Quae res bene vortat mihi meoque filio
vobisque, volt te novos erus operam dare
tuo veteri domino, quod is velit, fideliter.
nam ego te aestumatum huic dedi viginti minis,
his autem te ait mittere hinc velle ad patrem,
meum ut illic redimat filium, mutatio
inter me atque illum ut nostris fiat filiis.
Utroque vorsum rectumst ingenium meum,
ad te atque ad illum; pro rota me uti licet:
370vel ego huc vel illic vortar, quo imperabitis.
Tute tibi tuopte ingenio prodes plurumum,
cum servitutem ita fers ut ferri decet.
sequere. em tibi hominem.
Gratiam habeo tibi,
quom copiam istam mi et potestatem facis,
ut ego ad parentes hunc remittam nuntium,
qui me quid rerum his agitem et quid fieri velim
patri meo, ordine omnem rem, illuc perferat.
nunc ita convenit inter me atque hunc, Tyndare.
ut te aestumatum in Alidem mittam ad patrem,
380si non rebitas huc, ut viginti minas
dem pro te.
Recte convenisse sentio.
nam pater expectat aut me aut aliquem nuntium,
qui hinc ad se veniat.
Ergo animum advortas volo
quae nuntiare hinc te volo in patriam ad patrem.
Philocrates, ut adhuc locorum feci, faciam sedulo,
ut potissimum quod in rem recte conducat tuam,
id petam idque persequar corde et animo atque viribus.
Facis ita ut te facere oportet. nunc animum advortas volo:
omnium primum salutem dicito matri et patri
390et cognatis et si quem alium benevolentem videris;
me hic valere et servitutem servire huic homini optumo,
qui me honore honestiorem semper fecit et facit.
Istuc ne praecipias, facile memoria memini tamen.
Nam equidem, nisi quod custodem habeo, liberum me esse arbitror.
dicito patri, quo pacto mihi cum hoc convenerit
de huius filio.
Quae memini, mora mera est monerier.
Ut eum redimat et remittat nostrum huc amborum vicem.
Meminero.
At quamprimum pote: istuc in rem utriquest maxime.
Non tuom tu magis videre quam ille suom gnatum cupit.
Meus mihi, suos cuique est carus.
400Numquid aliud vis patri
nuntiari?
Me hic valere et—tute audacter dicito,
Tyndare—inter nos fuisse ingenio haud discordabili,
neque te commeruisse culpam—neque me adversatum tibi—
beneque ero gessisse morem in tantis aerumnis tamen;
neque med umquam deseruisse te neque factis neque fide,
rebus in dubiis egenis. haec pater quando sciet,
Tyndare, ut fueris animatus erga suom gnatum atque se,
numquam erit tam avarus, quin te gratiis emittat manu12;
et mea opera, si hinc rebito, faciam ut faciat facilius.
410nam tua opera et comitate et virtute et sapientia
fecisti ut redire liceat ad parentis denuo,
cum apud hunc confessus es et genus et divitias meas:
quo pacto emisisti e vinclis tuom erum tua sapientia.
Feci ego ista ut commemoras, et te meminisse id gratum est mihi.
merito tibi ea venerunt a me; nam nunc, Philocrates,
si ego item memorem quae me erga multa fecisti bene,
nox diem adimat; nam quasi servos meus esses, nihilo setius
tu mihi obsequiosus semper fuisti.
Di vostram fidem,
hominum ingenium liberale. ut lacrumas excutiunt mihi.
420videas corde amare inter se. quantis lautus laudibus
suom erum servos collaudavit.
Pol istic me haud centesimam
partem laudat quam ipse meritust ut laudetur laudibus.
Ergo cum optume fecisti, nunc adest occasio
bene facta cumulare, ut erga hunc rem geras fideliter.
Magis non factum possum velle, quam opera experiar persequi;
id ut scias, Iovem supremum testem laudo, Hegio.
me infidelem non futurum Philocrati.
Probus es homo.
Nec me secus umquam ei facturum quicquam quam memet mihi.
Istaec dicta te experiri et operis et factis volo;
430et, quo minus dixi quam volui de te, animum advortas volo,
atque horunc verborum causa caveto mi iratus fuas;
sed, te quaeso, cogitato hinc mea fide mitti domum
te aestimatum, et meam esse vitam hic pro te positam pignori,
ne tu me ignores, quom extemplo meo e conspectu abscesseris,
quom me servom in servitute pro ted hic reliqueris,
tuque te pro libero esse ducas, pignus deseras
neque des operam pro me ut huius reducem facias filium.13(437)
(439)fac fidelis sis fideli, cave fidem fluxam geras:
440nam pater, scio, faciet quae illum facere oportet omnia;
serva tibi in perpetuom amicum me, atque hunc inventum inveni.
haec per dexteram tuam te dextera retinens manu
opsecro, infidelior mihi ne fuas quam ego sum tibi.
tu hoc age. tu mihi erus nunc es, tu patronus, tu pater,
tibi commendo spes opesque meas.
