(3) Hos tibi Gallorum clypeos rex donat, Itoni,Pyrrhus ab audaci rapta tropæa acie,viribus Antigoni fractis. Haud res ea mira:pugnaces et nunc et prius Æacidæ.
(3) Hos tibi Gallorum clypeos rex donat, Itoni,Pyrrhus ab audaci rapta tropæa acie,viribus Antigoni fractis. Haud res ea mira:pugnaces et nunc et prius Æacidæ.
(3) Hos tibi Gallorum clypeos rex donat, Itoni,Pyrrhus ab audaci rapta tropæa acie,viribus Antigoni fractis. Haud res ea mira:pugnaces et nunc et prius Æacidæ.
(3) Hos tibi Gallorum clypeos rex donat, Itoni,
Pyrrhus ab audaci rapta tropæa acie,
viribus Antigoni fractis. Haud res ea mira:
pugnaces et nunc et prius Æacidæ.
Hæc quidem illic. In Dodonæi autem Jovis templo ipsorum Macedonum scuta suspendit, cum inscriptione tali:
Ditibus hæc Asiæ terris opibusque potita,jam premere audebant Hellada servitio;sacra Jovi templo pendent quæ affixa columnis,erepta Emathiis scuta cruenta viris.
Ditibus hæc Asiæ terris opibusque potita,jam premere audebant Hellada servitio;sacra Jovi templo pendent quæ affixa columnis,erepta Emathiis scuta cruenta viris.
Ditibus hæc Asiæ terris opibusque potita,jam premere audebant Hellada servitio;sacra Jovi templo pendent quæ affixa columnis,erepta Emathiis scuta cruenta viris.
Ditibus hæc Asiæ terris opibusque potita,
jam premere audebant Hellada servitio;
sacra Jovi templo pendent quæ affixa columnis,
erepta Emathiis scuta cruenta viris.
(4) At enim quum parum abesset quin totam Pyrrhus Macedoniam subigeret, etsi unus erat omnium ad præsentes occasiones arripiendas paratissimus, Cleonymus tamen eum a Macedonia in Peloponnesum avocavit. Patria quidem Spartanus fuit Cleonymus; cum exercitu tamen in Lacedæmoniorum fines hostiliter invasit. Ejus rei causam, quum Cleonymi genus percensuero, exponam. Pausanias, qui Græcis ad Platæam dux fuit, Plistoanactem filium reliquit. Hic alterum Pausaniam genuit: cujus Cleombrotus filius fuit, is qui in Leuctrica pugna dimicans adversus Thebanorum ducem Epaminondam occubuit. Huic duo fuere filii, Agesipolis et Cleomenes. Mortuo autem sine liberis fratre, Cleomenes regnum obtinuit: (5) qui Acrotatum majorem, et Cleonymum natu minorem genuit. Quum autem Acrotatus prius, nec multo post Cleomenes diem suum obissent, inter Areum Acrotati filium et Cleonymum de regno orta est contentio. * quocumque demum modo sibi Cleonymus vindicaturus, Pyrrhum in patrios fines induxit. Lacedæmonii quidem ante Leuctricam cladem nullum unquam belli adversum casum experti fuerant, eoque se nunquam pedestri pugna victos gloriabantur. Nam Leonidæ, parta fere victoria, quo minus Persas ad internecionem deleret, fatigati longa pugna militis robur defuisse asserebant: et quæ Athenienses Demosthene duce ad Sphacteriam insulam gessissent, belli potius furtum quoddam, quam victoriam fuisse. (6) Prima illis illata est in Bœotiis clades: alteram, qua majorem in modum opes eorum afflictæ sunt, ab Antipatro et Macedonibus acceperunt. Jam tertiam eorum finibus calamitatem intulit insperantibus a Demetrio concitatum bellum. Quum vero jam quarto Pyrrhum cum infesto exercitu fines ingressum viderent, obviam illi, assumtis in societatem Argivis et Messeniis, venere. Quos quum Pyrrhus prœlio vicisset, parum omnino abfuit quin eodem impetu urbem caperet: sed quum agrum populationibus infestum reddidisset, prædamque inde magnam egisset, paululum temporis requieti dedit. Interea Lacedæmonii ad sustinendam oppugnationem se confirmabant, quum Sparta jam ante, Demetrio oppugnante, præaltis fossis et validissimis quibusque operibus munita esset: quaque facilior aditu erat, propugnacula etiam excitata erant. (7) Dum hæc aguntur, Pyrrho Spartano bello occupato, Antigonus,quum Macedonum urbes præsidiis et munitionibus firmasset, in Peloponnesum copias duxit, quippe qui sciret, Pyrrhum Lacedæmone et Peloponnesi parte subacta in Epirum non statim rediturum, sed in Macedoniam ad persequendum ibi bellum esse reversurum. Quum autem ex Argis in Laconicum agrum Antigonus exercitum esset immissurus, ipse Pyrrhus ad Argos jam accesserat. Ibi inito prœlio victor Pyrrhus fugientes in urbem persecutus est. Ubi, quum ejus exercitus, ut fere fieri solet, in diversa abisset, (8) repugnantibusque acriter hostibus pro templis, ædibus, angiportis, aliisque urbis locis, Pyrrhus a suis relictus est et in capite vulnus accepit. Ferunt eum tegulæ ictu, a muliere dejectæ, interiisse. Argivi vero non mulierem illam, sed Cererem assumta mulieris forma fuisse, affirmant. Et hæc quidem illi de Pyrrhi morte: quod et Lyceas prodidit, qui carminibus epicis indigenarum res conscripsit. Est præterea Argis, quo loco Pyrrhus cecidit, ex oraculo Cereri erectum fanum: et in eo Pyrrhus ipse sepultus est. (9) Illud vero maxime mihi mirandum videri solet, (tres?) ex Æacidarum gente et nomine divinitus oblata nece occubuisse: Achillem siquidem Homerus memoriæ prodidit ab Alexandro Priami filio et Apolline interfectum; Pyrrhus vero, ejus filius, Pythiæ jussu Delphis occisus est; huic denique Æacidæ filio, quale et Argivi dicunt et Lyceas cecinit, mortis genus obtigit. De ejus tamen cæde non satis congruunt quæ scripsit Hieronymus Cardianus: quem scilicet cum rege viventem in ejus gratiam scribere maxime fuit necesse. Nam si Philistus venia dignus habetur, qui quum Syracusas se restitutum iri speraret, multa Dionysii flagitia dissimulavit, Hieronymo certe multa ad Antigoni gratiam scribenti venia danda. Et huc quidem Epirotarum potentia evasit.
De memorandis artis operibus in Odeo — Triptolemo — Epimenide et Thalete — Æschyli epitaphio — Minerva — cultu Veneris Cœlestis.
