Consiliis nostris laus est attrita Laconum,Messenen tandem pulsa redit soboles,jam Thebes circa cincta est Megalepolis armis,legibus et fruitur Græcia tota suis.
Consiliis nostris laus est attrita Laconum,Messenen tandem pulsa redit soboles,jam Thebes circa cincta est Megalepolis armis,legibus et fruitur Græcia tota suis.
Consiliis nostris laus est attrita Laconum,Messenen tandem pulsa redit soboles,jam Thebes circa cincta est Megalepolis armis,legibus et fruitur Græcia tota suis.
Consiliis nostris laus est attrita Laconum,
Messenen tandem pulsa redit soboles,
jam Thebes circa cincta est Megalepolis armis,
legibus et fruitur Græcia tota suis.
Atque hæc quidem ad viri gloriam pertinent.
Reliqua Thebarum memoranda, Ammonis delubrum a Pindaro dedicatum — de tribus Veneris cognominibus ab Harmonia inditis — CererisΘεσμοφόρουtemplum et signum — Bacchi Lysii delubrum.
Proxime abest Ammonis delubrum, cui signum Calamidis opus Pindarus dedicavit. Idem etiam ad Ammonios in Libyam Ammoni hymnum misit. Mea adhuc ætate in triangula pila hymnus iste Pindari exstabat, ad aram quam Lagi filius Ptolemæus Ammoni statuit. Secundum Ammonis fanum apud Thebanos Tiresiæ est, quod Auguraculum appellatur. Proxime Fortunæ ædes; (2) fert dea Plutum infantem. Tradunt Thebani, manus et os ejus signi fabricasse Xenophontem Atheniensem, reliqua Callistonicum civem suum. Callidum sane fuit commentum, in manus Fortunæ tanquam vel matris vel nutricis Plutum ponere. Neque minus prudenter Cephisodotus, qui Pacem Atheniensibus fecit Plutum in sinu habentem. (3) Sunt etiam Thebanis Veneris signa lignea tam antiqua, ut dedicata dicantur ab Harmonia, fabricata vero de rostris, quæ Cadmi naves habebant lignea. Tres Veneres sunt, quarum unam Cœlestem, Popularem alteram, tertiam Apostrophiam nominant; (4) cognomina imposuit Harmonia, Cælestis purum significans et corporum cupiditate vacantem amorem; Popularis ob Venerios congressus; Apostrophiæ (Aversatricis), quo ab exlege cupiditate et incestis stupris hominum genus averteret. Multa enim apud Barbaros, multa apud Græcos sciebat Harmonia per nefarios concubitus turpiter commissa, qualia postea de Adonidis matre, de Phædra Minois filia deque Tereo Thraciæ rege decantata sunt. (5) Cereris quidem Legiferæ fanum Cadmi et ejus posterorum domum aliquando fuisse dicunt. Deæ simulacrum supra pectus duntaxat in aperto est. Fixa eo in loco sunt æneascuta; fuisse illa procerum Lacedæmoniorum aiunt, qui ad Leuctra ceciderant. (6) Ad eas portas quæ Prœtides dicuntur theatrum surgit. Theatro proxima est Bacchi ædes cognomento Lysii. Cognominis causa, quod quum olim captivos complures ex Thebanis vinctos Thraces abducerent, eos, quum ad Haliartiorum fines ventum esset, vinculis solutos deus dimisit illisque Thracas somno oppressos occidendos præbuit. Alterum quod in ea æde signum est, Semeles esse dicunt Thebani; ac semel tantum statis diebus quotannis templum aperiri referunt. (7) Sunt ibidem Lyci domus ruinæ et sepulcrum Semeles; nam Alcmenæ sepulcrum non est; sed eam post mortem in lapidem conversam memorant, neque omnino de ea idem est Thebanis qui Megarensibus sermo. Dissentiunt enim plerumque inter se aliis item de rebus plerisque omnibus Græci. Erecta etiam ibi sunt a Thebanis Amphionis liberis monumenta seorsum maribus a puellis.
De aliis Thebarum memorandis, Dianæ Eucleæ delubro et Antipœni filiabus pro patria mortem sponte oppetentibus — Minervæ Zosteriæ signis — Zethi et Amphionis sepulcro — de Phoco et Antiope narratio — de saxis quæ Amphionis cantum secuta sunt.
Prope est Dianæ delubrum Eucleæ (Gloriosæ). Signum Scopæ opus est. Sepultas in templo Antipœni filias dicunt Androcleam et Alcidem. Quum enim Thebani duce Hercule cum Orchomeniis prœlium commissuri essent, oraculum redditum est, ejus belli victoriam penes eos fore quorum civis qui generis. claritate præstaret sibi ipse mortem ultro conscisceret. Erat Antipœnus natalium dignitate omnium suorum civium facile princeps, sed adduci is non poterat ut libenter mortem pro populi salute oppeteret; at ejus filiæ alacriter se devoverunt. Necem itaque quum sibi ipsæ conscissent, publicos promeritæ sunt honores. (2) Ante ædem Eucleæ Dianæ leo e lapide factus collocatus est. Dedicasse dicitur Hercules victis in pugna Orchomeniis et eorum rege Ergino Clymeni filio. Proxime abest Apollo Boedromius et qui Agoræus (Forensis) vocatur Mercurius; fuit hoc quoque Pindari donum. Distat liberorum Amphionis rogus a sepulcris dimidium stadii. Permanet adhuc hujus rogi cinis. (3) Prope duo sunt Minervæ lapidea signa Zosteriæ cognomento, ab Amphitryone, ut perhibent, dedicata; illic enim dicitur arma induisse cum Eubœensibus et Chalcodonte congressurus: ipsum vero arma induere veteres Cingere (ζώσασθαι) dixerunt. Homerum quoque quum Agamemnonem Marti, similem zona fecisset, de armorum ornatu id intelligi voluisse putant. (4) Exstat Zethi et Amphionis commune monumentum terræ non sane magnus tumulus; ex eo qui Tithoream Phocensium incolunt terram, surripere magnopere student; eo vero id agunt tempore quum sol taurum permeat. Tunc enim si amotam ex eo tumulo terram ad Antiopes monumentum(adjecerint), ager suus Tithorensibus fœcundior redditur, Thebanis longe secus: quare per eos dies diligenter sepulcrum custodiunt Thebani. (5) Id ita esse ex Bacidis oraculis persuasum est utrique urbi. Sunt enim in oraculis istis etiam hæc:
Inferias quando a Tithorensi plebe precesqueet vota accipiet cum fratre Amphione Zethus,Phœbus Agenoreum irradiat quum lumine Taurum;tum noxam ingentem vitato quæ ingruit urbi.Nam fruges in agris pereunt, si siveris illosdemere de terra Phocique apponere busto.
Inferias quando a Tithorensi plebe precesqueet vota accipiet cum fratre Amphione Zethus,Phœbus Agenoreum irradiat quum lumine Taurum;tum noxam ingentem vitato quæ ingruit urbi.Nam fruges in agris pereunt, si siveris illosdemere de terra Phocique apponere busto.
Inferias quando a Tithorensi plebe precesqueet vota accipiet cum fratre Amphione Zethus,Phœbus Agenoreum irradiat quum lumine Taurum;tum noxam ingentem vitato quæ ingruit urbi.Nam fruges in agris pereunt, si siveris illosdemere de terra Phocique apponere busto.
Inferias quando a Tithorensi plebe precesque
et vota accipiet cum fratre Amphione Zethus,
Phœbus Agenoreum irradiat quum lumine Taurum;
tum noxam ingentem vitato quæ ingruit urbi.
Nam fruges in agris pereunt, si siveris illos
demere de terra Phocique apponere busto.
(6) Phoci monumentum Bacis dixit hac de causa: Lyci uxor præ ceteris diis Baccho honorem habebat; quum vero passa esset quæ vulgo prodita sunt, Bacchus Antiopæ vehementer succensuit; invidia vero deorum esse solet, unde immanes excitentur pœnæ; narrant itaque Antiopen insaniisse et mente captam totam pererrasse Græciam; Phocum vero Ornytione Sisyphi filio genitum, quum in eam incidisset (?), insaniæ morbo liberasse et uxorem duxisse; quocirca commune Antiopiæ et Phoco monumentum positum fuit. (7) At eos lapides qui Amphionis tumulo subjacent nulla cura aut arte elaborati, ea tradunt esse saxa quæ Amphionis cantum secuta fuerant. Etiam de Orpheo proditum est feras fidibus canentem secutas.
Memoranda sepulcra in via a Thebis Chalcidem versus, Menalippi — Tydei — sepulcra Œdipi filiorum et sacra, quæ ibi fiunt — sepulcrum Hectoris et Œdipodius fons.
Thebis Chalcidem ab his Prœtidibus portis iter est. In ipsa militari via Melanippi sepulcrum ostenditur, viri bellicis laudibus Thebanorum longe præstantissimi, qui quum Thebas Argivi oppugnatum venissent, Tydeum et Mecisteum Adrasti fratrem occidit; interfectus vero et ipse ab Amphiarao dicitur. (2) Huic tumulo proximi sunt rudes lapides tres. Qui Thebanorum vetustas res commemorant, ibi Tydeum situm esse autumant et a Mæone sepultum. Homeri vero ex Iliade versum in hujus rei testimonium proferunt:
Tydeos, alta tegit Thebis quem terra sepultum.
Tydeos, alta tegit Thebis quem terra sepultum.
Tydeos, alta tegit Thebis quem terra sepultum.
Tydeos, alta tegit Thebis quem terra sepultum.
