moſten vertrecken. Wy gingen ſeer blijde te Peerde ſitten, ſeggende adieu aen die ons accompagneerden, de vvelcke droevig vvaren datſe noch moſten blijven in die miſerable ſtaet van ſlavernie. Sy keerden vveder na de Stadt, ende vvy vervorderden dien avont onſe reyſe ontrent tvvee mijlen op een Landt vvelckers Aerde tot Ceuta toe niet beboomt noch bevvoont vvordt; Maer[102]t’ eenemael vvoeſt, hoevvel dat het Landt ſeer goet ende Vruchtbaer is. Wy traden van ’t Peerdt af ende ontladende onſe Muylen, hieuvven drie ofte vier Turcken met haer Houvvers een goet deel Houts, ende maeckten Vier. Want in dat Landt ghelijck mede in Spaignen is het by Nacht ſeer kout. Yder een voegde ſich ronts om het Vier, ende al ’t gene hy mede ghebrocht hadde. Wy noodigden eenige voornaemſte Turcken vanden hoop om met ons te eten, vvaer van ſy haer excuſeerden, ſegghende, dat de Hoenderen van Chriſtenen gedoot vvaren, ende daerom moghten ſy daer van niet eten. Ick ſvvoer dat een Turck die ghedoot hadde, ghelijck vvaer vvas: Want vvy droegen die Hoenderen om haer op de Wegh te tracteren, ende ick kenne haer grimmagie, voornementlijck van de Turckſe Koopluyden: Indienſe Vrybuyters van Argiers gevveeſt vvaren, ſouden ſy ſoo ſcrupuleux niet gevveeſt ſijn: Na dat vvy vvel gegeten hadden, ſliepen vvy by het Vier.Den volghende dagh een uyre voor het rijſen vande Sonne vertrocken vvy na Ceuta, ende van het Velt alvvaer vvy gheſlapen hadden tot Ceuta toe vonden vvy niet een Menſch, noch eenigh voet-ſtap dat eenighe[103]Menſchen oyt daer ghewoont hadden, als de Ruinen van een Huys: Op de Wegh ſchoot een Turck te Peerde ſittende met ſijn Roer een Wildt Vercken, maer alſoo de Turcken daer van niet mogen eten, beloofde Monſieur Caloen haer twee ſtucken van achten indienſe het voor ons wilden tot aen de Stadt brenghen; Het welcke ſy ſeer geerne deden, het ſelfde ſnydende in vier Quartieren, die men op de Muylen leyde. Wanneer de Cafila ontrent een Mijl af by de Stadt begon te naderen, moetmen ſeeckere Wegh nemen om van de ſchilt-wacht van Ceuta te moghen ontdeckt worden. Ende wanneermen door die Wegh komt, dat beteeckent Vrienden.Wanneerwy ontrent twee Muſquet ſchooten van de Stadt af approcheerden, ſeyde ſekere Moor aen Monſieur Caloen ende my: Chriſtenen blijft hier, ick hebbe ordre u alhier te houden tot dat de vijf Turcken alhier ſijn: Men hadde niet te repliceren; Ick gaf mijn gety-Boeck aen een Jode die inde Stadt ging, om aen Monſieur Saldens te dienen voor een teecken, wel wetende dat hy mijn Gety-Boeck wel kende, ende dat wy aldaer waren, op dat wy inde Stadt ſouden moghen komen. Deſe dingen geſchieden ontrent ten 9. uyren voor middagh, ende wy bleven[104]daer tot drie uyren na middag, ſonder een menſch te ſien als de Moor die ons bewaerde, verwachtende met goede devotie de vijf Turcken. Wy konden niet imagineren waerom datmen ons ſoo langhen tijt dede wachten. Maer tuſſchen drie ende vier uyren na-middagh ſagen wy de Poort openen ende de Val-brugghe neder vallen, met eenen komende een Compagnie van dertigh Peerden ligt gewapent op ſijn Moors, voor aen met lancien ende leere ſchilden, diemen in Spaens noemtAdarga, ende een van die troup wel ghemonteert liep een ſtuck Geſchuts ſchoot af om het Veldt te ontdecken. Doen ſtelde hy ſijn Muts op ſijn Lancie tot een teecken datter geen embuſcaden vvaren. Die vande troup dat teecken geſien hebbende ſepareerden haer, ſich ſtellende op eenige avenuen. De Capiteyn van deſe Troup vvenſte ons geluck met onſe vryheydt, ende ſeyde ons, uvve cameraet ſpreeckt met de Gouverneur vande Stadt om u te laten inkomen. Terwijl ick met de Capiteyn ſprack, ſag ick uyt de Stadt komen een troupe voet-volck van ontrent hondert ende vijftig mannen, vvelcke troupe formeerde een kleyn ſlach-orde tuſſchen de peerden ende de Stad. Daer na ſagh ick noch ontrendt honderdt Turckſe ende Moorſe ſlaven uyt komen, yder[105]geladen met tvvee ſvvare yſere ketenen, met een groote pot op haer rugge, ende ſy quamen tuſſchen de ſlagh-ordre van ’t Voet-Volck ende de Stadt Fonteyn-vvater in haer Potten ſoecken: ende dat vvierde ghedaen tvvee ofte driemael ter vveecke met de ſelfde neerſticheyt, ſoo door vreeſe datſe vande Barbaren mogten overvallen vvorden, als van haer ſlaven te verlieſen.Hebbende geſien alles watter paſſeerde, vvaren vvy ſeer vervvondert hoe het quam dat Saldens ſoo langh vertoefde te komen. De reden vvas dat de Gouverneur van de Stadt van Ceuta door ſijn voornoemde brief aen de Gouverneur, van Tituan belooft hadde de vryheyt te geven aen de vijf Turcken ſoo haeſt als vvy tot Ceuta ſouden gearriveert ſijn: ’t vvelck hy op die tijdt niet konde doen, om datmen openbaer vviſt dat men aldaer een ſchip van Tanger vvas vervvachtende: Ende indien de voorſz vijf Turcken, doen na Tituan vertrocken hadden, ſoudenſe ſonder tvvijffel daer van advijs gegeven hebben aen de Vry-buyters van die Stadt, ende daerom ſoude het ſelfde Schip in groot perijckel ghevveeſt ſijn van genomen te vvorden. Daer en boven vvaren vvy in ſeer groot perijckel ende hazardt, om genootſaeckt te ſijn vvederom na Tituan te[106]gaen, van vvaer vvy gekomen vvaren, ofte buyten de Stadt in groot perijckel vande Barbaren te blijven, de vvelcke menighmael komen onder het Geſchut vande Stad: maer onſe Cameraet Saldens vviſte met hulpe van Don Martin Penaloſa ſijne ſaken ſoo vvel te doen, dat de Gouverneur de vijf Turcken riep ende haer ſeyde, het is vvaer dat ick mijn vvoordt aende Gouverneur van Tituan geingageert hebbe, dat ick vijf Turcken vry ſoude ſtellen, ſo haeſt als de tvvee Chriſtenen hier aende poort ſouden ſijn, ende nu ſy ghearriveert ſijn, en derve noch en mach ick u vryheyt niet geven volgens mijn belofte, om dat gy vveet dat men hier een Schip rijckelijck gheladen van Tanger verwacht: Maer om te toonen dat ick een Ridder van mijn woordt ben, ſullen de twee Chriſtenen wederom na Tituan gaen, ofte ſy ſullen daer buyten blijven tot dat het voorſz Schip ſal gearriveert ſijn: Maer indien ghy te vreden ſijt dat de twee Chriſtenen inde Stadt komen, belove ick u als een Ridder, dat ſoo haeſt als het ſelfde Schip hier gearriveert ſal ſijn, ick u vry ſal laten gaen, ende ondertuſſchen ſal ick u van deſe tijt voor vry verklaren.De Turcken accepteerden deſe conditie, haer vertrouwende op de beloften van de[107]Gouverneur, makende nochtans een ſchrift daer van, ’t welck Saldens ons ’s avonts ontrent vier uyren liet weten, ende dat hy by ons ſoude komen, maer dat hy noch eerſt met de Gouverneur moſt ſpreecken. Ende hy quam een halve uyre daer na by ons vergheſelſchapt met Don Martin de Penaloſa, dewelcke door courtoſie hem in alle ſijne affairen aſſiſteerde. Het is onmoghelijck uyt te drucken het contentement ende blijſchap die wy ontfinghen, ſiende onſe Cameraet in goede geſontheyt, na wiens tegenwoordigheydt wy ſoo menighmael verſmacht waren. Hy was aende andere zijde niet minder verblijdt. Na dat wy malkander omhelſt hadden, wenſten ons alle de genen die daer teghenwoordigh waren gheluck voor onſe liberteyt. Ende wy ginghen alle te ghelijck inde Stadt van Ceuta, meer verheucht als de Keyſers van Romen wanneerſe triumpherende binnen de Stadt van Romen quamen: Wy ginghen den Gouverneur de Handen kuſſen, hem preſenterende het hooft van het Wilt Vercken, hier voren ghementioneert, ende wanneer wy uyt ſijn Paleys ginghen, quamen de vijf Turcken ons wellekom heten, ons gheluck wenſchende voor onſe vrydom. Sy quamen met ons in onſe Herberghe alwaer wy[108]haer deden drincken. Sy vraeghden ons nieuws van hare Vrienden tot Argiers, ende wy vertelden malkander onſe fortuynen die ghepaſſeert waren. Het was doen dat wy onder ons drien het meeſte contentement ende grootſte plaiſier hadden dat wy oyt gehadt hadden, ende ons leven langh ſullen hebben.Maer gelijck ick menighmael gheſeydt hebbe, dat blijſchap ende contentement altoos voor ſchaduw van haer Lichamen hebben yets moeyelijcks ende verdrietigh, begon onſe Cameraet Saldens ons te vertrecken dat wanneer een van de Turcken tot Brugge in Gevangeniſſe was, Chriſten geworden was. Wy raet-ſlaeghden de ſake onder ons, wat wy daer in doen ſouden: Want indien wy ſeyden dat hy Chriſten geworden was, mochte de Gouverneur hem niet laten gaen; ende alſoo hy ſijn woordt aende Gouverneur van Tituan geingageert hadde, ſoude hy ons ſonder twijfel wederom gheſonden hebben. Want het was een Ridder die ſijn ſaecke wel verſtonde aengaende ’t ghene waer toe hy verobligeert was wanneer hy ſijn woordt aen een Mahometanſe Gouverneur ghegeven hadde, ende belachte den ghenen die leeren datmen niet ghehouden is ſijn Woordt te houden[109]aen een eenig Volck dat van een andere Religie ofte Secte is. Hem te laten gaen, wetende dat hy een Chriſten was, was teghens onſe couſcientie. Wy vraeghden raet, aen een oude Ridder, die het Naturel van de Turcken beter verſtonde, dan die ghene welcke met een goeden yver ſonder Wijſheydt, den Turck bekeert hadden. Sijn advijs was dat Saldens met den Turck alleen ſoude ſpreecken, op deſe wijſe, Alli (ſoo was hy genaemt) gy weet dat gy in Vlaenderen Chriſten gheworden ſijt, wat is nu uwe meeninge? Indien hy ſeydt, ick ben Chriſten, ende ick wil in de Chriſtelijcke Apoſtoliſe ende Roomſe Religie blijven, dan ſal Saldens ſegghen: Gaet by de Gouverneur, ende ſeght hem dat ghy Chriſten ſijt, ende dat ghy hier blijven wilt, ende gaet dat aen uwe vier Cameraets ſeggen: Dan ſal de Gouverneur in preſentie van ſijn Cameraets hem vragen ofte hy na ſijn Vaderlandt wil gaen: Indien hy ſeydt neen: Ende dat hy Chriſten is, ſal hy blijven, ende de Gouverneur ſal daer van ontlaſt ſijn. Saldens ſtelde dit advijs te werck; Maer Alli antwoorde dat hy wederom na ſijn Vaderlandt wilde gaen: Waeromme wy na dit ons devoor deſe ſaecke verlieten ſonder ons meer daer mede te moeyen.[110]Den 24. Marty 1642. was den dagh van onſe volkomen vryheydt, waer op een ſeecker Vrind van my deſe twee Chronijck-ſchriften ghemaeckt heeft, het eene van de welcke thoont den dagh van mijne Gevangheniſſe, ende het andere van mijn Verloſſinghe.Chronijck-ſchrift van mijn Gevangeniſſe.MensIs aVgVstI DIe XXII CaptVs.Chronijck-ſchrift van mijn verloſſinghe.MartII XXIIII. reDVCtVs fVIt.’s Anderendaeghs na ons arrivement ginghen wy alle drye inde groote Kerck van Ceuta onſe devotie doen: Deſelfde Kerck is genaemt de Kerck van onſe Lieve Vrouwe van Africa, ende is de Metropolitane Kerck. Wy kuſten de handen van den Biſſchop, die een oude Heylighe man was, ende alle ſijnen treyn beſtonde in een ſwarte Slaef. Hy vreeſde ons ofte wy Chriſtenen waren (hy wilde ſeggen, Catholijcken.) Wy antwoorden hem, dat wy Apoſtoliſche,[111]Roomſe Catholijcke waren, ende ghetrouwe onderdanen van ſijn Majeſteyt den Koningh. Op dit antwoordt gaf de goede Biſſchop ons de Zegeningh, blijvende totCeutaacht daghen om na Gibralter te gaen met een wel gewapende Brigantijn, want die paſſagie is ſeer periculeux. Deſe Brigantijn was van vier Bancken, ende op yder Banck waren twee ſoldaten om te roeyen, die haer Wapenen ghereet hadden. Wy paſſeerden in vier uyren van Africa in Europa, niet ſonder groote vreeſe van noch eens vande Turcken genomen te worden: Want ick kende deſe ſoldaten ſoo goede Zee-luyden te ſijn, als de Engelſche Schipper wanneer vvy genomen vvierden ſich een manhaftich ſoldaet thoonde.Maer vvy quamen door Godts ghenade tot Gibralter. Wy bleven daer drye dagen onſe devotie doen in een Capelle, een quartier uyrs buyten de Stadt gelegen, ende juyſt vvaer de minſte diſtantie is tuſſchen Africa ende Europa, ghenaemt de Capelle van onſe Lieve Vrouvve van Europa, ſeer gefrequenteert van alle de ghenen die hare Ouders ende Vrienden in Slavernye hebben. Wy vertrocken van Gibralter te Peerde na Cadix, de vvelcke tvvee dagh reyſen ſijn, Monſieur Caloen ende Ick met onſe vvitte[112]Mantels ende roode Mutſen; Waer door alle de perſonen die eenige van haer Vrinden in ſlavernie hadden, op de Wegh ende inde Dorpen vvaer vvy een voet op ’t Landt ſetten, by ons quamen om te weten ofte wy geen Brieven ofte ten minſten eenige tijdinge hadden van hare Ouders ofteVrienden. Tot Cadix ſijnde maeckten wy Chriſten klederen, ende vertrocken van daer na Madrid, alwaer wy alle drye twee Maenden te ſamen bleven.Weynich daghen daer na vertrock Saldens met ſijn oude Meeſter de Marquis van Salero na het Legher in Catalogne, ende Monſieur Caloen ende ick quamen tot S. Sebaſtiaen in Biſcajen, ende paſſeerden ſonder paſpoort door gants Vranckrijck, ons vertrouwende op de atteſtatie vande Paters Verloſſers dat wy uyt de ſlavernye quamen. Maer wy noemden ons Hollanders, ſonder atteſtatie te thoonen. Wanneer wy tot Parijs waren, wierden wy gheinformeert, dat de Gouverneur tot Diepen ende Calis de Paſſagiers ſcherp examineerden, wanneerſe na Engelandt willen vertrecken: Ende om onſe examinatie niet onderworpen te ſijn, gingen wy tot Rouan in een Hamburger Schip dat na Schotlandt toe gingh. Wanneer wy in Zee waren, ſeyden wy de[113]Schipper dat wy wel in Engelandt wilden ſijn, doet ons by Douvre aen Landt ſetten, wy ſullen de Boots-Geſellen die roeyen ſullen yets tot Drinck-Gelt geven. De Boot wierde in Zee gheſet, ende men brocht ons na ons begeren aen Landt een half Mijl van Douvre, alwaer wy te voet gingen. Ende daeghs daer aen vertrocken wy van daer met het Packet Boot na Duynkercke.Soo quam ick dan na verſcheyde Fortuynen ende avonturen tot Duynkercke, in mijn ghedachten overleggende de moeyelijckheden, perijckelen, ſchoone eſchaperinghen, ydele hopen, voorſpoeden, tegenſpoeden, ende duyſendt andere reſcontres die ick ghehadt hadde alle de tijdt van deſe mijn Reyſe, aengaende mijn Lichaem geworpen als een Bal, maer veel meer aengaende mijn Geeſt: Ende my repreſenterende de dinghen die ghepaſſeert waren, was ick ſoo ſeer niet gedreven als bewogen gelijck de Golven van de Zee na dat de Zee ſtil gheworden is, op een ooghenblick niet konnen ſtil worden. Soo was ick dan ſeer blijde de Klocken van mijn Lieve Vaderlandt te ſien, waer na ick duyſendt ende duyſendt mael mijn wenſchen ende ſuchten gheſonden hadde, my repreſenterende het ſoete gheſicht van mijne Lieve Vrienden,[114]ende van mijn beminde ende goede Moeder, aen wien tot die tijdt toe mijn Broeders ende Suſters om importante redenen mijn Gevangheniſſe ende andere ongelucken verborghen hadden ghehouden, haer ſomwijlen doende ghelooven dat ick ſieckelijck was, ſomwijlen andere dinghen die niet waer waren, maer ten minſten de waerheydt ghelijck: Ende my onderhoudende met ſoodanighe ende diergelijcke ghedachten, quam ick den 20. Auguſti 1642. inde Stadt van Brugge, ghevende duyſendt dancken aen de Goddelijcke goetheydt ende Bermhertigheydt, die in ſoo veel periculen ſoo ter Zee als te Lande my gheleydt hadde tot de Poort vande Stadt van mijn Geboorte, in goede gheſonde diſpoſitie, alwaer ick vonde mijn Moeder, Broeders ende Suſters. Ick ſoude wel groote moeyte moeten doen om uyt te drucken het playſier ende blijdtſchap die wy hadden als wy malkander in goede geſontheyt vonden: Niet wetende aen wat ſijde die meeſt ghevoelijck was: Maer ghelijck ghy verſtaen hebt by de loop van mijn Reyſe, dat droefheyt ende rouwe de ſchaduwen ſijn die blijtſchap ende contentement volghen, kont ghy het ſelfde noch hier ſien; want weynigh daghen na mijn weder-komſte ſtorven[115]mijn Lieve Moeder ende ſchoon-Broeder, die ick de eeuwighe ruſte toe vvenſche, latende oock mijn penne ruſten, u bedanckende lieve Leſer van uvve patientie.