Quum vero Athenis Odeum introieris, et alia spectatu digna et Bacchum conspicies. Juxta quod fons est, quem Enneacrunon (novem scaturiginum) vocant, ita a Pisistrato exornatum. Putei quidem passim in urbe multi, hic autem unicus est fons. Templa vero supra fontem duo sunt: unum Cereris et Proserpinæ: in altero Triptolemi signum est; de quo quæcunque dicuntur, omissis quidem, qui de Deiope jactantur sermonibus, exponam. (2) Inter Græciæ populos maxime de antiquitate et deorum muneribus sibi concessis cum Atheniensibus certant Argivi, non aliter atque inter barbaros cum Phrygibus Ægyptii. Memoriæ itaque proditum est, Cererem Argos venientem a Pelasgo hospitio acceptam: ibi ex Chrysanthide de filiæ raptu cognovisse. Post hæc Trochilum sacrorum antistitem ab Agenore sibi infesto Argis pulsum in Atticam venisse: quumque Eleusine uxorem duxisset, Eubuleum et Triptolemum genuisse.Hæc Argivi. Athenienses vero et qui apud eos norunt ** Triptolemum Celei filium fuisse, qui primus sationem et frugum cultum tradiderit, dicunt. (3) At Musæus carminibus, si modo ea Musæi sunt, Triptolemum Oceani et Terræ filium prodidit: et Orpheus (quanquam et ea Orphei esse ut credam, adduci non possum), Eubuleo et Triptolemo Dysaulen patrem fuisse; eos a Cerere frumenta serendi rationem accepisse, quod ex illis primum Ceres filiæ raptum cognovisset. Chœrilus autem Atheniensis in ea fabula, cui Alope nomen est, Cercyonem et Triptolemum fratres fuisse, ex Amphictyonis filia natos, scripsit: et Triptolemo quidem Rarum, Cercyoni Neptunum patrem fuisse. Longiore vero oratione conantem singula persequi et omnia, quæ de templo, cui Eleusinio nomen est, commemorari possent, planius explicare, quædam me visa per somnum species deterruit. Ad ea igitur redeo, quæ palam narrare nulla religione prohibeor. (4) Pro ejus templi foribus, quo loco etiam Triptolemi signum est, bos ænea spectatur, ita ornata ut victimæ quæ ad aram trahuntur. Ibidem sedentem videas Epimenidem Gnosium: quem, quum in agrum exisset, in spelunca somno oppressum memorant, neque prius experrectum, quam annos quadraginta obdormivisset: postea vero et heroicos versus fecisse, et quum alias urbes, tum Athenas lustrasse. Quod ipsum apud Lacedæmonios sedata pestilentia fecit Thales, Epimenidis tamen neque propinquus, neque civis, quum illum Gnosium, hunc Gortynium fuisse dicat Polymnastus Colophonius in eo carmine, quod de Thalete Lacedæmoniis fecit. (5) Paulo hinc longius Eucleæ delubrum, de Persarum, qui Marathonem occuparant, manubiis dicatum. Nullam autem fuisse victoriam, qua sint magis Athenienses gloriati, quam ea, quam ex Marathonia pugna sunt adepti, hinc præcipue ut credam adducor, quod Æschylus, quum prope jam esset ut e vita decederet, vir tanta in poesi nominis celebritate, cujus virtus navalibus prœliis ad Artemisium et Salaminem enituerat, de ceteris quidem nihil memoravit, sed suum et paternum patriæque nomen inscripsit, et Marathonium saltum Persasque, qui illuc descenderint, suæ testes virtutis citat.
6. Supra Ceramicum et porticum, quæ regia dicitur, Vulcani est fanum: in quo quod Minervæ positum sit signum, nihil sane mirabar, quum ad ea, quæ de Erichthonio vulgo traduntur, animum referrem. Deæ vero signum quod glaucos habeat oculos, Libycam de ea re fabulam comperio: Minervam Neptuni et Tritonidis Paludis filiam esse, atque ideo glaucos illi itidem, ut Neptuno, oculos esse. (7) Non longe abest Cœlestis Veneris templum; quam primi omnium hominum Assyrii coluere: deinde Paphii in Cypro, et Phœnicum qui in Palæstina Ascalonem urbem incolunt; Phœnices cum Cytheriis communicarunt. Athenis vero eam religionem induxit Ægeus, quum Veneris ira et sibi problem non obtigisse et sororibus calamitatem immissam putaret: nam illo tempore prolem nondum habebat. Quod ætate nostra exstat deæ signum ex Pario lapide, Phidiæ opus est. SedAthmonensium apud Athenienses curia est: cujus curiales multo ante Actæum Porphyrionem regnasse ferunt, ab eoque, quod apud ipsos est, Cœlestis Veneris templum dedicatum. Sed et alia longe diversa ab iis, quæ communi urbis opinione recepta sunt, per curias jactantur.
De porticu Pœcile dicta et de picturis in ea.
Pergentibus vero ad eam porticum, quæ a picturæ varietate Pœcile dicitur, Mercurius æneus in conspectu est, quem Forensem vocant. Prope porta est, ad quam tropæum ab Atheniensibus erectum, iis nempe, qui Plistarchum Cassandri fratrem, cui ille equitatum suum et conductitium militem commiserat, equestri certamine fuderunt. In ipsa autem porticu Atheniensium primum acies in Œnoe, Argivi agri vico, adversus Lacedæmonios instructa. Expressa vero res est non ad pugnæ jam effervescentis effigiem, quum quisque pro se virtutis documenta dare contendit, sed accedere adversæ acies videntur et jam cominus congredi. (2) In medio autem pariete Athenienses sunt Theseo duce cum Amazonibus dimicantes. Hæ vero solæ ex omnibus feminis nulla unquam clade deterreri potuerunt, quin belli novam semper aleam subirent: siquidem Themiscyra expugnata ab Hercule, et copiis, quas contra Athenienses miserant, deletis, nihilominus ad Trojam cum Atheniensibus ipsis et universis Græcis pugnaturæ venerunt. Post Amazones Græcos cernas Ilium exscindentes, et reges ob Ajacis in Cassandram nefarium facinus in unum congregatos: quo in loco tum ipse Ajax, tum captivarum agmen mulierum, et inter ceteras Cassandra ipsa picta est. (3) In extremo picturæ loco sunt, qui in Marathone pugnarunt: ex Bœotis Platæenses, et item Attici nominis omnes cum barbaris congrediuntur. Spectatur autem hic quidem in pugnando par in utraque acie alacritas: ubi vero in pugnæ veluti penetralia intratum est, fugientes videas barbaros et se in paludem trudentes. In ipso operis fine Phœnissæ naves sunt, et barbarorum, qui in eas se conjecerant, a Græcis facta cædes. Ibidem et Marathon heros est pictus, a quo campus nomen habet. Theseus quoque tanquam ex terra prodiens; Minerva item et Hercules: a Marathoniis enim Herculi primis, ut ipsi memorant, honores habiti sunt. Inter pugnantium imagines maxime illustres sunt, Callimachus, qui ab Atheniensibus Polemarchus electus fuerat; inter duces, Miltiades; et Echetlus heros, cujus posterius mentionem faciam. (4) Eodem in loco ænei clypei infixi sunt cum inscriptione, Scionæorum eos et auxiliariorum esse. Qui vero pice obliti contra temporis et rubiginis injurias sunt, eos clypeos de Spartanis esse dicunt in Sphacteria insula captis.