Mandavisti satis
satin habes, mandata quae sunt facta si refero?
Satis.
Et tua et tua huc ornatus reveniam ex sententia.
numquid aliud?
Ut quam primum possis redeas.
Res monet.
Sequere me, viaticum ut dem a trapezita tibi,
eadem opera a praetore sumam syngraphum.
450Quem syngraphum?
Quem hic ferat secum ad legionem, hinc ire huic ut liceat domum.
tu intro abi.
Ben ambulato.
Bene vale.
Edepol rem meam
constabilivi, quom illos emi de praeda a quaestoribus;
expedivi ex servitute filium, si dis placet,
at etiam dubitavi, hos homines emerem an non emerem, diu.
servate istum sultis intus, servi, ne quoquam pedem
ecferat sine custodela. iam ego apparebo domi;
ad fratrem modo captivos alios inviso meos,
eadem percontabor, ecquis hunc adulescentem noverit.
460sequere tu, te ut amittam; ei rei primum praevorti volo.
Miser homo est, qui ipse sibi quod edit quaerit et id aegre invenit,
sed ille est miserior, qui et aegre quaerit et nihil invenit;
ille miserrimust, qui cum esse cupit, tum quod edit non habet.
nam hercle ego huic die, si liceat, oculos effodiam libens,
ita malignitate oneravit omnis mortalis mihi;
neque ieiuniosiorem neque magis ecfertum fame
vidi nec quoi minus procedat quidquid facere occeperit,
ita venter gutturque resident esurialis ferias.
ilicet parasiticae arti maximam malam crucem,
470ita iuventus iam ridicules inopesque ab se segregat.
nil morantur iam Lacones unisubselli viros,
plagipatidas, quibus sunt verba sine penu et pecunia
eos requirunt, qui libenter, quom ederint, reddant domi;
ipsi obsonant, quae parasitorum ante erat provincia,
ipsi de foro tam aperto capite ad lenones eunt
quam in tribu aperto capite sontes condemnant reos;
neque ridiculos iam terrunci faciunt, sese omnes amant.
nam uti dudum hinc abii, accessi ad adulescentes in foro.
"salvete" inquam. "quo imus una" inquam "ad prandium?" atque illi tacent.
480"quid ait 'hoc' aut quis profitetur?" inquam. quasi muti silent,
neque me rident. "ubi cenamus?" inquam. atque illi abnuont.
dico unum ridiculum dictum de dictis melioribus,
quibus solebam menstruales epulas ante adipiscier:
nemo ridet; scivi extemplo rem de compecto geri;
ne canem quidem irritatam voluit quisquam imitarier,
saltem, si non arriderent, dentes ut restringerent.
abeo ab illis, postquam video me sic ludificarier;
pergo ad alios, venio ad alios, deinde ad alios: una res.
omnes de compecto rem agunt, quasi in Velabro olearii.
490nunc redeo inde, quoniam me ibi video ludificarier.
item alii parasiti frustra obambulabant in foro.
nunc barbarica lege certumst ius meum omne persequi:
qui consilium iniere, quo nos victu et vita prohibeant,
is diem dicam, inrogabo multam. ut mihi cenas decem
meo arbitratu dent, cum cara annona sit. sic egero.
nunc ibo ad portum hinc: est illic mi una spes cenatica;
si ea decolabit, redibo huc ad senem ad cenam asperam.
Quid est suavius, quam bene rem gerere,
bono publico, sic ut ego feci heri,
500cum emi hosce homines: ubi quisque vident,
eunt obviam gratulanturque eam rem,
ita me miserum restitando
retinendoque lassum reddiderunt:
vix ex gratulando miser iam eminebam.
tandem abii ad praetorem; ibi vix requievi:
rogo syngraphum, datur mi ilico; dedi Tyndaro: ille abiit domum.
inde ilico praevortor domum, postquam id actum est;
eo protinus ad fratrem, mei ubi sunt alii captivi.
rogo, Philocratem ex Alide ecquis hominum
510noverit: tandem his exclamat, eum sibi esse sodalem;
dico eum esse apud me; hic extemplo orat obsecratque,
eum sibi ut liceat videre:
iussi ilico hunc exsolvi. nunc tu sequere me,
ut quod me oravisti impetres, eum hominem uti convenias.
Nunc illud est, cum me fuisse quam esse nimio mavelim:
nunc spes opes auxiliaque a me segregant spernuntque se.
hic illest dies, cum nulla vitae meae salus sperabilest,
neque exitium14exitio est neque adeo spes, quae mi hunc aspellat metum,
nec subdolis mendaciis mihi usquam mantellum est meis,15520
(522)neque deprecatio perfidiis meis nec male factis fuga est.
nec confidentiae usquam hospitium est nec deverticulum dolis:
operta quae fuere aperta sunt, patent praestigiae,
omnis res palam est, neque de hac re negotium est,
quin male occidam oppetamque pestem eri vicem meamque.
perdidit me Aristophontes hic qui venit modo intro:16
is me novit, is sodalis Philocrati et cognatus est.
neque iam Salus servare, si volt, me potest, nec copia est,
530nisi si aliquam corde machinor astutiam.
quam, malum? quid machiner? quid comminiscar? maxumas
nugas ineptus incipisso. haereo.
Quo illum nunc hominem proripuisse foras se dicam ex aedibus?
Nunc enim vero ego occidi: eunt ad te hostes, Tyndare.
quid loquar? quid fabulabor? quid negabo aut quid fatebor?
mihi res omnis in incerto sita est. quid rebus confidam meis?
utinam te di prius perderent, quam periisti e patria tua,
Aristophontes, qui ex parata re imparatam omnem facis.
occisa est haec res, nisi reperio atrocem mi aliquam astutiam.
Sequere. em tibi hominem. adi, atque adloquere.
540Quis homo est me hominum miserior?
Quid istuc est quod meos te dicam fugitare oculos, Tyndare,
proque ignoto me aspernari, quasi me numquam noveris?
equidem tam sum servos quam tu, etsi ego domi liber fui,
tu usque a puero servitutem servivisti in Alide.
Edepol minime miror, si te fugitat aut oculos tuos,
aut si te odit, qui istum appelles Tyndarum pro Philocrate.
Hegio, hic homo rabiosus habitus est in Alide,
ne tu quod istic fabuletur auris immittas tuas.
nam istis hastis insectatus est domi matrem et patrem,
550et illic isti qui insputatur morbus interdum venit.
proin tu ab istoc procul recedas.
Ultro istum a me.
Ain, verbero?
me rabiosum atque insectatum esse hastis meum memoras patrem,
et eum morbum mi esse, ut qui me opus sit insputarier?
Ne verere, multos iste morbus homines macerat,
quibus insputari saluti fuit atque is profuit.
Quid tu autem? etiam huic credis?
Quid ego credam huic?
Insanum esse me?
Viden tu hunc, quam inimico voltu intuetur? concedi optumumst,
Hegio: fit quod tibi ego dixi, gliscit rabies, cave tibi.
Credidi esse insanum extemplo, ubi te appellavit Tyndarum.
560Quin suom ipse interdum ignorat nomen neque scit qui siet.
At etiam te suom sodalem esse aibat.
Haud vidi magis.
et quidem Alcumeus atque Orestes et Lycurgus postea
una opera mihi sunt sodales qua iste.
At etiam, furcifer,
male loqui mi audes? non ego te novi?
Pol planum id quidem est,
non novisse, qui istum appelles Tyndarum pro Philocrate.
quem vides, eum ignoras: illum nominas quem non vides.
Immo iste eum sese ait, qui non est, esse, et qui vero est, negat.
Tu enim repertu's, Philocratem qui superes veriverbio.
Pol ego ut rem video, tu inventu's, vera vanitudine
qui convincas. sed quaeso hercle, agedum aspice ad me.
Em.
570Dic modo:
tun negas te Tyndarum esse?
Nego, inquam.
Tun te Philocratem
esse ais?
Ego, inquam.
Tune huic credis?
Plus quidem quam tibi aut mihi.
nam ille quidem, quem tu hunc memoras esse, hodie hinc abiit Alidem
ad patrem huius.
Quem patrem, qui servos est?
Et tu quidem
servos es, liber fuisti, et ego me confido fore,
si huius huc reconciliasso in libertatem filium.
Quid ais, furcifer? tun te gnatum esse memoras liberum?
Non equidem me Liberum, sed Philocratem esse aio.
Quid est?
ut scelestus, Hegio, nunc iste te ludos facit.
nam is est servos ipse, neque praeter se umquam
580ei servos fuit.
Quia tute ipse eges in patria nec tibi qui vivas domist,
omnis inveniri similis tui vis; non mirum facis:
est miserorum, ut malevolentes sint atque invideant bonis.
Hegio, vide sis, ne quid tu huic temere insistas credere.
atque, ut perspicio, profecto iam aliquid pugnae edidit.
filium tuom quod redimere se ait, id ne utiquam mini placet.
Scio te id nolle fieri; efficiam tamen ego id, si di adiuvant.
illum restituam huic, hic autem in Alidem me meo patri.
propterea ad patrem hinc amisi Tyndarum.
Quin tute is es:
590neque praeter te in Alide ullus servos istoc nominest.
Pergin servom me exprobrare esse, id quod vi hostili optigit?
Enim iam nequeo contineri.
Heus, audin quid ait? quin fugis?
iam illic his nos insectabit lapidibus, nisi illunc iubes
comprehendi.
Crucior.
Ardent oculi: fit opus, Hegio;
viden tu illi maculari corpus totum maculis luridis?
atra bilis agitat hominem.
At pol te, si hic sapiat senex,
pix atra agitet apud carnificem tuoque capiti inluceat.
Iam deliramenta loquitur, laruae stimulant virum.
hercle qui, si hunc comprehendi iusseris, sapias magis.
600Crucior, lapidem non habere me, ut illi mastigiae
cerebrum excutiam, qui me insanum verbis concinnat suis.
Audin lapidem quaeritare?
Solus te solum volo,
Hegio.
Instinc loquere, si quid vis, procul tamen audiam.
Namque edepol si adbites propius, os denasabit tibi
mordicus.
Neque pol me insanum, Hegio, esse creduis
neque fuisse umquam, neque esse morbum quem istic autumat.
verum si quid metuis a me, iube me vinciri: volo,
dum istic itidem vinciatur.
Immo enim vero, Hegio,
istic, qui volt, vinciatur.
Tace modo. ego te, Philocrates
610false, faciam ut verus hodie reperiare Tyndarus.
quid mi abnutas?
Tibi ego abnuto?
Quid agat, si absis longius?
Quid ais? quid si adeam hunc insanum?
Nugas. ludificabitur,
garriet quoi neque pes umquam neque caput compareat.
ornamenta absunt: Aiacem, hunc cum vides, ipsum vides.
Nihili facio. tamen adibo.
Nunc ego omnino occidi,
nunc ego inter sacrum saxumque sto, nec quid faciam scio.
Do tibi operam, Aristophontes, si quid est quod me velis.
Ex me audibis vera quae nunc falsa opinare, Hegio.
620sed hoc primum, me expurigare tibi volo. me insaniam
neque tenere neque mi esse ullum morbum, nisi quod servio.
at ita me rex deorum atque hominum faxit patriae compotem,
ut istic Philocrates non magis est quam aut ego aut tu.
Eho dic mihi,
quis illic igitur est?
Quem dudum dixi a principio tibi.
hoc si secus reperies, nullam causam dico quin mihi
et parentum et libertatis apud te deliquio siet.
Quid tu ais?
Me tuom esse servom et te meum erum.
Haud istuc rogo.
fuistin liber?
Fui.
Enim vero non fuit, nugas agit.
Qui tu scis? an tu fortasse fuisti meae matri obstetrix,
qui id tam audacter dicere audes?
630Puerum te vidi puer.
At ego te video maior maiorem: em rursum tibi.
meam rem non cures, si recte facis. num ego curo tuam?
Fuitne huic pater Thensaurochrysonicochrysides?
Non fuit, neque ego istuc nomen umquam audivi ante hunc diem
Philocrati Theodoromedes fuit pater.
Pereo probe
quin quiescis? idie rectum cor meum, ac suspende te.
tu sussultas, ego miser vix asto prae formidine.
Satin istuc mihi exquisitum est, fuisse hunc servom in Alide
neque esse hunc Philocratem?
Tam satis quam numquam hoc invenies secus.
sed ubi is nunc est?
640Ubi ego mimime atque ipsus se volt maxume
sed vide sis.
Quin exploratum dico et provisum hoc tibi.
Certon?
Quin nihil, inquam, invenies magis hoc certo certus.
Philocrates iam inde usque amicus fuit mihi a puero puer.
Tum igitur ego deruncinatus, deartuatus sum miser
huius scelesti techinis, qui me ut lubitum est ductavit dolis
sed qua faciest tuos sodalis Philocrates?
Dicam tibi
macilento ore, naso acuto, corpore albo, oculis nigris,
subrufus aliquantum, crispus, cincinnatus.
Convenit.
Ut quidem hercle in medium ego hodie pessume processerim.
650vae illis virgis miseris, quae hodie in tergo morientur meo.
Verba mihi data esse video.
Quid cessatis, compedes,
currere ad me meaque amplecti crura, ut vos custodiam?
Satin med illi hodie scelesti capti ceperunt dolo?
illic servom se assimulabat, hic sese autem liberum.
nuculeum amisi, retinui pignori putamina.
ita mihi stolido sursum versum os sublevere offuciis.
his quidem me numquam irridebit. Colaphe, Cordalio, Corax,
ite istinc, ecferte lora.