Maer alſoo diſplaiſir ende gemenelijck altoos de ſchaduwe na het contentement volght, hadde ſy nauwelijcks de voorſz Brief geleſen, ofte ſy dede hondert Pont Yſer vaſt maken aen de Been van Monſieur Caloen, ſeggende dat hy oorſake was dat ſijn Vader niet hadde willen betalen de voorſz 700. ſtucken van achten: maer niet tegen ſtaende deſe difficulteyt ende tegenſpoet hadden wy goede couragie, tot dat wy een Schip ſagen, ’twelck alleen na de Windt wachte om na Tituan te ſeylen, ſijnde de plaets gedeſtineert om de Verwiſſelinghe met de Turcken die tot Ceuta waren, te doen: Ende ’t gene ons dede vreeſen was, dat indien het ſelfde Schip ſonder ons ſoude vertrecken, wy noch wel vier ofte vijf Maenden ſouden moeten wachten, eer wy ſouden konnen imbarqueren.Daerom vonden wy goede raedt te vraghen[61]aen een Renegado ghereformeerde Maiſtre de Camp, ghenaemt Saban Gallan Agade, die onder de Turcken ende Chriſtenen ge-eſtimeert was voor een eerlijck, rechtveerdigh ende Wijs Man, ende om de waerheydt te ſegghen, het was een man van morale deughden, ghelijck ghy ſien kondt in mijn 14. Relatie. Ick gingh hem ſpreecken ende ſeyde hem: De goede naem van uwe deughden, ſoo onder de Turcken als Slaven, heeft my hier doen komen, om u raet te vragen in mijn miſerie. Hy vraeghde wie ick was? Ick ſeyde hem, ick ben Emanuel de Aranda, van Vlaenderen geboren, een van de drie Chriſtenen die verwiſſelt moeten ſijn voor de vijf Turcken die genomen ſijn op de Caravelle van Barbar Aſſan, ende volgens ſeker Contract ’twelck wy gemaeckt hebben over ſes maenden in Argiers, is een van onſe Cameraets na Vlaenderen vertrocken, ende is nu wederom gekomen tot Ceuta, alwaer hy neffens de vijf Turcken ons verwacht, ende volgens dat Contract moeten ſy ons tot Tituan leveren, om de voorſz Verwiſſelinge te doen effectueren, maer ſy doen recht contrarie: want na dat men ſoo groote ende exceſſive koſten van de Reyſe van onſe derde Cameraet,[62]door Italien ende Vranckrijck gedaen heeft, die de voorſz vijf Turcken over Engelant in Spaignen gebracht heeft, nu ſy tot Ceuta ſijn, als geſeyt is, in plaets van ons daer te ſenden, heeft de Oude Vrouw de Groot-Moeder van Moſtafa Jugles de Yſers doen leggen aen de Beenen van mijn Cameraet Ian Baptiſta Caloen, eyſſchende 700. ſtucken van achten. Sy begeertverderdat de vijf Turcken hier tot Argiers komen, ’twelck is directelijck tegens ons Contract.Saban Gallan hebbende dit mijn verhael verſtaen, ſeyde my:ick ſal my informeren van uwe ſaecke, komt morghen op deſe uyre, ick ſal u antwoort ende raet gheven: ’s Anderen daeghs gingh ick op de uyre als hy gheſeyt hadde in ſijn Huys, ende vraeghde hem met de beſte gratie als my moghelijck was, ofte hy om my ghedocht hadde: Hy antwoorde my, ick hebbe my gheinformeert van uwe ſaecke, ende ghy moet weten dat de Moeder ende Groot-Moeder van Moſtafa, dat anders niet en doen, als om te ſien ofte ſy gheen Gelt van Ian Baptiſta Caloen ſouden konnen krijgen: Daerom wacht u wel yets te belooven, ende weeſt geruſt: Gy ſult ſonder faute met het Schip dat in[63]de Haven is vertrecken, ende hoewel de Groot-Moeder van Moſtafa u dreygt, dat is niemendal: Want ſy ſoude voor geen dingh vande Werelt u alhier derven houden, noch oock Monſieur Caloen, want de twee Turcken ende de Vrienden van de andere Turcken ſouden klagen aende Baſſa. Ick bedanckte hem ſeer ootmoedelijck van ſijn goeden raet, in vergeldinge van de welcke gaf ick hem een obligatie van mijn hant, waer mede ick my obligeerde hem te betalen 25. ſtucken van achten, vvanneer ick tot Tituan ſoude ſijn, het vvelcke ick ghedaen hebbe volgens mijn belofte.Ick ging Monſieur Caloen rapport doen van dit antvvoort. Hy vvas in een kleyne kelder met een keten aen ſijn Been, ende hebbende verſtaen dat vvy met het voorſz Schip ſouden vertrecken, het vvelcke hy vviſt dat inde Haven ghereet vvas, vermeerderde ſijn couragie ſeer, ende over ’t gene dat vvy niet een ſtuyver ſouden betalen. Tervvijl ick met Monſieur Caloen ſprack, quam de Groot-moeder van Moſtafa hem voor ſtellen, ofte hy de 700. ſtucken van achten niet en vvilde betalen? maer Monſieur Caloen ſpotte met haer: Het vvelcke haer dede vermoeden,[64]dat ick hem eenigh advijs gegeven hadde, gelijck vvaer vvas, vvaer over ſy op my ſeer verſtoort was: Ende ſy quam ’s anderendaeghs mijn Patroneſſe ſpreken, ſeggende, waerom doet ghy de Yſers niet aende Beenen van uwe Duynkerckſe Slaef, op dat hy geen meer quaden raet aen ſijn Cameraet kome geven? mijn Patroneſſe antwoorde, waerom ſoude ick dat doen? mijn Duynkerckſe Slaef dient my trouwelijck, ende daerom hebbe ick geen reden de Yſers aen ſijn voeten te doen.Dien ſelfden na-middagh gaende Gerſt voor het Paert ſoecken, was by gevalle mijn Patroon niet t’huys, ende mijn Patroneſſe hadde tijt my te vertellen alles wat gepaſſeert was met de Groot-moeder van Moſtafa.’s Anderendaegs gingh ick wederom Monſieur Caloen beſoecken, ende als ick doende was te vertellen ’tgene de Groot-moeder van Moſtafa aen mijn Patroneſſe geſeyt hadde, quam de voorſz Oude Vrouw, ende ſeyde my: Doen ick laetſt-mael ten Huyſe van u Patroon was, heb ick uwe Patroneſſe geſproocken, de welcke ſonder mijne interceſſie hondert Ponden Yſers aen uwe Voeten ſoude geleydt hebben. Ick bedanckte haer van haer goede wille, haer gevende kort antwoort,[65]dat ick wel geinformeert was van de recommandatie dieſe mijnen’t wege gedaen hadde. Op dit woort wiertſe verſtoort, ende ſondt den ſelfden dagh een Turck aen mijn Patroon, om haer klachten te doen van dat ick de oorſake was dat mijn Cameraet de 700. ſtucken van achten niet wilde betalen volgens haer pretenſie, ende badt hem dat hy my een Keten aen’t Been wilde leggen, ofte ten minſten dat mijn Patroon my in haer Huys ſoude ſenden, om geleyt te worden aen de Keten met mijn Cameraet: het welcke gedaen wierde ſonder weten van mijn Patroneſſe: want ick wierde in de Straet opgenomen, ende gebracht in het Huys van de Groot-moeder van Moſtafa, alwaerſe my neffens Monſieur Caloen aen een Keten van honderdt Ponden Gewicht vaſt maeckten, ende men dede ons gaen in een kleyne Kelder, alwaer wy niet en wiſten vvat eynde deſe ſaecken nemen ſouden: Want vvy vreeſden dat men ons ſoude doen beloven eenigh gelt met ſlagen met ſtocken.Na dat vvy op die Plaets drie ofte vier uyren gevveeſt vvaren, quam een Chriſten Slaef genaemt Gregorio ons beſoecken, die van mijn Patroneſſe geſonden[66]vvas, my latende vveten door die Slaef, datſe ſeer droevigh vvas, ende datſe van die ſake gantſch niet gevveten hadde, ende indien ick eten van noode hadde, datſe my het ſenden ſoude, ende dat ick goede couragie ſoude nemen, ende dat my geen quaet ſoude over-komen; dat dit alles maer gedaen vvas door de Groot-moeder van Moſtafa om ons gelt te hebben. Deſe bootſchap van Gregorio verquickte ons ſeer, ende vvy ſonden de ſelfde Gregorio met een Billet inde Bain van Alli Pegelin by een Tapper, by vvien vvy credijt hadden, om een Vleſſche met Wijn met een Schotel Spijſe: Het vvelcke gedaen vvierde, ende alſoo de voorſz Gregorio van mijn Patroneſſe geſonden vvas, dorſte de oude Vrouvve hem niet refuſeren te komen daer vvy vvaren.Wanneer den Nacht ghekomen was, quam de oude Vrouwe met de Sleutels van de Kelder ons ſien, ende ſeyde ons: Siet toe, ſiet toe, wat ghy doet, het is nu de laetſte Nacht, ende morgen ſal het Schip na Tituan vertrecken, daerom indien ghy begheerigh ſijt uwe vrydom te hebben, geeft 700. ſtucken van achten, anderſints ſal ick u hier laten berſten als Honden. Monſieur Caloen antwoorde: Nadien[67]mijn Vader niemendal geven wil, ende gy de Brief geſien hebt, ſoo veel my aengaet, ghy weet wel dat ick niet te geven hebbe, daerom hanght my ſoo het u goet dunckt: maer gedenckt dat uwen Moſtafa in de handen ende macht van mijn Cameraet is. Gy kent hem, ende dat hy niet lijden ſal een ongelijck het welck aen ſijne Vrinden ende Cameraets gedaen wort. De oude gerimpelde Vrouwe dat hoorende wierde haeſt raſende ende uyt haer ſinnen, ende gebruyckende hare gewoonelijcke dreygementen, retireerde ſy haer, ſluytende de Kelder achter haer toe.’s Anderendaegs (ſijnde S. Andries dag) was het noch geen dagh, datſe ons quam ſeggen: De Wint is Ooſt, ende het Schip ſal op huyden vertrecken, daerom haeſt u te reſolveren oft ghy begeerte hebt vry te gaen. Wy antwoorden, ſent ons wegh, indien ghy begeerigh ſijt uwen Moſtafa te ſien, indien niet, ſullen wy Slaven blijven. Op de middagh quamen ons beſoecken twee ofte drie Chriſten Slaven, die met het voorſz Schip moſten vertrecken, (wy haddenſe uyt-ghemaeckt) om malkander adieu te ſeggen. Sy verſochten de oude Vrouw te ſpreken, ende ſeyden haer: Juffrouw, wy hebben verſtaen van onſe[68]Lants-luyden, deſe twee Slaven, dat u Soon tot Ceuta is: Wy vertrecken binnen een half uyr met het Schip na Tituan, ende van daer na Ceuta: Indien het u belieft ons yet te bevelen, wy ſullen niet nalaten u bevel te executeren. De Oude Vrouw hoorende dat het Schip gingh vertrecken, begon te roepen ende als een ſottinne uyt te donderen: Hamers, Vijlen, om de Ketens af te nemen, op dat mijn Moſtafa wederom kome, ô Chriſtenen om Gods wille helpt ons de Yſers van deſe twee Chriſtenen af-nemen: Sy luyden wel wetende datter noch geen apparentie was van ſoo haeſt te vertrecken, hielden haer als oft ſy het niet en hoorden: Ende ſeyden ons, Adieu Lants-luyden, wy ſullen rapport doen aen uwe Cameraet Saldens vande ſtaet waer in wy u gelaten hebben, ende daer mede gingen ſy wegh.Sy als deſperaet ſijnde riep hare Slavinnen, die met de Hamer niet koſten omgaen. Sy riep een van haer Na-buyrs, die ſterck arbeyde om de Keten los te maken: ondertuſſchen murmureerden wy, ſeggende, door uwe onverſadelijcke gierigheyt ſult gy oorſake ſijn dat wy miſſchien noch ſes maenden alhier ſullen blijven, ende u Neef even ſoo veel tijt tot Ceuta, neffens[69]de vier andere Turcken, wiens Vrinden u duyſent ende duyſent mael den Duyvel ſullen toe-wenſchen, om dat ghy aldus haer miſerie verlanght. Terwijl wy dus ſpraken, wierde de Keten geopent. Sy ſeyde my, loopt ras na het Huys van u Patroon, ende ſeght hem van mijnen’t wegen dat hy de Schipper wil ſpreken. Ick wiſte wel datter noch tijts genoegh was, ende dat mijn Patroon op deſe ſtont in de Meſkite (dat is de Kerck) was. Ick toonde haeſt te hebben, ende gingh recht na Huys mijn Patroneſſe bedancken voor de groote ſorge dieſe over my gehadt hadde. Sy ſeyde my datſe ſeer blijde was over mijn verloſſinge, ende dat ick mijn Been uyt het Yſer hadde, ende dat ick in hope was mijn volkomen vryheyt haeſt te hebben.Het was juyſt de uyre ende tijdt dat de Hala (dat is te ſeggen het Gebedt van de Turcken) moſte eyndigen. Ick gingh na de deure van de Meſkite mijn Patroon verwachten, ende wy gingen te gelijck de Schipper ſpreken, die ſeyde datter geen apparentie was van dien dagh te vertrecken, maer dat hy ſoude vertrecken met de eerſte goede Wint. Ick keerde met mijn Patroon na Huys, doende mijn beſte om[70]yetwes te hebben om op Zee te eten: want ick wiſte wel dat wy anders niet als oude Beſcuyt ſouden hebben om te eten. Mijn Patroneſſe gaf my een halve Majorckſe Kaes, ende twaelf ofte vijfthien ponden Wit Biſcuit. Monſieur Caloen ontfingh van de Moeder van Moſtafa mede wat. Wanneer wy gereet waren om te vertrecken, quam’er een andere difficulteyt, te weten datter een Turck met ons ſoude gaen na Tituan, die voor ſijn moeyte 50. ſtucken van achten ſoude hebben, welcke ſomme ſy ons wilden doen betalen. Maer daer wierde beſloten dat wy de helft daer af ſouden betalen, ende ſy de andere helft.Het was den 8. December, onſe Lieve Vrouwen dagh des jaers 1641. wanneer de Wint ons gantſch favorabel was. Ick ſeyde mijn Patroon ende Patroneſſe Adieu, die my duyſent goede toe-wenſchinghen gaf. Daer na ging ick met Monſieur Caloen Scheep. Wy vonden in het Schip eenige Chriſten Slaven die na Tituan toe gingen om haer vrydom aldaer te negotieren met eenige Jootſche ende Moorſche Koopluyden. Als wy alle Scheep waren, ſchoot men een Stuck Geſchut af tot een teecken dat de Pachters van de Tol het Schip ſouden komen viſiteren, ende voornementlijck[71]om te ſien oft de Chriſtenen die af gekocht waren, het recht betaelt hadden: vvant hoevvel de Patroon voldaen is, moet een Chriſten al eer hy mach vertrecken een ſekere taxt betalen.Na dat het Schip geviſiteert vvas, keerden ſy met de Boot vvederom na de Stadt, van vvaer ſy een teecken gaven dat het Schip ſoude vertrecken, vvant ſy mogen in de Stadt niet komen tot dat het Schip in Zee ſy: ende dat vvort gedaen op datſe geen Slaven ſouden ontſtelen.Wy beginnen dan de reyſe met een ſeer goede wint, tot de ongeluckige plaetſe toe, die ghenaemt wordtCabo de Tenes, gelegen ſijnde drie mijlen van Argiers. Ick noeme deſe plaets ongeluckigh, om dat de Keyſer Carolus de vijfde in het Iaer 1541. den 27. October aldaer door een tempeeſt verloor een goede ghedeelte van ſijn Galeyen ende Schepen: het welcke geſchiede wanneer de entreprinſe van Argiers manqueerde. Hier wierde de wint gantſch contrarie, ’twelck ons wederom dede keeren ter plaetſe van vvaer vvy gekomen waren: ende vvy quamen’s anderendaeghs ſeer droevigh tot Argiers. Ick gingh vvederom by mijn Patroon Mahomet, die neffens mijn Patroneſſe my vvelkom heten.[72]Wy vvaren daer noch eenige dagen eer de vvint goet vvierde. Ende vvy gingen voor de tvveede mael Scheep. De vvint vvas ons ſeer favorabel, ſoo dat vvy in drie dagen paſſeerden de Eylanden van Frumentera ende Ivica, ende vvy ſagen de Kuſte van Valencien; maer te vergeefs: vvant ten eynde van acht dagen vvaren vvy vvel geluckigh dat vvy vvederom tot Argiers koſten komen, alvvaer vvy arriveerden den 29. December.Die van de Stadt ſiende het Schip vvederom komen, meenden dat het ſijn Reyſe volbracht hadde, ende vvederom gekomen vvas: maer ſy vvaren bedrogen. Ick vvas van deſe reyſe ſeer vermoeyt, ende vande Zee ſeer onluſtig gemaeckt, om dat vvy met ons ſeſtien Chriſtenen in het kamertje voor in ’t Schip negen voet lang ende ſeven voeten breet acht daghen ende acht nachten beſloten vvaren ghevveeſt. Onder deſe ſeſtien Chriſtenen vvarender eenighe ſieck die ons ſeer incommodeerden: Ende alles vvel gheconſidereert ſijnde, ick vervvonderde my dat vvy alle niet ſieck ghevvorden ſijn, om dat gheduyrende de voorſz acht daghen de tempeeſt niet op en hiel: Soo dat niemant van ons ſeſtien in alle dien tijdt op den overloop ging[73]om ſich te reynighen vande Luyſen ofte ſich te waſſchen, maerwybleven in ons Kamertje als Honden in haer neſt.Soo haeſt als het Ancker ghevallen was, gingh ick aen Landt, ende gingh wederom na mijn Patroon, die verwondert was my wederom te ſien. Ick vertelde hem de miſerie waer in wy acht dagen geweeſt waren. Ick was ſeer droevigh dat wy onſe reyſe niet hadden konnen vervorderen: Maer de ververſchinghe op ’t Landt verquickte my wat. Ick was oock ſeer blijde te ſien de ſolemniteyten die de Turcken doen wanneer ſy Paeſſchen houden, dieſe noemen Paeſſchen vanRamedan: want ſy hebben verſcheyde Paeſſchen. Ende het jaer te voren dat ick in Argiers was, hadde ick van alle de ſolemniteyten niet gheſien: Want inde tyt van het Paeſſchen was ick ghearreſteert, in het Paleys vande Baſſa, van waer ick niet konde uyt gaen als vooren gheſeydt is. Deſe Feeſt duyrt acht daghen. En wordt met groote pracht ende vreuchde gecelebreert: Men doet alle daghen buyten de Stadt exercitien, ende ſpelen te Peerde diemen in Spaingen noemtjuego de canas: Ende de Kinderen vande Turcken doen haer trecken in kleyne Triomph-wagens: Ende de Chriſten Slaven dienen in plaets van[74]Peerden die haer loon weten. Ende daer warender eenighe die in deſe acht daghen wonnen vijftien ofte ſeſtien ſtucken van achten. De andere Chriſten Slaven verkochten aende kinderen poppegoet,ghelijckmen in Neerlandt inde Kermiſſen doet. Andere hadden haer kleyne tafel om te dobbelen, waer mede ſy oock Gelt van de kinderen wiſten te krijghen, ende alle daeghs warender worſtel ſpelen, waer in ick eenige Mooren ſeer eerdigh vondt, ende het meeſtendeel celebreerde het Paeſſchen met droncken drincken (hoewel directelijck teghens het bevel vanden Alcoran is, eenighe Wijn ende Brande-Wijn te drincken) maeckende goede cier met ſeer groote appetijt: Want ſy vaſten een maendt voor Paeſſchen, waer toe ſy alleen by dage ſubject ſijn.Deſe vaſten tijdt wordt ſoo rigoureuſelijck gheobſerveert, dat ſoo yemandt bekent wordt by daegh een beet ghegeten te hebben, ſoudemen hem ghegoten loot in ſijn Mont gieten, volghens hare wetten: Maer by nacht is het haer toeghelaten te eten: Ende om haer te laten weeten datſe behoorde te eten, doenſe langhs alle de ſtraten een Trommel-Slagher de gantſche nacht door marcheren ende ſlaen. Dit[75]Paeſſchen is de Chriſtenen mede ſeer aenghenaem: Want ghelijckmen in Nederlant op nieuwe-jaers-dagh aen de dienſt-boden yetwes geeft, ſoo gheven de Turcken oock op den dagh van Ramedans Paeſſchen eenighe danckbaerheydt; ende de eerſte drye ofte vier daghen doetmen gheen Slaven wercken.Na dat ick alle deſe ſolemniteyten gheſien hadde, bleef de windt noch contrarie tot den 14. Ianuary 1642. als wanneer wy ons voor de derde mael imbarqueerden. Wy hadden de Haven naeuwelijcks verlaten, ofte de windt wierde wederom contrarie. Maer om dat wy tweemael wederom ghekomen waren, ende eenighe Turcken onſen Schipper beſpot hadden, ſegghende dat hy ſijn Ambacht niet en kende, hem noemende onwetende ende bottert, onſe Schipper dat verwijten niet konnende verdraghen, ſwoer dat wanneer hy noch eenmael geimbarqueert ſoude ſijn, hy niet meer tot Argiers ſoude komen, ſonder dat hy ſijn reyſe volbracht ſoude hebben, al ſoude hy een Iaer op Zee blijven. De windt was ons ’t eenemael contrarie, ſoo dat wy gheſeyt ende gheoordeelt ſouden hebben dat Neptunus jalours ende nijdigh was over onſe ſchijnelijcke liberteyt: Evenwel laveerden[76]wy, hopende op een goede windt. Den achtſten dagh waren wy voor Oran, ’t welck is ontrent veertich mijlen van Argiers.Deſen ſelfden nacht, ontdeckten de Turcken die de wacht op het Schip hielen, twee andere Schepen, die het onſe continuerlijck volghden. De Schipper van ons Schip ende ſijn volck vreeſden dat deſe twee Schepen Chriſtenen waren. Maer den dagh ghekomen ſijnde, vernamen