(3) Exin proxima sunt Œdipi filiorum sepulcra. Ad ea quæ fiunt sacra etsi ipse non spectavi, narrantibus tamen fidem habui. Aiunt enim Thebani et aliis ex iis qui heroes vocantur, et Œdipi filiis inferias a se mitti. His vero dum addent, quum flammam, tum emissum ex ea fumum in partes duas discedere. (4) Id ego ut crederem me adduxit quod in Mysia, quæ supra Caicum est, vidi. Est ibi modica urbs Pioniæ appellata, cujus conditorem Pionin de posteris Herculis unum incolæ perhibent. Huic dum parentant, sponte fumus e sepulcro exsilit. Hoc ipse dum accideretvidi. Tiresiæ etiam monumentum, quod abest a sepulcro filiorum Œdipi stadia ferme quindecim, ostendunt Thebani. Verum quum et ipsi fateantur Tiresiam in Haliartia e vita excessisse, cenotaphium esse qui apud se est tumulum credunt. (8) Est etiam ad eam quæ Œdipodia appellatur aquam Hectoris Priami filii apud Thebanos monumentum. Ejus enim ossa ex hujusmodi oraculo ab Ilio se deportasse tradunt:
Excelsa incolitis Cadmi qui mœnia Thebas,si patriam optatis nunquam non esse beatam,ex Asia transferte domum magni Hectoris ossa;hic Jovis imperio heroem sua justa manebunt.
Excelsa incolitis Cadmi qui mœnia Thebas,si patriam optatis nunquam non esse beatam,ex Asia transferte domum magni Hectoris ossa;hic Jovis imperio heroem sua justa manebunt.
Excelsa incolitis Cadmi qui mœnia Thebas,si patriam optatis nunquam non esse beatam,ex Asia transferte domum magni Hectoris ossa;hic Jovis imperio heroem sua justa manebunt.
Excelsa incolitis Cadmi qui mœnia Thebas,
si patriam optatis nunquam non esse beatam,
ex Asia transferte domum magni Hectoris ossa;
hic Jovis imperio heroem sua justa manebunt.
(6) Œdipodia vero aqua idcirco est nuncupata, quod in ea paternæ cædis cruorem Œdipus abluerit. Proxime ad fontem est Amphidici sepulcrum. Hic Amphidicus, sicuti narrant Thebani, Parthenopæum Talai filium, dum pugna cum Argivis committeretur, occidit. Nam Thebaidis versus qui sunt de Parthenopæi cæde, Periclymenum ejus interfectorem fuisse testantur.
De loco Teumeso et Minervæ Telchiniæ templo — Glisantis reliquiis et loco Serpentis Caput dicto — monte et Jove Hypato — Harmatis et Mycalessi urbium reliquiis ac Cereris Mycalessiæ templo — Aulide et memorandis ibi.
In hac eadem militari via vicus est Teumesus, ubi occultatam a Jove Europam ferunt. Est alius quoque de Teumesia vulpe sermo, Bacchum scilicet iratum ad Thebanorum perniciem eam feram ali voluisse; quæ quum jam prope ab eo cane quem Procridi Erechthei filiæ Diana dono dedit caperetur, et vulpes et canis in lapidem sunt conversi. Est Teumesi etiam Minervæ Telchiniæ ædes, in qua nullum exstat signum. Quod cognomen deæ attinet, licet suspicari partem Telchinum, qui in Cypro olim habitabant, in Bœotiam profectam templum dedicasse Minervæ Telchiniæ. (2) A Teumeso stadia ad lævam septem progressis Glisantis ruinas se ostendunt, et ante illas ad viæ dexteram tumulus non magnus quum agresti silva, tum consitis arboribus opacus. Illic humati sunt qui Ægialeum Adrasti filium sunt ad bellum Thebanum secuti Argivorum proceres, et inter eos Promachus, Parthenopæi filius. Ægialeo vero ipsi Pagis monumentum erectum esse jam ante, dum Megarensium res persequerer, exposui. (3) Qua Thebis recta Glisantem iter est, locum videas rudibus lapidibus circumseptum: Serpentis Caput Thebani vocant. Serpentem enim, quocunque ille fuerit nomine appellandus, e lustro suo caput ibi exserentem gladio a Tiresia, quum forte illuc venisset, percussum tradunt, atque ex eo nomen inditum loco. Supra Glisantem mons est cui nomen Hypati (Supremi); et in eo Jovis Hypati est templum cum signo. Torrentem fluvium præterlabentem Thermodontem nuncupant. Teumesum versus et in viam quæ Chalcidem ducit regressis in conspectu est Chalcodontis monumentum; qui, quum prœlium inter Thebanos et Eubœenses fieret, ab Amphitryone estoccisus. (4) Cernuntur exinde urbium Harmatis et Mycalessi ruinæ; illi nomen, quod eo in loco, non autem ubi Thebani dicunt, Amphiaraum cum curru in terræ voraginem descendisse Tanagræi memorant. Mycalessum vero appellatam est utriusque populi consensus, quod bos ea, quæ ad Thebas Cadmo et ejus sociis dux fuit, illic immugierit. Quemadmodum vero Mycalessus fuerit ad vastitatem redacta, est a me in ea quæ ad Atheniensium res pertinet historia expositum. (5) In ea quæ ad mare spectat Mycalessi parte est Cereris Mycalessiæ fanum; occludi illud singulis noctibus et aperiri ab Hercule ferunt; Herculem vero ipsum de iis unum esse qui sunt Idæi Dactyli appellati. Ostenditur eodem in loco hujusmodi miraculum: ad simulacri pedes poma omnia quæ ferre solet autumnus exponunt; ea quam recentissima totum annum perdurant. (6) Ad Euripi, qua parte is Eubœam a Bœotiorum finibus dividit, et Mycalessiæ Cereris dexteram paulo longius progressis est Aulis. Nuncupatam credunt ab Ogygis filia. Est ibi Dianæ ædes et duo in ea e candido marmore signa; faces altera præfert, jaculanti est altera similis. Ad ejus templi aram quum ex Calchantis vaticinio essent Græci Iphigeniam immolaturi, pro puella cervam mactandam submisisse deam perhibent. (7) Platani vero ejus cujus in Iliade mentionem facit Homerus, nunc etiam in templo reliquam e trunco partem servant. Proditum memoriæ est, quum Aulide per malaciam Græci detinerentur, ubi repente secundi venti flare cœperunt, mactasse statim eos Dianæ quascumque vel feminas vel mares habuit quisque in promptu hostias; mansisse dehinc ritum ut quavis hostia Aulide litari possit. Ostenditur etiam fons ad quem platanus enata est: et prope in colle Agamemnonis tabernaculi æneum limen. (8) Palmæ vero ante ædem surgunt fructum ferentes, qui non est omnino suavis edentibus uti palmulæ ex Palæstina; mitiorem tamen iis quæ in Ionia leguntur. Homines non sane multi Aulidem incolunt, et ii omnes figulinam exercent. Agrum istum et totam Mycalessi atque Harmotis viciniam colunt Tanagræi.
De Delio, Apollinis templo — Tanagræ conditore, denominatione et memorandis — de Tritone et Baccho narratio.
In Tanagræorum finibus ad mare est quod Delium vocatur. In eo sunt Dianæ et Latonæ signa. Urbis suæ primordia Tanagræi Pœmandro Chæresilai filio, Iasii nepoti, Eleutheris pronepoti, accepta referunt; et Eleutherem quidem ex Apolline et Æthusa Neptuni filia genitum dicunt, Pœmandrum ipsum in matrimonio habuisse Tanagram Æoli filiam; Corinna tamen versibus mandavit Asopi illam fuisse. (2) Hanc eo ætatis vivendo processisse, ut vicini dempto ei hoc nomine quum mulierem ipsam tum progressu temporis urbem quoque Græam (anum) appellarint, ac nomen istud eousque permansisse, ut Homerus quo loco Græcorum populos recenset hoc utatur versu:
Thespiam Græamque et latam arvis Mycalessum.
Thespiam Græamque et latam arvis Mycalessum.
Thespiam Græamque et latam arvis Mycalessum.
Thespiam Græamque et latam arvis Mycalessum.
(3) Sed interjecto dein tempore pristinum nomen recepit. Est etiam Tanagræ Orionis monumentum et Cerycius mons, in quo editum in lucem Mercurium tradunt; Polus præterea qui dicitur vicus. In eo Atlantem consedisse ferunt, et quæ sub terra sunt et res cœlestes diligenter investigantem. Quod ab Homero etiam dictum norunt:
Filia magnanimi Atlantis, qui cærula ponti,qui cœlum ac terras prospectat, quique columnisproceris gemini dirimit confinia mundi.
Filia magnanimi Atlantis, qui cærula ponti,qui cœlum ac terras prospectat, quique columnisproceris gemini dirimit confinia mundi.
Filia magnanimi Atlantis, qui cærula ponti,qui cœlum ac terras prospectat, quique columnisproceris gemini dirimit confinia mundi.
Filia magnanimi Atlantis, qui cærula ponti,
qui cœlum ac terras prospectat, quique columnis
proceris gemini dirimit confinia mundi.
(4) Est in Bacchi æde dignum quod spectetur simulacrum ex Pario marmore, Calamidis opus. Admirationem intuentibus majorem Triton affert; de quo dignitatis plenior sermo hic est: Tanagræorum matronas, antequam Bacchi arcana celebrarent ad mare, quo expiationis causa lavarent, descendisse; in eas natantes Tritonem impetum fecisse; implorantibus numinis opem Bacchum præsto fuisse, et ab eo pugna Tritonem superatum. (5) Alter vero est sermo non ille quidem superiori par dignitate, sed a fide hominum minus abhorrens: quæcunque ad mare agerentur pecora dicit ex insidiis Tritonem adoriri et rapere, invadere etiam leviora navigia solitum. Tandem Tarnagræi vini craterem exponunt; ad eum quum accurrisset Triton odore allectus, potum et somno correptum in litore se prostravisse; mox a Tanagræo homine bipenni caput ei a cervice abscissum; eo factum ut et nunc sine capite cernatur. Quoniam vero tunc eum temulentum cepit, a Baccho occisum crediderunt hominem.
Tritonum forma describitur — de tauris Æthiopicis — alce — martichora seu androphago, et serpentibus volucribus.