CAPUT XVI.
De signis ante porticum Pœcilen dictam — Seleuci signo, rebus gestis ac morte.
Ante porticum statuæ sunt æneæ, Solon qui Atheniensibus leges dedit, nec procul ab eo Seleuci statua, cui haud obscura prodigia futuram felicitatem significarunt. Quum enim ex Macedonia cum Alexandro profecturus Pellæ Jovi sacrificaret, ligna aris imposita ultro ad dei simulacrum accesserunt, nullisque subjectis ignibus accensa sunt. Mortuo vero Alexandro, hic ipse Seleucus Antigonum Babylona advenientem timens, ad Ptolemæum Lagi filium confugit. Mox Babylona reversus, Antigoni exercitum fudit, ipsumque Antigonum occidit: ac deinde victum prœlio Demetrium Antigoni filium cepit. (2) Quæ quum illi omnia prospere evenisset, ac non ita multo post Lysimachi opes corruissent, omne Asiæ imperium Antiocho filio tradidit, ipse magnis itineribus in Macedoniam rediit. Et exercitus Seleuci tam Græcorum quam barbarorum copiis constabat. At Ptolemæus Lysandræ frater, qui a Lysimacho ad Seleucum confugerat, vir tanta in rebus gerendis alacritate, ut Ceraunus (Fulmen) sit cognomento appellatus, quum Seleuci exercitus Lysimachiam attigisset, eum dolo occidit. Omnem vero ejus pecuniam quum regibus (militibus?) diripiendam tradidisset, Macedoniæ regno ipse potitus est: deinde primus ex omnibus, quos novimus, regibus acie cum Gallis congredi ausus, a barbaris illis interfectus est: Macedoniæ vero regnum Antigonus Demetrii filius recuperavit. (3) Seleucum quidem justitia et pietate erga deos reges omnes antecelluisse facile credo: quippe qui Apollinem æneum Milesiis a Xerxe ademptum et Ecbatana in Medis asportatum, in Branchidas reportandum curavit. Et quum condita Seleucea ad Tigrin fluvium, in eam Babylonios inquilinos deduceret, neque muros Babylonis demolitus est, neque Beli templum evertit, et Chaldæis, ut proxima templo loca inhabitarent, permisit.
De Misericordiæ ara in foro — aliis hujusmodi virtutum aris — gymnasio Ptolemæi et signis in eo — Thesei templo et picturis in eo — Minoe et Theseo — varia de Thesei morte narratione.
In foro et alia sunt opera non omnibus nota et Misericordiæ ara: cujus numini, quod magna habeat in hominum vita et casuum varietate momenta, soli Græcorum honorem habent Athenienses. Neque vero illi majorem quam ceteri in homines humanitatem, ac non in deos etiam religionem præ se ferunt. Est enim sua apud illos Pudori, et Famæ, et Alacritati ara. Id ex eo luculenter potest perspici, quod qui ceteros homines pietatis studio superant, eos par fortunæ benignitas comitari solet. (2) In gymnasio, quod Ptolemæi a conditore nuncupatum a foro non longe abest, lapidei sunt (Hermæ, qui spectentur, sane digni: Ptolemæi quoque ex ære statua: Jubæ etiam Libys, etSolensis Chrysippi ibi sunt statuæ. Prope ad gymnasium Thesei templum, in quo hæc picta sunt: Atheniensium contra Amazones pugna, quæ et in Minervæ clypeo et in Olympii Jovis basi incisa est. Picta in eodem Thesei templo est etiam Centaurorum et Lapitharum rixa, ubi Theseus Centaurum jam occidit, quum inter alios æquo Marte pugna committi videatur. Quæ in tertio inest pariete pictura, non satis iis, qui, uti res gesta sit, non didicerint, cognita esse potest, quum et vetustas aliqua aboleverit, et Micon non fuerit pingendo totam rem persecutus. (3) Minos quum Theseum ceteramque puerorum manum in Cretam abduceret, amore Peribœæ captus est: cujus quum Theseus maxime libidini adversaretur, et alia ille in eum ira incensus maledicta contulit, et Neptuni filium esse negavit, quod, quam habebat ipse cælatam gemmam, in mare si abjecisset, non esset eam ad se reportaturus. Vix ea locutus, gemmam dicitur abjecisse. Theseum vero memorant cum ea et corona, quam ab Amphitrite dono acceperat, e mari emersisse. (4) De Thesei autem morte multa plane inter se discrepantia traduntur. Aiunt enim euma Plutonevinctum, non prius dimissum, quam ab Hercule solveretur. Illa veri simillima eorum quæ audivi: Theseum in Thesprotidem, ut regis uxorem raperet, venisse cum Pirithoo (is enim quærendæ sibi uxoris cupiditate nimia impulsus arma ceperat), exercitus vero magna parte amissa, a Thesprotorum rege in vincula ad Cichyrum conjectos esse. (5) In Thesprotide quidem et alia valde, quæ spectentur, digna sunt, et Jovis in Dodona templum sacraque ei deo fagus. Ad Cichyrum Acherusia est palus et Acheron amnis. Fluit ibidem Cocytus quoque, aqua insuavissima. Quæ loca quum vidisset, ut opinor, Homerus, tum alia de rerum apud inferos statu in suo poemate configere est ausus, tum nomina infernalibus fluviis a Thesprotiæ fluviis desumta imposuit. Quum vero in vinculis adhuc Theseus detineretur, Aphidnam cum exercitu Tyndari filii adorti, capta urbe Menestheum in regnum restituerunt. (6) Et Menestheus quidem Thesei liberorum, qui se ad Elephenorem in Eubœam receperant, nullam habuit rationem: sed quum se Theseo, si unquam e Thesprotide redisset, viribus multo inferiorem fore intelligeret, multis obsequiis populo sibi conciliato, obtinuit, ne rediens ille reciperetur. Missus itaque Theseus ad Deucalionem in Cretam, quum adversa tempestate in Scyron insulam delatus esset, a Scyriis, tum ob generis claritatem, tum ob rerum præclare gestarum magnitudinem, benigne acceptus est. Quæ res effecit ut eum Lycomedes per insidias de medio tollendum curaret. Theseo vero templum Athenis dicatum est posterius quam Marathone Persæ appulerant: eo quidem tempore quo Cimon Miltiadis filius, Thesei mortem ultus, Scyron incolis orbavit, ejusque ossa Athenas reportavit.
CAPUT XVIII.
De templo Castoris et Pollucis — Aglauro ejusque sororibus — Prytaneo — templo Serapidis, Lucinæ (Εἰλειθυίας) — Adriani imperatoris aliorumque signis ante templum Jovis Olympii — Isocrate — templo Jovis Olympii — Adriani operibus Athenis exstructis.