ende wierde bekent dat het twee vrybuyters van Argiers waren: Het eene was de Admirael ghenaemt Amet Arrais gheboren van Duynkercke. Onſe Schipper vraeghde oftſe geen Chriſten Schepen gheſien hadden. Wanneer wy verſtonden van neen, vervorderden wy onſe wegh: Ende na vier dagen lieten wy het Ancker vallen voor Tremeſen, alwaer wy eenighe Coopmanſchappen ontladen: Eenighe Coopluyden bleven oock aen Landt: Te weten Joden ende Moren, die in ons Schip ghekomen waren. Tremeſen plagh in voorgaende tijden een machtigh Koninckrijck te ſijn, ende de Koningh van Argiers ſijn tributaris, ende de Baſſa van Argiers ſtelt tot Tremeſen ſijn Caja (dat is ſijn Lieutenant.) Dit Koninckrijck is vande laetſte palen vanden Grooten[77]Heere: Want alhier begint het Koninckrijck van Maroc ende Fez. Den Grooten Heere is gheconfedereert met deſe Koninghen: Maer niet teghenſtaende deſe confederatie doen de Koninghen van Fez ende Maroc menighmael den Oorlogh aen die van Argiers, ſonder nochtans de confederatie te violeren: Gelijck die van Argiers menighmael oock den Oorlogh doen aen die van Tunes, ſonder dat den Grooten Heere ſich moeyt met het gene dat de Baſſas doen: Ende deſe twee Koninckrijcken komen hem toe. Sy en achten niemendal den Oorlogh te doen wanneermen gheen plaets van importantie neemt.Na dat wy drie daghen voor Tremeſen op Ancker gheleghen hadden, quam de windt uyt den Ooſten die wy van noode hadden: Wy begonnen onſe reyſe te vervorderen ſeylende in volle Zee met de windt van achteren, ſoo dat wy in weynigh uyren verre van Tremeſen raeckten: Ende alſooder vele Jootſe ende Moorſe Coopluyden tot Tremeſen ghebleven waren, waren wy by nae ſoo veel Chriſtenen als Mooren ende Turcken: Ende alſoo onder ons Slaven, voor dat wy de derde mael imbarkeerden, tot Argiers ghereſolveert was ons meeſter van het Schip te maecken, ende alle de[78]Turcken doot te ſlaen, indien de occaſie ſoude preſenteren, tot welcken eynde wy alle de circumſtantien beſpiet hadden, doen wy tweemael geimbarqueert waren gheweeſt: Siende deſe ſchoone occaſie, reſolveerden wy onſe entrepriſe te effectueren. Wy hadden oock daer toe eenighe preparatien. Den aennemer was een Spaingaert, die op den overloop ſliep met ſeven andere Chriſten Slaven, ende wy ſeſtien ſliepen in het kleyne Kamertje voor in ’t Schip, gelijck ick te vooren gheſeydt hebbe, maer hoewel dat wy gheſloten waren, koſten wy met hulpe van onſe Cameraets die op den overloop waren, het luyckje ſecretelijck opdoen, ſonder dat het de Turcken vernamen: Maer in de ſelve nacht dat wy meenden onſe entrepriſe in ’t werck te ſtellen, verſuymde ſich den Aen-nemer die het teken moſt gheven, ofte hy hadde gheen ſtoutigheydt ghenoegh: Ende de entrepriſe kreegh gheen effect, ghelijck ick breeder ſegghe in mijn 33. Relatie: Na dien nacht, hadden wy geen occaſie meer, want te nader wy aende kuſt van Spaignen quamen, te grooter vreeſe hadden de Turcken van het Schip te verlieſen, ende te meerder ſorge om de wacht te verſtercken.Het was den 9. February 1642. ende wy[79]waren op de hooghte van Malaga, ’s anderen-daeghs ontrent ten 7. uyren ſaghen wy twee Schepen die met volle Zeylen op ons aen quamen, ende onſe Schipper ende de Turcken groote vreeſe gaven, want ons Schip konde niet excuſeren onder haer Geſchut te paſſeeren. Onſe Maſt was gheſpleten, ſoo dat wy met volle Zeylen niet koſten varen om de Zee te winnen, ſy quamen ſoo na datmen haer HollantſeVlaggenſagh. De Schipper van ons Schip beval dat alle de Chriſtenen ſich ſouden nae beneden retireren, om ons op te ſluyten, daer na dede hy de boot ghereet maecken om ſijn Schip te abandonneren, ende met de voornaemſte Turcken na de kuſt van Barbarien te vluchten, ghelijck my daer na vertrocken heeft de Turck die over Monſieur Caloen, ende my ſorghe hadden, maer die twee Schepen alſooſe Coopvaerdy Schepen waren (ghelijck wy twee daghen daer na verſtonden) hadden gheen laſt te vechten ſonder daer toe ghedwonghen te worden. Onſe Patroon was ſeer blijde ſiende dat de twee ſchepen paſſeerden ſonder ons aen te taſten. Daeghs daer nae op de ſelfde uyre ſaghen wy een vrybuyter van Salé, die ons quam vraghen ofte wy gheen tydinghe hadden van eenighe Chriſten Schepen, ons informerende[80]dat de twee Hollantſche Schepen die wy daeghs te voren geſien hadden, Koopvaerdy Schepen waren, die na de Kuſt van Barbaryen toe-gewent waren.Wy hadden de Wint noch goet, ſoo dat wy den 12. February 1642. tegens den Avont het Ancker lieten vallen in een Bay anderhalf Mijle van de Stadt van Tituan af gelegen. Aldaer is een Riviere die in de Zee loopt, de Mont van dewelcke plach te dienen tot een Haven voor de Schepen die daer quamen om de Koopmanſchappen van Tituan te laden ende loſſen. Maer de Groot-Vader van de tegenwoordige Marquis van Sancta Cruz ſijnde Generael van de Galeyen van Spaignen, maeckte deſe Riviere onvruchtbaer door eenige oude Indiſche Gallioenen geladen met Steenen ende Aerde, die hy op de gront dede worpen, ende dat wierde gedaen om te verhinderen de Vry-buyterſe Schepen die de Havens ende Kuſten van Spaignen t’eenemael incommodeerden. Sijnde hier ten Ancker meenden wy alle de perijckelen die de Fortune ons ſoude konnen bereyden, te boven te ſijn gekomen, ende hoopten den ſelven Nacht op het vaſte Lant te ſlapen, maer dat was ſoo men ſeyt ſonder ſijn Weert te rekenen, want de Zee ſijnde ſeer bewogen wegens den Ooſten Wint die[81]de Middellantſche Zee in de Oceaen drijft, wilde onſe Schipper niet toe-laten dat men de Boot in Zee ſoude ſtellen, vreſende voor eenigh ongeluck. Want ghy moet weten dat deſe plaets by na tuſſchen twee Zeen is, het welcke grooter alteratie in Zee veroorſaeckte.Wy waren derhalven genootſaeckt noch twee Anckers in Zee te laten vallen, ende het grootſte quaet van allen was dat wy de Zee niet koſten bevaren, wegen de groote Wint, dat de ſelfde Bay is gelijck een halve Mane van Aerde, ende dat de Wint die uyt der Zee quam uyt der maten groot was: boven dat het Onweder ende de Tempeeſt alle uyren vermeerderde, ſoo dat het ’s anderendaeghs onmogelijck was aen Lant te gaen. De Schipper ende de Turcken waren in grooten angſt: Ende ſiende dat het Onweder grooter wierde, wiſten ſy geen remedie meer, vreeſende dat de Kabels mochten breken, ende het Schip tegens een Klippe raken, ende in duyſent ſtucken breken, ſonder eenige hope van yemant te ſalveren die in het Schip waren.De Schipper deſpererende van remedie dede uyt de plaets daer wy ſeſthien Chriſtenen waren (verwachtende alle oogenblick de Schip-braeck) roepen een Chriſten Slaef[82]van Noorwegen geboren, genaemt Hans Maurus, een Man in de Navigatie ſeer ervaren. Hy vraeghde hem oft hy geen remedie wiſt om dit groot perijckel te ontgaen? De Slaef antwoorde, indien ghy mijnen raet wilt volgen, ſie ick met de hulpe Gods een middel om ons leven te ſalveren ſoo veel als wy ſijn, maer het Schip moet breecken. De Schipper vraeghde, wat moet men doen om ons leven te ſalveren? Men moet het Voor-zeyl gereet maken, op dat men die op een oogenblick aen de Wint mach ſtellen: Ende men moet het Schip wenden, om met volle Zeyl op het zant te varen, toonende het Lant ontrent een Muſquet-ſchoot van ons, anders ſal de Windt ons tegens de Klippen in ſtucken werpen. Dien raet wierde goet gevonden, ende men maeckte het zeyl gereet gelijck geordonneert was.Het was tegens de Middagh dat ſulcx geſchiede, ende de Tempeeſt continueerde noch: ’t Welck de Turcken ſiende, alſooſe ſeer ſuperſtitieux ſijn, deden ſy haerSalamet de gewoonlijcke Ceremonien, doende beloften datſe Aelmoeſſen ſouden gheven wanneerſe aen Lant ſouden komen: maer alſooſe geen Miracul ſagen, reſolveerden ſy een Offerhande te doen aen haer Propheet[83]Mahomet, het welcke de laetſte toevlucht van de Turcken is wanneerſe op Zee in perijckel ſijn: Ende wort aldus gedaen: Sy nemen een levendigh Schaep (om welcke oorſaecke de Schepen altoos voorſien ſijn van levendige Schapen om haer daer van in ſoodanige occaſien te dienen) ende indien by geval yemant onder haer is die tot Meca geweeſt is om te ſien de plaets waer het Lichaem van haer Propheet leyt, die ſnijt met veel belachelijcke Gebeden ende ſolemniteyten het Beeſt in vier ſtucken, ende worpt die quartieren op de vier ſijden van het Schip in Zee. Onder ons Chriſtenen recommandeerden wy ons aen Gods barmhertigheyt.Hans Maurus waer van ick te voren geſeyt hebbe, ſeyde ons, dat de Tempeeſt ſoude grooter worden tot de midder-nacht toe, ende dat de Kabels dan ſouden breken. Hy oordeelde dat door de groote ervarentheyt die hy van de Zee hadde. Den Nacht quam aen, ende de Turck die de ſorge hadde het Luyckje van het Kamertje daer wy waren te ſluyten, quam na gewoonte, ende wy baden hem, dat indien het Schip ſoude moeten door gaen op de genade van de Golven, hy het Luyckje ſoude willen open doen, op dat yder een ſich mochte ſalveren ende ſijn leven verlengen het beſte hem mogelijck[84]ſoude ſijn, ’t ſy met ſwemmen ofte anderſints, ’twelck de Turck ons beloofde te doen. Ter Midder-nacht ſijnde juyſt Volle Maen, brack de Kabel van ons Ancker, ende de twee andere Anckers, door dienſe maer 15. Vamen Kabels hadden, ende door het bewegen van het Schip, hielden niet langer, maer wierden voort geſleept: Doen meenden wy alle ſonder aſſiſtentie te ſterven in het Kamertje daer wy geſloten waren, maer de Turck hiel ons ſijn belofte. Hy dede het Luyckje open; ſeggende, Chriſtenen komt alle boven, wy moeten alle te gelijck ſterven: Men konde maer een teffens door het Luyckje paſſeren het welcke een groote confuſie veroorſaeckte, want yder wilde eerſt uyt-gaen.Komende op den Overloop ſagh ick daer een ware af beeldinge van het laetſte Oordeel: want de Turcken waren alle achter op het Schip, roepende met open Kelen, om hulpe van haren Propheet Mahomet. Rontom de groote Maſt waren eenige Joden, die Abraham, Iſaac ende Moyſes aenriepen; ende wy Catholijcke Chriſtenen addreſſeerden onſe Gebeden aen Jeſus Chriſtus ende aen ſijn Heylige Moeder. De andere Gereformeerde ende Schiſmatijcke Chriſtenen baden Godt mede aen op haer[85]wijſe uyt een goet herte: ick verſekere u dat de arghſte van den hoop ſeer devoot was. Wy waren in deſe miſerie ende confuſie een goeden tijt: Ende ſiende dat de twee andere Anckers het Schip niet vaſt en hielden, maer langs de gront geduyrigh voort ſleepten, braken de Kabels. Terſtont ſtelde men het Voor-zeyl aen de Wint, ende het Schip wende met een ongelooflijcke raſſigheydt ende kracht met het voorſte na het Lant. Hans Maurus riep in’t Nederduyts, wacht u van de Maſt, ick vreeſe datſe vallen ſal. Maer daer en brack niemendal; maer thien ofte twaelf Turcken vielender van den Overloop in Zee: Ende alſoo de Wint de Zee met ſoo grooten kracht op het Lant wierp, wierdenſe terſtont met hulpe van de Zee op het Lant geworpen. Dat alles geſchiede in een oogenblick tijts, ende het Schip, rakende het Lant, borſte, ende by na alle dieder op waren, ſprongen in de Zee, vreſende dat het Schip ſoude ſplijten: Alſoo ick ſagh dat het Schip na het Lant toe helde aen de zijde daerſe alle in Zee ſprongen, vreeſde ick dat het door het geſtadigh bewegen om ſoude vallen, door de groote Wint, ſoo dat ick niet langer op den Overloop dorſte blijven, maer ſprongh mede in Zee, alwaer ick by geluck gront voelde,[86]ende over eynde bleef ſtaen, maer geen langen tijt, want de Zee bewogen ende gedreven ſijnde door de groote Wint ſmeet my elcke oogenblick ter neder; ſoo dat ick genootſaeckt was drie ofte vier Vamen lang te ſwemmen, ende daer mede wierde ick op ’t Lant geworpen.Ick danckte Godt uyt goeder herte; ſoeckende terſtont mijn Cameraet Monſieur Caloen, want hoewel dat ick hem in Zee hadde ſien ſpringhen, wiſte ick nochtans niet oft hy het Landt gekreghen hadde ofte niet. Hy hadde oock die ſorghe over my: Na dat wy malkander ghevonden hadden, danckten wy Godt dat wy van dat perijckel ontkomen waren. Daer na ging ick ſoecken den Turck die met ons van Argiers gekomen was, om ſorghe voor ons te hebben. Ick vonde hem in een Troup van Chriſten Slaven, Turcken, ende Joden, die haer dicht by malkander hielden als Schapen, om haer te verwarmen: Want alſoo wy ’t eenemael nat waren, ſtierven wy by na van koude. Men telde het ghetal van die geſalveert waren, ende bevonden datter meer als twintigh ontbraken. Maer korts daer na quamenſe alle by de groote Troup, uyt-genomen twee, te weten een Joodſche Jonghe die verdroncken[87]was, ende een Turck die half ſot was. God danck wy waren uyt het pericul van de Zee, maer niet uyt het pericul van de Barbaren, die haer reſidentie houden langhs de Kuſt in groot getal: Ende indienſe ons ongeluck geweten hadden, ende dat het Schip tegens het Landt geſtrant was, ſy ſouden ſonder twijffel met groote menichte toe-gelopen hebben, om te nemen alles wat wy hadden, ende ons doodt te ſlaen ſonder eenige barmhertigheyt: maer onſe Schipper ſont terſtont twee Turcken, die de Wegh na Tituan wiſten, ſijnde anderhalf Mijl van daer, die de Gouverneur adverteerden van ons ongeluck, ende verſochten eenige aſſiſtentie tegens de Barbaren.Dit alles geſchiede inde midnacht, ſijnde nat ende ſtervende van koude. Maer by gheluck waſſer een Turck die een Yſer Dooſje ende een Vier-Slagh hadde, waer mede wy terſtont Vier hadden, ende aenſtaken ’t gene wy by de handt vonden, ſtocken, Tonnen, ende andere dingen die de Zee aen Landt geworpen hadde. Wy paſſeerden den nacht ſoo wy beſt konden. Met het aenkomen vanden dagh quamen de Barbaren van verre ſien ofter niet te ſtelen was: Maer alſoo wy 70. Perſoonen waren, dorſten ſy niet nader komen: Buyten dat die[88]van de Stade terſtont met een goede parthye Peerden quamen om de Coopmanſchap die wy geſalveert hadden wegh te voeren. De Gouverneur van Tituan quam in Perſoon met een Compagnie van twintigh Gewapende Peerden op ſijn Africaens, met langhe Lancien.De Turck die ſorghe over ons hadde, huerde een Peert voor hem ende voor ſijn bagagie, wel verſtaende de reſt die hy gheberght hadde. Want alſoo de Tempeeſt teghens het aenkomen vanden dagh begon op te houden, ontlade men de bagagie vande Paſſagiers: Ende her meeſte deel vande Coopmanſchap wierde geberght, maer nat ende bedorven. Wanneer men ’s Morgens in het Schip quam om de Coopmanſchappen te ſalveren, als gheſeydt is, vont men de Turck Alli, die wy meenden dat verdroncken was. Hy was in de Hutte boven de Kajuyt, alwaer hy een Vleſſche met Brande-wijn van de Capiteyn gevonden hadde, ende daer hadde hy ſich droncken gemaeckt gelijck een Beeſt, ſonder eenige kenniſſe te hebben van het pericul dat gepaſſeert was.Monſieur Caloen ende ick huyrden onder ons tween een Peert, ende reden beyde daer op, d’eene achter, ende quamen ontrent de Middagh tot Tituan. De Jode die met ons[89]was, dede ons een Logement hebben voor ons Gelt in het Joden Quartier, alwaer alle de Joden woonen. Na dat wy twee dagen tot Tituan geweeſt vvaren, ginger eenCafila(dat is een troupe Volcks die te ſamen marcheren) met de vvelcke mede twee Moren vertrocken, ſijnde Perſoonen van conditie, die na Ceuta gingen om aldaer te blijven als Pand-Luyden, op dat de Paters verloſſers (die na Ceuta toe gingen) met meerder verſekertheyt na Tituan mocht komen, om met de Gouverneur te tracteren over het af koopen van de Chriſten Slaven. Wy waren ſeer blijde dat wy die occaſie hadden, om aen onſe Cameraet Saldens te ſchrijven, die ſoo wy dachten tot Ceuta moſte ſijn met de vijf Turcken: Want het gebeurt ſomwijlen, dat wanneerder eenigh verſchil is tuſſchen de twee Gouverneurs van deſe twee plaetſen, ſy met malkander geen communicatie hebben twee ofte drye maenden langh.Wy ſchreven met deſe Cafila na Ceuta (gelovende dat onſe Cameraet Saldens daer was, want hy hadde uyt die plaets aen ons geſchreven) ende twee dagen daer na quam de Cafila wederom met twee Paters-verloſſers vande HeyligeDrievuldicheydt. Haer komſte veroorſaeckte groote blijſchap, ſoo[90]onder de Chriſten Slaven, als onder de Borgers. Want de eenen hoopten haer vrydom te krijgen, ende de anderen Gelt. Wy ginghen terſtont de Paters verloſſers groeten die ons een Brief gaven, die uyt Ceuta geſchreven was van een Spaenſe Edelman genaemt Don Martin de Penaloſa: Den inhoudt van deſe Brief was dus, Uwen Cameraet Reynier Saldens, verdrietende hier tot Ceuta te ſijn, is na Gibralter ghegaen, om ſich wat te vermaken: Maer hy heeft my ordre gelaten u te voorſien van het ghene dat ghy van noode ſoudt mogen hebben: Ende alſoo ick ſie by u Brief dat ghy verſoeckt te hebben 200. ſtucken van achten, ſende ick u hier neffens ordre aen een Moorſe Coopman, genaemt Alli Tigarino, om u die Somme te tellen, ende de ſelfde Coopman ſal Borghe voor u ſijn, dat ghy inde Stadt ſult moghen blijven ſonder verobligeert te ſijn te gaen inde Mamore (welcke een Gevangeniſſe is onder de Aerde) ende ick ſal terſtont aen Reynier Saldens ſchrijven dat hy hier kome om de wiſſelinge vande vijf Turcken (die Godt Lof wel te paſſe ſijn) te effectueren voor u tvveen.Deſe tijdinghe gaf ons groot contentement: Maer wy hadden alreede vergeten dat droefheyt na vreughde komt. De vijf[91]Turcken wandelden over de Straten van Ceuta, ende dat op Borge van twee Moorſe Koopluyden die ordinaris tot Ceuta reſideren. Ende alſoo onſe Cameraet Saldens tot Gibralter was, Moſtafa Iugles geloovende dat hy vvederom na Vlaenderen vvas ghegaen, ofte na een plaetſe in Spaignen verre van daer, ſchreef een Brief tot Tituan aen de Turck die ons bewaerde, dat Reynier Saldens doen hy in Vlaenderen was belooft hadde 700. Stucken van achten te contribueren tot de af-koopinge die ſijn Ouders betaelt hadden voor Monſieur Caloen, ende dat men ons in de Mamore ſoude ſtellen, tot dat wy de voorſz ſomme ſouden belooft hebben te betalen. Den inventeur hier van was Tubram Arrais een van de vijf Turcken die tot Ceuta uyt-gaf dat Monſieur Caloen ende ick voor ons vertreck tot Argiers belooft hadden 700. Stucken van achten te betalen. De Turck die ons bewaerde hebbende die Brief ontfangen, communiceerde die met de correſpondenten van de Ouders van Moſtafa Iugles, die goet-vonden ons in de Mamore te ſtellen, ſoo om te ſien oft ſy de 700. ſtucken van achten konden krijgen, als om te toonen acte van devoir aen de Ouders van Moſtafa. De Turck die ons