Vidi ego et alium Tritonem Romanorum in thesauris rerum admirabilium, sed hoc qui apud Tanagræos est magnitudine inferiorem. Hanc præ se ferunt Tritones figuram: capitis coma persimilis est ranunculis colore, et capillum omnino nullum ab aliis possis discernere; reliquum corpus squama inhorrescit minuta, quali squatus piscis: branchias infra aures habent, nares hominis, rictum oris latiorem et dentes belluæ; oculi glauci mihi esse visi sunt; manus etiam illis sunt digitique et ungues ea forma qua superiores conchyliorum testæ; sub pectore et ventre pro pedibus cauda uti delphinis. (2) Vidi etiam Æthiopicos tauros, quos ex re ipsa Rhinocerotas nominant; quod illis e nare extrema cornu prominet, et paulo superius alterum non sane magnum; in capite vero nullum prorsus habent. Præterea et Pæonios tauros spectavi, hirto corpore quum omni ex parte tum præcipue pectoribus et mentis; nec minus Indicos camelos, qui eodem prope quo pardi sunt colore. (3) Est etiamfera quam alcen dicunt, media quadam inter cervum et camelum specie; gignitur in terra Celtica: belluarum hanc unam nequeunt homines aut investigare au prævidere; sed alias indagantibus feras hanc fortuito nanciscuntur. Præsentit hominem olfactu ex longo intervallo, uti narrant, et in retrusos anfractus et speluncas profundissimas confugit. Venatores ubi campestres vel montanos saltus mille minimum stadiorum in orbem continenti indagine cinxerint, ita ut constanter omnes quem quisque ceperit in eo ambitu locum obtineant, ad intimos eadem agminis forma recessus progressi feras omnes in medio comprehendunt et inter eas alcen; quæ si forte lustrum in ea regione non habuerit, nulla utique reliqua est ad capiendum sollertia. (4) Jam vero eam belluam, quam Ctesias in historia de Indis martichoram ab illis scribit appellari, a Græcis androphagum, non aliam a tigride esse crediderim. Dentium illi in maxilla altera triplicem ordinem esse et in extrema cauda aculeos habere quibus et se cominus tueatur et venatores eminus tanquam sagittis petat, hanc ego famam, quæ veluti per manus tradita inter Indos increbuit, minime veram esse arbitror, sed præ nimio terrore fuisse homines hallucinatos. (5) In colore etiam decepti sunt, quod videlicet si quando tigrin in sole viderint, ob splendorem ruber et concolor esse videbatur; aut explicandus error ex cursu celeritate, aut, ubi non currit, ex continuis illis bestiæ conversionibus; idque eo facilius accidere potuit, quod non ex propinquo conspici solet. Equidem existimo, si quis vel Africæ vel Indiæ aut Arabiæ extremos fines peragret, ut cognoscat num sint illis in locis quotcunque sunt apud Græcos animalium formæ, primum eorum multas omnino non inventurum, deinde quæ sunt ejusdem generis feras alia longe esse specie ei visum iri. (6) Neque enim homines tantum ex cœli terræque varietate diversam obtinent formam, sed idem etiam reliquis accidit animantibus. Nam quum Libycæ aspides alio sint atque Ægyptiacæ colore, in Æthiopia haud minus quam homines nigras terra alit. Quocirca neque ad assentiendum proclivior quisquam esse debet, neque se omnino incredulum ad ea quæ sint rariora præbere. Volucres ego serpentes nusquam spectavi; ut reperiri tamen credam eo maxime adducor, quod homo Phryx scorpium locustis simillimas pinnas habentem in Ioniam attulit.
De templis et signis, qui Tanagræ sunt — Mercurio Criophoro et Promacho — Corinnæ monumento — gallinaceorum duobus generibus — monte Messapio, urbe Anthedone ejusque memorandis, Cabirorum templo — loco, qui Glauci saltus appellatur.
Sunt Tanagræ juxta Bacchi, delubra tria; Themidis unum, alterum Veneris, Apollinis tertium, in quo cum Apollinis etiam Dianæ et Latonæ signa posita sunt. Quod vero ad Mercurii templa duo attinet, quorum alterum Criophori (Arietem portantis), Promachi (Propugnatoris) alterum nuncupant, superioris quidem cognominis eam esse causam dicunt, quod pestilentiam Mercurius averterit circumlato in murorum ambitu ariete; ob eamque rem Mercurium Tanagræis Calamis fecit arietem humeris portantem. Qui puberibus ceteris forma præstare judicatus fuerit, is festo Mercurii die agnum humeris portans muros circumambulat.(2) Propugnatorem vero Mercurium idcirco vocari aiunt, quod invadentibus aliquando classe ex Eubœa Tanagræum agrum Eretriensibus, ephebos in pugnam eduxerit; et ipse etiam velut ephebus strigili armatus præ ceteris Eubœenses in fugam verterit. In Promachi fano portulacæ arboris, quod plantæ ejus fructu nutritum Mercurium prodidere (?), reliquiæ dedicatæ sunt. Non procul theatrum et prope id porticum erexerunt. In eo sane Tanagræi præcipuam quandam præ cunctis Græcis religionis rationem mihi habuisse videntur, quod seorsum a profanis ædibus deorum templa ædificanda curarunt, in pura scilicet area et ab hominum negotiationibus sejuncta. (3) Corinnæ, quæ sola apud Tanagræos cantica fecit, in celebri urbis loco est monumentum; in gymnasio ipsa picta est tænia redimita, victoriæ illud insigne quod Thebis carmine Pindarum vicerit. Vicisse eam arbitror et linguæ causa (neque enim Dorica, uti Pindarus, cecinit, sed ea quam essent facile Æolenses percepturi). et quod fuerit ea sui temporis feminarum formosissima, si qua ex imagine petenda est conjectura. (4) Sunt Tanagræ gallinaceorum genera duo, pugnaces et qui cossyphi (merulæ) dicuntur. Hi eadem sunt qua Lydorum aves magnitudine, colore corvo similes, palearia et crista ad anemones similitudinem; notas habent candidas in rostri et caudæ extrema parte non utique magnas. Hæc propemodum eorum forma est. (5) In ea Bœotiæ parte quæ ad lævam Euripo est, Messapius mons se attollit. Infra eum est maritima Bœotiorum urbs Anthedon. Nomen ei contigisse tradunt vel ab Anthedone nympha, vel ab Antha Neptuni filio ex Alcyone Atlantis filia, quod is hujus loci dominatu fuerit aliquando potitus. Est apud Anthedonios medio maxime urbis loco Cabirorum templum cum sacro luco; ab eo proxime abest Cereris et Proserpinæ ædes. Signa dearum e candido marmore. (6) Bacchi vero templum cum simulacro fecerunt ante urbis mœnia, qua ad mediterranea iter est. Sunt eo in loco Iphimedeæ et Aloei filiorum sepulcra. Fuisse ab Apolline interemptos, cum Homero convenit Pindaro, qui in Naxo quæ supra Parum est vitam eos finiisse dicit. Horum sunt Anthedone monumenta. Est præterea ad mare locus, quem Glauci Saltum nuncupant. (7) Piscatorem fuisse Glaucum et repente herba quadam gustata inter maris deos receptum et futura etiamnum prædicere quum alii credidere, tum præcipue navigatores multa quotannis de ejus divinatione memorant. Quæ quum ab Anthedoniis Pindarus et Æschylus accepissent, illi quidem curæ non fuit multa de Glauco versibus suis mandare, quum Æschylus totius fabulæ argumentum a Glauco deduxisset.
CAPUT XXIII.
Memoranda ad Thebarum portas Prœtides — Pindari monumentum et varia de Pindaro — de urbe Acræphnio et monte Ptoo — urbe Larymna.
Apud Thebanos ad Prœtides portas est quod Iolai vocatur gymnasium, et item stadium quale in Olympia et apud Epidaurios, terræ scilicet agger. Ostenditur etiam eo in loco Iolai sacellum. E vita vero illum in Sardinia excessisse simulque ex Atheniensibus et Thespiensibus qui cum eo illuc transmiserant, ipsi etiam Thebani confitentur. (2) Superata dextra stadii parte est hippodromus et in eo Pindari monumentum. Pindarum, quum esset adhuc adolescentulus, Thespias proficiscentem, per æstatem meridiano calore fessum somnus corripuit. Is igitur quo erat habitu paululum supra viam decumbit. Apes ad dormientem advolant et ad labia favos ei affingunt. Hoc fuit carmina pangendi Pindaro initium. (3) Quum vero jam late per totam Græciam magna esset famæ celebritate, ad summum gloriæ fastigium eundem evexit Pythia, quæ Delphos jussit æquam omnium quæ Apollini deferrentur primitiarum partem Pindaro tribuere. Exacta jam ætate in somnis videre visus est adsistere Persephonen, et queri unam se ex omnibus diis non fuisse ipsius carminibus exornatam; verum ubi ad eam venisset, suum etiam ipsi hymnum esse facturum. (4) Paulo post, atque adeo ante decimum ab eo somnio diem, vita est defunctus. Erat Thebis anus quædam Pindaro genere conjuncta et in plerisque ejus canticis decantandis valde exercitata. Ei Pindarus se per quietem ostendens hymnum in Persephonen cecinit. Illa experrecta statim conscripsit omnia, quæ cantantem Pindarum per visum in quiete audierat. In eo sane cantico inter alia Ditis cognomina est Chrysenius (aureas tenens habenas), quod ad Proserpinæ raptum pertinere patet. (5) A Pindari monumento ad Acræphnium itur via magna ex parte plana. Fuisse ab initio eam urbem tradunt in Thebani agri parte, et compertum habeo confugisse illuc postea profugos e Thebanis homines, quo tempore Thebas Alexander evertit. Illi enim præ corporis imbecillitate et senectute quum ne in Atticam quidem recipere se potuissent, hoc loco considerunt. Situm est oppidum in Ptoo monte. Quæ spectentur illic digna, Bacchi ædes et signum. (6) Progressus stadia ferme quindecim ab urbe ad dexteram Apollinis Ptoi templum videas. Athamantis et Themistûs filium fuisse Ptoum (a quo Apollini cognomen et monti nomen datum) Asius versibus suis prodidit. Ante Macedonum expeditionem et excisas ab Alexandro Thebas fuit eo in loco oraculum minime fallax. Venisse aliquando narrant Europensem hominem Myn nomine, a Mardonio missum; ei roganti suæ linguæ verbis, respondisse deum non Græca, sed ipsum etiam Carica lingua. (7) Superato jam Ptoo monte est ad mare Bœotorum urbs Larymna; nomen inditum ferunt aLarymna Cyni filia. Ejus natales altius repetam in exponendis Locrorum rebus. Cum Opunte olim censebatur Larymna; auctis deinde Thebanorum opibus, ultro se ad Bœotos adjunxerunt. Est illic Bacchi delubrum, et recto statu simulacrum. Portum habent profundum, et qui supra urbem sunt montes luculentam præbent venatoribus. aprorum copiam.
