Argument IArgument IIDramatis PersonaePrologueACT I
Scene 2
ACT II
Scene 2Scene 3Scene 4Scene 5Scene 6Scene 7Scene 8Scene 9
ACT III
Scene 2Scene 3Scene 4Scene 5Scene 6
ACT IV
Scene 2Scene 3Scene 4Scene 5Scene 6Scene 7Scene 8Scene 9Scene 10
ACT VSummary of missing textFragmentsFootnotes
Senex avarus vix sibi credens Euclio
domi suae defossam multis cum opibus
aulam invenit, rursumque penitus conditam
exanguis amens servat. eius filiam
Lyconides vitiarat. interea senex
Megadorus a sorore suasus ducere
uxorem avari gnatam deposcit sibi.
durus senex vix promittit, atque aulae timens
domo sublatam variis abstrudit locis.
insidias servos facit huius Lyconidis
10qui virginem vitiarat; atque ipse obsecrat
avonculum Megadorum sibimet cedere
uxorem amanti. per dolum mox Euclio
cum perdidisset aulam, insperato invenit
laetusque natam conlocat Lyconidi.
Aulam repertam auri plenam Euclio
Vi summa servat, miseris adfectus modis.
Lyconides istius vitiat filiam.
Volt hanc Megadorus indotatam ducere,
Lubensque ut faciat dat coquos cum obsonio.
Auro formidat Euclio, abstrudit foris.
Re omni inspecta compressoris servolus
Id surpit. illic Euclioni rem refert.
Ab eo donatur auro, uxore et filio.
THE HOUSEHOLD GOD OF EUCLIO,the Prologue.
EUCLIO,an old gentleman of Athens.
STAPHYLA,his old slave.
EUNOMIA,a lady of Athens.
MEGADORUS,an old gentleman of Athens, Eunomia's brother.
PYTHODICUS,his slave.
CONGRIO,cook.
ANTHRAX,cook.
STROBILUS,slave of Lyconides.
LYCONIDES,a young gentleman of Athens, Eunomia's son.
PHAEDRIA,Euclio's daughter.
MUSIC GIRLS.
Ne quis miretur qui sim, paucis eloquar
ego Lar sum familiaris ex hac familia
unde exeuntem me aspexistis. hanc domum
iam multos annos est cum possideo et colo
patri avoque iam huius qui nunc hic habet
sed mi avos huius obsecrans concredidit
thensaurum auri clam omnis. in medio foco
defodit, venerans me ut id servarem sibi.
is quoniam moritur—ita avido ingenio fuit—
10numquam indicare id filio voluit suo,
inopemque optavit potius eum relinquere,
quam eum thensaurum commonstraret filio;
agri reliquit ei non magnum modum,
quo cum labore magno et misere viveret.
Ubi is obiit mortem qui mihi id aurum credidit,
coepi observare, ecqui maiorem filus
mihi honorem haberet quam eius habuisset pater.
atque ille vero minus minusque impendio
curare minusque me impertire honoribus.
20item a me contra factum est, nam item obiit diem.
is ex se hunc reliquit qui hic nunc habitat filium
pariter moratum ut pater avosque huius fuit.
huic filia una est. ea mihi cottidie
aut ture aut vino aut aliqui semper supplicat,
dat mihi coronas. eius honoris gratia
feci, thensaurum ut hic reperiret Euclio,
quo illam facilius nuptum, si vellet, daret
nam eam compressit de summo adulescens loco.
is scit adulescens quae sit quam compresserit,
30illa illum nescit, neque compressam autem pater.
Eam ego hodie faciam ut his senex de proxumo
sibi uxorem poscat. id ea faciam gratia,
quo ille eam facilius ducat qui compresserat.
et hic qui poscet eam sibi uxorem senex,
is adulescentis illius est avonculus,
qui illam stupravit noctu, Cereris vigiliis.
sed hic senex iam clamat intus ut solet.
anum foras extrudit, ne sit conscia.
credo aurum inspicere volt, ne subreptum siet.
40Exi, inquam. age exi. exeundum hercle tibi hinc est foras,
circumspectatrix cum oculis emissicus.
Nam cur me miseram verberas?
Ut misera sis
atque ut te dignam mala malam aetatem exigas.
Nam qua me nunc causa extrusisti ex aedibus?