Castorum templum perantiquum est, in quo ipsi stantes ac filii equis insidentes spectantur. Hic eorum res gestas Polygnotus pinxit et Leucippi filiarum nuptias: Micon vero eos qui Colchos cum Iasone navigarunt; omnium autem accuratissime Acastum ejusque equos fecit. (2) Supra Castorum Aglauri templum est, cui, et Hersæ ac Pandroso sororibus, Minervam aiunt Erichthonium in cistam abditum commisisse, admonitis, ne, quid intus esset, curiose inspicerent. Pandroson quidem paruisse ferunt, sorores vero cistam resignasse, visoque Erichthonio, furiis agitatas, se de arcis maxime prærupto loco præcipites misisse: ea quidem parte, qua Persæ irruptione facta ex Atheniensibus eos, qui se quam Themistoclem oraculum acutius intellexisse arbitrati, arcem ligneis operibus munierant, occiderunt. (3) Proxime abest Prytaneum, in quo Solonis leges perscriptæ adservantur. Signa verum deorum ibi posita, Pacis et Vestæ. Virorum imagines, quum aliorum, tum Autolyci pancratiastæ. Nam Miltiadis et Themistoclis statuas, priori abolita inscriptione, Romano et Thraci homini attribuerunt. (4) Hinc ad inferiores urbis partes descendentibus Sarapidis fanum se ostendit, cujus religionem a Ptolemæo Athenienses acceperunt. Apud Ægyptios autem ejus dei templum omnium clarissimum habent Alexandrini, antiquissimum Memphitici, quo neque exteris hominibus, neque sacerdotibus ipsis aditus patet, nisi Apim humantibus. A Sarapidis fano non longe abest locus, ubi Pirithoum et Theseum, societate inita, memoriæ traditum est Lacedæmonem, et deinde in Thesprotidem profectos. (5) Proximo loco erectum fuit Ilithyiæ sive Lucinæ templum, quam ex Hyperboreis Delum venisse memorant, ut parturienti Latonæ opem ferret: e Delo vero ad alias gentes Lucinæ nomen pervasisse. Ac Delii quidem Lucinæ divinam rem faciunt, et hymnum Olenis cantant. Cretenses vero incolæ Gnosiæ regionis ad Amnisum eam genitam putant et Junonis filiam esse. Soli autem Athenienses deæ signa usque ad imos pedes velant. Eorum duo e Creta advecta Phædram dedicasse, tertium, omnium antiquissimum, ab Erysichthone e Delo deportatum feminæ aiebant.
6. Priusquam vero ad Jovis Olympii templum venias (Adrianus Imperator Romanus et templum dedicavit et signum spectatu dignum, cui præter Rhodiorum et Romanorum colossos reliqua omnia simulacra magnitudine cedunt, ex auro et ebore elaboratum et elegante artificio, si magnitudinem spectes;) duæ sunt Adriani statuæ ex Thasio, totidemex Ægyptio lapide: ad templi vero columnas urbium, quas colonias Athenienses appellant, ex ære erecta sunt simulacra. Est autem totius templi ambitus stadiorum fere quattuor, neque ejus ulla pars statuis vacat: singulæ enim urbes in eo Adriano statuam posuerunt: quas omnes Athenienses longo intervallo superarunt, erecto eidem mirandi operis colosso in postica templi parte. (7) In eodem ambitu vetera sunt, Juppiter æneus, Saturni et Rheæ delubrum, et templum quod Terræ Olympiæ nuncupant. Ibi in cubiti fere latitudinem solum subsidit, qua post Deucalionis eluvionem aquam defluxisse memorant. In eum hiatum quotannis e melle et triticea farina polentam projiciunt. (8) In columna est Isocratis statua. Is tria reliquit præclara actæ vitæ monumenta: primum perseverantiæ, quod, quum octo et nonaginta annos vixisset, nunquam discipulos habere desiit: alterum modestiæ, quod semper fuit a publicis negotiis et curis sejunctus: tertium, quo sibi libertatem carissimam rerum omnium fuisse declaravit: post acceptum enim de pugna ad Chæroneam nuncium præ animi ægritudine voluntariam mortem oppetiit. Ibi etiam positi sunt e marmore Phrygio Persæ, æneum tripodem sustinentes, tam ipsi, quam tripus, qui spectentur, digni. Olympii quidem Jovis vetustissimum templum Deucalionem ædificasse narrant: nam Athenis habitasse Deucalionem, pro valde perspicuo signo habent sepulcrum ejus, quod ab hoc ipso templo non longe abest. (9) Adrianus vero et alia Atheniensibus opera exædificavit, et Junonis ac Jovis Panhellenii templum, communemque omnibus diis ædem. Spectantur inter cetera opera, ut quæ maxime, columnæ centum et viginti ex Phrygio marmore, et ex eadem materia parietes in porticibus exstructi: et in iis cellæ, quæ inaurato lacunari et alabastro præfulgent, signis ipsæ et picturis undique exornatæ. Bibliotheca est in eodem templo, et gymnasium Adriani cognomento, in quo columnæ centum ex Libycis lapicidinis.
De templo Apollinis Delphinii — Venere in Hortis — Cynosarge — Lyceo — de Niso rege — de Ilisso et Eridano fluviis — de Diana Agrotera — de stadio Herodis.