Lacus Cephisis seu Copais et campus Athamantius — urbs Copæ — Olmones et Hyettus urbes — urbs Cyrtones vel Cyrtone — Corsea et Halæ urbes.
Acræphnio recta ad lacum cui Cephisis nomen (Copaidem alii nominant) pergentibus campi sunt Athamantii dicti. Habitasse eo in loco Athamantem ferunt. Influit in lacum Cephisus amnis a Lilæa Phocensium ortus; ab hoc loco lacum trajiciens venit Copas. (2) Sunt Copæ parvum oppidum ad lacum sitæ; ejus in recensenda classe mentionem fecit Homerus. Cereris ibi sunt, Bacchi et Sarapidis delubra. Aiunt Bœoti ad eum lacum etiam alia quondam oppida, Athenas et Eleusinem, habitata, quæ per hibernos dies lacus eluvione fuerint deleta. Cephisidis pisces reliqui nihil ab aliorum lacuum piscibus præcipuum habent, anguillæ vero ex eo sunt maximæ et esu suavissimæ. (3) Copis ad lævam stadia prope duodecim progresso sunt Olmones. Ab Olmonibus septem ferme stadia distat Hyettus. Vici nunc sunt uti ab initio semper fuerunt; et mea quidem opinione ad Orchomeniorum fines pertinent cum Athamantiis campis. De Hyetto vero homine Argiyo quæ accepi, et Olmo Sisyphi filio, in Orchomeniorum historiam conferam. Olmonibus ne minima quidem res ulla satis digna quæ spectetur exstat. Hyetti Herculis delubrum visitur, et ex eo morborum remedia expetuntur. Signum non est arte elaboratum, sed rudis prisco more lapis. (4) Ab Hyetto absunt Cyrtones stadia circiter viginti. Modico olim oppido priscum fuisse nomen Cyrtonen dicunt. Conditum est in summo monte; et Apollinis illic est templum et lucus; Apollinis recto statu et Dianæ sunt signa. Frigida emanat e saxo aqua. Proximum fonti est Nympharum sacellum et exiguus lucus, in quo omnes arbores consititiæ sunt. (5) A Cyrtonibus monte jam superato est oppidum Corsia, infra lucus silvestrium arborum, ilicum magna ex parte. In aprica luci regione sub divo est Mercurii signum haud magnum. Abest a Corsia lucus stadii fere dimidium. Ubi in planitiem descensum fuerit, Platanius amnis illic in mare exit. Ad fluminis dexteram sunt Bœotorum extremi, qui Halas tenent,accolæ ejus maris, quod Locrorum continentem agrum ab Eubœa dividit.
Prope Thebarum portas Neistas monumentum Menœcei — locus, ubi Œdipi filii singulari certamine ceciderunt, et locus Syrma Antigones dictus — trans fluvium Dircen Pindari domus reliquiæ et matris Dindymenes templum — Themidis templum et signum — lucus Cereris Cabiriæ et Cabirorum templum — de origine arcanorum sacrorum apud Thebanos et de Cabiræis — de Cabirorum sacris violatis.
Sed ut Thebas revertamur, ad Neistas portas est Menœcei Creontis filii monumentum, qui se ipsum ultro occidit ex oraculo Delphici Apollinis, quo tempore Polynices cum Argivorum exercitu Thebas oppugnatum venit. Ad ejus tumulum malus Punica enata est, cujus poma, quum maturuerint, rupto exteriore cortice sanguinis nescio quid simile ostendunt. Hæc quidem arbor adhuc virens est. At vitem Thebani quum apud se primum e terra prodisse dicant, ejus tamen rei indicium quod hoc tempore monstrent nullum habent. (2) Non longe a Menœcei sepulcro Œdipi filios aiunt singulari certamine pugnantes mutuis vulneribus concidisse. Pugnæ ejus documentum pila erecta cum lapideo scuto. Ostenditur etiam locus in quo Junonem Herculi infanti mammam præbuisse quodam Jovis dolo tradunt. Hæc universa regio Syrma (Tractus) Antigones nuncupatur, quod Antigone, quum Polynicis cadaver nullo conatu tollere quivisset, trahere illud aggressa eo pertraxit usquedum in accensum jam Eteoclis rogum conjecit. (3) Trans amnem cui a Lyci uxore Dirce nomen (ab ea vero Antiopen fama est injuriosius tractatam et ob eam causam ab Antiopes filiis interfectam), hoc igitur amne Dirce transmisso, videas Pindari domus ruinas et Dindymenæ matris sacellum a Pindaro dedicatum. Signum deæ Aristomedis et Socratis Thebanorum opus. Die unico anni cujusque sacellum aperire solenne habent. Eo ipso die mihi ut adessem contigit, quare signum id fuit mihi spectandi copia: est autem e Pentelico marmore, sicuti etiam solium. (4) Circa viam a portis Neistis Themidis fanum est cum signo e candido lapide, Parcarum quoque et Jovis Forensis. Marmoreus est Juppiter, Parcis nulla sunt signa. Modico loci intervallo stat sub divo Hercules cognomine Rhinocolustes, quod caduceatoribus iis qui ab Orchomeniis ad tributum poscendum missi fuerant (sicuti narrant Thebani) ad contumeliam nares præcidisset. (5) Stadia progressus quinque et viginti Cabiriæ Cereris et Proserpinæ lucum videas, quo intrare initiatis duntaxat fas est. Ab hoc luco distat stadia fere septem Cabirorum ædes. Qui vero sint Cabiri et quo ritu ipsis et matri (Cereri?) sacra fiant, reticenti mihi ab iis hominibus, quos hæc audiendi studium tenet, esto venia. (6)Hoc unum me nulla prohibet religio vel in vulgus efferre, quale fuisse sacrorum initium a Thebanis traditur. Civitatem enim quondam in hoc loco et homines fuisse memorant, qui Cabiri sint nominati: eorum uni Prometheo ejusque filio Ætnæo, hospitibus suis, Cererem depositi nescio quid commisisse. Quid vero fuerit depositum illud et quæ ad id pertineant, literis mandare fas mihi non duxi. Initia certe fuere Cabiris Cereris donum. (7) Quo tempore Argivorum exercitus, qui sunt Epigoni appellati, Thebas expugnarunt ejectis e sedibus suis Cabiris, intermissa per aliquod tempus initia fuerunt, donec Pelarge Potnei filia cum Isthmiade viro suo mysteriorum ritum restituit; extra fines tamen, in eum locum quem Alexiarun vocant, initia transtulerunt, (8) Illo igitur tempore extra antiquos fines Pelarge celebravit initia, Telondes vero et qui reliqui fuerunt de Cabirorum gente in Cabiræam terram redierunt; Pelargæ ipsi ex Dodones responso et alii sunt honores decreti et ut fœta hostia ei fieret institutum. Cabirorum religiones qui violassent inexpiabilis sceleris pœnam effugere non potuisse, certissimis rerum eventis sæpius compertum est. (9) Nam quæ Thebis fierent sacra quum essent Naupacti profani homines ausi usurpare, non multo post pœnam luerunt. Ex illis etiam de Xerxis copiis, qui duce Mardonio in Bœotia relicti sunt, qua pars in Cabirorum fanum introire non dubitavit, vel ingentis prædæ allecti cupiditate, vel potius (uti ego arbitror) ad numinis contemptum, subita omnes insania correpti partim se in mare abjecere, partim de præruptis rupibus præcipites dedere. (10) Quumque Alexander superatis prœlio Thebanis urbem et agrum igni pervastasset, qui e Macedonibus intra Cabirorum fanum, utpote in hostico, irruperunt, omnes fulminibus et e cœlo missis ignibus exanimati sunt. Tanta fuit inde ab initio ejus templi religio.
Campus Teneri et templum Herculis Hippodetæ — de Sphinge varia narratio — Onchesti reliquiæ — urbs Thespia — signum Jovis Saotæ et alia deorum signa Thespiæ posita.