Tibi ego rationem reddam, stimulorum seges?
illuc regredere ab ostio. illuc sis vide,
ut incedit. at scin quo modo tibi res se habet?
si hercle hodie fustem cepero aut stimulum in manum,
testudineum istum tibi ego grandibo gradum.
50Utinam me divi adaxint ad suspendium
potius quidem quam hoc pacto apud te servium.
At ut scelesta sola secum murmurat
oculos hercle ego istos, improba, ecfodiam tibi,
ne me observare possis quid rerum geram
abscede etiam nunc—etiam nunc—etiam—ohe.
istic astato. si hercle tu ex istoc loco
digitum transvorsum aut unguem latum excesseris
aut si respexis, donicum ego te iussero,
continuo hercle ego te dedam discipulam cruci.
60scelestiorem me hac anu certo scio
vidisse numquam, nimisque ego hanc metuo male,
ne mi ex insidiis verba imprudent duit
neu persentiscat aurum ubi est absconditum,
quae in occipitio quoque habet oculos pessima.
nunc ibo ut visam sitne ita aurum ut condidi,
quod me sollicitat plurimis miserum modis.
Noenum mecastor quid ego ero dicam meo
malae rei evenisse quamve insaniam,
queo comminisci; ita me miseram ad hunc modum
70decies die uno saepe extrudit aedibus.
nescio pol quae illunc hominem intemperiae tenent;
pervigilat noctes totas, tum autem interdius
quasi claudus sutor domi sedet totos dies.
neque iam quo pacto celem erilis filiae
probrum, propinqua partitudo cui appetit,
queo comminisci; neque quicquam meliust mihi,
ut opinor, quam ex me ut unam faciam litteram
longam, meum laqueo collum quando obstrinxero.
Nunc defaecato demum animo egredior domo,
80postquam perspexi salva esse intus omnia.
redi nunciam intro atque intus serva.
Quippini?
ego intus servem? an ne quis aedes auferat?
nam hic apud nos nihil est aliud quaesti furibus,
ita inaniis sunt oppletae atque araneis.
Mirum quin tua me causa faciat Iuppiter
Philippum regem aut Dareum, trivenefica
araneas mihi ego illas servari volo.
pauper sum, fateor, patior, quod di dant fero.
abi intro, occlude ianuam. iam ego hic ero
90cave quemquam alienum in aedis intro miseris
quod quispiam ignem quaerat, extingui volo,
ne causae quid sit quod te quisquam quaeritet
nam si ignis vivet, ut extinguere extempulo.
tum aquam aufugisse dicito, si quis petet.
cultrum, securim, pistillum, mortarium,
quae utenda vasa semper vicini rogant,
fures venisse atque abstulisse dicito
profecto in aedis meas me absente neminem
volo intro mitti. atque etiam hoc praedico tibi
100si Bona Fortuna veniat, ne intro miseris
Pol ea ipsa credo ne intro mittatur cavet,
nam ad aedis nostras numquam adit, quamquam prope est.
Tace atque abi intro.
Taceo atque abeo.
Occlude sis
fores ambobus pessulis. iam ego hic ero.
discrucior animi, quia ab domo abeundum est mihi.
nimis hercle invitus abeo. sed quid agam scio.
nam noster nostrae qui est magister curiae
dividere argenti dixit nummos in viros,
id si relinquo ac non peto, omnes ilico
110me suspicentur, credo habere aurum domi
nam non est veri simile, hominem pauperem
pauxillum parvi facere quin nummum petat.
nam nunc cum celo sedulo omnis, ne sciant,
omnes videntur scire et me benignius
omnes salutant quam salutabant prius;
adeunt, consistunt, copulantur dexteras,
rogitant me ut valeam, quid agam, quid rerum geram.
nunc quo profectus sum ibo; postidea domum
me rursum quantum potero tantum recipiam.
120Velim te arbitrari med haec verba, frater,
meai fidei tuaique rei
causa facere, ut aequom est germanam sororem.
quamquam haud falsa sum nos odiosas haberi;
nam multum loquaces merito omnes habemur,
nec mutam profecto repertam ullam esse
aut hodie dicunt mulierem aut ullo in saeclo.
verum hoc, frater, unum tamen cogitato,
tibi proximam me mihique esse item te;
ita aequom est quod in rem esse utrique arbitremur
130et mihi te et tibi me consulere et monere;
neque occultum id haberi neque per metum mussari,
quin participem pariter ego te et tu me ut facias,
eo nunc ego secreto ted huc foras seduxi,
ut tuam rem ego tecum hic loquerer familiarem.
Da mi, optuma femina, manum.
Ubi ea est? quis ea est nam optuma?
Tu.
Tune ais?
Si negas, nego.
Decet te equidem vera proloqui;
nam optuma nulla potest eligi:
alia alia peior, frater, est.
140Idem ego arbitror,
nectibi advorsari certum est de istac re umquam, soror.
Da mihi operam amabo.
Tuast, utere atque impera, si quid vis.
Id quod in rem tuam optumum esse arbitror, ted id monitum advento.
Soror, more tuo facis.
Factum volo.
Quid est id, soror?
Quod tibi sempiternum
salutare sit: liberis procreandis—
ita di faxint—volo te uxorem
domum ducere.
Ei occidi.
150Quid ita?
Quia mihi misero cerebrum excutiunt
tua dicta, soror: lapides loqueris.
Heia, hoc face quod te iubet soror.
Si lubeat, faciam.
In rem hoc tuam est.
Ut quidem emoriar prius quam ducam.
sed his legibus si quam dare vis ducam:
quae cras veniat, perendie foras feratur;
his legibus dare vis? cedo: nuptias adorna.
Cum maxima possum tibi, frater, dare dote;
sed est grandior natu: media est mulieris aetas.
160eam si iubes, frater, tibi me poscere, poscam.
Num non vis me interrogare te?
Immo, si quid vis, roga.
Post mediam aetatem qui media ducit uxorem domum,
si eam senex anum praegnatem fortuito fecerit,
quid dubitas, quin sit paratum nomen puero Postumus?
nunc ego istum, soror, laborem demam et deminuam tibi.
ego virtute deum et maiorum nostrum dives sum satis.
istas magnas factiones, animos, dotes dapsiles,
clamores, imperia, eburata vehicla, pallas, purpuram,
nil moror quae in servitutem sumptibus redigunt viros.
Dic mihi, quaeso, quis ea est quam vis ducere uxorem?
170Eloquar.
nostin hunc senem Euclionem ex proximo pauperculum?
Novi, hominem haud malum mecastor.
Eius cupio filiam
virginem mihi desponderi. verba ne facias, soror.
scio quid dictura es: hanc esse pauperem. haec pauper placet.
Di bene vortant.
Idem ego spero.
Quid me? num quid vis?
Vale.
Et tu, frater.
Ego conveniam Euclionem, si domi est.
sed eccum video. nescio unde sese homo recipit domum.
Praesagibat mi animus frustra me ire, quom exibam domo;
itaque abibam invitus; nam neque quisquam curialium
180venit neque magister quem dividere argentum oportuit.
nunc domum properare propero, nam egomet sum hic, animus domi est.
Salvos atque fortunatus, Euclio, semper sies.
Di te ament, Megadore.
Quid tu? recten atque ut vis vales?
Non temerarium est, ubi dives blande appellat pauperem.
iam illic homo aurum scit me habere, eo me salutat blandius.
Ain tu te valere?
Pol ego haud perbene a pecunia.
Pol si est animus aequos tibi. sat habes qui bene vitam colas.
Anus hercle huic indicium fecit de auro, perspicue palam est.
cui ego iam linguam praecidam atque oculos effodiam domi.
Quid tu solus tecum loquere?
190Meam pauperiem conqueror.
virginem habeo grandem, dote cassam atque inlocabilem,
neque eam queo locare cuiquam.
Tace, bonum habe animum, Euclio.
dabitur, adiuvabere a me. dic, si quid opust, impera.
Nunc petit, cum pollicetur; inhiat aurum ut devoret.
altera manu fert lapidem, panem ostentat altera.
nemini credo qui large blandust dives pauperi
ubi manum inicit benigne, ibi onerat aliqua zamia
ego istos novi polypos, qui ubi quidquid tetigerunt tenent.
Da mi operam parumper. paucis, Euclio, est quod te volo
de communi re appellare mea et tua.
200Ei misero mihi,
aurum mi intus harpagatum est. nunc hic eam rem volt scio,
mecum adire ad pactionem. verum intervisam domum.
Quo abis?
Iam ad te revortar. nunc est quod visam domum.
Credo edepol, ubi mentionem ego fecero de filia
mi ut despondeat, sese a me derideri rebitur,
neque illo quisquam est alter hodie ex paupertate parcior.
Di me servant, salva res est. salvom est si quid non perit
nimis male timui. prius quam intro redii, exanimatus fui.
redeo ad te, Megadore, si quid me vis.
Habeo gratiam.
210quaeso, quod te percontabor, ne id te pigeat pro loqui.
Dum quidem ne quid perconteris quod non lubeat proloqui.
Dic mihi. quali me arbitrare genere prognatum?
Bono.
Quid fide?
Bona.
Quid factis?
Neque malis neque improbis.
Aetatem meam scis?
Scio esse grandem, item ut pecuniam.
Certe edepol equidem te civem sine mala omni malitia
semper sum arbitratus et nunc arbitror.
Aurum huic olet.
quid nunc me vis?
Quoniam tu me et ego te qualis sis scio.
quae res recte vortat mihique tibique tuaeque filiae,
filiam tuam mi uxorem posco. promitte hoc fore.
220Heia, Megadore, haud decorum facinus tuis factis facis,
ut inopem atque innoxium abs te atque abs tuis me inrideas.
nam de te neque re neque verbis merui ut faceres quod facis.
Neque edepol ego te derisum venio neque derideo,
neque dignum arbitror.
Cur igitur poscis meam gnatam tibi?
Ut propter me tibi sit melius mihique propter te et tuos.
Venit hoc mihi, Megadore, in mentem, ted esse hominem divitem,
factiosum, me autem esse hominem pauperum pauperrimum;
nunc si filiam locassim meam tibi, in mentem venit
te bovem esse et me esse asellum: ubi tecum coniunctus siem,
230ubi onus nequeam ferre pariter, iaceam ego asinus in luto,
tu me bos magis haud respicias, gnatus quasi numquam siem.
et te utar iniquiore et meus me ordo inrideat,
neutrubi habeam stabile stabulum, si quid divorti fuat:
asini me mordicibus scindant, boves incursent cornibus.
hoc magnum est periclum, ab asinis ad boves transcendere.
Quam ad probos propinquitate proxime te adiunxeris.
tam optumum est. tu condicionem hanc accipe, ausculta mihi,
atque eam desponde mi.
At nihil est dotis quod dem.
Ne duas.
dum modo morata recte veniat, dotata est satis.
240Eo dico, ne me thensauros repperisse censeas.
Novi, ne doceas. desponde.
Fiat. sed pro Iuppiter,
num ego disperii?
Quid tibi est?
Quid crepuit quasi ferrum modo?
Hic apud me hortum confodere iussi. sed ubi hic est homo?
abiit neque me certiorem fecit. fastidit mei,
quia videt me suam amicitiam velle. more hominum facit;
nam si opulentus it petitum pauperioris gratiam,
pauper metuit congrediri, per metum male rem gerit.
idem, quando occasio illaec periit, post sero cupit.
250Si hercle ego te non elinguandam dedero usque ab radicibus,
impero auctorque ego sum, ut tu me cuivis castrandum loces.
Video hercle ego te me arbitrari, Euclio, hominem idoneum,
quem senecta aetate ludos facias, haud merito meo.
Neque edepol, Megadore, facio, neque. si cupiam, copia est.
Quid nunc? etiam mihi despondes filiam?
Illis legibus,
cum illa dote quam tibi dixi.
Sponden ergo?
Spondeo.
Di bene vertant.
Ita di faxint. illud facito ut memineris
convenisse ut ne quid dotis mea ad te afferret filia.
Memini.
At scio quo vos soleatis pacto perplexarier.
260pactum non pactum est, non pactum pactum est, quod vobis lubet.
Nulla controversia mihi tecum erit. sed nuptias
num quae causa est quin faciamus hodie?
Immo edepol optuma.
Ibo igitur, parabo. numquid me vis?
Istuc. ei et vale.
Heus, Pythodice, sequere propere me ad macellum strenue.
Illic hinc abiit. di immortales, obsecro, aurum quid valet.1(265)
(267)id inhiat, ea affinitatem hanc obstinavit gratia.
Ubi tu es, quae deblateravisti iam vicinis omnibus,
meae me filiae daturum dotem? heus, Staphyla, te voco.
ecquid audis?