bewaerde rapporteerde ’tgene ſy gereſolveert[92]hadden, ende ſeyde dat hy gheen ſchult daer in hadde, ende bracht ons in de Mamore.Het is een Verwelfſel dertigh Voeten onder de Aerde, verdeelt in drie parthyen. Het grootſte ghedeelte mach ontrent 28. Voeten langh ende 24. Voeten breet ſijn, de twee andere ghedeelten ſijn kleynder: Ende daer vvierden ordinaris 170. Chriſten Slaven vaſt gehouden. Deſe Gevangeniſſe heeft geen ander licht als drie Tralien die om hoogh ſijn in’t midden van de Straet, ende aen yder Tralie is een Haecke met een Touvv, ende vvanneer eenige Chriſtenen by daegh daer voor by paſſeren, brengen ſy door barmhertigheydt Water aen de arme Slaven, ofte indienſe Gelt hebben, koopenſe vvat voor haer: ende dat Touvv met die Haeck dient om vveder te halen ’tgene men de armen geven vvil. De Cipier van deſe Gevangeniſſe laet niemant daer binnen komen, ſonder yets te geven. In deſe Gevangeniſſe iſſer geen Privaet, maer de Gevangens ende de Slaven die daer ſijn, moeten haer dienen van Potten op de Spaenſche maniere: Die Potten hanghen rontom de Muyren, ’twelck dient voor Tapiſſerie ende Wieroock te gelijck; want ick ſweer u voorwaer dat wy alle Morgens wel genoegh[93]geparfumeert waren. Daer en boven is het niet gheoorlooft die ledich te maecken als ’s Avonts, ende dan opent de Gevangens-Bewaerder een gantſche Tralie, ende men trecktſe met de Haeck om hoogh: Ende yder Pot moet aende Concerge betalen een Borbe (ſijnde ſoo veel als een Duyt in Nederlandt) het welcke my dunckt een groote wreetheyt te ſijn, ende alle die gene welcke in deſe miſerable Gevangeniſſe ſijn, moeten op de Vloer ſlapen, ten ware dat men haer toe-liet tegens de Muyren Touwen te ſcheeren, gelijck men in de Schepen doet. Maer daer is ſoo veel Volcx, ende de plaets is ſoo kleyn, als ick geſeyt hebbe, dat die arme Slaven ſlapen gepackt gelijck Haringen: Het welcke (voornamentlijck in de Somer door de Hette) ſoo veel Luyſen ende andere ellenden veroorſaeckt, dat men eſtimeert dat het ſoo moeyelijck is daer te ſijn als op de Galeye te roeyen. Wy waren daer in de Winter. Maer het gene dat ons meeſt incommodeerde, was by Nacht wanneer yeder een gerangeert was in ſijn plaets om te ſlapen: Want eenige ſchelmachtige Iongens Mooren, om de arme Chriſtenen te incommoderen, quamen by Nacht vuyligheyt, Steenen, Water ende andere dingen werpen door de Tralien; ende dat gebeurde[94]eenige Nachten drie ofte vier malen, welcke alarme obligeerde allen den genen die daer ontrent ſliepen, op te ſtaen: vvant alſooſe alle op de Aerde ſliepen, die terſtont niet op ſtont, vvas in pericul van ſijn Cameraets met Voeten getreden te vvorden, de Vloer ſijnde bedeckt van Lichamen.Monſieur Caloen ende ick ſliepen in een Hol, alvvaer vvy niet ghenootſaeckt vvaren op te ſtaen om die allarme, ende dat door de faveur die ons dede een Ridder van S. Jacob genaemt Don Hieronimo de Figuroa, een Spaignaert geboren van Cordua, mede Slaef, die ons groot playſier dede. Hy ſeyde ons dat hy ſijn Tafel inde Mamore koft met vier andere Slaven voor 10. enckele Realen ter maendt. Monſieur Caloen ende ick verſochten vande Partye te ſijn. Wy vvierden daer ontfanghen, betalende gelijck de andere, ende vvy vvaren ſeer vvel getracteert in qualiteyt van Slaven, ende hadden ſoo veel te eten als de nature van noode hadde aen een gedeckte Tafel: Onſe Waert vvas een Spaignaert, die derthien Iaren aen malkander in deſe Gevangeniſſe gevveeſt vvas, vvinnende ſijn leven op die maniere, ende onder deſe 170. Slaven vvarender maer vijf, die de middel hadden ſoo vvel getracteert te vvorden.[95]Sijnde in deſe miſerie, quam onſe Cameraet Reynier Saldens wederom tot Ceuta, alwaer hy mijn Brief ontfingh, daer in ick hem adviſeerde alles watter paſſeerde, ende dat wy in de Mamore waren, waer van de oorſake waren de vijf Turcken die tot Ceuta waren, om datſe aen de Turck die ons bewaerde ordre hadden gegeven ons in de Mamore te ſetten, tot dat vvy de 700. ſtucken van achten, die hy in Vlaenderen ſijnde, ſoo de ſelfde Turcken ſeyden, belooft ſoude hebben. Ende om te toonen dat Monſieur Caloen ende ick niemendal belooft hadden aengaende de voorſz ſomme, gelijckſe tot Ceuta voor-gaven, ſonde ick oock een Brief in Turcks geſchreven van de Turck die ons bewaerde, daer in hy ſeyde dat wy niet anders belooft hadden als 25 Stucken van Achten voor hem, ende deVracht van onſe Perſonen op het Schip van Argiers op Tituan. Maer hoewel de Turck ſeyde dat hy geſchreven hadde als voorſz, ende hy my de Brief open ghegeven hadde, ſchreef ick nochtans aen Saldens aldus: Laetſe leſen ende uyt-leggen, ende indien ghy het goet vint, addreſſeertſe, maer laet niet de vijf Turcken aen Ketenen te leggen, ende doetſe in de Mamore van Ceuta gaen, die noch moeyelijcker is als die van Tituan:[96]vvant ſy is onder een Oven, de vvelcke een onverdragelijcke Hette veroorſaeckt.De Paters-verloſſers, vande welcke ick gheſproken hebbe hier te vooren, quamen wederom tot Ceuta, ſonder datſe een Chriſten afgekocht hadden: Ende dat was om datſe met den Gouverneur van Tituan niet hadden konnen accorderen: Want ſy accorderen gemeenelijck op deſe maniere: Datſe een derden deel in Gelt ſullen betalen, ende de twee derde parten in ſoodanighe Coopmanſchappen naer advenant, ſoo veel het Pont, ofte Mate, ofte ghetal, tonende een monſter van alle de ſoorten. Ende het verſchil was dat de Gouverneur de Coopmanſchappen niet wilde ontfanghen tot ſoodanighen prijs als de Paters die eſtimeerden. Ende daer en boven wilde hy de Paters obligeren eerſt dertich Slaven die hem toe quamen af te koopen, voor de ſomme van twee hondert Ducaten yder. Waer toe de Paters gheenſints wilden verſtaen, ende de Paters ſeyden (niet ſonder reden) dat ſoo langh alſer Spaenſe Slaven ſijn, konnen wy geen Slaven van andere Natie af kopen, om dat de aelmoeſen die wy brengen, ghegheven ſijn in Spaingen om Spaignaerts af te koopen, ende dat is de reden waerom de Paters verloſſers haer retireerden ſonder yets uyt te rechten.[97]Ick gaf mijn Brief aen een Chriſten die vry was, welcke ging in Compagnie van die Paters na Ceuta, hem recommanderende deſelfde te gheven in eyghen handen van Saldens, ’t welck hy dede, ſeggende dat hy ons daeghs te vooren ghelaten hadde inde Mamore van Tituan: Het welcke Saldens verſtaen hebbende, wierde ſeer verſtoort: Ende alſoo hy ſeer rou ende haeſtich was, hebbende de confirmatie daer van by mijn Brief verſtaen, dede hy terſtont de vijf Turcken inde Mamore van Ceuta komen: Ende ſijnde voor het inkomen der ſelfde, ſeyde hy aende Capiteyn, Hibraim Arrais (de welcke was een vande vijf)Pilla Baſſo, dat is te ſeggen in Franco, leght hem op de Aerde, ende laet de vier hem de Armen ende Beenen houden om met Stocken op fijn Rugge ende Billen geſlaghen te worden: Want Saldens hadde de Stock in ſijn Handt, hebbende die forme van Iuſtitie gheleert wanneer hy met ons tot Argiers was. Hibraim Arrais begon ſich te ontkleeden al ſchreyende met veele ſchoone woorden, ende de andere vier Turcken beefden ghelijck een Bladt op een Boom door vreeſe datſe de ſelfde wegh ſouden paſſeeren. Alle die voor by ginghen (want dat gheſchieden op de ſtraet)[98]bleven ſtaen om het eynde van deſe Tragedie te ſien. Onder andere kijckers paſſeerden daer mede twee Turckſe Coopluyden, die tot Ceuta om haer Negotie waren, die tot Saldens ſeyden, wat vvilt ghy doen met deſe Slaven, ſijnſe niet ongheluckigh ghenoech Slaven te ſijn ſonder geſlagen te ſijn? Saldensantvvoordemet een vvreet gelaet, ick vvil tvvee ofte drie van die ondanckbare Verraders met ſtocken Doodt ſlaen, ick hebſe hier vry door de Stadt laten vvandelen, ende niet tegenſtaende deſe courtoiſie, hebbenſe mijn Cameraet inde Mamore van Tituan doen ſetten, hoevvelſe goede borge gheſtelt hebben, alvvaerſe noch ſijn in duyſent meſerien, ende deſe Honden vvandelen hier door de Stadt op haer ghemack, ende hebben duyſent ende duyſent Logens tot Tituan geſchreven om ons Gelt door haer booſe practijcken tegens alle maniere van Iuſtitie af te perſſen.Doen ſpraecken de tvvee Coopluyden met de vijf Turcken in haer ſpraecke. Daer na ſeyden ſy aen Saldens. Slaet deſe Slaven niet, vvy ſullen hier Borge ſtellen dat uvve Cameraets uyt de Mamore ſullen gaen, ende hier komen met de eerſte Cafila: Wy ſullen morghen ſchrijven dat men haer uyt de Mamore laet gaen. Saldens thoonde[99]daer mede niet te vreden te ſijn, maer dat hy ſe ſlaen vvilde: Nochtans door tuſſchen ſpreecken van eenighe Capiteynen van het Garniſoen liet hy ſich ſpreecken om met de tvvee Turckſe Coopluyden by de Gouverneur te gaen, de vvelcke doen vvas de Marquis de Miranda, ende Saldens ende de tvvee Turcken ſeyden haer redenen. Na dat hy de tvvee partyen gehoort hadden, hebbende haer ten laetſten doen accorderen, ſchreef hy een brief aen den Gouverneur van Tituan van deſen Inhout. Sendt my met de eerſten Cafila tvvee Chriſtenen ghenaemt Ian Baptiſta Caloen ende Emanuel de Aranda, u beloovende op de trouvve van een Chriſten ende Ridder, dat ſoo haeſt als de Chriſtenen hier ſullen ſijn, ick liberteyt ſal geven aen de vijf Turcken genaemt Moſtafa Iugles, Hibraim Arrais, Alli Tigarino, Rodes Moſtafa, ende Moſtafa Oiga.Ende alſoo, ghelijck ick te vooren gheſeyt hebbe, de Paters verloſſers wederom na Ceuta gekeert waren, om datſe eenighe difficulteyt met de Gouverneur van Tituan hadden, ende tot Ceuta een Jode woonde van groote reputatie wegen ſijn rijckdom, die ſich moeyde met het verſchil tuſſchen de Paters verloſſers ende de Gouverneur te vergelijcken (ofte beyde zyden te bedriegen)[100]ende hy ’s anderendaeghs moſte vertrecken, gafmen hem de brief vande Marquis, met ordre die in eygen handen vanden Gouverneur van Tituan te leveren, het welck hy den volghenden dach als hy daer gekomen was, dede: Ende men liet ons dien ſelfden avondt uyt de Mamore gaen, met permiſſie door de Stad ende buyten te wandelen, wanneer het ons ſoude believen. Wy gingen terſtont in het Joden quartier na onſe Camer, die in onſe abſentie ingenomen was vande Turck die ſorge over ons hadde. Wat de reſt aengaet wat inde Mamore paſſeerde ſoo langh als wy daer in geſloten waren, ſult ghy konnen ſien in mijn 7. ende 13. Relatie.Wy wandelden binnen ende buyten de Stadt met de Turck die ons bewaerde, verwachtende de Cafila om na Ceuta te gaen. Monſieur Caloen ende ick koſten yder een witte Mantel, ghenaemt inde Moorſe ſprake eenAlbornos, ende een roode Muts, ſijnde de dracht die de Chriſtenen draghen vvelcke haer vryheyt verkreghen hebben. Alle de Chriſten Slaven, die vvilden, gaven ons Brieven om aen hare Vrienden ende Ouders te addreſſeren. Ende ghelijcker niet inde Werelt is dat ſijn beginſel ende eynde niet en heeft, vvilde de goede Godt[101]een eynde van onſe ſlavernye maecken. De Jode die mediateur vvas tuſſchen de Paters Verloſſers ende de Gouverneur van Tituan, hebbende het verſchil vergeleecken (ofte om beter te ſegghen, beyde bedrogen) maeckte ſtaet den naeſten dag te vertrecken, vvelcke vvas den 23. Maert 1642.Yder uyre ſcheen ons een Iaer te ſijn, vvy namen tvvee huyr-Peerden van een Moor die met de ſelfde Cafila moſt na Ceuta vertrecken. Wy deden tvvee Jonghe hoenderen accommoderen met Sout ende Peper, om op den vvegh te eeten, ende een groote Kanne met goede Wijn.Wy vertrocken uyt de Stadt van Tituan, vergheſelſchapt van de Ridder Philips de Cherf, ende eenige andre Chriſten Slaven onſe Vrienden, tot op ontrent een Vierendeel mijls uyt de Stadt, alvvaer vergaederden alle die met den voorſz Cafila moſten vertrecken. Wy gingen ſeer blijde te Peerde ſitten, ſeggende adieu aen die ons accompagneerden, de vvelcke droevig vvaren datſe noch moſten blijven in die miſerable ſtaet van ſlavernie. Sy keerden vveder na de Stadt, ende vvy vervorderden dien avont onſe reyſe ontrent tvvee mijlen op een Landt vvelckers Aerde tot Ceuta toe niet beboomt noch bevvoont vvordt; Maer[102]t’ eenemael vvoeſt, hoevvel dat het Landt ſeer goet ende Vruchtbaer is. Wy traden van ’t Peerdt af ende ontladende onſe Muylen, hieuvven drie ofte vier Turcken met haer Houvvers een goet deel Houts, ende maeckten Vier. Want in dat Landt ghelijck mede in Spaignen is het by Nacht ſeer kout. Yder een voegde ſich ronts om het Vier, ende al ’t gene hy mede ghebrocht hadde. Wy noodigden eenige voornaemſte Turcken vanden hoop om met ons te eten, vvaer van ſy haer excuſeerden, ſegghende, dat de Hoenderen van Chriſtenen gedoot vvaren, ende daerom moghten ſy daer van niet eten. Ick ſvvoer dat een Turck die ghedoot hadde, ghelijck vvaer vvas: Want vvy droegen die Hoenderen om haer op de Wegh te tracteren, ende ick kenne haer grimmagie, voornementlijck van de Turckſe Koopluyden: Indienſe Vrybuyters van Argiers gevveeſt vvaren, ſouden ſy ſoo ſcrupuleux niet gevveeſt ſijn: Na dat vvy vvel gegeten hadden, ſliepen vvy by het Vier.Den volghende dagh een uyre voor het rijſen vande Sonne vertrocken vvy na Ceuta, ende van het Velt alvvaer vvy gheſlapen hadden tot Ceuta toe vonden vvy niet een Menſch, noch eenigh voet-ſtap dat eenighe[103]Menſchen oyt daer ghewoont hadden, als de Ruinen van een Huys: Op de Wegh ſchoot een Turck te Peerde ſittende met ſijn Roer een Wildt Vercken, maer alſoo de Turcken daer van niet mogen eten, beloofde Monſieur Caloen haer twee ſtucken van achten indienſe het voor ons wilden tot aen de Stadt brenghen; Het welcke ſy ſeer geerne deden, het ſelfde ſnydende in vier Quartieren, die men op de Muylen leyde. Wanneer de Cafila ontrent een Mijl af by de Stadt begon te naderen, moetmen ſeeckere Wegh nemen om van de ſchilt-wacht van Ceuta te moghen ontdeckt worden. Ende wanneermen door die Wegh komt, dat beteeckent Vrienden.Wanneerwy ontrent twee Muſquet ſchooten van de Stadt af approcheerden, ſeyde ſekere Moor aen Monſieur Caloen ende my: Chriſtenen blijft hier, ick hebbe ordre u alhier te houden tot dat de vijf Turcken alhier ſijn: Men hadde niet te repliceren; Ick gaf mijn gety-Boeck aen een Jode die inde Stadt ging, om aen Monſieur Saldens te dienen voor een teecken, wel wetende dat hy mijn Gety-Boeck wel kende, ende dat wy aldaer waren, op dat wy inde Stadt ſouden moghen komen. Deſe dingen geſchieden ontrent ten 9. uyren voor middagh, ende wy bleven[104]daer tot drie uyren na middag, ſonder een menſch te ſien als de Moor die ons bewaerde, verwachtende met goede devotie de vijf Turcken. Wy konden niet imagineren waerom datmen ons ſoo langhen tijt dede wachten. Maer tuſſchen drie ende vier uyren na-middagh ſagen wy de Poort openen ende de Val-brugghe neder vallen, met eenen komende een Compagnie van dertigh Peerden ligt gewapent op ſijn Moors, voor aen met lancien ende leere ſchilden, diemen in Spaens noemtAdarga, ende een van die troup wel ghemonteert liep een ſtuck Geſchuts ſchoot af om het Veldt te ontdecken. Doen ſtelde hy ſijn Muts op ſijn Lancie tot een teecken datter geen embuſcaden vvaren. Die vande troup dat teecken geſien hebbende ſepareerden haer, ſich ſtellende op eenige avenuen. De Capiteyn van deſe Troup vvenſte ons geluck met onſe vryheydt, ende ſeyde ons, uvve cameraet ſpreeckt met de Gouverneur vande Stadt om u te laten inkomen. Terwijl ick met de Capiteyn ſprack, ſag ick uyt de Stadt komen een troupe voet-volck van ontrent hondert ende vijftig mannen, vvelcke troupe formeerde een kleyn ſlach-orde tuſſchen de peerden ende de Stad. Daer na ſagh ick noch ontrendt honderdt Turckſe ende Moorſe ſlaven uyt komen, yder[105]geladen met tvvee ſvvare yſere ketenen, met een groote pot op haer rugge, ende ſy quamen tuſſchen de ſlagh-ordre van ’t Voet-Volck ende de Stadt Fonteyn-vvater in haer Potten ſoecken: ende dat vvierde ghedaen tvvee ofte driemael ter vveecke met de ſelfde neerſticheyt, ſoo door vreeſe datſe vande Barbaren mogten overvallen vvorden, als van haer ſlaven te verlieſen.Hebbende geſien alles watter paſſeerde, vvaren vvy ſeer vervvondert hoe het quam dat Saldens ſoo langh vertoefde te komen. De reden vvas dat de Gouverneur van de Stadt van Ceuta door ſijn voornoemde brief aen de Gouverneur, van Tituan belooft hadde de vryheyt te geven aen de vijf Turcken ſoo haeſt als vvy tot Ceuta ſouden gearriveert ſijn: ’t vvelck hy op die tijdt niet konde doen, om datmen openbaer vviſt dat men aldaer een ſchip van Tanger vvas vervvachtende: Ende indien de voorſz vijf Turcken, doen na Tituan vertrocken hadden, ſoudenſe ſonder tvvijffel daer van advijs gegeven hebben aen de Vry-buyters van die Stadt, ende daerom ſoude het ſelfde Schip in groot perijckel ghevveeſt ſijn van genomen te vvorden. Daer en boven vvaren vvy in ſeer groot perijckel ende hazardt, om genootſaeckt te ſijn vvederom na Tituan te[106]gaen, van vvaer vvy gekomen vvaren, ofte buyten de Stadt in groot perijckel vande Barbaren te blijven, de vvelcke menighmael komen onder het Geſchut vande Stad: maer onſe Cameraet Saldens vviſte met hulpe van Don Martin Penaloſa ſijne ſaken ſoo vvel te doen, dat de Gouverneur de vijf Turcken riep ende haer ſeyde, het is vvaer dat ick mijn vvoordt aende Gouverneur van Tituan geingageert hebbe, dat ick vijf Turcken vry ſoude ſtellen, ſo haeſt als de tvvee Chriſtenen hier aende poort ſouden ſijn, ende nu ſy ghearriveert ſijn, en derve noch en mach ick u vryheyt niet geven volgens mijn belofte, om dat gy vveet dat men hier een Schip rijckelijck gheladen van Tanger verwacht: Maer om te toonen dat ick een Ridder van mijn woordt ben, ſullen de twee Chriſtenen wederom na Tituan gaen, ofte ſy ſullen daer buyten blijven tot dat het voorſz Schip ſal gearriveert ſijn: Maer indien ghy te vreden ſijt dat de twee Chriſtenen inde Stadt komen, belove ick u als een Ridder, dat ſoo haeſt als het ſelfde Schip hier gearriveert ſal ſijn, ick u vry ſal laten gaen, ende ondertuſſchen ſal ick u van deſe tijt voor vry verklaren.De Turcken accepteerden deſe conditie, haer vertrouwende op de beloften van de[107]Gouverneur, makende nochtans een ſchrift daer van, ’t welck Saldens ons ’s avonts ontrent vier uyren liet weten, ende dat hy by ons ſoude komen, maer dat hy noch eerſt met de Gouverneur moſt ſpreecken. Ende hy quam een halve uyre daer na by ons vergheſelſchapt met Don Martin de Penaloſa, dewelcke door courtoſie hem in alle ſijne affairen aſſiſteerde. Het is onmoghelijck uyt te drucken het contentement