Ad dextram Cabirii campus est, a Tenero vate Tener dictus, quem Apollinis et Meliæ filium fuisse putant; porro est et magnum Herculis templum cognomento Hippodetæ. Herculem enim aiunt, quum ab Orchomeno exercitus in hunc locum venisset, Orchomeniorum equos qui ad currus erant noctu apprehensos vinculis impedisse. (2) Paululum hinc abest mons unde Sphingem fama est ex insidiis erumpere solitam in perniciem eorum, quos abriperet, ænigma decantantem; etsi dicunt alii eam cum navalibus copiis prædonum more palantem ad Anthedonem e mari applicuisse, deinde hoc monte occupato latrocinia exercuisse, usquedum eam Œdipus interfecit numeroso exercitu, quem Corintho eduxerat, superatam. (3) Traditum etiam est Laii notham fuisse filiam, quampater oraculum, quod Delphis Cadmus acceperat, pro sua in illam benevolentia edocuisset. Præter reges enim neminem hoc oraculum cognovisse. Quoties itaque de regno aliquis contendens ad Sphingem venisset (fuisse scilicet Laio aliquot e pallacis filios, oraculum vero Delphis editum ad solam Epicasten ac liberos ex ea natos pertinuisse), (4) Sphingem callido in fratres istos astu usam quæsivisse num datum Cadmo responsum, si Laii filii essent, cognitum ipsis esset; et quum non haberent quod responderent, eos morte multasse, quippe qui de genere et imperio controversiam nullo jure movissent. Venisse vero ad illam Œdipum, ex quodam somnio de oraculo edoctum. (5) A monte, de quo jam diximus, quindecim absunt stadia Onchesti urbis ruinæ; ubi quondam habitasse dicunt Onchestum Neptuni filium. Ætate quidem mea delubrum et signum exstat Neptuni Onchestii, et lucus quem suis Homerus carminibus ornavit. (6) Qui deflexerint a Cabirio, ad sinistram progressi stadia circiter quinquaginta, Thespiam pervenient. Urbs ea infra Heliconem montem condita fuit. A Thespia Asopi filia vocatam aiunt. Sunt qui dicant Thespium Athenis profectum urbi nomen dedisse, genus autem illum ab Erechtheo duxisse. (7) Est in oppido æneum Saotæ (Servatoris) Jovis signum. Tradunt vero, quum in cives insigni feritate draco sæviret, deum imperasse ut ephebos quotannis singulos sorte ductos feræ exponerent. Et ceterorum quidem qui periere nomina exoleverunt; (8) eorum uni Cleostrato amatorem Menestratum loricam æneam faciundam curasse, resupinatis extrorsum hamis consertam; eam loricam puer indutus quum ultro draconi occurrisset, mortem quidem oppetiit, sed ipsam etiam feram exanimavit. Ex eo rei eventu Jovi Servatori cognomen exstitit. Bacchi signum, Fortunæ deinceps, et alio loco Salubritatis ** Minervam præterea cognomento Erganen et ei adsistentem Plutum fecit **.
De præcipuo Cupidinis cultu apud Thespienses — de Cupidinis natalibus varia narratio — de Cupidinis signis a Lysippo et Praxitele confectis ejusque recentiore signo — Venere et Phryne Praxitelis, aliisque memorandis Thespiæ — Herculis templum et de Thestii filiabus narratio.
Venerantur Thespienses inde ab initio maxime deorum omnium Cupidinem, cujus est signum vetustissimum rude quoddam saxum. Qui primus tantos apud Thespienses præ ceteris diis honores Cupidini habendos instituerit compertum non habeo. Non minore vero cultu Pariani qui circa Hellespontum sunt, ex Ionia oriundi (Erythris nempe huc colonia deducta, at nostra ætate Romanis parent) eundem prosequuntur deum. (2) Cupidinem certe vulgus hominum natu deorum minimum et Veneris filium putant. Lycius vero Olen, qui antiquissimos Græcis fecit hymnos, in Ilithyiæ hymno, matrem esse CupidinisIlithyiam dicit. Et qui post Olenem carmina fecerunt, Pamphos et Orpheus, uterque hymnos in Amorem composuere, ut hos quoque Lycomidæ in initiis celebrandis cantarent. Ego sane illos legi, ** quum in colloquium venissem cum homine qui sacras deæ lampadas præferebat; sed prolixiorem de his non faciam mentionem. Hesiodum quidem, vel quicunque is fuerit qui a se scriptum de origine deorum carmen Hesiodi nomine ediderit, satis scio prodidisse Chaos primum, Terram deinde, Tartarum et Cupidinem genitos. (3) At Lesbia Sappho multa de Cupidine et ea non satis inter se consentanea cecinit. Thespiensibus post ex ære Cupidinem elaboravit Lysippus, et ante eum e marmore Pentelico Praxiteles. De Phrynes in Praxitelem dolo alio jam loco res est a me exposita. Primum omnium e sede sua Cupidinem hunc amotum a Caio Romano Imperatore tradunt; Thespiensibus deinde remissum a Claudio Nero iterum Romam reportavit; ibi est igni consumptus. (4) Eorum vero, qui ejus numen violaverant, alter militem, cui tesseram obscœnam eandem semper per ludibrium dare solebat, tantopere exacerbavit, ut ab eo sit occisus; Nero deinde in matrem et nuptas scelerata et ab amore longe aliena est ausus facinora. Qui ætate nostra Thespiis est Cupido, eum fecit Menodorus Atheniensis, Praxitelis opus imitatus. (5) Est eo ipso in loco Venus et Phrynes effigies, utraque e marmore; utramque Praxiteles fecit. In alia urbis parte est Melænidis Veneris ædes, forum præterea et theatrum quæ spectentur digna. Ibi posita est Hesiodi ex ære statua, et non longe a foro Victoria ex ære et Musarum delubrum non utique magnum; signa in eo e lapide parva. (6) Habent Herculis etiam Thespienses templum; sacerdotio fungitur virgo ad extremum usque vitæ tempus. Ejus rei causam talem afferunt. Herculem tradunt Thestii filias quinquaginta (tot enim erant) eadem nocte compressisse, una excepta; eam solam obsequi recusasse, ** sacerdotem sibi perpetuæ virginitatis lege data legisse. (7) Audivi tamen alios, qui omnes plane Thestii quinquaginta filias ab Hercule eadem una nocte vitiatas et ei singulas mares filios peperisse narrarent, et quidem geminos natu maximam et minimam. Ego vero adduci nunquam possim ut credam, Herculem in amici hominis filiam ira tam acri incitari potuisse. Præterea qui, dum inter homines esset, aliorum injurias et in deos inprimis impietatem est severe ultus, quî sibi ipse aut templum ædificandum curasset, aut sacerdotio demandato se pro deo haberi voluisset? (8) Sed omnino hoc mihi templum multo vetustius esse visum est, quam ut Herculis, qui Amphitryonis fuit, ætate dedicatum existimari possit; et haud scio an Herculi potius qui de Idæis Dactylis unus fuit, templi ejus dedicatio sit tribuenda, quum et Erythræos in Ionia, et Tyrios sua illi templa erexisse noverim. Neque vero Bœoti istius Herculisnomen ignorarunt, quum Cereris Mycalessiæ dicant ædem Idæo Herculi commissam.
De monte Helicone — serpentum veneni varia natura.
Helicon montium qui in Græcia sunt omnium præstat soli bonitate et arborum frugiferarum crebritate. In eo portulacæ frutices passim fructum ferunt longe suavissimum capris pabulum. Aiunt incolæ earum quæ ibi gignuntur herbarum aut radicum nullas omnino esse homini mortiferas, quin et serpentum virus loci ejus pastionibus infirmari; atque adeo, ut si quem serpens ulla momorderit, is ubi vel de genere Psyllorum qui in Africa sunt quenquam, aut aliquod ad id effectum medicamentum nancisci potuerit, facile periculo liberetur. (2) Est alioqui teterrimæ cujusque serpentis venenum et homini et ceteris æque animantibus per se letale, fit vero illud ex pabuli natura ad perniciem valentius, siquidem audivi Phœnicem hominem, quum diceret, in montana Phœnices parte radicum quarundam pastu viperas magis efferari. Quin etiam se vidisse affirmabat hominem, qui ut insequentis viperæ impetum declinaret, in arborem quandam celeri se fuga receperit, viperamque paulo post, quum assequi hominem non posset, venenum arbori afflasse et hominem mox vivere desiisse. Hæc ille. (3) De viperis vero iis quæ in Arabia inter balsami arbores versantur, diversum quiddam accepi; id hujusmodi est. Sunt balsami arbores ea qua myrti stirpes magnitudine; folia illis qualia herbæ amaraco. Habent sua sub unaquaque arbore cubilia viperæ, plures uno, alio pauciores loco; est enim eis balsami liquor cibus multo suavissimus, ipsa etiam fruticis umbra maxime delectantur. (4) Ubi sua fuerit legendo humori tempestivitas, Arabes binos ligneolos bacillos singuli contra viperas afferunt, quorum complosu bestias fugant, occidi vero magna est religio, quod sacras et genios veluti quosdam esse balsami putant. Quodsi quem morsu appetierint, plaga est qualis e ferri vulnere, sed veneni omnino expers, quod scilicet balsami pastu, liquoris unius omnium odore præstantissimi, veneni acerbitas illa pristina mitescit. Et hæc quidem ita se habent.
De Ephialte, Oto et urbe Ascra — Musis, earum nominibus numeroque, ac de Piero — memorandis Heliconis, fonte Aganippe, Eupheme Musarum nutrice, et de Lino.