Post Olympii Jovis templum Apollinis signum est: et alia item Apollinis, quem Delphinium appellant, ædes. Ea quum ad fastigium perducta jam esset, aiunt incognitum adhuc Theseum urbem introiisse talari palla, et coma eleganter plexa: atque ubi ad Delphinii templum accessit, rogatum per illusionem ab iis, qui fastigium erigebant, quid ita nubilis virgo sola erraret: eumque nihil alius illis significasse, sed disjunctis a plaustro, quod in proximo erat, bobus, illud supra culmen templi projecisse. (2) De ea vero urbis regione, quam Hortos vocant, et Veneris in ea templo signoque, quod templo adsistit, figura, ut Hermæ, quadrata, nihil fide dignum est ab Atheniensibustraditum. Epigramma autem indicat, Cœlestem Venerem esse, earum, quæ Parcæ appellantur, natu maximam. Sed quod in Hortis signum Veneris est, Alcamenis opus est, et inter ea, quæ Athenis cum admiratione spectantur, suum obtinet locum. (3) Est etiam Herculis templum, quod Cynosarges dicitur: ac quæ de alba cane dicuntur, scire licet iis, qui oraculum legerint. Ibi aræ sunt Herculis, et Hebes, quam Jovis filiam et cum Hercule nuptam fama vulgavit. Alcmenes etiam ara est et Iolai, qui multorum Herculis laborum comes fuit. Lyceum a Lyco quidem Pandionis filio nomen habet. Apollinis autem illud templum fuisse, et olim, et his etiam temporibus creditum est, Lyciumque inde primum Apollinem dictum. Termilas quoque, ad quos Ægeum fugiens Lycus se recepit, ab eo Lycios appellatos memorant. (4) Est pone Lyceum Nisi Megarensium regis monumentum: quem quum Minos interemisset, sublatum Athenienses eo in loco sepelierunt. De hoc quidem Niso fabula vulgata est, capillum purpureum habuisse; quo salvo, mori se non posse ex oraculo cognorat. Ita vero accidit, ut, quum Cretenses ejus fines hostilem in modum adorti, et alia in Megaride oppida subitis incursionibus cepissent, et ipsum intra Nisææ mœnia compulsum obsiderant, Nisi filia Minois amore capta, crinem patri detonderit. Et hæc quidem in hunc modum narrantur. (5) Amnes in Attica nobiles sunt, Ilissus, et in eum cadens Eridanus, eodem cum Gallico Eridano nomine. Ilissus vero ille est, ad quem ludentem Orithyiam Boream ventum rapuisse, sibique matrimonio adjunxisse memorant, ob eamque cum Atheniensibus affinitatem barbarorum multas triremes demersisse. Ilissum Athenienses et aliis diis sacrum putant, et Musarum in ejus ripis ara est, Ilissiadum Musarum dicta. Ibi etiam locus ostenditur, ubi Peloponnesii Codrum Melanthi filium, Atheniensium regem, interfecerunt. (6) Ubi Ilissum trajeceris, locum offendas, qui Agræ dicitur, et Agroteræ Dianæ ædem: ibi enim primum, quum ex Delo venisset, venationibus operam dedisse Dianam ferunt, ob eamque causam ejus simulacro arcus additur. Quod jam dicam, non facile, qui audierint, ut credant, adduci poterunt; mirantur, qui viderint: stadium est e candido marmore, ea magnitudine, quam facile hinc conjicias: supra Ilissum mons est; is lunata forma ad amnis ripam recta duplici muro pertendit. Hoc stadium vir Atheniensis Herodes erexit, atque plurimum ex Pentelicis lapicidinis in eo consumsit.
De via quæ Tripodes dicta est — Praxitele et Phryne — Bacchi templo ejusque in altera æde picturis — excidio Athenarum et Sulla.
E Prytaneo in viam descendas, quam Tripodas appellant: in qua surgunt deorum delubra, hoc quidem respectu magna, et in his tripodes dicati, unde nomen viæest. Ænei ii sunt, in quibus insunt memoratu digna illustrium artificium opera. Inter ea Satyrus, quo Praxitelem magnopere gloriatum ferunt. Nam quum Phryne, cujus erat amator, ab eo sibi depoposcisset, quod esset ejus operum pulcherrimum, non sane renuit: verum quod ipse de suis operibus judicium facere pertinaciter recusarat, hoc astu mulier expressit. Ejus servus accurrens nunciat, Praxitelis officinam igni correptam flagrare, bonamque ejus operum partem jam periisse, non tamen adhuc omnia exusta. (2) Praxiteles foras exsiluit, et, Actum est, inquit, de laboribus meis, si Satyro et Cupidini flammæ non pepercerunt. Tum Phryne eum manere ac bono esse animo jubet: nihil enim triste accidisse, sed illum dolo cogere voluisse, ut, quod pulcherrimum operum suorum esse judicaret, confiteretur: atque ita sibi illa Cupidinem delegit. Baccho vero in proximo templo dicatus est Satyrus puer, poculum porrigens. Amorem Baccho assistentem, et Bacchum ipsum Thymilus fecit. (3) Est etiam Bacchi juxta theatrum antiquissimum templum: intra cujus ambitum duo sunt delubra, et totidem Bacchi signa: alterum ejus qui Eleuthereus dicitur, alterum Alcamenes ex ebore et auro fecit. Picturæ eodem in loco hæ sunt: Bacchus Vulcanum in cœlum reducens; qua de re hæc Græcorum fabulis vulgata: Vulcanum recens natum ab Junone abjectum, nihil vero illum injuriæ oblitum, dono matri auream sellam misisse cum occultis quibusdam vinculis: deam, quum assedisset, statim vinculis implicitam: quum vero præterquam Baccho fidem deorum nemini haberet Vulcanus, vino delinitum Bacchus in cœlum eum reduxit. Picti sunt præterea Pentheus et Lycurgus, suæ in Bacchum temeritatis pœnas dantes. Ad hæc Ariadna dormiens, Theseus in patriam solvens, et Bacchus ad rapiendam Ariadnam descendens. (4) Non procul a Bacchi templo theatroque ei proximo ædificium est, quod exstructum ferunt ad similitudinem Xerxis tabernaculi. Instauratum id quidem est: vetustius enim illud Sulla captis Athenis cremavit. Sullanæ illius Athenarum expugnationis causa hæc fuit. Mithridates barbaris Ponti Euxini accolis imperavit: quo vero nomine Romanis bellum intulerit, quoque modo, quum Asiam invasisset, alias ejus urbes vi in suam potestatem redegerit, alias societate sibi devinxerit, qui cupiunt res a Mithridate gestas cognoscere, exquirant accuratius: ego ea tantum, quæ ad Athenarum calamitatem pertinent, exponam. (5) Aristion quidam erat Atheniensis, quem consueverat Mithridates ad Græcas civitates legatum mittere. Hic cum Atheniensibus egit, ut in amicitia Romanis Mithridatem præferrent: nemini tamen id præterquam de plebe seditiosissimo cuique persuasit. Nam qui aliqua ferunt existimatione, se ad Romanos ultro contulerunt. Commissa vero pugna multo superiores Romani fuere: nam in fugam versos, Aristionem et Athenienses ad urbem, Archelaum vero et barbaros in Piræeum persecuti sunt. Erat hic Archelaus unus ex Mithridatis ducibus, quem non multo ante Magnetes Sipyli incolæ incursionibus fines suos vastantem,plurimis ex barbarorum agmine cæsis, vulneraverant. (6) Obsidione Athenienses quum urgerentur, Taxilus Mithridatis dux, qui tunc forte Elateam in Phocide circumsedebat, excitus rerum earum nuncio, in Atticam copias suas traduxit. Id quum audisset dux Romanus, copiarum partem ad urbem obsidendam reliquit, ipse cum multo majore Taxilo in Bœotis occurrit. Triduo post in Romana castra ultro citroque missi nuncii venere. Sullæ quidem, Athenarum muros captos; obsidentibus vero, Taxilum prœlio ad Chæroneam victum. Sulla igitur ubi Athenas rediit, omnes, quos sibi adversatos noverat, in Ceramicum conclusos, sorte decimum quemque ad supplicium duci imperavit. (7) Quumque nihil omnino de sua in Athenienses iracundia remitteret, clam fugientes nonnulli Delphos venere: quibus consulentibus, num quid fato deleri Athenas decretum esset, respondit Pythia illa de utre. Post hæc in illud morbi genus Sulla incidit, quo Pherecydem quoque Syrium consumtum accepimus. Ejus multa sane immania et Romano homine indigna in Athenienses facinora memorantur: ex quibus tamen illi non existimo calamitatis causam exstitisse, sed violati supplicis vindicem deum fuisse, quod Aristionem, qui in Minervæ templum confugerat, vi extractum interfici jussisset. Athenæ in hunc modum Romanorum bello affectæ imperante Adriano denuo floruerunt.
