II.GERVASIO DI TILBURY(Ved. vol. II, pag.27).
(Ved. vol. II, pag.27).
De domibus Podiensibus.
In Galliis, provincia Biturricensi, civitate Aniciensi, quam vulgus Podium S. Mariae nominat, est ecclesia miraculorum frequentia celebris, reliquiis sanctorum ditata, clero populoque honorata, et inter alias praecipuas sanctae Dei genitricis Mariae memoriis frequentata... In hac est refectorium ab antiquo aedificatum, in quo nulla musca detineri potest. Huius rei novitatem mihi per auditum cognitam ad probationem per experimentum ducturus, accessi sedulus exploraturus: ficomellis vel cuiusvis pinguedinis linimento scutellis repletis cum muscae, ut assolent, insiderent, profecto rem rumore comperiens veriorem, volens fallaciam ingeniosam cogitationis humanae frustratam quadam violentia adiuvare, muscarum venator effectus, praedam in refectorio melli, lacti ac pinguedini supersterno. Tunc maior excrevit admiratio, cum vim animi et violentiam corporis a me tentatam perpendo cassari, sicque tum fide facta de auditis stupor est augmentatus. Porro in Campania, civitate Neapolitana, scimus Virgilium arte mathematica muscam erexisse aeneam, quae tantae virtutis in se habuit experimentum, quod, dum in loco constituto perseveravit integra, civitatem late spatiosam nulla musca ingrediebatur.
De carne imputrescibili macelli.
Iam nunc ad civitatem Campaniae Neapolin redeamus, in qua macellum est, in cuius pariete insertum perhibetur a Virgilio frustum carnis tantae efficaciae, quod dum illic erit inclusum in ipsius macelli continentia, nulla caro quanto tempore vetusta nares olefacientis aut intuentis adspectum aut comedentis saporem offendet. Est et in eadem civitate porta dominica Nolam, Campaniae civitatem olim inclytam, respiciens, in cuius ingressu est via lapidibus artificiose constructa; sub huius viae sigillo conclusit Virgilius omne genus reptilis nocui: unde provenit, quod cum civitas illa in ambitu plurimum spatiosa, tota columnis subterrenis innitatur, nusquam in cavernis aut rimis interioribus, aut hortis infra urbis moenia conclusis vermis nocivus non reperitur. Tertium est quod illic expertus sum, tunc quidem ipsius ignarus, sed fortuito casu reapse mihi dante scientiam et probationem, coactus sum esse sciens eius, quod si non praeventus essem periculo, vix aliena relatione fieri posse assererem. Nempe anno, quo fuit Acon obsessa, circa imminens S. Johannis Baptistae festum cum essem Salerni, de subito supervenit mihi hospes iucundus, cuius sincera dilectio cum dignatione cum diutina in scholis et curia domini mei regis vetustioris Angliae, avi vestri, serenissime princeps, commansione firmata, non iam alterum a me, sed in ipso me alterum mihi obvenisse faciebat. Exultavit cor meum propter singularitatem affectionis, et propter rumores, quos recensiare mihi tam fidelis nuncius poterat, de nostrorum prosperitate propinquorum, quorum omnium hic non tam sanguine quam amore fuit propinquissimus. Properantem ad transitum et transfretationem diu reluctantem vici precum instantia. Philippus hic erat, filius patricii olim illustris comitis Sarisberiensis, cuius neptis ex fratre comitatum Sarisberiensem iure matrimonii transfundit in istum avunculum vestrum, domine imperator. Inter volentem et invitum meliore consilio trahitur amicus ad civitatem Nolanam, ubi tunc ex mandato domini mei illustris regis Siculi Guillielmi mansio mihi erat ob declinandos Panormitanos tumultus ac fervores aestivos. Quid plura? post aliquos dies deliberavimus ad Neapolitanum mare accedere, si quo fortassis eventuparatior ac minus sumtuosa nobis illuc occurreret transfretatio. Civitatem advenimus, in hospitio venerabilis auditoris mei in iure canonico apud Bononiam, Johanis Pinatelli, Neapolitani archidiaconi, scientia, moribus, et sanguine illustris, nos recipientes, a quo iucunde suscepti, causam adventus nostri pandimus, ipseque, comperta voti nostri instantia, dum parantur epulae, mare nobiscum accedit. Facto vix unius horae spatio, succinta brevitate verborum navis conducitur pretio optato, et ad instantiam viatorum dies data ad navigandum accelerat. Ad hospitium redeuntibus sermo est, quo successu quibusve auspiciis omnia nobis desiderata tam celeri manu occurrerint. Ignorantibus et stupentibus nobis de tanta felicitate successuum: «Heus! inquit archidiaconus, per quam civitatis portam intrastis?» Cumque, quae fuerit porta, explicarem, ille perspicax intellector adiecit: «Merito tam brevi manu vobis fortuna subvenit. Sed oro, mihi veridica relatione dicatis, qua parte aditus ingressi estis, dextra vel sinistra?» Respondemus: «Cum ad ipsam veniremus portam, et paratior nobis ad sinistram pateret ingressus, occurrit ex improviso asinus lignorum strue oneratus, et ex occursu compulsi sumus ad dextram declinare.» Tunc archidiaconus: «Ut sciatis, quanta miranda Virgilius in hac urbe fuerit operatus, accedamus ad locum, et ostendam, quod in illa porta memoriale reliquerit Virgilius super terram.» Accedentibus nobis ostendit in dextra parte caput parieti portali insertum de marmore Pario, cuius rictus ad risum et eximiae iucunditatis hilaritatem trahebantur. In sinistra vero parte parietis erat aliud caput de consimili marmore infixum, sed alteri valde dissimile, oculis siquidem torvis flentis vultum ac irati, casusque infelicis iacturam deplorantis praetendebat. Ex his tam adversis vultuum imaginationibus duo sibi contraria fortunae fata proponit archidiaconus omnibus ingredientibus imminere, dummodo nulla fiat declinatio ad dextram sive ad sinistram, et ex industria procuratio, sed sicut fatalia sunt, fato eventuique committantur. «Quisquis, inquit, ad dextram civitatem istam ingreditur, semper dextro cornu ad omnem propositi sui effectum prosperatur, semper crescit et augetur; quicumque ad sinistram flectitur, semper decidit et ab omni desiderio suo fraudatur. Quia ergo ex asini obiectione ad dextram deflexistis, considerate, quam celeriter et quanta prosperitate iter vestrum perfecistis.» Non tamen haec scripsimus, quasi Sadducaeorum sectam comprobemus, qui omnia dicebant in Deo et marmore consistere, hoc est in fato et casu fortunae;cum omnia in sola Dei voluntate sint posita, secundum illud: «In voluntate tua, Domine, cuncta sunt posita, et non est, qui possit resistere voluntati tuae» etc. Sed admirationem artis mathematicae Virgilii memorabimus.
De horto Virgilii et tuba aenea.
Erat in confinio eiusdem civitatis Neapolitanae velut ex opposito mons Virginum, in cuius declivo, inter praerupta saxorum aditu gravi, Virgilius hortum plantaverat multis herbarum generibus consitum. In hoc inveniturherba Lucii, quam oves coecae quandoque tangentes statim acutissimum visum recipiunt. In eodem erat imago aenea buccinam ad os tenens, quam quoties Auster ex obiecto subintrabat, statim ipsius venti flatus convertebatur. Quid autem conversio ista Noti commodi portabat, audite. Est in confinio civitatis Neapolitanae mons excelsus, mari infixus, subiectam sibi terram Laboris spatiosam prospectans. Hic mense Madio fumum teterrimum eructuat, et interdum ardentissima ligna proiicit, exusta in carbonis colorem. Unde illic quoddam inferni terreni spiraculum asserunt ebullire. Flante ergo Noto pulvis calidus segetes omnesque fructus exurit, sicque terra feracissima ad sterilitatem ducitur. Ob hoc tanto regionis illius damno consulens Virgilius in opposito monte statuam, ut diximus, cum tuba erexit, ut ad primum ventilati cornu sonitum, et in ipsa tuba flatus subintrantis impulsum Notus repulsus vi mathesis quassaretur. Unde fit, quod statua illa vel aetate consumpta vel invidorum malitia demolita, saepe pristina damna reparantur.
De balneis Puteolanis.
Est etiam in civitate Neapolitana civitas Puteolana, in qua Virgilius ad utilitatem popularem et admirationem perpetuam balnea construxit, miro artificio aedificata, ad cuiusvis interioris ac exterioris morbi curationem profutura, singulisque cochleis singulos titulos superscripsit, in quibus notitia erat, cui morbo quod balneum deberetur. Verum novissimis diebus, cum apud Salernum studium physicorum vigere coepisset, Salernitani invidia tacti titulos balneorumcorruperunt, timentes, ne divulgata balneorum potentia lucrum practicantibus auferret aut diminueret. Ipsa tamen balnea pro maxima parte intacta, diversis morborum generibus medelam tribuunt. Suspecta quoque sunt illa, quae certam incolarum non habent notitiam, aut ad virtutem memoriam, eo, quod inter duo contrariorum effectuum infirmitas infici quandoque posset quam curari.
De rupe incisa, quae nullas admittit insidias.
In eodem confinio mira virtute est ad modum cryptae mons concavus, cuius tanta est longitudo, quod medium tenenti vix duo capita comparent. Arte mathematica haec operatus est Virgilius, quod in illo montis opaco inimicus inimico si ponit insidias, nullo dolo nullove fraudis ingenio suae malitiae in nocendo dare potest effectum.