In Helicone primos omnium sacra Musis fecisse et Musis eum montem consecrasse Ephialten et Otum tradunt; eosdem etiam Ascram condidisse; quod Hegesinus in eo quod de Attica scripsit poemate, his versibus indicavit:
Ast Ascræ optato potitur Neptunus amore:mox illi quæ progenuit volventibus annisŒoclum, natis olim qui junctus Aloeiudi ad radices Heliconis condidit Ascram
Ast Ascræ optato potitur Neptunus amore:mox illi quæ progenuit volventibus annisŒoclum, natis olim qui junctus Aloeiudi ad radices Heliconis condidit Ascram
Ast Ascræ optato potitur Neptunus amore:mox illi quæ progenuit volventibus annisŒoclum, natis olim qui junctus Aloeiudi ad radices Heliconis condidit Ascram
Ast Ascræ optato potitur Neptunus amore:
mox illi quæ progenuit volventibus annis
Œoclum, natis olim qui junctus Aloei
udi ad radices Heliconis condidit Ascram
(2) Hanc Hegesini poesin ego nunquam legi, quando ante me natum prorsus evanuerat; sed Callippus Corinthius in historia quam de Orchomeniorum rebus conscripsit, eorum Hegesini versuum testimonio utitur; idem nos quoque facimus a Callippo edocti. Ascræ ætate mea turris unica reliqua fuit et præterea nihil quod posset memoriæ prodi. Aloei quidem filii Musas numero tres religione sanxerunt, nomina vero illis imposuerunt, Meleten, Mnemen et Aœden (meditationem, memoriam et cantionem). (3) Tempore posteriore Pierum Macedonem ferunt, a quo uni de Macedoniæ montibus nomen, quum Thespias venisset, ut novem Musæ hisce quibus nunc appellantur nominibus colerentur instituisse, aut quod rectius id duxisset, aut quod ex oraculo quopiam id ei imperatum fuisset, aut postremo quod ea in re Thracum esset disciplinam secutus; Thracia enim gens olim Macedonicam dexteritate quum aliis in rebus antecellere videbatur, tum in rebus divinis haud pari atque Macedones erat incuria. (4) Sunt qui Pierum ipsum filias novem habuisse dicant iisque eadem quæ Musis nomina indidisse; et quotquot a Græcis Musarum filii sunt appellati, eos Pieri e filiabus nepotes fuisse. At Mimnermus, qui elegis pugnam Smyrnæorum contra Gygen et Lydos conscripsit, in ipsa operis ingressione antiquiores Musas Cœli, alias illis nata posteriores Jovis filias memorat. (5) In Helicone qua iter ad Musarum lucum, ad lævam fons est Aganippe; filiam Aganippen Termesi fuisse dicunt; circumfluit autem hic Termesus Heliconem. Recta ad lucum Musarum pergentibus est Euphemes effigies in lapide sculpta. Fuisse Euphemen tradunt Musarum nutricem. (6) Est illi proxima Lini statua e parvo saxo in speluncæ modum cavato prominens; huic parentant quotannis antequam sacra Musis faciant. Genitum Linum Amphimaro Neptuni filio ex Urania vulgo proditum est; musices eum gloria superiores ætate et æquales omnes anteisse et ab Apolline, cui se cantu conferebat, occisum. (7) De Lini quidem morte ad barbaras etiam gentes omnes luctus pervenit; siquidem apud Ægyptios carmen usurpatum est, quod Linum Græci dixerunt, appellarunt ipsi tamen Ægyptii id patria voce Maneron. Sed Græci poetæ, Homerus certe ejus cantilenæ tanquam Græcæ mentionem fecit. Quum enim Lini casus cognitos haberet, in Achillis scuto Vulcanum inter alia cælasse commentus est puerum fidibus canentem Linum:
Quos inter medios juvenis testudine dulcisuave Linum arguto cecinit modulamine pulchrum.
Quos inter medios juvenis testudine dulcisuave Linum arguto cecinit modulamine pulchrum.
Quos inter medios juvenis testudine dulcisuave Linum arguto cecinit modulamine pulchrum.
Quos inter medios juvenis testudine dulci
suave Linum arguto cecinit modulamine pulchrum.
(8) At Pamphos, qui Atheniensibus hymnos antiquissimos fecit, increbrescente ob Lini mortem luctu, Œtolinum (Flebilem Linum) dixit; Sappho deinde Lesbia sumpto e Pamphi versibus Œtolini nomine Adonin ipsa simul et Œtolinumcecinit. Thebani vero sepultum apud se Linum fuisse autumant, addentes Philippum Amyntæ filium profligatis ad Chæroneam Græcis somnii cujusdam monitu Lini eruta ossa in Macedoniam transportasse; (9) mox itidem alio commotum somnio Thebas reportanda curasse. Sepulcri vero omnem superficiem ac plane vestigia omnia temporis diuturnitate abolita. Narrant etiam Thebani fuisse alterum minorem Linum qui sit Ismenii dictus, quem Hercules puer dum ab eo musicam doceretur occiderit. Carmina certe neque superior ille Amphimari, neque hic posterior ulla fecere; vel quæ fortassis fecerunt, ad posteritatis memoriam non pervenere.
De Musarum aliorumque signis in Helicone — poetarum musicæ laude celebratorum signis — de Orpheo varia narratio — de fluvio Helicone — urbe Libethra et Orphei monumento — Lycomidis.
Musarum ibi signa sunt omnium Cephisodoti opus. Paulo hinc longius Cephisodoti aliæ sunt Musæ tres; Strongylionis totidem, hominis qui boves et equos unus omnium optime expressit; reliquas tres fecit Olympiosthenes. Est præterea in Helicone Apollo æneus et Mercurius de lyra inter se litigantes, et Bacchus; illi quidem opus Lysippi; Bacchi vero erecto statu simulacrum dedicavit Sylla, omnium Myronis operum (Erechtheo qui Athenis est excepto) longe quod spectetur dignissimum. Neque vero de suo Sylla donum dedit, sed illud Orchomeniis Minyis eripuit. Hoc illud est Græcis usurpatum verbum, deos alienis suffimentis venerari. (2) Poetarum etiam et aliorum musicæ laude insignium virorum illic statuas videas, inter eos Thamyrin jam cæcum fractam lyram attrectantem: Arion Methymnæus delphino insidet; Sacadæ vero Argivi qui effigiem finxit, quod Pindari de eo carminis exordium non intellexit, corporis magnitudine nihilo tibicinem tibiis grandiorem fecit. (3) Sedet ibidem Hesiodus citharam genibus sustinens, quod tamen non fuit ejus gestamen, quum, sicuti licet ex ipsis ejus carminibus colligere, ad lauri virgam caneret. De Hesiodi vero et Homeri ætate etsi mihi sunt omnia diligentius conquisita, non est tamen libitum meam ea de re sententiam explicare, quum sciam et alios et eos inprimis qui nostro tempore ad poesin epicam se applicant, contentiosos esse. (4) Thracio quidem Orpheo Teletæ simulacrum adsistit; circumstant canentem feræ in marmore et ære expressæ. Græci alia multa quæ nunquam evenerunt pro veris habent, et illud inter cetera, Orpheum Calliopes filium fuisse, Musæ scilicet, non ejus quæ Pieri filia fuerit; allicere solitum cantu feras, eundem ad inferos vivum descendisse, quo exoratis inferûm diis uxorem reciperet. At enim opinione mea Orpheus carminis concinnitate omnes qui ante ipsum fuerunt, superavit magnamque est auctoritatem consecutus, ut qui crederetur et deorum initia et nefariorum facinorum expiationes invenisse,morborum etiam remedia et iratorum numinum placationes. (5) Thracum vero feminas mortem ei inferre molitas esse aiunt, quod secum viros quacunque errans huc illuc traheret, virorum tamen metu non statim ausas facinus perpetrare; deinde autem mero largius hausto quod cogitaverant perfecisse. Ex eo institutum ut viri non nisi temulenti ad prœlia exirent. Sunt qui dicant fulmine ictum Orpheum vitam finiisse, hoc mortis genere peremptum quod initiorum arcana profanis et rudibus hominibus tradidisset. (6) Est illud præterea memoriæ proditum, uxore mortua venisse illum ad Aornum Thesprotiæ, quod ibi pervetus esset per umbrarum evocationem oraculum; ibi quum Eurydices animam sequi se putasset et sua se opinione falsum respiciens animadvertisset, ultro sibi ipsi mœrore confectum manus conscivisse. Addunt Thraces, luscinias quæ circa Orphei sepulcrum nidos habeant, suaviores quam ceteras et vocaliores cantus edere. (7) Macedones vero qui subjectam Pieriæ monti terram incolunt et urbem Dium, eo ipso in loco a feminis occisum Orpheum autumant. A Dio montem versus stadia viginti progressis columna est ad dexteram; superimposita columnæ est lapidea urna; in ea Orphei ossa condita esse regionis ejus incolæ dicunt. (8) Præterfluit hunc locum Helicon amnis. Is septuaginta quinque stadia progressus infra terram se abdit; occulto dein meatu stadia viginti duo elapsus se denuo ostendit, et Baphyræ nomine pro Helicone sumpto in mare se navigabilis infert. Hunc amnem Diastæ aperto quondam alveo decurrisse aiunt; ab eo vero primum tempore, quia mulieres illæ quæ Orpheum occiderant, sanguinem eo abluere conatæ sunt, terram subiisse, ne ad expiandum scelus aquas præberet suas. (9) Ab hoc diversum Larisæ sermonem audivi: urbem olim in Olympo celebrem, Libethra nomine, fuisse, quo mons in Macedoniam se immittit; ab ea urbe non longe Orphei monumentum abesse; Libethriis olim ex Thracia a Bacchi oraculo responsum allatum, a sue urbem deletum iri quum primum Orphei ossa sol aspexisset; de hoc illos oraculo sollicitos esse oportere se nihil putasse, quod nullam omnino feram vel tantam vel tantis præditam viribus exsistere posse, quæ urbem valeret exscindere, suem vero magis fiducia quadam quam suo robore niti crederent. (10) Atqui ubi diis visum est, hæc acciderunt. Pastor quidam meridie recubuit ad Orphei tumulum. Is quum forte somno se dedisset, in somnis cœpit Orphei versus magna et suavi voce decantare. Ea voce qui proximis locis vel pascebant, vel forte arabant, commoti, intermisso opere ad illam dormientis pastoris cantilenam accurrerunt. Ibi quum alterum alter trudentes impellerent, dum proxime quisque ad pastorem certant accedere, columnam evertunt;ea ruente fracta est urna, quo factam ut Orphei ossa, quot eorum reliqua erant, sol aspiceret. (11) Ea deinde quæ insecuta est nocte ingenti aquæ vi de cœlo effusa Sus amnis (unus hic est de Olympi torrentibus) Libethriorum muros dejecit, sacras et profanas ædes evertit, homines ipsos et animalia cuncta quæ intra mœnia fuerunt exstinxit. Deletis jam Libethriis Macedones qui Dium tenebant (uti mihi Larisæus hospes narrabat) Orphei ossa Dium transtulerunt. (12) Jam vero qui sunt in poetarum scriptis non indiligenter versati, satis norunt in Orphei hymnis singulis brevitatem summam quæsitam, neque omnino multos numero esse; Lycomidæ eos qui sint sciunt, et initiis suis concinunt; ac sunt illi quidem carminis elegantia et ornatu primi secundum Homeri hymnos; honor vero eis major quam illis divinitus obtigit.