De comicorum et tragicorum poetarum imaginibus in Theatro — Niobe saxo — Calo et Dædalo — Æsculapii templo — Sarmatarum armis — Gryneo Apollinis templo.
In theatro Athenis sunt tragicorum poetarum et comicorum, eorum tamen minime illustrium, statuæ multæ: neque enim præter Menandrum quisquam ibi, cujus celebre fuerit nomen, aspicitur. Ex tragicis vero nobiles positi sunt Euripides et Sophocles. (2) Fama est, sub idem tempus, quo supremum diem clauserit Sophocles, in Atticam irrupisse Lacedæmonios: eorumque ducem sibi visum Bacchum videre, mandantem, ut novam Sirenem omnibus, qui mortuis haberi consueverunt, honoribus prosequeretur. Id vero in quiete visum ad Sophoclem et ejus spectabat poesin. Obtinuit certe consuetudo, ut nunc etiam poemata et orationum quodvis genus, in quo insit adducendi et persuadendi vis, cum Sirene conferatur. Æschyli imaginem multo post ejus mortem et picturam eam, qua ejus ad Marathonem virtus expressa est, factam puto. Hoc autem ipse Æschylus dixit: puero sibi olim, dum uvas custodiret, in agro dormienti Bacchum visum imperasse, ut tragœdiam scriberet: seque, quum primum illuxisset, dicto audientem, periclitatum, quid in ea re posset, omniaque se minimo negotio consecutum. (3) In muro, quem australem vocant, qui ab arce ad theatrum excurrit, Gorgonis Medusæ inauratumcaput dedicatum est: ægis circa id facta. In theatri vertice specus e saxis arcem subit. In eo est tripus, in quo Apollo et Diana cernuntur Niobes filios de medio tollentes. Hanc Nioben ego conspexi, postquam in Sipylum montem ascendi. Silex et prærupta crepido imminet: quæ prope assistenti neque mulieris, neque lugentis formam ostentant: qui vero procul aspexerit, mulierem lacrimantem et mœrentem videre sibi videatur.
4. In ea via, quæ a theatro in arcem ducit, Calos sepultus est: quem sororis filium et discipulum quum Dædalus interfecisset, in Cretam aufugit, atque inde postea ad Cocalum in Siciliam. Æsculapii vero ædes, quum ob plurima ejus et liberorum simulacra, tum ob picturas, quæ spectetur, dignissima. In ea fons est, ad quem Halirrhothium Neptuni filium a Marte, cujus filiæ Alcippæ vitium obtulerat, interfectum tradunt: deque ea cæde primum capitis judicium factum. (5) Ibidem et alia complura, et Sarmatica dicata est lorica: quam qui intueatur, nihilo quam Græcos ad artes excolendas barbaros minus sollertes putabit. Nam Sarmatis nulla sunt ferri metalla, neque ad eos aliunde ferrum importatur. Sunt enim hi præ cunctis earum regionum barbaris ab hominum commerciis alienissimi. Ob eam igitur ferri penuriam osseis hastarum cuspidibus uti pro ferreis excogitarunt. Arcus et sagittas ex corno habent, et earum item osseas cuspides. Catenas vero in quemcunque assecuti fuerint hostium injicientes, aversis ita equis, laqueis implicatos subvertunt. (6) Loricas autem hoc modo faciunt. Magna equarum armenta singuli habent. Neque enim in partes terra descripta privatorum usibus servit, aut quicquam præter agrestem silvam fert. Quare incolæ nomades sunt. Equabus non ad belli munia solum utuntur, sed iisdem et hostias diis suis cædunt, et sibi cibum comparant. Ungulas ubi collegerunt, perpurgatas ac dissectas ad similitudinem squamarum draconis expoliunt. Quod si quis draconem non viderit, pineæ certe fructum adhuc viridem vidit: haud errarit igitur, si opus illud ungulis consertum incisuris in illo conspicuis simile esse putarit. Has itaque squamulas perforant, et equinis vel bubulis nervulis consuunt. Inde sibi loricas concinnant, quæ neque elegantia neque firmitate loricis Græcorum inferiores sunt. Eæ namque tum cominus, tum eminus percussæ, ictus sustinent. (7) Nam linteæ loricæ haudquaquam pugnantibus utiles, quod ferro vehementius immisso perviæ sunt: sed venatoribus certo præsidio sunt: in illis namque leonum et pardorum dentes retunduntur. Et linteas quidem loricas quum in aliis, tum Grynei in Apollinis templo dicatas videas; ubi pulcherrimus lucus tam ex sativis arboribus est, quam ex iis, quæ sine frugibus odore aut specie delectant.
CAPUT XXII.
De Hippolyto et Phædra — Telluris et Cereris Chloes templis — memorandis in vestibulo arcis — Ægei morte — æde variis picturis exornata — Musæo poeta — Mercurio et Gratiis a Socrate factis.
Post Æsculapii fanum, qua ad arcem iter est, Themidis delubrum surgit, et ante ipsum Hippolyti monumentum, quem diris confixum e vita excessisse memorant. Norunt autem vel barbari, qui Græcæ linguæ expertes non sunt, quæ de Phædræ amore et nutricis audaci obsequio vulgata sunt. Est vero etiam apud Trœzenios Hippolyti tumulus: de quo hæc ipsi tradunt: (2) Theseum, quum Phædram ducturus esset, veritum ne qui gignerentur liberi, aut ipsi Hippolyto, aut illis Hippolytus imperaret, ob eam rem Hippolytum Trœzenem ad Pittheum amandasse, tum ut apud illum educaretur, tum vero ut in ejus regnum succederet. Post hæc Theseum, quum Pallantem et ejus filios res novas molientes occidisset, Trœzenem, ut de cæde purgaretur, venisse. Ibi tunc primum Phædræ visum Hippolytum: adolescentisque amore insanientem de morte sibi consciscenda consilium cepisse. Myrtus adhuc apud Trœzenios ostenditur, perterebratis undique foliis. Eam sane talem ab initio crevisse negant, sed ex amoris ægrimonia Phædram crinali acu folia transfixisse. (3) Veneris Popularis et Suadelæ cultum induxit Theseus, quum in unam civitatem ex agris Atheniensem populum coegisset. Eorum numinum vetera simulacra, mea quidem ætate, nulla exstabant: quæ nunc exstant, artificium haudquaquam ignobilium opera sunt. Est et Telluris puerorum nutricis, et Cereris Chloes templum. Cognominum vero causas a sacerdotibus qui sciscitati fuerint, discent.
4. Ad arcem unicus est aditus: nam ex aliis partibus aut præruptis rupibus aut valido muro cincta non admittit. Vestibula, quæ Propylæa appellant, e candido marmore fastigia habent. Quo sane opere hac ipsa ætate nihil aut ornatu aut lapidum magnitudine præstantius. Equestres statuæ quorumnam sint, non habeo dicere, Xenophontisne filiorum sint, an vero ad decorem duntaxat positæ. Ad vestibuli dexteram involucris Victoriæ sacellum est. (5) Qua ad mare prospectus patet, inde se Ægeum abjecisse ferunt. Nam liberos vehens in Cretam navis solvit pullis velis intensis: Theseus autem, quum ad Minotaurum proficisceretur, virtuti suæ fidens, patri affirmavit, candidis velis usurum se, interemto si Minotauro rediisset. Quod quum ob raptum Ariadnæ esset oblitus, Ægeum, nigris velis conspectis, quum filium periisse existimasset, in mare se præcipitem dedisse. Et Ægei quidem apud Athenienses heroum est, quod Ægei heroum dicunt. (6) Ad lævam vestibuli cella quædam est ornata picturis: e quibus quæ temporis injuria non sunt obscuratæ, Diomedes erat e Lemno Philoctetæ sagittas reportans, et Ulysses ex Ilii arce Palladium surripiens. Ibidem picti sunt Orestes Ægisthum, et Pylades Nauplii filios obtruncans,qui Ægistho in auxilium venerant. Ad Achillis etiam tumulum prope stat mactanda Polyxena: quod consulto, tanquam immane facinus, prætermisisse videtur Homerus. Nam et idem, quum eversam ab Achille Scyron memoriæ prodidisset, vixisse tamen in ea insula cum virginibus non dixit, quod alii poetæ plerique omnes scriptum reliquerunt, et Polygnotus picta tabella expressit. Pinxit etiam Ulyssem Nausicaæ et lavantibus cum ea vestes puellis ad flumen assistentem, secutus nempe illa ipsa quæ de ea re finxit Homerus. (7) Sunt et picturæ aliæ, et Alcibiades cum equestris ad Nemeam victoriæ monumentis. Perseus etiam in Seriphon ad Polydecten Medusæ caput portans. Quæ vero de Medusa fabulis prodita sunt, ea mihi de Atticis rebus scribenti commemorare non libet. Inter eas picturas, ut puerum omittam hydrias portantem et palæstriten, quem Timænetus fecit, Musæus est: quem ex carminibus cognovi Boreæ dono (a Borea sublatum?) volitasse: quæ Onomacritum fecisse arbitror: nam Musæi nihil exstat certi, præter hymnum in Cererem, quem Lycomidis fecit. (8) In ipso vero arcis aditu Mercurii statua, quam Propylæam appellant, et Gratias fecisse dicunt Socratem Sophronisci: cui inter homines sapientiæ primas Delphici Apollinis oraculum detulit, quum id Anacharsi quidem non tribuerit, qui tamen ejus laudis cupiditate ductus Delphos venit.
De septem sapientibus Græciæ — Hippia et Leæna — Diitrephe — Silenis et Satyrorum insulis — memorandis in arce Athenarum et inter ea equo ligneo — Thucydide — Phormione.
Græci de se quum alia jactant, tum vero septem fuisse sapientes: inter quos Lesbium tyrannum, et Periandrum Cypseli filium connumerant: sed profecto Periandro Pisistratus, et filius ejus Hippias, humaniores et sapientiores, omni etiam bellica et civili laude superiores fuere; præsertim vero priusquam Hippias, Hipparcho interempto, et in alios cædis conscios et in Leænam meretricem tam acerbe iracundiam exerceret suam. (2) Eam etenim (dicam, quæ ante literis mandata non fuerunt, ab Atheniensibus tamen vulgo credita), mortuo Hipparcho, Hippias tamdiu fœdis cruciatibus laceravit, dum animam efflaret; quod scilicet, Aristogitonis quum amica fuisset, conjurationis ejus ignaram non fuisse suspicabatur. Verum Athenienses Pisistrati filiorum tyrannide liberati, tanquam de se bene meritæ mulieri, æneam leænam posuere: cui adjunctum est Veneris simulacrum, quod Calliæ quidem donum, Calamidis opus esse dicunt. (3) Proxime est Diitrephis ænea statua sagittis confixa. Hic Diitrephes et alia, quæ fama celebrant Athenienses, gessit, et conductitios Thracas, qui, Demosthene Syracusas jam cum classe profecto, serius, quam oportuerat, venerant, reduxit: quumque ad Chalcidicum Euripum venisset, Mycalessum (ea Bœotiorummediterranea urbs est) navibus expugnavit: oppido vero capto, non tantum militaris ætatis viros, sed feminas etiam ac pueros Thraces trucidarunt. Argumento mihi est, quod ætate nostra, quæ Bœotorum oppida olim Thebani everterant, ab iis jam restituta sunt, qui ex clade profugerant: ut dubitandum non sit Mycalessios etiam redituros fuisse, nisi cuncta plane civitas fuisset a barbaris deleta. (4) Illud certe non possum plurimum mirari, Diitrephis statuam sagittis confixam: quum satis constet, eo tempore solis ex omnibus Græcis Cretensibus gentilitium telum sagittas fuisse. Locros quidem Opuntios novimus Persico bello gravi armatura usos, quos ad Trojam cum arcu et funda venisse scribit Homerus. Sed neque Malienses sagittarum usum retinuerunt, quem ipsum ante Philocteten ignorasse eos crediderim, et non multo post eum intermisisse. Proxime ad statuam Diitrephis posita sunt (neque enim libet minus clara persequi) deorum signa, Hygieæ, quam filiam Æsculapii fuisse dicunt, et Minervæ, cui itidem Hygieæ cognomentum. (5) Ibidem est lapis non major, quam ut parvi hominis sedile esse possit. Super eo, quum primum Bacchus in Atticam venit, quievisse Silenum memorant: maximos enim natu Satyrorum Silenos nuncupant. De Satyris autem, quinam sint, ut aliquid certius, quam ab aliis traditum sit, cognoscerem, singula ex multis sum percunctatus. Narravit autem mihi Euphemus Car, se, quum in Italiam navigaret, ventorum impetu in Oceani extremas oras delatum. Ibi desertas esse insulas multas, quas agrestes homines incolant: (6) et ad alias quidem noluisse nautas appellere, quum et ante appulissent, et a quibus incolis tenerentur, non ignorarent: tunc vero tempestate appulsos. Insulas a nautis appellari Satyridas; incolas lascivos esse, et caudas haud multo equinis minores infra clunes habere. Eos, ubi primum hospites senserunt prope adesse, ad navim concursu facto, nulla emissa voce, in mulieres, quæ in navi erant, manus injecisse: nautas vero ad extremum pavefactos, barbaram feminam exposuisse: in eam Satyros irruentes, non eam tantum, quæ a natura viris exposita est, partem, sed aliam quamlibet petulantissime appetivisse.
7. In Atheniensium arce et alia memoratu digna spectavi, et Lycium Myronis æneum puerum, aquiminale tenentem: Myronis præterea Perseum, suum in Medusam facinus exsecutum. Ibidem est Brauroniæ Dianæ sacellum. Deæ simulacrum Praxitelis opus est: Brauronia vero ipsa a Braurone curia dicta, ubi ejus prisci operis signum est, quam Tauricam Dianam esse dictitant. (8) Equus etiam Durius ex ære ibi positus: quem machinam fuisse bellicam ab Epeo factam ad muros dejiciendos, fateatur necesse est, qui Trojanos nolit stuporis ac stultitiæ condemnare. Verum quoniam traditum est, Græcorum fortissimum quemque in equum illum se abdidisse, convenit equi ænei forma cum iis, quæ de Trojano memoriæ prodita sunt.Menestheus enim, Teucer, Thesei etiam filii, ex equo prospectant. (9) Inter ceteras vero statuas, quæ positæ secundum equum sunt, Epicharini, qui se in armatorum cursu exercuit, imaginem videas a Critio factam. Œnobii quoque egregiæ actioni suus honos est. Hic enim scitum fecit, ut in patriam Thucydides Olori filius restitueretur: cujus, quum post reditum dolo fuisset peremtus, ad Melitidem portam sepulcrum est. (10) De Hermolyco vero pancratiaste, et Phormione Asopichi filio, quæ ab aliis scripta sunt, omitto. Hoc unum de Phormione habeo addendum. Is quum et vitæ integritate et majorum splendore Atheniensium cuivis par esset, accidit ut ære alieno obrutus, in Pæaniensem curiam secederet: ubi quum a republica sejunctus degeret, est ei tamen ab Atheniensibus classis imperium decretum. At enim Phormio se illud non suscepturum, quod apud milites, nondum ære alieno dissoluto, nihil esset auctoritatis habiturus: sed quum eum classi imperare Athenienses omnino vellent, omnem quam debuit pecuniam dissolverunt.
De Minerva Silenum Marsyam cædente, aliisque signis deorum et hominum in Acropoli — cultu Jovis Poliei — templo Parthenone — Grypibus et Arimaspis — Minervæ simulacro in Parthenone — Apolline Parnopio.
Eodem in loco Minerva est Marsyam Silenum cædens, quod tibias, quas ipsa perpetuo ejectas volebat, sustulisset. Ultra ea, quæ hactenus recensui, Thesei pugna est contra eum, qui est Minois taurus appellatus, sive is homo, seu monstrum (quod jam fama obtinuit) fuerit. Multo certe mirabiliora ætate nostra mulieres monstra pepererunt. (2) Ibidem Phrixus est Athamantis filius, arietem, a quo est in Colchos delatus, immolans, incertum, cui deo: verum conjicere possis, eundem esse, quem Laphystium nuncupant Orchomenii. Succisa Phrixus Græcorum ritu femora dum torrentur, intuetur. Sunt et alia signa, et Hercules angues, ut fabulis vulgatum est, strangulans, Minerva etiam de Jovis vertice prodiens: et taurus, Areopagitarum donum. Quæ vero dedicationis causa fuerit, multa quivis suspicari possit. (3) Diximus autem superius, Athenienses deorum cultu studioque religionis ceteras omnes civitates anteire. Primi enim Minervam Erganen cognomento appellarunt: primi mutilos Mercurios (coluerunt): iidemque primi Spudæon (Judæorum?) numini templum dedicarunt. Qui vero artificiose elaborata vetustis anteponit, ei hæc quoque spectare licet. Vir quidam est, cui imposita galea, Cleœtæ opus, cui artifex idem ungues argenteos fecit. Est etiam Terræ, a Jove imbres implorantis, simulacrum, vel quod Athenienses aliquando pluvias desiderarint, vel quod tota Græcia soli siccitate laborarit. Ibi et Timotheus Cononis filius, et ipse Conon positus est. Procnen filium tollere meditantem, et Ityn ipsum dicavit Alcamenes. Primam etiam oleæ plantam Minerva, et Neptunusundam proferens ibi spectantur. (4) Est et Jovis simulacrum, tum id quod a Leochare factum est, tum is Juppiter qui Polieus nominatur: cujus sacrorum ritus quum exposuero, causam tamen quæ de iis affertur non scribam. In Poliei Jovis ara hordeum tritico permistum apponunt, neque custodes adhibent. Bos ad sacrum comparata, dum ad aram accedit, fruges eas attingit. Ex sacerdotibus is, quem buphonum (bovis occisorem) nominant, securim in illum jaculatus (hic enim sacri ritus est) fugiens abit: qui adstiterunt, tanquam eum, qui bovem percusserit, non viderint, securim in judicium ream citant. Et hæc quidem, quo diximus modo, peraguntur.
5. In eo vero templo, quem Parthenonem appellant, ac fastigii ea parte, qui aquilæ dicuntur, signa posita sunt ad Minervæ omnia natales pertinentia. In postico Minervæ et Neptuni de Attica certamen: deæ signum ex ebore et auro factum in galeæ cono Sphinx eminet: de ea, quæ memoriæ prodita sunt, tunc exponam, quum ad Bœotorum res ventum fuerit. Utramque galeæ partem Grypes tenent. (6) Hos cum Arimaspis, qui supra Issedones sunt, auri causa bellare, Aristeas Proconnesius carminibus testatus est: et aurum quidem, quod custodiunt Grypes, e terra nasci: Arimaspos ipsos unico singulos oculo nasci, et Grypes, belluas leonibus similes, rostrum et pennas habere aquilinas. Hæc de Grypibus. (7) Minervæ signum recto statu est, cum tunica talari. In ejus pectore Medusæ caput ex ebore factum: et Victoria cubitorum fere quattuor: manu hastam tenet: jacet ad pedes scutum, ad imam hastam draco, quem Erichthonium esse existimare possis: in basi statuæ, quæ de Pandoræ ortu traduntur, elaborata sunt. Hesiodus quidem et alii poetæ prodiderunt, Pandoram primam feminam fuisse, neque, priusquam illa gigneretur, exstitisse muliebrem sexum. Eo in loco videre memini statuam Adriano imperatori positam, unicam: unam item in templi aditu, Iphicrati, qui multa et sane admirabilia virtutis documenta edidit. (8) Extra templum est æneus Apollo, quem a Phidia factum dicunt: Parnopium appellant, quod se deus bruchos, qui totum agrum magna afficiebant calamitate, extra fines pulsurum dixisset: et pulsos quidem sciunt, quo autem modo non tradunt. Scio equidem, ter in Sipylo monte deletos bruchos, non uno tamen modo. Nam vehemens aliquando procella ingruens eos ejecit: iterum acri æstus vapore, qui statim est imbres consecutus, enecti sunt: jam tertio repentino frigore oppressi perierunt. Atque hæc quidem, quæ de abolitis bruchis memoravi, ætate mea acciderunt.