ende blijſchap die wy ontfinghen, ſiende onſe Cameraet in goede geſontheyt, na wiens tegenwoordigheydt wy ſoo menighmael verſmacht waren. Hy was aende andere zijde niet minder verblijdt. Na dat wy malkander omhelſt hadden, wenſten ons alle de genen die daer teghenwoordigh waren gheluck voor onſe liberteyt. Ende wy ginghen alle te ghelijck inde Stadt van Ceuta, meer verheucht als de Keyſers van Romen wanneerſe triumpherende binnen de Stadt van Romen quamen: Wy ginghen den Gouverneur de Handen kuſſen, hem preſenterende het hooft van het Wilt Vercken, hier voren ghementioneert, ende wanneer wy uyt ſijn Paleys ginghen, quamen de vijf Turcken ons wellekom heten, ons gheluck wenſchende voor onſe vrydom. Sy quamen met ons in onſe Herberghe alwaer wy[108]haer deden drincken. Sy vraeghden ons nieuws van hare Vrienden tot Argiers, ende wy vertelden malkander onſe fortuynen die ghepaſſeert waren. Het was doen dat wy onder ons drien het meeſte contentement ende grootſte plaiſier hadden dat wy oyt gehadt hadden, ende ons leven langh ſullen hebben.Maer gelijck ick menighmael gheſeydt hebbe, dat blijſchap ende contentement altoos voor ſchaduw van haer Lichamen hebben yets moeyelijcks ende verdrietigh, begon onſe Cameraet Saldens ons te vertrecken dat wanneer een van de Turcken tot Brugge in Gevangeniſſe was, Chriſten geworden was. Wy raet-ſlaeghden de ſake onder ons, wat wy daer in doen ſouden: Want indien wy ſeyden dat hy Chriſten geworden was, mochte de Gouverneur hem niet laten gaen; ende alſoo hy ſijn woordt aende Gouverneur van Tituan geingageert hadde, ſoude hy ons ſonder twijfel wederom gheſonden hebben. Want het was een Ridder die ſijn ſaecke wel verſtonde aengaende ’t ghene waer toe hy verobligeert was wanneer hy ſijn woordt aen een Mahometanſe Gouverneur ghegeven hadde, ende belachte den ghenen die leeren datmen niet ghehouden is ſijn Woordt te houden[109]aen een eenig Volck dat van een andere Religie ofte Secte is. Hem te laten gaen, wetende dat hy een Chriſten was, was teghens onſe couſcientie. Wy vraeghden raet, aen een oude Ridder, die het Naturel van de Turcken beter verſtonde, dan die ghene welcke met een goeden yver ſonder Wijſheydt, den Turck bekeert hadden. Sijn advijs was dat Saldens met den Turck alleen ſoude ſpreecken, op deſe wijſe, Alli (ſoo was hy genaemt) gy weet dat gy in Vlaenderen Chriſten gheworden ſijt, wat is nu uwe meeninge? Indien hy ſeydt, ick ben Chriſten, ende ick wil in de Chriſtelijcke Apoſtoliſe ende Roomſe Religie blijven, dan ſal Saldens ſegghen: Gaet by de Gouverneur, ende ſeght hem dat ghy Chriſten ſijt, ende dat ghy hier blijven wilt, ende gaet dat aen uwe vier Cameraets ſeggen: Dan ſal de Gouverneur in preſentie van ſijn Cameraets hem vragen ofte hy na ſijn Vaderlandt wil gaen: Indien hy ſeydt neen: Ende dat hy Chriſten is, ſal hy blijven, ende de Gouverneur ſal daer van ontlaſt ſijn. Saldens ſtelde dit advijs te werck; Maer Alli antwoorde dat hy wederom na ſijn Vaderlandt wilde gaen: Waeromme wy na dit ons devoor deſe ſaecke verlieten ſonder ons meer daer mede te moeyen.[110]Den 24. Marty 1642. was den dagh van onſe volkomen vryheydt, waer op een ſeecker Vrind van my deſe twee Chronijck-ſchriften ghemaeckt heeft, het eene van de welcke thoont den dagh van mijne Gevangheniſſe, ende het andere van mijn Verloſſinghe.Chronijck-ſchrift van mijn Gevangeniſſe.MensIs aVgVstI DIe XXII CaptVs.Chronijck-ſchrift van mijn verloſſinghe.MartII XXIIII. reDVCtVs fVIt.’s Anderendaeghs na ons arrivement ginghen wy alle drye inde groote Kerck van Ceuta onſe devotie doen: Deſelfde Kerck is genaemt de Kerck van onſe Lieve Vrouwe van Africa, ende is de Metropolitane Kerck. Wy kuſten de handen van den Biſſchop, die een oude Heylighe man was, ende alle ſijnen treyn beſtonde in een ſwarte Slaef. Hy vreeſde ons ofte wy Chriſtenen waren (hy wilde ſeggen, Catholijcken.) Wy antwoorden hem, dat wy Apoſtoliſche,[111]Roomſe Catholijcke waren, ende ghetrouwe onderdanen van ſijn Majeſteyt den Koningh. Op dit antwoordt gaf de goede Biſſchop ons de Zegeningh, blijvende totCeutaacht daghen om na Gibralter te gaen met een wel gewapende Brigantijn, want die paſſagie is ſeer periculeux. Deſe Brigantijn was van vier Bancken, ende op yder Banck waren twee ſoldaten om te roeyen, die haer Wapenen ghereet hadden. Wy paſſeerden in vier uyren van Africa in Europa, niet ſonder groote vreeſe van noch eens vande Turcken genomen te worden: Want ick kende deſe ſoldaten ſoo goede Zee-luyden te ſijn, als de Engelſche Schipper wanneer vvy genomen vvierden ſich een manhaftich ſoldaet thoonde.Maer vvy quamen door Godts ghenade tot Gibralter. Wy bleven daer drye dagen onſe devotie doen in een Capelle, een quartier uyrs buyten de Stadt gelegen, ende juyſt vvaer de minſte diſtantie is tuſſchen Africa ende Europa, ghenaemt de Capelle van onſe Lieve Vrouvve van Europa, ſeer gefrequenteert van alle de ghenen die hare Ouders ende Vrienden in Slavernye hebben. Wy vertrocken van Gibralter te Peerde na Cadix, de vvelcke tvvee dagh reyſen ſijn, Monſieur Caloen ende Ick met onſe vvitte[112]Mantels ende roode Mutſen; Waer door alle de perſonen die eenige van haer Vrinden in ſlavernie hadden, op de Wegh ende inde Dorpen vvaer vvy een voet op ’t Landt ſetten, by ons quamen om te weten ofte wy geen Brieven ofte ten minſten eenige tijdinge hadden van hare Ouders ofteVrienden. Tot Cadix ſijnde maeckten wy Chriſten klederen, ende vertrocken van daer na Madrid, alwaer wy alle drye twee Maenden te ſamen bleven.Weynich daghen daer na vertrock Saldens met ſijn oude Meeſter de Marquis van Salero na het Legher in Catalogne, ende Monſieur Caloen ende ick quamen tot S. Sebaſtiaen in Biſcajen, ende paſſeerden ſonder paſpoort door gants Vranckrijck, ons vertrouwende op de atteſtatie vande Paters Verloſſers dat wy uyt de ſlavernye quamen. Maer wy noemden ons Hollanders, ſonder atteſtatie te thoonen. Wanneer wy tot Parijs waren, wierden wy gheinformeert, dat de Gouverneur tot Diepen ende Calis de Paſſagiers ſcherp examineerden, wanneerſe na Engelandt willen vertrecken: Ende om onſe examinatie niet onderworpen te ſijn, gingen wy tot Rouan in een Hamburger Schip dat na Schotlandt toe gingh. Wanneer wy in Zee waren, ſeyden wy de[113]Schipper dat wy wel in Engelandt wilden ſijn, doet ons by Douvre aen Landt ſetten, wy ſullen de Boots-Geſellen die roeyen ſullen yets tot Drinck-Gelt geven. De Boot wierde in Zee gheſet, ende men brocht ons na ons begeren aen Landt een half Mijl van Douvre, alwaer wy te voet gingen. Ende daeghs daer aen vertrocken wy van daer met het Packet Boot na Duynkercke.Soo quam ick dan na verſcheyde Fortuynen ende avonturen tot Duynkercke, in mijn ghedachten overleggende de moeyelijckheden, perijckelen, ſchoone eſchaperinghen, ydele hopen, voorſpoeden, tegenſpoeden, ende duyſendt andere reſcontres die ick ghehadt hadde alle de tijdt van deſe mijn Reyſe, aengaende mijn Lichaem geworpen als een Bal, maer veel meer aengaende mijn Geeſt: Ende my repreſenterende de dinghen die ghepaſſeert waren, was ick ſoo ſeer niet gedreven als bewogen gelijck de Golven van de Zee na dat de Zee ſtil gheworden is, op een ooghenblick niet konnen ſtil worden. Soo was ick dan ſeer blijde de Klocken van mijn Lieve Vaderlandt te ſien, waer na ick duyſendt ende duyſendt mael mijn wenſchen ende ſuchten gheſonden hadde, my repreſenterende het ſoete gheſicht van mijne Lieve Vrienden,[114]ende van mijn beminde ende goede Moeder, aen wien tot die tijdt toe mijn Broeders ende Suſters om importante redenen mijn Gevangheniſſe ende andere ongelucken verborghen hadden ghehouden, haer ſomwijlen doende ghelooven dat ick ſieckelijck was, ſomwijlen andere dinghen die niet waer waren, maer ten minſten de waerheydt ghelijck: Ende my onderhoudende met ſoodanighe ende diergelijcke ghedachten, quam ick den 20. Auguſti 1642. inde Stadt van Brugge, ghevende duyſendt dancken aen de Goddelijcke goetheydt ende Bermhertigheydt, die in ſoo veel periculen ſoo ter Zee als te Lande my gheleydt hadde tot de Poort vande Stadt van mijn Geboorte, in goede gheſonde diſpoſitie, alwaer ick vonde mijn Moeder, Broeders ende Suſters. Ick ſoude wel groote moeyte moeten doen om uyt te drucken het playſier ende blijdtſchap die wy hadden als wy malkander in goede geſontheyt vonden: Niet wetende aen wat ſijde die meeſt ghevoelijck was: Maer ghelijck ghy verſtaen hebt by de loop van mijn Reyſe, dat droefheyt ende rouwe de ſchaduwen ſijn die blijtſchap ende contentement volghen, kont ghy het ſelfde noch hier ſien; want weynigh daghen na mijn weder-komſte ſtorven[115]mijn Lieve Moeder ende ſchoon-Broeder, die ick de eeuwighe ruſte toe vvenſche, latende oock mijn penne ruſten, u bedanckende lieve Leſer van uvve patientie.
Maer alſoo diſplaiſir ende gemenelijck altoos de ſchaduwe na het contentement volght, hadde ſy nauwelijcks de voorſz Brief geleſen, ofte ſy dede hondert Pont Yſer vaſt maken aen de Been van Monſieur Caloen, ſeggende dat hy oorſake was dat ſijn Vader niet hadde willen betalen de voorſz 700. ſtucken van achten: maer niet tegen ſtaende deſe difficulteyt ende tegenſpoet hadden wy goede couragie, tot dat wy een Schip ſagen, ’twelck alleen na de Windt wachte om na Tituan te ſeylen, ſijnde de plaets gedeſtineert om de Verwiſſelinghe met de Turcken die tot Ceuta waren, te doen: Ende ’t gene ons dede vreeſen was, dat indien het ſelfde Schip ſonder ons ſoude vertrecken, wy noch wel vier ofte vijf Maenden ſouden moeten wachten, eer wy ſouden konnen imbarqueren.
Daerom vonden wy goede raedt te vraghen[61]aen een Renegado ghereformeerde Maiſtre de Camp, ghenaemt Saban Gallan Agade, die onder de Turcken ende Chriſtenen ge-eſtimeert was voor een eerlijck, rechtveerdigh ende Wijs Man, ende om de waerheydt te ſegghen, het was een man van morale deughden, ghelijck ghy ſien kondt in mijn 14. Relatie. Ick gingh hem ſpreecken ende ſeyde hem: De goede naem van uwe deughden, ſoo onder de Turcken als Slaven, heeft my hier doen komen, om u raet te vragen in mijn miſerie. Hy vraeghde wie ick was? Ick ſeyde hem, ick ben Emanuel de Aranda, van Vlaenderen geboren, een van de drie Chriſtenen die verwiſſelt moeten ſijn voor de vijf Turcken die genomen ſijn op de Caravelle van Barbar Aſſan, ende volgens ſeker Contract ’twelck wy gemaeckt hebben over ſes maenden in Argiers, is een van onſe Cameraets na Vlaenderen vertrocken, ende is nu wederom gekomen tot Ceuta, alwaer hy neffens de vijf Turcken ons verwacht, ende volgens dat Contract moeten ſy ons tot Tituan leveren, om de voorſz Verwiſſelinge te doen effectueren, maer ſy doen recht contrarie: want na dat men ſoo groote ende exceſſive koſten van de Reyſe van onſe derde Cameraet,[62]door Italien ende Vranckrijck gedaen heeft, die de voorſz vijf Turcken over Engelant in Spaignen gebracht heeft, nu ſy tot Ceuta ſijn, als geſeyt is, in plaets van ons daer te ſenden, heeft de Oude Vrouw de Groot-Moeder van Moſtafa Jugles de Yſers doen leggen aen de Beenen van mijn Cameraet Ian Baptiſta Caloen, eyſſchende 700. ſtucken van achten. Sy begeertverderdat de vijf Turcken hier tot Argiers komen, ’twelck is directelijck tegens ons Contract.
Saban Gallan hebbende dit mijn verhael verſtaen, ſeyde my:ick ſal my informeren van uwe ſaecke, komt morghen op deſe uyre, ick ſal u antwoort ende raet gheven: ’s Anderen daeghs gingh ick op de uyre als hy gheſeyt hadde in ſijn Huys, ende vraeghde hem met de beſte gratie als my moghelijck was, ofte hy om my ghedocht hadde: Hy antwoorde my, ick hebbe my gheinformeert van uwe ſaecke, ende ghy moet weten dat de Moeder ende Groot-Moeder van Moſtafa, dat anders niet en doen, als om te ſien ofte ſy gheen Gelt van Ian Baptiſta Caloen ſouden konnen krijgen: Daerom wacht u wel yets te belooven, ende weeſt geruſt: Gy ſult ſonder faute met het Schip dat in[63]de Haven is vertrecken, ende hoewel de Groot-Moeder van Moſtafa u dreygt, dat is niemendal: Want ſy ſoude voor geen dingh vande Werelt u alhier derven houden, noch oock Monſieur Caloen, want de twee Turcken ende de Vrienden van de andere Turcken ſouden klagen aende Baſſa. Ick bedanckte hem ſeer ootmoedelijck van ſijn goeden raet, in vergeldinge van de welcke gaf ick hem een obligatie van mijn hant, waer mede ick my obligeerde hem te betalen 25. ſtucken van achten, vvanneer ick tot Tituan ſoude ſijn, het vvelcke ick ghedaen hebbe volgens mijn belofte.
Ick ging Monſieur Caloen rapport doen van dit antvvoort. Hy vvas in een kleyne kelder met een keten aen ſijn Been, ende hebbende verſtaen dat vvy met het voorſz Schip ſouden vertrecken, het vvelcke hy vviſt dat inde Haven ghereet vvas, vermeerderde ſijn couragie ſeer, ende over ’t gene dat vvy niet een ſtuyver ſouden betalen. Tervvijl ick met Monſieur Caloen ſprack, quam de Groot-moeder van Moſtafa hem voor ſtellen, ofte hy de 700. ſtucken van achten niet en vvilde betalen? maer Monſieur Caloen ſpotte met haer: Het vvelcke haer dede vermoeden,[64]dat ick hem eenigh advijs gegeven hadde, gelijck vvaer vvas, vvaer over ſy op my ſeer verſtoort was: Ende ſy quam ’s anderendaeghs mijn Patroneſſe ſpreken, ſeggende, waerom doet ghy de Yſers niet aende Beenen van uwe Duynkerckſe Slaef, op dat hy geen meer quaden raet aen ſijn Cameraet kome geven? mijn Patroneſſe antwoorde, waerom ſoude ick dat doen? mijn Duynkerckſe Slaef dient my trouwelijck, ende daerom hebbe ick geen reden de Yſers aen ſijn voeten te doen.
Dien ſelfden na-middagh gaende Gerſt voor het Paert ſoecken, was by gevalle mijn Patroon niet t’huys, ende mijn Patroneſſe hadde tijt my te vertellen alles wat gepaſſeert was met de Groot-moeder van Moſtafa.’s Anderendaegs gingh ick wederom Monſieur Caloen beſoecken, ende als ick doende was te vertellen ’tgene de Groot-moeder van Moſtafa aen mijn Patroneſſe geſeyt hadde, quam de voorſz Oude Vrouw, ende ſeyde my: Doen ick laetſt-mael ten Huyſe van u Patroon was, heb ick uwe Patroneſſe geſproocken, de welcke ſonder mijne interceſſie hondert Ponden Yſers aen uwe Voeten ſoude geleydt hebben. Ick bedanckte haer van haer goede wille, haer gevende kort antwoort,[65]dat ick wel geinformeert was van de recommandatie dieſe mijnen’t wege gedaen hadde. Op dit woort wiertſe verſtoort, ende ſondt den ſelfden dagh een Turck aen mijn Patroon, om haer klachten te doen van dat ick de oorſake was dat mijn Cameraet de 700. ſtucken van achten niet wilde betalen volgens haer pretenſie, ende badt hem dat hy my een Keten aen’t Been wilde leggen, ofte ten minſten dat mijn Patroon my in haer Huys ſoude ſenden, om geleyt te worden aen de Keten met mijn Cameraet: het welcke gedaen wierde ſonder weten van mijn Patroneſſe: want ick wierde in de Straet opgenomen, ende gebracht in het Huys van de Groot-moeder van Moſtafa, alwaerſe my neffens Monſieur Caloen aen een Keten van honderdt Ponden Gewicht vaſt maeckten, ende men dede ons gaen in een kleyne Kelder, alwaer wy niet en wiſten vvat eynde deſe ſaecken nemen ſouden: Want vvy vreeſden dat men ons ſoude doen beloven eenigh gelt met ſlagen met ſtocken.
Na dat vvy op die Plaets drie ofte vier uyren gevveeſt vvaren, quam een Chriſten Slaef genaemt Gregorio ons beſoecken, die van mijn Patroneſſe geſonden[66]vvas, my latende vveten door die Slaef, datſe ſeer droevigh vvas, ende datſe van die ſake gantſch niet gevveten hadde, ende indien ick eten van noode hadde, datſe my het ſenden ſoude, ende dat ick goede couragie ſoude nemen, ende dat my geen quaet ſoude over-komen; dat dit alles maer gedaen vvas door de Groot-moeder van Moſtafa om ons gelt te hebben. Deſe bootſchap van Gregorio verquickte ons ſeer, ende vvy ſonden de ſelfde Gregorio met een Billet inde Bain van Alli Pegelin by een Tapper, by vvien vvy credijt hadden, om een Vleſſche met Wijn met een Schotel Spijſe: Het vvelcke gedaen vvierde, ende alſoo de voorſz Gregorio van mijn Patroneſſe geſonden vvas, dorſte de oude Vrouvve hem niet refuſeren te komen daer vvy vvaren.
Wanneer den Nacht ghekomen was, quam de oude Vrouwe met de Sleutels van de Kelder ons ſien, ende ſeyde ons: Siet toe, ſiet toe, wat ghy doet, het is nu de laetſte Nacht, ende morgen ſal het Schip na Tituan vertrecken, daerom indien ghy begheerigh ſijt uwe vrydom te hebben, geeft 700. ſtucken van achten, anderſints ſal ick u hier laten berſten als Honden. Monſieur Caloen antwoorde: Nadien[67]mijn Vader niemendal geven wil, ende gy de Brief geſien hebt, ſoo veel my aengaet, ghy weet wel dat ick niet te geven hebbe, daerom hanght my ſoo het u goet dunckt: maer gedenckt dat uwen Moſtafa in de handen ende macht van mijn Cameraet is. Gy kent hem, ende dat hy niet lijden ſal een ongelijck het welck aen ſijne Vrinden ende Cameraets gedaen wort. De oude gerimpelde Vrouwe dat hoorende wierde haeſt raſende ende uyt haer ſinnen, ende gebruyckende hare gewoonelijcke dreygementen, retireerde ſy haer, ſluytende de Kelder achter haer toe.
’s Anderendaegs (ſijnde S. Andries dag) was het noch geen dagh, datſe ons quam ſeggen: De Wint is Ooſt, ende het Schip ſal op huyden vertrecken, daerom haeſt u te reſolveren oft ghy begeerte hebt vry te gaen. Wy antwoorden, ſent ons wegh, indien ghy begeerigh ſijt uwen Moſtafa te ſien, indien niet, ſullen wy Slaven blijven. Op de middagh quamen ons beſoecken twee ofte drie Chriſten Slaven, die met het voorſz Schip moſten vertrecken, (wy haddenſe uyt-ghemaeckt) om malkander adieu te ſeggen. Sy verſochten de oude Vrouw te ſpreken, ende ſeyden haer: Juffrouw, wy hebben verſtaen van onſe[68]Lants-luyden, deſe twee Slaven, dat u Soon tot Ceuta is: Wy vertrecken binnen een half uyr met het Schip na Tituan, ende van daer na Ceuta: Indien het u belieft ons yet te bevelen, wy ſullen niet nalaten u bevel te executeren. De Oude Vrouw hoorende dat het Schip gingh vertrecken, begon te roepen ende als een ſottinne uyt te donderen: Hamers, Vijlen, om de Ketens af te nemen, op dat mijn Moſtafa wederom kome, ô Chriſtenen om Gods wille helpt ons de Yſers van deſe twee Chriſtenen af-nemen: Sy luyden wel wetende datter noch geen apparentie was van ſoo haeſt te vertrecken, hielden haer als oft ſy het niet en hoorden: Ende ſeyden ons, Adieu Lants-luyden, wy ſullen rapport doen aen uwe Cameraet Saldens vande ſtaet waer in wy u gelaten hebben, ende daer mede gingen ſy wegh.
Sy als deſperaet ſijnde riep hare Slavinnen, die met de Hamer niet koſten omgaen. Sy riep een van haer Na-buyrs, die ſterck arbeyde om de Keten los te maken: ondertuſſchen murmureerden wy, ſeggende, door uwe onverſadelijcke gierigheyt ſult gy oorſake ſijn dat wy miſſchien noch ſes maenden alhier ſullen blijven, ende u Neef even ſoo veel tijt tot Ceuta, neffens[69]de vier andere Turcken, wiens Vrinden u duyſent ende duyſent mael den Duyvel ſullen toe-wenſchen, om dat ghy aldus haer miſerie verlanght. Terwijl wy dus ſpraken, wierde de Keten geopent. Sy ſeyde my, loopt ras na het Huys van u Patroon, ende ſeght hem van mijnen’t wegen dat hy de Schipper wil ſpreken. Ick wiſte wel datter noch tijts genoegh was, ende dat mijn Patroon op deſe ſtont in de Meſkite (dat is de Kerck) was. Ick toonde haeſt te hebben, ende gingh recht na Huys mijn Patroneſſe bedancken voor de groote ſorge dieſe over my gehadt hadde. Sy ſeyde my datſe ſeer blijde was over mijn verloſſinge, ende dat ick mijn Been uyt het Yſer hadde, ende dat ick in hope was mijn volkomen vryheyt haeſt te hebben.
Het was juyſt de uyre ende tijdt dat de Hala (dat is te ſeggen het Gebedt van de Turcken) moſte eyndigen. Ick gingh na de deure van de Meſkite mijn Patroon verwachten, ende wy gingen te gelijck de Schipper ſpreken, die ſeyde datter geen apparentie was van dien dagh te vertrecken, maer dat hy ſoude vertrecken met de eerſte goede Wint. Ick keerde met mijn Patroon na Huys, doende mijn beſte om[70]yetwes te hebben om op Zee te eten: want ick wiſte wel dat wy anders niet als oude Beſcuyt ſouden hebben om te eten. Mijn Patroneſſe gaf my een halve Majorckſe Kaes, ende twaelf ofte vijfthien ponden Wit Biſcuit. Monſieur Caloen ontfingh van de Moeder van Moſtafa mede wat. Wanneer wy gereet waren om te vertrecken, quam’er een andere difficulteyt, te weten datter een Turck met ons ſoude gaen na Tituan, die voor ſijn moeyte 50. ſtucken van achten ſoude hebben, welcke ſomme ſy ons wilden doen betalen. Maer daer wierde beſloten dat wy de helft daer af ſouden betalen, ende ſy de andere helft.
Het was den 8. December, onſe Lieve Vrouwen dagh des jaers 1641. wanneer de Wint ons gantſch favorabel was. Ick ſeyde mijn Patroon ende Patroneſſe Adieu, die my duyſent goede toe-wenſchinghen gaf. Daer na ging ick met Monſieur Caloen Scheep. Wy vonden in het Schip eenige Chriſten Slaven die na Tituan toe gingen om haer vrydom aldaer te negotieren met eenige Jootſche ende Moorſche Koopluyden. Als wy alle Scheep waren, ſchoot men een Stuck Geſchut af tot een teecken dat de Pachters van de Tol het Schip ſouden komen viſiteren, ende voornementlijck[71]om te ſien oft de Chriſtenen die af gekocht waren, het recht betaelt hadden: vvant hoevvel de Patroon voldaen is, moet een Chriſten al eer hy mach vertrecken een ſekere taxt betalen.Na dat het Schip geviſiteert vvas, keerden ſy met de Boot vvederom na de Stadt, van vvaer ſy een teecken gaven dat het Schip ſoude vertrecken, vvant ſy mogen in de Stadt niet komen tot dat het Schip in Zee ſy: ende dat vvort gedaen op datſe geen Slaven ſouden ontſtelen.
Wy beginnen dan de reyſe met een ſeer goede wint, tot de ongeluckige plaetſe toe, die ghenaemt wordtCabo de Tenes, gelegen ſijnde drie mijlen van Argiers. Ick noeme deſe plaets ongeluckigh, om dat de Keyſer Carolus de vijfde in het Iaer 1541. den 27. October aldaer door een tempeeſt verloor een goede ghedeelte van ſijn Galeyen ende Schepen: het welcke geſchiede wanneer de entreprinſe van Argiers manqueerde. Hier wierde de wint gantſch contrarie, ’twelck ons wederom dede keeren ter plaetſe van vvaer vvy gekomen waren: ende vvy quamen’s anderendaeghs ſeer droevigh tot Argiers. Ick gingh vvederom by mijn Patroon Mahomet, die neffens mijn Patroneſſe my vvelkom heten.[72]Wy vvaren daer noch eenige dagen eer de vvint goet vvierde. Ende vvy gingen voor de tvveede mael Scheep. De vvint vvas ons ſeer favorabel, ſoo dat vvy in drie dagen paſſeerden de Eylanden van Frumentera ende Ivica, ende vvy ſagen de Kuſte van Valencien; maer te vergeefs: vvant ten eynde van acht dagen vvaren vvy vvel geluckigh dat vvy vvederom tot Argiers koſten komen, alvvaer vvy arriveerden den 29. December.
Die van de Stadt ſiende het Schip vvederom komen, meenden dat het ſijn Reyſe volbracht hadde, ende vvederom gekomen vvas: maer ſy vvaren bedrogen. Ick vvas van deſe reyſe ſeer vermoeyt, ende vande Zee ſeer onluſtig gemaeckt, om dat vvy met ons ſeſtien Chriſtenen in het kamertje voor in ’t Schip negen voet lang ende ſeven voeten breet acht daghen ende acht nachten beſloten vvaren ghevveeſt. Onder deſe ſeſtien Chriſtenen vvarender eenighe ſieck die ons ſeer incommodeerden: Ende alles vvel gheconſidereert ſijnde, ick vervvonderde my dat vvy alle niet ſieck ghevvorden ſijn, om dat gheduyrende de voorſz acht daghen de tempeeſt niet op en hiel: Soo dat niemant van ons ſeſtien in alle dien tijdt op den overloop ging[73]om ſich te reynighen vande Luyſen ofte ſich te waſſchen, maerwybleven in ons Kamertje als Honden in haer neſt.
Soo haeſt als het Ancker ghevallen was, gingh ick aen Landt, ende gingh wederom na mijn Patroon, die verwondert was my wederom te ſien. Ick vertelde hem de miſerie waer in wy acht dagen geweeſt waren. Ick was ſeer droevigh dat wy onſe reyſe niet hadden konnen vervorderen: Maer de ververſchinghe op ’t Landt verquickte my wat. Ick was oock ſeer blijde te ſien de ſolemniteyten die de Turcken doen wanneer ſy Paeſſchen houden, dieſe noemen Paeſſchen vanRamedan: want ſy hebben verſcheyde Paeſſchen. Ende het jaer te voren dat ick in Argiers was, hadde ick van alle de ſolemniteyten niet gheſien: Want inde tyt van het Paeſſchen was ick ghearreſteert, in het Paleys vande Baſſa, van waer ick niet konde uyt gaen als vooren gheſeydt is. Deſe Feeſt duyrt acht daghen. En wordt met groote pracht ende vreuchde gecelebreert: Men doet alle daghen buyten de Stadt exercitien, ende ſpelen te Peerde diemen in Spaingen noemtjuego de canas: Ende de Kinderen vande Turcken doen haer trecken in kleyne Triomph-wagens: Ende de Chriſten Slaven dienen in plaets van[74]Peerden die haer loon weten. Ende daer warender eenighe die in deſe acht daghen wonnen vijftien ofte ſeſtien ſtucken van achten. De andere Chriſten Slaven verkochten aende kinderen poppegoet,ghelijckmen in Neerlandt inde Kermiſſen doet. Andere hadden haer kleyne tafel om te dobbelen, waer mede ſy oock Gelt van de kinderen wiſten te krijghen, ende alle daeghs warender worſtel ſpelen, waer in ick eenige Mooren ſeer eerdigh vondt, ende het meeſtendeel celebreerde het Paeſſchen met droncken drincken (hoewel directelijck teghens het bevel vanden Alcoran is, eenighe Wijn ende Brande-Wijn te drincken) maeckende goede cier met ſeer groote appetijt: Want ſy vaſten een maendt voor Paeſſchen, waer toe ſy alleen by dage ſubject ſijn.
Deſe vaſten tijdt wordt ſoo rigoureuſelijck gheobſerveert, dat ſoo yemandt bekent wordt by daegh een beet ghegeten te hebben, ſoudemen hem ghegoten loot in ſijn Mont gieten, volghens hare wetten: Maer by nacht is het haer toeghelaten te eten: Ende om haer te laten weeten datſe behoorde te eten, doenſe langhs alle de ſtraten een Trommel-Slagher de gantſche nacht door marcheren ende ſlaen. Dit[75]Paeſſchen is de Chriſtenen mede ſeer aenghenaem: Want ghelijckmen in Nederlant op nieuwe-jaers-dagh aen de dienſt-boden yetwes geeft, ſoo gheven de Turcken oock op den dagh van Ramedans Paeſſchen eenighe danckbaerheydt; ende de eerſte drye ofte vier daghen doetmen gheen Slaven wercken.
Na dat ick alle deſe ſolemniteyten gheſien hadde, bleef de windt noch contrarie tot den 14. Ianuary 1642. als wanneer wy ons voor de derde mael imbarqueerden. Wy hadden de Haven naeuwelijcks verlaten, ofte de windt wierde wederom contrarie. Maer om dat wy tweemael wederom ghekomen waren, ende eenighe Turcken onſen Schipper beſpot hadden, ſegghende dat hy ſijn Ambacht niet en kende, hem noemende onwetende ende bottert, onſe Schipper dat verwijten niet konnende verdraghen, ſwoer dat wanneer hy noch eenmael geimbarqueert ſoude ſijn, hy niet meer tot Argiers ſoude komen, ſonder dat hy ſijn reyſe volbracht ſoude hebben, al ſoude hy een Iaer op Zee blijven. De windt was ons ’t eenemael contrarie, ſoo dat wy gheſeyt ende gheoordeelt ſouden hebben dat Neptunus jalours ende nijdigh was over onſe ſchijnelijcke liberteyt: Evenwel laveerden[76]wy, hopende op een goede windt. Den achtſten dagh waren wy voor Oran, ’t welck is ontrent veertich mijlen van Argiers.
Deſen ſelfden nacht, ontdeckten de Turcken die de wacht op het Schip hielen, twee andere Schepen, die het onſe continuerlijck volghden. De Schipper van ons Schip ende ſijn volck vreeſden dat deſe twee Schepen Chriſtenen waren. Maer den dagh ghekomen ſijnde, vernamen ende wierde bekent dat het twee vrybuyters van Argiers waren: Het eene was de Admirael ghenaemt Amet Arrais gheboren van Duynkercke. Onſe Schipper vraeghde oftſe geen Chriſten Schepen gheſien hadden. Wanneer wy verſtonden van neen, vervorderden wy onſe wegh: Ende na vier dagen lieten wy het Ancker vallen voor Tremeſen, alwaer wy eenighe Coopmanſchappen ontladen: Eenighe Coopluyden bleven oock aen Landt: Te weten Joden ende Moren, die in ons Schip ghekomen waren. Tremeſen plagh in voorgaende tijden een machtigh Koninckrijck te ſijn, ende de Koningh van Argiers ſijn tributaris, ende de Baſſa van Argiers ſtelt tot Tremeſen ſijn Caja (dat is ſijn Lieutenant.) Dit Koninckrijck is vande laetſte palen vanden Grooten[77]Heere: Want alhier begint het Koninckrijck van Maroc ende Fez. Den Grooten Heere is gheconfedereert met deſe Koninghen: Maer niet teghenſtaende deſe confederatie doen de Koninghen van Fez ende Maroc menighmael den Oorlogh aen die van Argiers, ſonder nochtans de confederatie te violeren: Gelijck die van Argiers menighmael oock den Oorlogh doen aen die van Tunes, ſonder dat den Grooten Heere ſich moeyt met het gene dat de Baſſas doen: Ende deſe twee Koninckrijcken komen hem toe. Sy en achten niemendal den Oorlogh te doen wanneermen gheen plaets van importantie neemt.
Na dat wy drie daghen voor Tremeſen op Ancker gheleghen hadden, quam de windt uyt den Ooſten die wy van noode hadden: Wy begonnen onſe reyſe te vervorderen ſeylende in volle Zee met de windt van achteren, ſoo dat wy in weynigh uyren verre van Tremeſen raeckten: Ende alſooder vele Jootſe ende Moorſe Coopluyden tot Tremeſen ghebleven waren, waren wy by nae ſoo veel Chriſtenen als Mooren ende Turcken: Ende alſoo onder ons Slaven, voor dat wy de derde mael imbarkeerden, tot Argiers ghereſolveert was ons meeſter van het Schip te maecken, ende alle de[78]Turcken doot te ſlaen, indien de occaſie ſoude preſenteren, tot welcken eynde wy alle de circumſtantien beſpiet hadden, doen wy tweemael geimbarqueert waren gheweeſt: Siende deſe ſchoone occaſie, reſolveerden wy onſe entrepriſe te effectueren. Wy hadden oock daer toe eenighe preparatien. Den aennemer was een Spaingaert, die op den overloop ſliep met ſeven andere Chriſten Slaven, ende wy ſeſtien ſliepen in het kleyne Kamertje voor in ’t Schip, gelijck ick te vooren gheſeydt hebbe, maer hoewel dat wy gheſloten waren, koſten wy met hulpe van onſe Cameraets die op den overloop waren, het luyckje ſecretelijck opdoen, ſonder dat het de Turcken vernamen: Maer in de ſelve nacht dat wy meenden onſe entrepriſe in ’t werck te ſtellen, verſuymde ſich den Aen-nemer die het teken moſt gheven, ofte hy hadde gheen ſtoutigheydt ghenoegh: Ende de entrepriſe kreegh gheen effect, ghelijck ick breeder ſegghe in mijn 33. Relatie: Na dien nacht, hadden wy geen occaſie meer, want te nader wy aende kuſt van Spaignen quamen, te grooter vreeſe hadden de Turcken van het Schip te verlieſen, ende te meerder ſorge om de wacht te verſtercken.
Het was den 9. February 1642. ende wy[79]waren op de hooghte van Malaga, ’s anderen-daeghs ontrent ten 7. uyren ſaghen wy twee Schepen die met volle Zeylen op ons aen quamen, ende onſe Schipper ende de Turcken groote vreeſe gaven, want ons Schip konde niet excuſeren onder haer Geſchut te paſſeeren. Onſe Maſt was gheſpleten, ſoo dat wy met volle Zeylen niet koſten varen om de Zee te winnen, ſy quamen ſoo na datmen haer HollantſeVlaggenſagh. De Schipper van ons Schip beval dat alle de Chriſtenen ſich ſouden nae beneden retireren, om ons op te ſluyten, daer na dede hy de boot ghereet maecken om ſijn Schip te abandonneren, ende met de voornaemſte Turcken na de kuſt van Barbarien te vluchten, ghelijck my daer na vertrocken heeft de Turck die over Monſieur Caloen, ende my ſorghe hadden, maer die twee Schepen alſooſe Coopvaerdy Schepen waren (ghelijck wy twee daghen daer na verſtonden) hadden gheen laſt te vechten ſonder daer toe ghedwonghen te worden. Onſe Patroon was ſeer blijde ſiende dat de twee ſchepen paſſeerden ſonder ons aen te taſten. Daeghs daer nae op de ſelfde uyre ſaghen wy een vrybuyter van Salé, die ons quam vraghen ofte wy gheen tydinghe hadden van eenighe Chriſten Schepen, ons informerende[80]dat de twee Hollantſche Schepen die wy daeghs te voren geſien hadden, Koopvaerdy Schepen waren, die na de Kuſt van Barbaryen toe-gewent waren.
Wy hadden de Wint noch goet, ſoo dat wy den 12. February 1642. tegens den Avont het Ancker lieten vallen in een Bay anderhalf Mijle van de Stadt van Tituan af gelegen. Aldaer is een Riviere die in de Zee loopt, de Mont van dewelcke plach te dienen tot een Haven voor de Schepen die daer quamen om de Koopmanſchappen van Tituan te laden ende loſſen. Maer de Groot-Vader van de tegenwoordige Marquis van Sancta Cruz ſijnde Generael van de Galeyen van Spaignen, maeckte deſe Riviere onvruchtbaer door eenige oude Indiſche Gallioenen geladen met Steenen ende Aerde, die hy op de gront dede worpen, ende dat wierde gedaen om te verhinderen de Vry-buyterſe Schepen die de Havens ende Kuſten van Spaignen t’eenemael incommodeerden. Sijnde hier ten Ancker meenden wy alle de perijckelen die de Fortune ons ſoude konnen bereyden, te boven te ſijn gekomen, ende hoopten den ſelven Nacht op het vaſte Lant te ſlapen, maer dat was ſoo men ſeyt ſonder ſijn Weert te rekenen, want de Zee ſijnde ſeer bewogen wegens den Ooſten Wint die[81]de Middellantſche Zee in de Oceaen drijft, wilde onſe Schipper niet toe-laten dat men de Boot in Zee ſoude ſtellen, vreſende voor eenigh ongeluck. Want ghy moet weten dat deſe plaets by na tuſſchen twee Zeen is, het welcke grooter alteratie in Zee veroorſaeckte.
Wy waren derhalven genootſaeckt noch twee Anckers in Zee te laten vallen, ende het grootſte quaet van allen was dat wy de Zee niet koſten bevaren, wegen de groote Wint, dat de ſelfde Bay is gelijck een halve Mane van Aerde, ende dat de Wint die uyt der Zee quam uyt der maten groot was: boven dat het Onweder ende de Tempeeſt alle uyren vermeerderde, ſoo dat het ’s anderendaeghs onmogelijck was aen Lant te gaen. De Schipper ende de Turcken waren in grooten angſt: Ende ſiende dat het Onweder grooter wierde, wiſten ſy geen remedie meer, vreeſende dat de Kabels mochten breken, ende het Schip tegens een Klippe raken, ende in duyſent ſtucken breken, ſonder eenige hope van yemant te ſalveren die in het Schip waren.
De Schipper deſpererende van remedie dede uyt de plaets daer wy ſeſthien Chriſtenen waren (verwachtende alle oogenblick de Schip-braeck) roepen een Chriſten Slaef[82]van Noorwegen geboren, genaemt Hans Maurus, een Man in de Navigatie ſeer ervaren. Hy vraeghde hem oft hy geen remedie wiſt om dit groot perijckel te ontgaen? De Slaef antwoorde, indien ghy mijnen raet wilt volgen, ſie ick met de hulpe Gods een middel om ons leven te ſalveren ſoo veel als wy ſijn, maer het Schip moet breecken. De Schipper vraeghde, wat moet men doen om ons leven te ſalveren? Men moet het Voor-zeyl gereet maken, op dat men die op een oogenblick aen de Wint mach ſtellen: Ende men moet het Schip wenden, om met volle Zeyl op het zant te varen, toonende het Lant ontrent een Muſquet-ſchoot van ons, anders ſal de Windt ons tegens de Klippen in ſtucken werpen. Dien raet wierde goet gevonden, ende men maeckte het zeyl gereet gelijck geordonneert was.
Het was tegens de Middagh dat ſulcx geſchiede, ende de Tempeeſt continueerde noch: ’t Welck de Turcken ſiende, alſooſe ſeer ſuperſtitieux ſijn, deden ſy haerSalamet de gewoonlijcke Ceremonien, doende beloften datſe Aelmoeſſen ſouden gheven wanneerſe aen Lant ſouden komen: maer alſooſe geen Miracul ſagen, reſolveerden ſy een Offerhande te doen aen haer Propheet[83]Mahomet, het welcke de laetſte toevlucht van de Turcken is wanneerſe op Zee in perijckel ſijn: Ende wort aldus gedaen: Sy nemen een levendigh Schaep (om welcke oorſaecke de Schepen altoos voorſien ſijn van levendige Schapen om haer daer van in ſoodanige occaſien te dienen) ende indien by geval yemant onder haer is die tot Meca geweeſt is om te ſien de plaets waer het Lichaem van haer Propheet leyt, die ſnijt met veel belachelijcke Gebeden ende ſolemniteyten het Beeſt in vier ſtucken, ende worpt die quartieren op de vier ſijden van het Schip in Zee. Onder ons Chriſtenen recommandeerden wy ons aen Gods barmhertigheyt.
Hans Maurus waer van ick te voren geſeyt hebbe, ſeyde ons, dat de Tempeeſt ſoude grooter worden tot de midder-nacht toe, ende dat de Kabels dan ſouden breken. Hy oordeelde dat door de groote ervarentheyt die hy van de Zee hadde. Den Nacht quam aen, ende de Turck die de ſorge hadde het Luyckje van het Kamertje daer wy waren te ſluyten, quam na gewoonte, ende wy baden hem, dat indien het Schip ſoude moeten door gaen op de genade van de Golven, hy het Luyckje ſoude willen open doen, op dat yder een ſich mochte ſalveren ende ſijn leven verlengen het beſte hem mogelijck[84]ſoude ſijn, ’t ſy met ſwemmen ofte anderſints, ’twelck de Turck ons beloofde te doen. Ter Midder-nacht ſijnde juyſt Volle Maen, brack de Kabel van ons Ancker, ende de twee andere Anckers, door dienſe maer 15. Vamen Kabels hadden, ende door het bewegen van het Schip, hielden niet langer, maer wierden voort geſleept: Doen meenden wy alle ſonder aſſiſtentie te ſterven in het Kamertje daer wy geſloten waren, maer de Turck hiel ons ſijn belofte. Hy dede het Luyckje open; ſeggende, Chriſtenen komt alle boven, wy moeten alle te gelijck ſterven: Men konde maer een teffens door het Luyckje paſſeren het welcke een groote confuſie veroorſaeckte, want yder wilde eerſt uyt-gaen.
Komende op den Overloop ſagh ick daer een ware af beeldinge van het laetſte Oordeel: want de Turcken waren alle achter op het Schip, roepende met open Kelen, om hulpe van haren Propheet Mahomet. Rontom de groote Maſt waren eenige Joden, die Abraham, Iſaac ende Moyſes aenriepen; ende wy Catholijcke Chriſtenen addreſſeerden onſe Gebeden aen Jeſus Chriſtus ende aen ſijn Heylige Moeder. De andere Gereformeerde ende Schiſmatijcke Chriſtenen baden Godt mede aen op haer[85]wijſe uyt een goet herte: ick verſekere u dat de arghſte van den hoop ſeer devoot was. Wy waren in deſe miſerie ende confuſie een goeden tijt: Ende ſiende dat de twee andere Anckers het Schip niet vaſt en hielden, maer langs de gront geduyrigh voort ſleepten, braken de Kabels. Terſtont ſtelde men het Voor-zeyl aen de Wint, ende het Schip wende met een ongelooflijcke raſſigheydt ende kracht met het voorſte na het Lant. Hans Maurus riep in’t Nederduyts, wacht u van de Maſt, ick vreeſe datſe vallen ſal. Maer daer en brack niemendal; maer thien ofte twaelf Turcken vielender van den Overloop in Zee: Ende alſoo de Wint de Zee met ſoo grooten kracht op het Lant wierp, wierdenſe terſtont met hulpe van de Zee op het Lant geworpen. Dat alles geſchiede in een oogenblick tijts, ende het Schip, rakende het Lant, borſte, ende by na alle dieder op waren, ſprongen in de Zee, vreſende dat het Schip ſoude ſplijten: Alſoo ick ſagh dat het Schip na het Lant toe helde aen de zijde daerſe alle in Zee ſprongen, vreeſde ick dat het door het geſtadigh bewegen om ſoude vallen, door de groote Wint, ſoo dat ick niet langer op den Overloop dorſte blijven, maer ſprongh mede in Zee, alwaer ick by geluck gront voelde,[86]ende over eynde bleef ſtaen, maer geen langen tijt, want de Zee bewogen ende gedreven ſijnde door de groote Wint ſmeet my elcke oogenblick ter neder; ſoo dat ick genootſaeckt was drie ofte vier Vamen lang te ſwemmen, ende daer mede wierde ick op ’t Lant geworpen.
Ick danckte Godt uyt goeder herte; ſoeckende terſtont mijn Cameraet Monſieur Caloen, want hoewel dat ick hem in Zee hadde ſien ſpringhen, wiſte ick nochtans niet oft hy het Landt gekreghen hadde ofte niet. Hy hadde oock die ſorghe over my: Na dat wy malkander ghevonden hadden, danckten wy Godt dat wy van dat perijckel ontkomen waren. Daer na ging ick ſoecken den Turck die met ons van Argiers gekomen was, om ſorghe voor ons te hebben. Ick vonde hem in een Troup van Chriſten Slaven, Turcken, ende Joden, die haer dicht by malkander hielden als Schapen, om haer te verwarmen: Want alſoo wy ’t eenemael nat waren, ſtierven wy by na van koude. Men telde het ghetal van die geſalveert waren, ende bevonden datter meer als twintigh ontbraken. Maer korts daer na quamenſe alle by de groote Troup, uyt-genomen twee, te weten een Joodſche Jonghe die verdroncken[87]was, ende een Turck die half ſot was. God danck wy waren uyt het pericul van de Zee, maer niet uyt het pericul van de Barbaren, die haer reſidentie houden langhs de Kuſt in groot getal: Ende indienſe ons ongeluck geweten hadden, ende dat het Schip tegens het Landt geſtrant was, ſy ſouden ſonder twijffel met groote menichte toe-gelopen hebben, om te nemen alles wat wy hadden, ende ons doodt te ſlaen ſonder eenige barmhertigheyt: maer onſe Schipper ſont terſtont twee Turcken, die de Wegh na Tituan wiſten, ſijnde anderhalf Mijl van daer, die de Gouverneur adverteerden van ons ongeluck, ende verſochten eenige aſſiſtentie tegens de Barbaren.
Dit alles geſchiede inde midnacht, ſijnde nat ende ſtervende van koude. Maer by gheluck waſſer een Turck die een Yſer Dooſje ende een Vier-Slagh hadde, waer mede wy terſtont Vier hadden, ende aenſtaken ’t gene wy by de handt vonden, ſtocken, Tonnen, ende andere dingen die de Zee aen Landt geworpen hadde. Wy paſſeerden den nacht ſoo wy beſt konden. Met het aenkomen vanden dagh quamen de Barbaren van verre ſien ofter niet te ſtelen was: Maer alſoo wy 70. Perſoonen waren, dorſten ſy niet nader komen: Buyten dat die[88]van de Stade terſtont met een goede parthye Peerden quamen om de Coopmanſchap die wy geſalveert hadden wegh te voeren. De Gouverneur van Tituan quam in Perſoon met een Compagnie van twintigh Gewapende Peerden op ſijn Africaens, met langhe Lancien.
De Turck die ſorghe over ons hadde, huerde een Peert voor hem ende voor ſijn bagagie, wel verſtaende de reſt die hy gheberght hadde. Want alſoo de Tempeeſt teghens het aenkomen vanden dagh begon op te houden, ontlade men de bagagie vande Paſſagiers: Ende her meeſte deel vande Coopmanſchap wierde geberght, maer nat ende bedorven. Wanneer men ’s Morgens in het Schip quam om de Coopmanſchappen te ſalveren, als gheſeydt is, vont men de Turck Alli, die wy meenden dat verdroncken was. Hy was in de Hutte boven de Kajuyt, alwaer hy een Vleſſche met Brande-wijn van de Capiteyn gevonden hadde, ende daer hadde hy ſich droncken gemaeckt gelijck een Beeſt, ſonder eenige kenniſſe te hebben van het pericul dat gepaſſeert was.
Monſieur Caloen ende ick huyrden onder ons tween een Peert, ende reden beyde daer op, d’eene achter, ende quamen ontrent de Middagh tot Tituan. De Jode die met ons[89]was, dede ons een Logement hebben voor ons Gelt in het Joden Quartier, alwaer alle de Joden woonen. Na dat wy twee dagen tot Tituan geweeſt vvaren, ginger eenCafila(dat is een troupe Volcks die te ſamen marcheren) met de vvelcke mede twee Moren vertrocken, ſijnde Perſoonen van conditie, die na Ceuta gingen om aldaer te blijven als Pand-Luyden, op dat de Paters verloſſers (die na Ceuta toe gingen) met meerder verſekertheyt na Tituan mocht komen, om met de Gouverneur te tracteren over het af koopen van de Chriſten Slaven. Wy waren ſeer blijde dat wy die occaſie hadden, om aen onſe Cameraet Saldens te ſchrijven, die ſoo wy dachten tot Ceuta moſte ſijn met de vijf Turcken: Want het gebeurt ſomwijlen, dat wanneerder eenigh verſchil is tuſſchen de twee Gouverneurs van deſe twee plaetſen, ſy met malkander geen communicatie hebben twee ofte drye maenden langh.
Wy ſchreven met deſe Cafila na Ceuta (gelovende dat onſe Cameraet Saldens daer was, want hy hadde uyt die plaets aen ons geſchreven) ende twee dagen daer na quam de Cafila wederom met twee Paters-verloſſers vande HeyligeDrievuldicheydt. Haer komſte veroorſaeckte groote blijſchap, ſoo[90]onder de Chriſten Slaven, als onder de Borgers. Want de eenen hoopten haer vrydom te krijgen, ende de anderen Gelt. Wy ginghen terſtont de Paters verloſſers groeten die ons een Brief gaven, die uyt Ceuta geſchreven was van een Spaenſe Edelman genaemt Don Martin de Penaloſa: Den inhoudt van deſe Brief was dus, Uwen Cameraet Reynier Saldens, verdrietende hier tot Ceuta te ſijn, is na Gibralter ghegaen, om ſich wat te vermaken: Maer hy heeft my ordre gelaten u te voorſien van het ghene dat ghy van noode ſoudt mogen hebben: Ende alſoo ick ſie by u Brief dat ghy verſoeckt te hebben 200. ſtucken van achten, ſende ick u hier neffens ordre aen een Moorſe Coopman, genaemt Alli Tigarino, om u die Somme te tellen, ende de ſelfde Coopman ſal Borghe voor u ſijn, dat ghy inde Stadt ſult moghen blijven ſonder verobligeert te ſijn te gaen inde Mamore (welcke een Gevangeniſſe is onder de Aerde) ende ick ſal terſtont aen Reynier Saldens ſchrijven dat hy hier kome om de wiſſelinge vande vijf Turcken (die Godt Lof wel te paſſe ſijn) te effectueren voor u tvveen.
Deſe tijdinghe gaf ons groot contentement: Maer wy hadden alreede vergeten dat droefheyt na vreughde komt. De vijf[91]Turcken wandelden over de Straten van Ceuta, ende dat op Borge van twee Moorſe Koopluyden die ordinaris tot Ceuta reſideren. Ende alſoo onſe Cameraet Saldens tot Gibralter was, Moſtafa Iugles geloovende dat hy vvederom na Vlaenderen vvas ghegaen, ofte na een plaetſe in Spaignen verre van daer, ſchreef een Brief tot Tituan aen de Turck die ons bewaerde, dat Reynier Saldens doen hy in Vlaenderen was belooft hadde 700. Stucken van achten te contribueren tot de af-koopinge die ſijn Ouders betaelt hadden voor Monſieur Caloen, ende dat men ons in de Mamore ſoude ſtellen, tot dat wy de voorſz ſomme ſouden belooft hebben te betalen. Den inventeur hier van was Tubram Arrais een van de vijf Turcken die tot Ceuta uyt-gaf dat Monſieur Caloen ende ick voor ons vertreck tot Argiers belooft hadden 700. Stucken van achten te betalen. De Turck die ons bewaerde hebbende die Brief ontfangen, communiceerde die met de correſpondenten van de Ouders van Moſtafa Iugles, die goet-vonden ons in de Mamore te ſtellen, ſoo om te ſien oft ſy de 700. ſtucken van achten konden krijgen, als om te toonen acte van devoir aen de Ouders van Moſtafa. De Turck die ons bewaerde rapporteerde ’tgene ſy gereſolveert[92]hadden, ende ſeyde dat hy gheen ſchult daer in hadde, ende bracht ons in de Mamore.
Het is een Verwelfſel dertigh Voeten onder de Aerde, verdeelt in drie parthyen. Het grootſte ghedeelte mach ontrent 28. Voeten langh ende 24. Voeten breet ſijn, de twee andere ghedeelten ſijn kleynder: Ende daer vvierden ordinaris 170. Chriſten Slaven vaſt gehouden. Deſe Gevangeniſſe heeft geen ander licht als drie Tralien die om hoogh ſijn in’t midden van de Straet, ende aen yder Tralie is een Haecke met een Touvv, ende vvanneer eenige Chriſtenen by daegh daer voor by paſſeren, brengen ſy door barmhertigheydt Water aen de arme Slaven, ofte indienſe Gelt hebben, koopenſe vvat voor haer: ende dat Touvv met die Haeck dient om vveder te halen ’tgene men de armen geven vvil. De Cipier van deſe Gevangeniſſe laet niemant daer binnen komen, ſonder yets te geven. In deſe Gevangeniſſe iſſer geen Privaet, maer de Gevangens ende de Slaven die daer ſijn, moeten haer dienen van Potten op de Spaenſche maniere: Die Potten hanghen rontom de Muyren, ’twelck dient voor Tapiſſerie ende Wieroock te gelijck; want ick ſweer u voorwaer dat wy alle Morgens wel genoegh[93]geparfumeert waren. Daer en boven is het niet gheoorlooft die ledich te maecken als ’s Avonts, ende dan opent de Gevangens-Bewaerder een gantſche Tralie, ende men trecktſe met de Haeck om hoogh: Ende yder Pot moet aende Concerge betalen een Borbe (ſijnde ſoo veel als een Duyt in Nederlandt) het welcke my dunckt een groote wreetheyt te ſijn, ende alle die gene welcke in deſe miſerable Gevangeniſſe ſijn, moeten op de Vloer ſlapen, ten ware dat men haer toe-liet tegens de Muyren Touwen te ſcheeren, gelijck men in de Schepen doet. Maer daer is ſoo veel Volcx, ende de plaets is ſoo kleyn, als ick geſeyt hebbe, dat die arme Slaven ſlapen gepackt gelijck Haringen: Het welcke (voornamentlijck in de Somer door de Hette) ſoo veel Luyſen ende andere ellenden veroorſaeckt, dat men eſtimeert dat het ſoo moeyelijck is daer te ſijn als op de Galeye te roeyen. Wy waren daer in de Winter. Maer het gene dat ons meeſt incommodeerde, was by Nacht wanneer yeder een gerangeert was in ſijn plaets om te ſlapen: Want eenige ſchelmachtige Iongens Mooren, om de arme Chriſtenen te incommoderen, quamen by Nacht vuyligheyt, Steenen, Water ende andere dingen werpen door de Tralien; ende dat gebeurde[94]eenige Nachten drie ofte vier malen, welcke alarme obligeerde allen den genen die daer ontrent ſliepen, op te ſtaen: vvant alſooſe alle op de Aerde ſliepen, die terſtont niet op ſtont, vvas in pericul van ſijn Cameraets met Voeten getreden te vvorden, de Vloer ſijnde bedeckt van Lichamen.
Monſieur Caloen ende ick ſliepen in een Hol, alvvaer vvy niet ghenootſaeckt vvaren op te ſtaen om die allarme, ende dat door de faveur die ons dede een Ridder van S. Jacob genaemt Don Hieronimo de Figuroa, een Spaignaert geboren van Cordua, mede Slaef, die ons groot playſier dede. Hy ſeyde ons dat hy ſijn Tafel inde Mamore koft met vier andere Slaven voor 10. enckele Realen ter maendt. Monſieur Caloen ende ick verſochten vande Partye te ſijn. Wy vvierden daer ontfanghen, betalende gelijck de andere, ende vvy vvaren ſeer vvel getracteert in qualiteyt van Slaven, ende hadden ſoo veel te eten als de nature van noode hadde aen een gedeckte Tafel: Onſe Waert vvas een Spaignaert, die derthien Iaren aen malkander in deſe Gevangeniſſe gevveeſt vvas, vvinnende ſijn leven op die maniere, ende onder deſe 170. Slaven vvarender maer vijf, die de middel hadden ſoo vvel getracteert te vvorden.[95]
Sijnde in deſe miſerie, quam onſe Cameraet Reynier Saldens wederom tot Ceuta, alwaer hy mijn Brief ontfingh, daer in ick hem adviſeerde alles watter paſſeerde, ende dat wy in de Mamore waren, waer van de oorſake waren de vijf Turcken die tot Ceuta waren, om datſe aen de Turck die ons bewaerde ordre hadden gegeven ons in de Mamore te ſetten, tot dat vvy de 700. ſtucken van achten, die hy in Vlaenderen ſijnde, ſoo de ſelfde Turcken ſeyden, belooft ſoude hebben. Ende om te toonen dat Monſieur Caloen ende ick niemendal belooft hadden aengaende de voorſz ſomme, gelijckſe tot Ceuta voor-gaven, ſonde ick oock een Brief in Turcks geſchreven van de Turck die ons bewaerde, daer in hy ſeyde dat wy niet anders belooft hadden als 25 Stucken van Achten voor hem, ende deVracht van onſe Perſonen op het Schip van Argiers op Tituan. Maer hoewel de Turck ſeyde dat hy geſchreven hadde als voorſz, ende hy my de Brief open ghegeven hadde, ſchreef ick nochtans aen Saldens aldus: Laetſe leſen ende uyt-leggen, ende indien ghy het goet vint, addreſſeertſe, maer laet niet de vijf Turcken aen Ketenen te leggen, ende doetſe in de Mamore van Ceuta gaen, die noch moeyelijcker is als die van Tituan:[96]vvant ſy is onder een Oven, de vvelcke een onverdragelijcke Hette veroorſaeckt.
De Paters-verloſſers, vande welcke ick gheſproken hebbe hier te vooren, quamen wederom tot Ceuta, ſonder datſe een Chriſten afgekocht hadden: Ende dat was om datſe met den Gouverneur van Tituan niet hadden konnen accorderen: Want ſy accorderen gemeenelijck op deſe maniere: Datſe een derden deel in Gelt ſullen betalen, ende de twee derde parten in ſoodanighe Coopmanſchappen naer advenant, ſoo veel het Pont, ofte Mate, ofte ghetal, tonende een monſter van alle de ſoorten. Ende het verſchil was dat de Gouverneur de Coopmanſchappen niet wilde ontfanghen tot ſoodanighen prijs als de Paters die eſtimeerden. Ende daer en boven wilde hy de Paters obligeren eerſt dertich Slaven die hem toe quamen af te koopen, voor de ſomme van twee hondert Ducaten yder. Waer toe de Paters gheenſints wilden verſtaen, ende de Paters ſeyden (niet ſonder reden) dat ſoo langh alſer Spaenſe Slaven ſijn, konnen wy geen Slaven van andere Natie af kopen, om dat de aelmoeſen die wy brengen, ghegheven ſijn in Spaingen om Spaignaerts af te koopen, ende dat is de reden waerom de Paters verloſſers haer retireerden ſonder yets uyt te rechten.[97]
Ick gaf mijn Brief aen een Chriſten die vry was, welcke ging in Compagnie van die Paters na Ceuta, hem recommanderende deſelfde te gheven in eyghen handen van Saldens, ’t welck hy dede, ſeggende dat hy ons daeghs te vooren ghelaten hadde inde Mamore van Tituan: Het welcke Saldens verſtaen hebbende, wierde ſeer verſtoort: Ende alſoo hy ſeer rou ende haeſtich was, hebbende de confirmatie daer van by mijn Brief verſtaen, dede hy terſtont de vijf Turcken inde Mamore van Ceuta komen: Ende ſijnde voor het inkomen der ſelfde, ſeyde hy aende Capiteyn, Hibraim Arrais (de welcke was een vande vijf)Pilla Baſſo, dat is te ſeggen in Franco, leght hem op de Aerde, ende laet de vier hem de Armen ende Beenen houden om met Stocken op fijn Rugge ende Billen geſlaghen te worden: Want Saldens hadde de Stock in ſijn Handt, hebbende die forme van Iuſtitie gheleert wanneer hy met ons tot Argiers was. Hibraim Arrais begon ſich te ontkleeden al ſchreyende met veele ſchoone woorden, ende de andere vier Turcken beefden ghelijck een Bladt op een Boom door vreeſe datſe de ſelfde wegh ſouden paſſeeren. Alle die voor by ginghen (want dat gheſchieden op de ſtraet)[98]bleven ſtaen om het eynde van deſe Tragedie te ſien. Onder andere kijckers paſſeerden daer mede twee Turckſe Coopluyden, die tot Ceuta om haer Negotie waren, die tot Saldens ſeyden, wat vvilt ghy doen met deſe Slaven, ſijnſe niet ongheluckigh ghenoech Slaven te ſijn ſonder geſlagen te ſijn? Saldensantvvoordemet een vvreet gelaet, ick vvil tvvee ofte drie van die ondanckbare Verraders met ſtocken Doodt ſlaen, ick hebſe hier vry door de Stadt laten vvandelen, ende niet tegenſtaende deſe courtoiſie, hebbenſe mijn Cameraet inde Mamore van Tituan doen ſetten, hoevvelſe goede borge gheſtelt hebben, alvvaerſe noch ſijn in duyſent meſerien, ende deſe Honden vvandelen hier door de Stadt op haer ghemack, ende hebben duyſent ende duyſent Logens tot Tituan geſchreven om ons Gelt door haer booſe practijcken tegens alle maniere van Iuſtitie af te perſſen.
Doen ſpraecken de tvvee Coopluyden met de vijf Turcken in haer ſpraecke. Daer na ſeyden ſy aen Saldens. Slaet deſe Slaven niet, vvy ſullen hier Borge ſtellen dat uvve Cameraets uyt de Mamore ſullen gaen, ende hier komen met de eerſte Cafila: Wy ſullen morghen ſchrijven dat men haer uyt de Mamore laet gaen. Saldens thoonde[99]daer mede niet te vreden te ſijn, maer dat hy ſe ſlaen vvilde: Nochtans door tuſſchen ſpreecken van eenighe Capiteynen van het Garniſoen liet hy ſich ſpreecken om met de tvvee Turckſe Coopluyden by de Gouverneur te gaen, de vvelcke doen vvas de Marquis de Miranda, ende Saldens ende de tvvee Turcken ſeyden haer redenen. Na dat hy de tvvee partyen gehoort hadden, hebbende haer ten laetſten doen accorderen, ſchreef hy een brief aen den Gouverneur van Tituan van deſen Inhout. Sendt my met de eerſten Cafila tvvee Chriſtenen ghenaemt Ian Baptiſta Caloen ende Emanuel de Aranda, u beloovende op de trouvve van een Chriſten ende Ridder, dat ſoo haeſt als de Chriſtenen hier ſullen ſijn, ick liberteyt ſal geven aen de vijf Turcken genaemt Moſtafa Iugles, Hibraim Arrais, Alli Tigarino, Rodes Moſtafa, ende Moſtafa Oiga.
Ende alſoo, ghelijck ick te vooren gheſeyt hebbe, de Paters verloſſers wederom na Ceuta gekeert waren, om datſe eenighe difficulteyt met de Gouverneur van Tituan hadden, ende tot Ceuta een Jode woonde van groote reputatie wegen ſijn rijckdom, die ſich moeyde met het verſchil tuſſchen de Paters verloſſers ende de Gouverneur te vergelijcken (ofte beyde zyden te bedriegen)[100]ende hy ’s anderendaeghs moſte vertrecken, gafmen hem de brief vande Marquis, met ordre die in eygen handen vanden Gouverneur van Tituan te leveren, het welck hy den volghenden dach als hy daer gekomen was, dede: Ende men liet ons dien ſelfden avondt uyt de Mamore gaen, met permiſſie door de Stad ende buyten te wandelen, wanneer het ons ſoude believen. Wy gingen terſtont in het Joden quartier na onſe Camer, die in onſe abſentie ingenomen was vande Turck die ſorge over ons hadde. Wat de reſt aengaet wat inde Mamore paſſeerde ſoo langh als wy daer in geſloten waren, ſult ghy konnen ſien in mijn 7. ende 13. Relatie.
Wy wandelden binnen ende buyten de Stadt met de Turck die ons bewaerde, verwachtende de Cafila om na Ceuta te gaen. Monſieur Caloen ende ick koſten yder een witte Mantel, ghenaemt inde Moorſe ſprake eenAlbornos, ende een roode Muts, ſijnde de dracht die de Chriſtenen draghen vvelcke haer vryheyt verkreghen hebben. Alle de Chriſten Slaven, die vvilden, gaven ons Brieven om aen hare Vrienden ende Ouders te addreſſeren. Ende ghelijcker niet inde Werelt is dat ſijn beginſel ende eynde niet en heeft, vvilde de goede Godt[101]een eynde van onſe ſlavernye maecken. De Jode die mediateur vvas tuſſchen de Paters Verloſſers ende de Gouverneur van Tituan, hebbende het verſchil vergeleecken (ofte om beter te ſegghen, beyde bedrogen) maeckte ſtaet den naeſten dag te vertrecken, vvelcke vvas den 23. Maert 1642.Yder uyre ſcheen ons een Iaer te ſijn, vvy namen tvvee huyr-Peerden van een Moor die met de ſelfde Cafila moſt na Ceuta vertrecken. Wy deden tvvee Jonghe hoenderen accommoderen met Sout ende Peper, om op den vvegh te eeten, ende een groote Kanne met goede Wijn.
Wy vertrocken uyt de Stadt van Tituan, vergheſelſchapt van de Ridder Philips de Cherf, ende eenige andre Chriſten Slaven onſe Vrienden, tot op ontrent een Vierendeel mijls uyt de Stadt, alvvaer vergaederden alle die met den voorſz Cafila moſten vertrecken. Wy gingen ſeer blijde te Peerde ſitten, ſeggende adieu aen die ons accompagneerden, de vvelcke droevig vvaren datſe noch moſten blijven in die miſerable ſtaet van ſlavernie. Sy keerden vveder na de Stadt, ende vvy vervorderden dien avont onſe reyſe ontrent tvvee mijlen op een Landt vvelckers Aerde tot Ceuta toe niet beboomt noch bevvoont vvordt; Maer[102]t’ eenemael vvoeſt, hoevvel dat het Landt ſeer goet ende Vruchtbaer is. Wy traden van ’t Peerdt af ende ontladende onſe Muylen, hieuvven drie ofte vier Turcken met haer Houvvers een goet deel Houts, ende maeckten Vier. Want in dat Landt ghelijck mede in Spaignen is het by Nacht ſeer kout. Yder een voegde ſich ronts om het Vier, ende al ’t gene hy mede ghebrocht hadde. Wy noodigden eenige voornaemſte Turcken vanden hoop om met ons te eten, vvaer van ſy haer excuſeerden, ſegghende, dat de Hoenderen van Chriſtenen gedoot vvaren, ende daerom moghten ſy daer van niet eten. Ick ſvvoer dat een Turck die ghedoot hadde, ghelijck vvaer vvas: Want vvy droegen die Hoenderen om haer op de Wegh te tracteren, ende ick kenne haer grimmagie, voornementlijck van de Turckſe Koopluyden: Indienſe Vrybuyters van Argiers gevveeſt vvaren, ſouden ſy ſoo ſcrupuleux niet gevveeſt ſijn: Na dat vvy vvel gegeten hadden, ſliepen vvy by het Vier.
Den volghende dagh een uyre voor het rijſen vande Sonne vertrocken vvy na Ceuta, ende van het Velt alvvaer vvy gheſlapen hadden tot Ceuta toe vonden vvy niet een Menſch, noch eenigh voet-ſtap dat eenighe[103]Menſchen oyt daer ghewoont hadden, als de Ruinen van een Huys: Op de Wegh ſchoot een Turck te Peerde ſittende met ſijn Roer een Wildt Vercken, maer alſoo de Turcken daer van niet mogen eten, beloofde Monſieur Caloen haer twee ſtucken van achten indienſe het voor ons wilden tot aen de Stadt brenghen; Het welcke ſy ſeer geerne deden, het ſelfde ſnydende in vier Quartieren, die men op de Muylen leyde. Wanneer de Cafila ontrent een Mijl af by de Stadt begon te naderen, moetmen ſeeckere Wegh nemen om van de ſchilt-wacht van Ceuta te moghen ontdeckt worden. Ende wanneermen door die Wegh komt, dat beteeckent Vrienden.Wanneerwy ontrent twee Muſquet ſchooten van de Stadt af approcheerden, ſeyde ſekere Moor aen Monſieur Caloen ende my: Chriſtenen blijft hier, ick hebbe ordre u alhier te houden tot dat de vijf Turcken alhier ſijn: Men hadde niet te repliceren; Ick gaf mijn gety-Boeck aen een Jode die inde Stadt ging, om aen Monſieur Saldens te dienen voor een teecken, wel wetende dat hy mijn Gety-Boeck wel kende, ende dat wy aldaer waren, op dat wy inde Stadt ſouden moghen komen. Deſe dingen geſchieden ontrent ten 9. uyren voor middagh, ende wy bleven[104]daer tot drie uyren na middag, ſonder een menſch te ſien als de Moor die ons bewaerde, verwachtende met goede devotie de vijf Turcken. Wy konden niet imagineren waerom datmen ons ſoo langhen tijt dede wachten. Maer tuſſchen drie ende vier uyren na-middagh ſagen wy de Poort openen ende de Val-brugghe neder vallen, met eenen komende een Compagnie van dertigh Peerden ligt gewapent op ſijn Moors, voor aen met lancien ende leere ſchilden, diemen in Spaens noemtAdarga, ende een van die troup wel ghemonteert liep een ſtuck Geſchuts ſchoot af om het Veldt te ontdecken. Doen ſtelde hy ſijn Muts op ſijn Lancie tot een teecken datter geen embuſcaden vvaren. Die vande troup dat teecken geſien hebbende ſepareerden haer, ſich ſtellende op eenige avenuen. De Capiteyn van deſe Troup vvenſte ons geluck met onſe vryheydt, ende ſeyde ons, uvve cameraet ſpreeckt met de Gouverneur vande Stadt om u te laten inkomen. Terwijl ick met de Capiteyn ſprack, ſag ick uyt de Stadt komen een troupe voet-volck van ontrent hondert ende vijftig mannen, vvelcke troupe formeerde een kleyn ſlach-orde tuſſchen de peerden ende de Stad. Daer na ſagh ick noch ontrendt honderdt Turckſe ende Moorſe ſlaven uyt komen, yder[105]geladen met tvvee ſvvare yſere ketenen, met een groote pot op haer rugge, ende ſy quamen tuſſchen de ſlagh-ordre van ’t Voet-Volck ende de Stadt Fonteyn-vvater in haer Potten ſoecken: ende dat vvierde ghedaen tvvee ofte driemael ter vveecke met de ſelfde neerſticheyt, ſoo door vreeſe datſe vande Barbaren mogten overvallen vvorden, als van haer ſlaven te verlieſen.
Hebbende geſien alles watter paſſeerde, vvaren vvy ſeer vervvondert hoe het quam dat Saldens ſoo langh vertoefde te komen. De reden vvas dat de Gouverneur van de Stadt van Ceuta door ſijn voornoemde brief aen de Gouverneur, van Tituan belooft hadde de vryheyt te geven aen de vijf Turcken ſoo haeſt als vvy tot Ceuta ſouden gearriveert ſijn: ’t vvelck hy op die tijdt niet konde doen, om datmen openbaer vviſt dat men aldaer een ſchip van Tanger vvas vervvachtende: Ende indien de voorſz vijf Turcken, doen na Tituan vertrocken hadden, ſoudenſe ſonder tvvijffel daer van advijs gegeven hebben aen de Vry-buyters van die Stadt, ende daerom ſoude het ſelfde Schip in groot perijckel ghevveeſt ſijn van genomen te vvorden. Daer en boven vvaren vvy in ſeer groot perijckel ende hazardt, om genootſaeckt te ſijn vvederom na Tituan te[106]gaen, van vvaer vvy gekomen vvaren, ofte buyten de Stadt in groot perijckel vande Barbaren te blijven, de vvelcke menighmael komen onder het Geſchut vande Stad: maer onſe Cameraet Saldens vviſte met hulpe van Don Martin Penaloſa ſijne ſaken ſoo vvel te doen, dat de Gouverneur de vijf Turcken riep ende haer ſeyde, het is vvaer dat ick mijn vvoordt aende Gouverneur van Tituan geingageert hebbe, dat ick vijf Turcken vry ſoude ſtellen, ſo haeſt als de tvvee Chriſtenen hier aende poort ſouden ſijn, ende nu ſy ghearriveert ſijn, en derve noch en mach ick u vryheyt niet geven volgens mijn belofte, om dat gy vveet dat men hier een Schip rijckelijck gheladen van Tanger verwacht: Maer om te toonen dat ick een Ridder van mijn woordt ben, ſullen de twee Chriſtenen wederom na Tituan gaen, ofte ſy ſullen daer buyten blijven tot dat het voorſz Schip ſal gearriveert ſijn: Maer indien ghy te vreden ſijt dat de twee Chriſtenen inde Stadt komen, belove ick u als een Ridder, dat ſoo haeſt als het ſelfde Schip hier gearriveert ſal ſijn, ick u vry ſal laten gaen, ende ondertuſſchen ſal ick u van deſe tijt voor vry verklaren.
De Turcken accepteerden deſe conditie, haer vertrouwende op de beloften van de[107]Gouverneur, makende nochtans een ſchrift daer van, ’t welck Saldens ons ’s avonts ontrent vier uyren liet weten, ende dat hy by ons ſoude komen, maer dat hy noch eerſt met de Gouverneur moſt ſpreecken. Ende hy quam een halve uyre daer na by ons vergheſelſchapt met Don Martin de Penaloſa, dewelcke door courtoſie hem in alle ſijne affairen aſſiſteerde. Het is onmoghelijck uyt te drucken het contentement ende blijſchap die wy ontfinghen, ſiende onſe Cameraet in goede geſontheyt, na wiens tegenwoordigheydt wy ſoo menighmael verſmacht waren. Hy was aende andere zijde niet minder verblijdt. Na dat wy malkander omhelſt hadden, wenſten ons alle de genen die daer teghenwoordigh waren gheluck voor onſe liberteyt. Ende wy ginghen alle te ghelijck inde Stadt van Ceuta, meer verheucht als de Keyſers van Romen wanneerſe triumpherende binnen de Stadt van Romen quamen: Wy ginghen den Gouverneur de Handen kuſſen, hem preſenterende het hooft van het Wilt Vercken, hier voren ghementioneert, ende wanneer wy uyt ſijn Paleys ginghen, quamen de vijf Turcken ons wellekom heten, ons gheluck wenſchende voor onſe vrydom. Sy quamen met ons in onſe Herberghe alwaer wy[108]haer deden drincken. Sy vraeghden ons nieuws van hare Vrienden tot Argiers, ende wy vertelden malkander onſe fortuynen die ghepaſſeert waren. Het was doen dat wy onder ons drien het meeſte contentement ende grootſte plaiſier hadden dat wy oyt gehadt hadden, ende ons leven langh ſullen hebben.
Maer gelijck ick menighmael gheſeydt hebbe, dat blijſchap ende contentement altoos voor ſchaduw van haer Lichamen hebben yets moeyelijcks ende verdrietigh, begon onſe Cameraet Saldens ons te vertrecken dat wanneer een van de Turcken tot Brugge in Gevangeniſſe was, Chriſten geworden was. Wy raet-ſlaeghden de ſake onder ons, wat wy daer in doen ſouden: Want indien wy ſeyden dat hy Chriſten geworden was, mochte de Gouverneur hem niet laten gaen; ende alſoo hy ſijn woordt aende Gouverneur van Tituan geingageert hadde, ſoude hy ons ſonder twijfel wederom gheſonden hebben. Want het was een Ridder die ſijn ſaecke wel verſtonde aengaende ’t ghene waer toe hy verobligeert was wanneer hy ſijn woordt aen een Mahometanſe Gouverneur ghegeven hadde, ende belachte den ghenen die leeren datmen niet ghehouden is ſijn Woordt te houden[109]aen een eenig Volck dat van een andere Religie ofte Secte is. Hem te laten gaen, wetende dat hy een Chriſten was, was teghens onſe couſcientie. Wy vraeghden raet, aen een oude Ridder, die het Naturel van de Turcken beter verſtonde, dan die ghene welcke met een goeden yver ſonder Wijſheydt, den Turck bekeert hadden. Sijn advijs was dat Saldens met den Turck alleen ſoude ſpreecken, op deſe wijſe, Alli (ſoo was hy genaemt) gy weet dat gy in Vlaenderen Chriſten gheworden ſijt, wat is nu uwe meeninge? Indien hy ſeydt, ick ben Chriſten, ende ick wil in de Chriſtelijcke Apoſtoliſe ende Roomſe Religie blijven, dan ſal Saldens ſegghen: Gaet by de Gouverneur, ende ſeght hem dat ghy Chriſten ſijt, ende dat ghy hier blijven wilt, ende gaet dat aen uwe vier Cameraets ſeggen: Dan ſal de Gouverneur in preſentie van ſijn Cameraets hem vragen ofte hy na ſijn Vaderlandt wil gaen: Indien hy ſeydt neen: Ende dat hy Chriſten is, ſal hy blijven, ende de Gouverneur ſal daer van ontlaſt ſijn. Saldens ſtelde dit advijs te werck; Maer Alli antwoorde dat hy wederom na ſijn Vaderlandt wilde gaen: Waeromme wy na dit ons devoor deſe ſaecke verlieten ſonder ons meer daer mede te moeyen.[110]
Den 24. Marty 1642. was den dagh van onſe volkomen vryheydt, waer op een ſeecker Vrind van my deſe twee Chronijck-ſchriften ghemaeckt heeft, het eene van de welcke thoont den dagh van mijne Gevangheniſſe, ende het andere van mijn Verloſſinghe.
Chronijck-ſchrift van mijn Gevangeniſſe.
MensIs aVgVstI DIe XXII CaptVs.
Chronijck-ſchrift van mijn verloſſinghe.
MartII XXIIII. reDVCtVs fVIt.
’s Anderendaeghs na ons arrivement ginghen wy alle drye inde groote Kerck van Ceuta onſe devotie doen: Deſelfde Kerck is genaemt de Kerck van onſe Lieve Vrouwe van Africa, ende is de Metropolitane Kerck. Wy kuſten de handen van den Biſſchop, die een oude Heylighe man was, ende alle ſijnen treyn beſtonde in een ſwarte Slaef. Hy vreeſde ons ofte wy Chriſtenen waren (hy wilde ſeggen, Catholijcken.) Wy antwoorden hem, dat wy Apoſtoliſche,[111]Roomſe Catholijcke waren, ende ghetrouwe onderdanen van ſijn Majeſteyt den Koningh. Op dit antwoordt gaf de goede Biſſchop ons de Zegeningh, blijvende totCeutaacht daghen om na Gibralter te gaen met een wel gewapende Brigantijn, want die paſſagie is ſeer periculeux. Deſe Brigantijn was van vier Bancken, ende op yder Banck waren twee ſoldaten om te roeyen, die haer Wapenen ghereet hadden. Wy paſſeerden in vier uyren van Africa in Europa, niet ſonder groote vreeſe van noch eens vande Turcken genomen te worden: Want ick kende deſe ſoldaten ſoo goede Zee-luyden te ſijn, als de Engelſche Schipper wanneer vvy genomen vvierden ſich een manhaftich ſoldaet thoonde.
Maer vvy quamen door Godts ghenade tot Gibralter. Wy bleven daer drye dagen onſe devotie doen in een Capelle, een quartier uyrs buyten de Stadt gelegen, ende juyſt vvaer de minſte diſtantie is tuſſchen Africa ende Europa, ghenaemt de Capelle van onſe Lieve Vrouvve van Europa, ſeer gefrequenteert van alle de ghenen die hare Ouders ende Vrienden in Slavernye hebben. Wy vertrocken van Gibralter te Peerde na Cadix, de vvelcke tvvee dagh reyſen ſijn, Monſieur Caloen ende Ick met onſe vvitte[112]Mantels ende roode Mutſen; Waer door alle de perſonen die eenige van haer Vrinden in ſlavernie hadden, op de Wegh ende inde Dorpen vvaer vvy een voet op ’t Landt ſetten, by ons quamen om te weten ofte wy geen Brieven ofte ten minſten eenige tijdinge hadden van hare Ouders ofteVrienden. Tot Cadix ſijnde maeckten wy Chriſten klederen, ende vertrocken van daer na Madrid, alwaer wy alle drye twee Maenden te ſamen bleven.
Weynich daghen daer na vertrock Saldens met ſijn oude Meeſter de Marquis van Salero na het Legher in Catalogne, ende Monſieur Caloen ende ick quamen tot S. Sebaſtiaen in Biſcajen, ende paſſeerden ſonder paſpoort door gants Vranckrijck, ons vertrouwende op de atteſtatie vande Paters Verloſſers dat wy uyt de ſlavernye quamen. Maer wy noemden ons Hollanders, ſonder atteſtatie te thoonen. Wanneer wy tot Parijs waren, wierden wy gheinformeert, dat de Gouverneur tot Diepen ende Calis de Paſſagiers ſcherp examineerden, wanneerſe na Engelandt willen vertrecken: Ende om onſe examinatie niet onderworpen te ſijn, gingen wy tot Rouan in een Hamburger Schip dat na Schotlandt toe gingh. Wanneer wy in Zee waren, ſeyden wy de[113]Schipper dat wy wel in Engelandt wilden ſijn, doet ons by Douvre aen Landt ſetten, wy ſullen de Boots-Geſellen die roeyen ſullen yets tot Drinck-Gelt geven. De Boot wierde in Zee gheſet, ende men brocht ons na ons begeren aen Landt een half Mijl van Douvre, alwaer wy te voet gingen. Ende daeghs daer aen vertrocken wy van daer met het Packet Boot na Duynkercke.
Soo quam ick dan na verſcheyde Fortuynen ende avonturen tot Duynkercke, in mijn ghedachten overleggende de moeyelijckheden, perijckelen, ſchoone eſchaperinghen, ydele hopen, voorſpoeden, tegenſpoeden, ende duyſendt andere reſcontres die ick ghehadt hadde alle de tijdt van deſe mijn Reyſe, aengaende mijn Lichaem geworpen als een Bal, maer veel meer aengaende mijn Geeſt: Ende my repreſenterende de dinghen die ghepaſſeert waren, was ick ſoo ſeer niet gedreven als bewogen gelijck de Golven van de Zee na dat de Zee ſtil gheworden is, op een ooghenblick niet konnen ſtil worden. Soo was ick dan ſeer blijde de Klocken van mijn Lieve Vaderlandt te ſien, waer na ick duyſendt ende duyſendt mael mijn wenſchen ende ſuchten gheſonden hadde, my repreſenterende het ſoete gheſicht van mijne Lieve Vrienden,[114]ende van mijn beminde ende goede Moeder, aen wien tot die tijdt toe mijn Broeders ende Suſters om importante redenen mijn Gevangheniſſe ende andere ongelucken verborghen hadden ghehouden, haer ſomwijlen doende ghelooven dat ick ſieckelijck was, ſomwijlen andere dinghen die niet waer waren, maer ten minſten de waerheydt ghelijck: Ende my onderhoudende met ſoodanighe ende diergelijcke ghedachten, quam ick den 20. Auguſti 1642. inde Stadt van Brugge, ghevende duyſendt dancken aen de Goddelijcke goetheydt ende Bermhertigheydt, die in ſoo veel periculen ſoo ter Zee als te Lande my gheleydt hadde tot de Poort vande Stadt van mijn Geboorte, in goede gheſonde diſpoſitie, alwaer ick vonde mijn Moeder, Broeders ende Suſters. Ick ſoude wel groote moeyte moeten doen om uyt te drucken het playſier ende blijdtſchap die wy hadden als wy malkander in goede geſontheyt vonden: Niet wetende aen wat ſijde die meeſt ghevoelijck was: Maer ghelijck ghy verſtaen hebt by de loop van mijn Reyſe, dat droefheyt ende rouwe de ſchaduwen ſijn die blijtſchap ende contentement volghen, kont ghy het ſelfde noch hier ſien; want weynigh daghen na mijn weder-komſte ſtorven[115]mijn Lieve Moeder ende ſchoon-Broeder, die ick de eeuwighe ruſte toe vvenſche, latende oock mijn penne ruſten, u bedanckende lieve Leſer van uvve patientie.