Arsinoes signum in Helicone — Priapi signum et cultus — tripodes in Helicone positi, festum Musea dictum, Hippocrene — de Hesiodi carminibus — Hesiodi morte — fluvio Lamo, Narcissi fonte et de ipso Narcisso varia narratio.
Arsinoes etiam in Helicone statua est, quam Ptolemæus etsi germanus frater erat uxorem tamen duxit. Ea statua æneo insidet passeri (struthocamelo) ex involucrum genere. Habent hi quidem alas uti alites ceteri, sed præ corporis mole humo se in sublime nequeunt attollere. (2) Est ibidem cerva Telepho Herculis filio infanti mammam præbens, et prope eam bos Priapi Signum quod spectetur dignum. Huic deo et alibi honorem habent quibus capellarum et ovium greges vel apum alvearia curæ sunt, sed eum præ diis cunctis venerantur Lampsaceni, Baccho et Venere genitum dictitantes. (3) Sunt in Helicone et alii tripodes dedicati et unus inter hos antiquissimus, quem Chalcide ad Euripum Eubœæ de carminibus præmium tulisse Hesiodum tradunt. Lucum circumquaque accolunt finitimi. Thespienses dies festos ibi agitant et ludos Musea. Cupidinis etiam ludos faciunt, quibus non solum musicis, sed athletis etiam sua proposita præmia. Supra lucum stadia fere viginti ascendentibus est Hippocrene (Equi fons) quæ dicitur. Elicuisse fontem ungula terram fodientem Bellerophontis equum tradunt; ob eam rem Hippocrenen nominatum. (4) Bœotiorum quidem populi qui circa Heliconem domicilia habent, ex opinione quadam a majoribus accepta Hesiodum negant aliud quiquam præter illud poema, quæ Opera appellantur, scriptum reliquisse, quin etiam ex eo Musarum invocationem quæ in exordio est removent, principium statuentes carminis eum locum fuisse qui de Contentionibus est. Atque plumbeam mihi tabulam ostenderunt juxta fontem positam, sed vetustate magna ex parte vitiatam: in ea scriptum est carmen illud ipsum quæ Opera inscribuntur. (5) Est etiam altera a priore separata de magno carminum numero, quæ scripserit Hesiodus, ea videlicet quæ in mulieres decantata sunt, [et] quas magnas Eœas nominant, Deorum gentilitatem (Theogoniam),in Melampodem vatem carmen, Thesei cum Pirithoo ad inferos descensum, Chironis præceptiones ad Achillem scilicet instituendum, et quæ Operibus et Diebus subnecti solent. Didicisse iidem Hesiodum divinandi artem tradunt ab Acarnanibus, et exstant sane ejus de divinatione carmina, quæ ipsi legimus, ac præterea ostentorum enarrationes. (6) Contraria etiam quædam de Hesiodi morte narrantur. Nam Ganyctoris filios ob Hesiodi necem, Ctimenum et Antiphum, ex Naupacto Molycriam confugisse, et quod illic ob violatum Neptuni numen pœnam susceperint, omnium hæc eadem sunt sermonibus vulgata; sed adolescentum sororem quum alius vitiasset, in stupri suspicionem falso Hesiodum vocatum alii dixere, alii vero illum culpa non vacasse. Ac de iis quidem quæ de Hesiodo ejusque carminibus inter se dissidentia memorantur, satis dictum hactenus fuerit. (7) In summo Heliconis jugo fluvius est Lamus non magnus ille quidem. In Thespiensium vero finibus vicus est, qui Donacon dicitur. In eo fons Narcissi appellatus, quod in ea se aqua Narcissus aspexisse dicatur, donec suam illam esse umbram non intelligens sui ipsius imprudens amore caperetur atque ex eo ad eundem fontem extabesceret. Absurdum vero hominem jam eo ætatis provectum ut capiatur amore, ne dignoscere quidem quid sit homo et quid hominis umbra. (8) Alius etiam de Narcisso sermo proditus est minus quam superior vulgatus, auctores tamen et hic suos habet; sororem ei geminam fuisse quum oris specie omni ex parte similem, tum vero coma et vestitu nihil differenti; solitos simul venari; a puero sororem amatam; ea quum forte diem suum obisset, ventitare illum ad fontem solitum, in quo quum suam intueretur umbram ac suam omnino esse non ignoraret, ob similitudinem tamen quæ inter ipsos fuerat tanquam si non suam, sed sororis imaginem præ oculis haberet, desiderii ex eo sui solatium aliquod capere consuesse. (9) Nareissum vero florem et ante multo e terra editum puto, quantum ex Pamphi versibus licet conjicere. Multis enim ante Thespiensem Narcissum annis Proserpinam Cereris filiam a Dite raptam scripsit, dum luderet et flores legeret; neque violis illam, sed narcissis deceptam.
De Creuside navali Thespiensium — urbe Thisbe — urbe Tipha — urbe Haliarto — Lysandri præclare factis — de Lysandri flagitiose factis.
Qui Creuside (quod est Thespiensium navale) habitant, nihil illi publice habent memorata dignum. In privati hominis ædibus est Bacchi signum e gypso, pictura illuminatum. Creusin e Peloponneso navigatio est obliqua et omnino parum tranquillo mari minus tuta. Nam excurrentibus in mare promontoriis ita sinuantur littora, ut recti cursus teneri nequeant; ex proximis præterea montibus venti spirant concitatius. (2) A Creuside non aperto marinavigantibus, sed Bœotiæ oram ipsam legentibus, Thisbe urbs occurrit ad dexteram. Ac primum quidem proximus mari mons est; hunc ubi superaveris, planities te excipiet; alius subinde mons et in ejus ima parte urbs est; in ea Herculis templum, in quo signum recto statu e lapide. Herculi ludos, quæ Heraclea appellantur, faciunt. (3) Quod inter montes camporum jacet, nihil, quin defluentium aquarum copia stagnum perpetuum sit, prohibet, nisi valido aggere per medium ducto quotannis aquam in alteram partem avertant et alteram interea campi partem colant. Thisben, a qua urbi nomen, nympham esse indigenam dicunt. (4) Hinc præternavigantibus modicum est oppidum maritimum Tipha. Herculis illic delubrum, in quo sacrum faciunt anniversarium. Tiphæenses præcipuam sibi præ cunctis Bœotis maritimarum rerum peritiam inde ab antiquissimis temporibus vindicant, Tiphyn prædicantes, cui Argus navis gubernacula credita sunt, suum fuisse indigenam. Ostendunt etiam extra oppidum locum quo Argo Colchis reversam applicuisse dicunt. (5) Supra Thespiensium fines interius est Haliartus. Hujus urbis et item Coroneæ quisnam fuerit conditor, seorsum ab Orchomeniorum historia exponere non erat consentaneum. Persico bello quod in Græcorum amicitia perstitisset Haliartus, pars Xerxis copiarum agrum et urbem Haliartiorum igni vastavit. Est Haliarti Lysandri Lacedæmonii monumentum. Quum enim ad muros oppugnandi causæ accessisset, defenderetur autem oppidum Atheniensium et Thebanorum præsidio, eruptione ab hostibus facta in pugna occubuit. (6) Lysandrum quidem summis laudibus ornandum et eundem acriter accusandum censuerim. Nam prudentiam in re bellica tunc maximam ostendit, quum Peloponnesiacæ ipse classis imperator Antiochum Alcibiadis gubernatorem, eo tempore observato quo aberat imperator, in spem adduxit Lacedæmoniis se parem esse posse ad congrediendum navali prœlio, ac deinde eum temere et arroganter in altum provectum non longe a Colophoniorum urbe vicit. (7) Jam vero triremium iterum a Spartanis imperio accepto Cyrum minorem ita delinivit, ut pecuniam ille ad classem tuendam quoties petisset quoque maxime tempore opus esset, perliberaliter suppeditaret.. Quumque Athenienses ad Ægospotamos centum navium stativa haberent, tempus illud speculatus quo navales socii aquatum et ad commeatus sibi e foro curandos profecti fuerant, plerasque earum cepit. (8) Justitiæ etiam tale specimen dedit: Autolyco pancratiastæ, cujus ego imaginem in Prytaneo Athenis vidi, cum Eteonico Spartano homine erat de pecunia nescio qua controversia. Ibi Spartanus, qui jure causæ multo esset disceptando inferior, quod erat tunc Atheniensium civitas in triginta virûm potestate et aderat adhuc Lysander, eo processit insolentiæ, ut adversarium plagis lacesseret eundemque se defendentem ad Lysandrum pertraxerit, confisus nempe ad gratiam illum pronunciaturum. At Lysander Eteonicum injuriarum damnatum cum infamia et conviciodimisit. (9) Et hæc quidem in laudem Lysandri dici possunt; alia vero totidem dedecori ei fuere. Ad Ægospotamos Philoclem Atheniensem, de classis prætoribus unum, et Atheniensium ad quattuor millia dedititiorum occidit ac mortuis terram injici vetuit; quum et Persis qui ad Marathonem ceciderant, Atheniensium, et iis Lacedæmoniis qui ad Thermopylas mortem oppetierant, Xerxis concessu sepultura contigerit. Deinde majorem Lacedæmoniis ex eo invidiam concitavit, quod et decemviratus in sociis civitatibus et Laconicos harmostas constituit. (10) Postremo quum Spartani nullam omnino acquirendæ pecuniæ rationem haberent, quod ex quodam oraculo acceperant, Spartæ solam pecuniæ cupiditatem fatalem fore, hic eos ad pecuniæ stadium vehementer incitavit. Quibus ego rebus adductus et simul Persarum auctoritatem ac legem secutus, Lysandri principatum Spartanis perniciosiorem quam utiliorem exstitisse censuerim.
De monte Tilphusio, fonte Tilphusa ac de Tiresia — memorandis Haliartiorum templo dearum Praxidicarum — fluvio Lophi — vico Alalcomenis — Syllæ flagitiose factis ac morte — fluvio Tritone.
Haliarti et Lysandri monumentum est et Cecropis Pandionis filii sacellum. Mons Tilphusius et Tilphusa fons qui dicitur, ab Haliarto stadia absunt circiter quinquaginta. Traditum etiam est Græcorum monumentis, Argivos, quum Polynicis filios secuti Thebas cepissent, dum ad Delphicum Apollinem cum reliqua præda vatem etiam Tiresiam pertraherent, sitientem illum in via hausta de Tilphusa fonte aqua animam egisse. Est ejus sepulcrum ad ipsum fontem. (2) Vatis filiam Manto ab Argivis Apollini aiunt sacratam; sed transmisisse eam classe, jubente deo, Colophonem in Ioniam, ibique Rhacio Cretensi nuptam. Quæ de Tiresia dicuntur cetera, de annorum scilicet quem vixisse scripserunt numero, et quod vir evaserit ex femina, quodque in Odyssea Homerus eum unum sapientem esse apud inferos dixerit, omnia hæc omnes jam toties audita norunt. (3) Est apud Haliartios sub divo dearum ædes quas vocant Praxidicas (Vindices); ad earum aram jusjurandum concipiunt quod non facile temeritatis coarguitur. Est hæc ædes dearum ad montem Tilphusium. Haliarti vero delubra sunt in quibus signa nulla, quum tecto etiam careant; ne id quidem quibus dicata fuerint numinibus percontando cognoscere potui. (4) Perfluit Haliartidem terram Lophis fluvius. Aiunt, quum regio ab initio siccitate laboraret nec ullas haberet aquas, virum eo tempore unum de primoribus Delphos venisse ad consulendum, qua ratione aqua inveniri posset; jussisse Pythiam, ut qui primus Haliartum redeunti obvius factus esset, illum occideret; quare quum reduci primus filius Lophis occurrisset, nihil cunctatumstricto gladio puerum percussisse; illum adhuc spirantem huc illuc cursitasse, ubicunque vero humi fusus esset sanguis, inde aquas e terra erupisse; ex eo fluvium nomen accepisse. (5) Alalcomenæ non magnus est vicus ad radices imas modice editi montis. Loco nomen datum alii ferunt ab Alalcomene homine indigena, a quo fuerit Minerva enutrita; alii dicunt unam ex Ogygi filiabus Alalcomeniam fuisse. Non ita procul a vico plano loco erecta fuit Minervæ ædes; in ea priscum fuit ex ebore signum. (6) Sylla quidem multa in Athenienses crudelia admisit facinora et a Romanorum more aliena; dissimilia non fuerunt quæ in Thebanos et Orchomenios fecit. Quibus addidit, quod illud ipsum quod Alalcomenis fuit Minervæ signum rapuit. Hunc hominem, qui Græcorum civitates et patrios eorum deos tam furenter vexarat, morbus omnium teterrimus oppressit, pediculis e toto corpore erumpentibus; huc pristina hominis felicitas recidit. Templum Alalcomenarum ab eo inde tempore negligi cœptum numine veluti orbatum. (7) Contigit ad ejus eversionem ætate mea alia hujusmodi calamitas: agnata parietibus hedera magnis et prævalidis trunco radicibus ita se intra juncturas et coagmenta serpendo immisit, ut lapides disjunxerit. Hac torrens præterlabitur non magnus quem Tritonem nuncupant, quod Minervam ad amnem Tritonem educatam vulgo proditum est; quasi hic ille Triton sit, non autem qui ex Tritonide palude, quæ in Africa est, in Libycum mare descendit.
De templo Minervæ Itoniæ — memorandis Coroneæ, Junonis signo Sirenas manu tenente — monte Libethrio — monte Laphystio, Hercule Charope et fluvio Phalaro — Orchomeno urbe ejusque conditoribus.
Antequam Coroneam ab Alalcomenis venias, Minervæ Itoniæ templum videas. Cognominis auctor fuit Itonus, Amphictyonis filius. Huc ad commune concilium conveniunt Bœoti. In eo templo Itoniæ Minervæ et Jovis ex ære signa sunt, Agoracriti Phidiæ discipuli, quique ei in amore fuit, opera. Gratiarum etiam ætate mea signa dedicata sunt. (2) Memoriæ proditum est Iodamam deæ sacerdotium gerentem noctu intra sacrum templi septum venisse, atque Minervam ei se obtulisse cum tunica, in qua Medusæ Gorgonis caput inerat; eo conspecto statim Iodamam in lapidem mutatam esse, eamque ob rem mulierem quotidie ad Iodamæ aram ignem apponentem ter Bœotorum voce effari, Iodamen vivere ignemque sibi deposcere. (3) Coronea habuit ad memoriam insignia, Mercurii Epimelii in foro aram, et item Ventorum alteram. Paulo infra eas aras Junonis fanum est cum pervetere signo; Pythodorus illud Thebanus fecit; Sirenas manu præfert. Acheloi enim filias narrant Junonis suasu in cantus certamen Musas provocareausas; victis Musas pinnas ex alis convellisse deque illis coronas sibi fecisse. (4) Abest a Coronea stadia ferme quadraginta mons Libethrium; signa in eo Musarum et Nympharum sunt cognomine Libethriarum; fontes ibidem (alterum Libethriadem nominant, alter Petra (?) est) muliebrium mammarum similitudinem gerunt et aqua inde lacti similis scaturit. (5) Ad Laphystium montem et sacram Jovi Laphystio aream a Coronea viginti circiter sunt stadia. Dei signum e lapide est. Quum esset Athamas hic Phrixum et Hellen immolaturus, missum a Jove pueris aurei velleris arietem dicunt, quo vecti illi aufugerint. Superius est Hercules cognomento Charops. Hac ascendisse Herculem Bœoti dicunt Ditis canem trahentem. Qua a Laphystio ad fanum Itoniæ Minervæ descenditur, est amnis Phalarus, qui in Cephisidem influit paludem. (6) Trans Laphystium montem est Orchomenus, urbs si qua est alia Græcis gloria insignis. Ad opes vero summas et felicitatem maximam evectam idem prope qui Mycenas et Delum rerum exitus perculit. De priscis vero ejus rebus hæc propemodum memoriæ mandata fuere. Consedisse hoc in loco primum omnium tradunt Andrea, Penei fluminis filium, et ab eo Andreidem terram nominatam. (7) Ad eum quum venisset Athamas, concessisse ei agrum qui circa Laphystium est, necnon eam regionem quæ nunc Coronea et Haliartia dicitur. Athamas quum nullam sibi virilem prolem superstitem esse putaret (quod nempe facinus in Learchum et Melicerten ipsemet perpetraverat, et Leuconi morbus vitam ademerat, Phrixum vero adhuc vivere aut liberos ei susceptos omnino ignorabat), ob hanc causam Thersandri Sisypho nati liberos Coronum et Haliartum adoptarat. Nam Sisyphi ipse frater erat. (8) Quum redisset autem e Colchis vel Phrixus ipse, ut quidam dicunt, vel, ut alii malunt, Presbon, quem ex Æetæ filia genuerat Phrixus, censuerunt Thersandri filii, Athamantis opes jure Athamanti et ejus soboli reddendum; accepta itaque ab Athamante agri parte Coroneæ et Haliarti conditores fuere. (9) Sed jam ante horum reditum Andreus Euippen Leuconis filiam, despondente Athamante, uxorem duxerat, ex qua natus est ei Eteocles, etsi pervulgata inter cives fama Cephiso amne genitus est; quocirca etiam poetarum quidam Cephisiaden Eteoclem in carminibus appellarunt. (10) Suscepto Eteocles regno agrum ab Andreo vocari facile sivit, tribus vero duas constituit, quarum unam Cephisiadem, alteram de suo nomine jussit appellari. Venienti autem ad se Almo Sisyphi filio soli non magnam partem concessit; ab Almo itaque vici tunc Almonesnuncupati sunt. Iis deinde quæ insecuta sunt temporibus usus obtinuit ut vicus * Olmones appellaretur.
De Gratiarum vario numero et nominibus — Gratiarum imaginibus et signis.
Eteoclem sane Bœoti primum omnium Gratiis sacra fecisse memorant; ac tres quidem Gratias religione sanxisse norunt; quæ vero eis nomina indiderit, non meminerunt. Lacedæmonii Gratias duntaxat duas colunt, quas Lacedæmonem Taygetæ filium dedicasse tradunt, easque Cletam et Phaennam nominasse. (2) Consentanea sane Gratiis ista nomina, consentanea etiam quæ Athenienses usurparunt. Nam hi quoque inde ab antiquis temporibus Gratias venerantur, Auxo et Hegemonen. Etenim Carpûs nomen non Gratiæ, sed Horæ est. Horarum alteri communes cum Pandroso honores Athenienses habent; Thallo nominant. (3) Accepto sane ab Orchomenio Eteocle ritu tribus jam Gratiis vota concipimus. Atque Angelio quidem et Tectæus, qui Bacchi (aureum?) Apollinem Deliis fecerunt, tres in ejus manibus Gratias posuere. Athenis in arcis vestibulo Gratiæ sunt et ipsæ numero tres, quarum initia vulgo incognita eo ipso in loco peragunt. (4) Pamphos omnium quos ipsi novimus primus carmina in Gratias cecinit; earum tamen neque numerum definivit neque nomina tradidit. Homerus, nam is quoque Gratiarum mentionem fecit, Vulcani uxorem earum unam dixit, quam Gratiam proprio appellavit nomine. Pasitheæ vero amatorem perhibet * *. Idem ubi Somnum loquentem inducit, talem habet versum: