Durare nequeo in aedibus. ita me probri,
stupri, dedecoris a viro argutam meo!
ea quae sunt facta infecta ut reddat clamitat.
quae neque sunt facta neque ego in me admisi arguit;
atque id me susque deque esse habituram putat.
non edepol faciam, neque me perpetiar probri
falso insimulatam, quin ego illum aut deseram
aut satis faciat mi ille atque adiuret insuper,
890nolle esse dicta quae in me insontem protulit.
Faciundum est mi illud, fieri quod illaec postulat,
si me illam amantem ad sese studeam recipere,
quando ego quod feci, id factum Amphitruoni offuit
atque illi dudum meus amor negotium
insonti exhibuit, nunc autem insonti mihi
illius ira in hanc et male dicta expetent.
Sed eccum video qui me miseram arguit
stupri, dedecoris.
Te volo, uxor, conloqui.
quo te avortisti?22
Ita ingenium meumst:
900inimicos semper osa sum optuerier.
Heia autem inimicos?
Sic est, vera praedico;
nisi etiam hoc falso dici insimulaturus es.
Nimis iracunda es.
Potin ut abstineas manum?
nam certo, si sis sanus aut sapias satis,
quam tu impudicam esse arbitrere et praedices,
cum ea tu sermonem nec ioco nec serio
tibi habeas, nisi sis stultior stultissimo.
Si dixi, nihilo magis es, neque ego esse arbitror,
et id huc revorti uti me purgarem tibi.
910nam numquam quicquam meo animo fuit aegrius,
quam postquam audivi ted esse iratam mihi.
cur dixisti? inquies. ego expediam tibi.
non edepol quo te esse impudicam crederem;
verum periclitatus sum animum tuom,
quid faceres et quo pacto id ferre induceres.
equidem ioco illa dixeram dudum tibi,
ridiculi causa. vel hunc rogato Sosiam.
Quin huc adducis meum cognatum Naucratem,
testem quem dudum te adducturum dixeras,
te huc non venisse?
920Si quid dictum est per iocum,
non aequom est id te serio praevortier.
Ego illud scio quam doluerit cordi meo.
Per dexteram tuam te, Alcumena, oro obsecro.
da mihi hanc veniam, ignosce, irata ne sies.
Ego istaec feci verba virtute irrita;
nunc, quando factis me impudicis abstini,
ab impudicis dictis avorti volo.
valeas, tibi habeas res tuas, reddas meas.
iuben mi ire comites
Sanan es?
Si non iubes,
ibo egomet; comitem mihi Pudicitiam duxero.23930
Mane. arbitratu tuo ius iurandum dabo,
me meam pudicam esse uxorem arbitrarier.
id ego si fallo, tum te, summe Iuppiter,
quaeso, Amphitruoni ut semper iratus sies.
A, propitius sit potius.
Confido fore;
nam ius iurandum verum te advorsum dedi.
iam nunc irata non es?
Non sum.
Bene facis.
nam in hominum aetate multa eveniunt huius modi:
capiunt voluptates, capiunt rursum miserias;
940irae interveniunt, redeunt rursum in gratiam.
verum irae si quae forte eveniunt huius modi
inter eos, rursum si reventum in gratiam est,
bis tanto amici sunt inter se quam prius.
Primum cavisse oportuit ne diceres,
verum eadem si isdem purgas mi, patiunda sunt.
Iube vero vasa pura adornari mihi,
ut quae apud legionem vota vovi. si domum
rediissem salvos, ea ego exsolvam omnia.
Ego istuc curabo.
Evocate huc Sosiam;
950gubernatorem, qui in mea navi fuit
Blepharonem arcessat, qui nobiscum prandeat
is adeo24inpransus ludificabitur,
cum ego Amphitruonem collo hinc obstricto traham.
Mirum quid solus secum secreto ille agat.
atque aperiuntur aedis. exit Sosia.
Amphitruo, assum. si quid opus est, impera, imperium exequar.
Sosia, optume advenis.
Iam pax est inter vos duos?
nam quia vos tranquillos video, gaudeo et volup est mihi.
atque ita servom par videtur frugi sese instituere
960proinde eri ut sint, ipse item sit; voltum e voltu comparet
tristis sit, si eri sint tristes; hilarus sit, si gaudeant
sed age responde: iam vos rediistis in concordiam?
Derides, qui scis haec dudum me dixisse per iocum.
An id ioco dixisti? equidem serio ac vero ratus.
Habui expurigationem; facta pax est.
Optume est.
Ego rem divinam intus faciam, vota quae sunt.
Censeo.
Tu gubernatorem a navi huc evoca verbis meis
Blepharonem, qui re divina facta mecum prandeat.
Iam hic ero, cum illic censebis esse me.
Actutum huc redi.
970Numquid vis, quin abeam iam intro, ut apparentur quibus opust?
I sane, et quantum potest parata fac sint omnia.
Quin venis quando vis intro? faxo haud quicquam sit morae.
Recte loquere et proinde diligentem ut uxorem decet.
iam hisce ambo, et servos et era, frustra sunt duo,
qui me Amphitruonem rentur esse: errant probe.
nunc tu divine huc fac adsis Sosia—
audis quae dico, tam etsi praesens non ades—
fac Amphitruonem advenientem ab aedibus
ut abigas; quovis pacto fac commentus sis.
980volo deludi illunc, dum cum hac usuraria
uxore nunc mihi morigero. haec curata sint
fac sis, proinde adeo ut velle med intellegis,
atque ut ministres mihi, mihi cum sacruficem.
Concedite atque abscedite omnes, de via decedite,
nec quisquam tam audax fuat homo, qui obviam obsistat mihi.
nam mihi quidem hercle qui minus liceat deo minitarier
populo, ni decedat mihi, quam servolo in comoediis?
ille navem salvam nuntiat aut irati adventum senis:
ego sum Iovi dicto audiens, eius iussu nunc huc me adfero.
990quam ob rem mihi magis par est via decedere et concedere.
pater vocat me, eum sequor, eius dicto imperio sum audiens;
ut filium bonum patri esse oportet, itidem ego sum patri.
amanti sub parasitor, hortor, adsto, admoneo, gaudeo.
si quid patri volup est, voluptas ea mihi multo maxumast.
amat: sapit; recte facit, animo quando obsequitur suo,
quod omnis homines facere oportet, dum id modo fiat bono.
nunc Amphitruonem volt deludi meus pater: faxo probe
iam his deludetur, spectatores, vobis inspectantibus.
capiam coronam mi ni caput, adsimulabo me esse ebrium;
1000atque illuc sursum escendero: inde optume aspellam virum
de supero, cum huc accesserit; faciam ut sit madidus sobrius.
deinde illi actutum sufferet suos servos poenas Sosia:
eum fecisse ille hodie arguet quae ego fecero hic. quid mea?
meo me aequomst morigerum patri, eius studio servire addecet.
sed eccum Amphitruonem, advenit; iam ille hic deludetur probe,
siquidem vos voltis auscultando operam dare.
ibo intro, ornatum capiam qui potis decet;
dein susum ascendam in tectum, ut illum hinc prohibeam.
Naucratem quem convenire volui, in navi non erat,
1010neque domi neque in urbe invenio quemquam qui illum viderit.
nam omnis plateas perreptavi, gymnasia et myropolia;
apud emporium atque in macello, in palaestra atque in foro,
in medicinis, in tonstrinis, apud omnis aedis sacras
sum defessus quaeritando. nusquam invenio Naucratem.
nunc domum ibo atque ex uxore hanc rem pergam exquirere,
quis fuerit quem propter corpus suom stupri compleverit
nam me, quam illam quaestionem inquisitam hodie amittere,
mortuom satrust. sed aedis occluserunt. eugepae,
pariter hoc fit atque ut alia facta sunt. feriam foris.
1020aperite hoc. heus, ecquis hic est? ecquis hoc aperit ostium?
Quis ad fores est?
Ego sum.
Quid ego sum?
Ita loquor.
Tibi Iuppiter
dique omnes nati certo sunt, qui sic frangas fores.
Quo modo?
Eo modo, ut profecto vivas aetatem miser.
Sosia.
Ita, sum Sosia, nisi me esse oblitum existimas.
quid nunc vis?
Sceleste, at etiam quid velim, id tu me rogas.
Ita, rogo. paene effregisti, fatue, foribus cardines
an foris censebas nobis publicitus praeberier?
quid me aspectas, stolide? quid nunc vis tibi? aut quid tu es homo?
Verbero, etiam quis ego sim me rogitas, ulmorum Acheruns?
1030quem pol ego hodie ob istaec dicta faciam ferventem flagris.
Prodigum te fuisse oportet olim in adulescentia.
Quidum?
Quia senecta aetate a me mendicas malum.
Cum cruciatu tuo istaec hodie, verna, verba funditas.
Sacrufico ego tibi.
Qui?
Quia enim te macto infortunio.
At this point there is a gap in the MSS. Only a few lines have been preserved. Leo outlines the lost part as follows: After Mercury has had sufficient amusement with Amphitryon, the disturbance calls Alcmena from within. She has a dispute with her husband—Jupiter had left her earlier so that he might offer sacrifice—and shuts him out of the house. Perhaps Amphitryon went away to summon friends to aid him: at any rate, Sosia appears with Blepharo and gets a bad welcome from his master, despite Blepharo's patronage, and then escapes. Jupiter comes out of the house. Husband and lover abuse each other vigorously and a scuffle ensues. Blepharo is appealed to by Amphitryon, only to be made ridiculous by Jupiter.
At ego te cruce et cruciatu mactabo, mastigia.
Erus Amphitruost occupatus.
III(XV LG)abiendi nunc tibi etiam occasiost.
Optimo iure infringatur aula cineris in caput.
Ne tu postules matulam unam tibi aquae infundi in caput
Larvatu's edepol hominem miserum medicum quaerita.
Exiuravisti te mihi dixe per iocum.
Quaeso advenienti morbo medicari iube
tu certe aut larvatus aut cerritus es.
Nisi hoc ita factum est, proinde ut factum esse autumo,
non causam dico quin vero insimules probri.
Cuius? quae me absente corpus volgavit suom.
Quid minitabas te facturum, si istas pepulissem fores?
Ibi scrobes ecfodito tu plus sexagenos in die.
Noli pessimo precari
XIV(XVIII)animam comprime
Manifestum hunc optorto collo teneo furem flagiti
Immo ego hunc, Thebani cives, qui domi uxorem meam
impudicitia impedivit, teneo, thensaurum stupri
Nilne te pudet, sceleste, populi in conspectum ingredi?
XVIII(XIX)clandestino.
Qui nequeas nostrorum uter sit Amphitruo decernere.
Vos inter vos partite; ego abeo, mihi negotium est;
neque ego umquam usquam tanta mira me vidisse censeo.
Blepharo, quaeso ut advocatus mi adsis neve abeas.
Vale.
quid opust me advocato, qui utri sim advocatus nescio?
Intro ego hinc eo. Alcumena parturit.
Perii miser.
1040quid ego faciam, quem advocati iam atque amici deserunt?
numquam edepol me inultus istic ludificabit, quisquis est;
nam iam ad regem recta me ducam resque ut facta est eloquar.25
ego pol illum ulciscar hodie Thessalum veneficum,
qui pervorse perturbavit familiae mentem meae.
sed ubi illest? intro edepol abiit, credo ad uxorem meam.
qui me Thebis alter vivit miserior? quid nunc agam?
quem omnes mortales ignorant et ludificant ut lubet.
certumst, intro rumpam in aedis: ubi quemque hominem aspexero,
si ancillam seu servom sive uxorem sive adulterum
1050seu patrem sive avom videbo, obtruncabo in aedibus.
neque me Iuppiter neque di omnes id prohibebunt, si volent,
quin sic faciam ut constitui. pergam in aedis nunciam.
Spes atque opes vitae meae iacent sepultae in pectore,
neque ullast confidentia iam in corde, quin amiserim;
ita mihi videntur omnia, mare terra caelum, consequi,
iam ut opprimar, ut enicer. me miseram, quid agam nescio.
ita tanta mira in aedibus sunt facta. vae miserae mihi,
animo malest, aquam velim. corrupta sum atque absumpta sum.
caput dolet, neque audio, nec oculis prospicio satis,
1060nec me miserior femina est neque ulla videatur magis.
ita erae meae hodie contigit. nam ubi parturit, deos sibi invocat,
strepitus, crepitus, sonitus, tonitrus: ut subito, ut propere, ut valide tonuit!
ubi quisque institerat, concidit crepitu. ibi nescio quis maxuma
voce exclamat: "Alcumena, adest auxilium, ne time:
et tibi et tuis propitius caeli cultor advenit.
exsurgite" inquit "qui terrore meo occidistis prae metu."
ut iacui, exsurgo. ardere censui aedis, ita tum confulgebant.
ibi me inclamat Alcumena; iam ea res me horrore adficit,
erilis praevertit metus: accurro, ut sciscam quid velit.
1070atque illam geminos filios pueros peperisse conspicor;
neque nostrum quisquam sensimus, quom peperit, neque providimus.
sed quid hoc? quis hic est senex, qui ante aedis nostras sic iacet?
numnam hunc percussit Iuppiter?
credo edepol, nam, pro Iuppiter, sepultust quasi sit mortuos.
ibo et cognoscam, quisquis est. Amphitruo hic quidem est erus meus.
Amphitruo.
Perii.
Surge.
Interii.
Cedo manum.
Quis me tenet?
Tua Bromia ancilla.
Totus timeo, ita me increpuit Iuppiter.
nec secus est, quasi si ab Acherunte veniam. sed quid tu foras
egressa es?
Eadem nos formido timidas terrore impulit
1080in aedibus, tu ubi habitas. nimia mira vidi. vae mihi,
Amphitruo, ita mihi animus etiam nunc abest.
Agedum expedi:
scin me tuom esse erum Amphitruonem?
Scio.
Vide etiam nunc.
Scio.
Haec sola sanam mentem gestat meorum familiarium.
Immo omnes sani sunt profecto.
At me uxor insanum facit
suis foedis factis.
At ego faciam, tu idem ut aliter praedices,
Amphitruo, piam et pudicam esse tuam uxorem ut scias.
de ea re signa atque argumenta paucis verbis eloquar.
omnium primum: Alcumena geminos peperit filios.
Ain tu, geminos?
Geminos.
Di me servant.
Sine me dicere,
1090ut scias tibi tuaeque uxori decs esse omnis propitios.
Loquere.
Postquam parturire hodie uxor occepit tua,
ubi utero exorti dolores, ut solent puerperae
invocat deos immortales, ut sibi auxilium ferant,
manibus puris, capite operto. ibi continuo contonat
sonitu maxumo; aedes primo ruere rebamur tuas.
aedes totae confulgebant tuae, quasi essent aureae.
Quaeso absolvito hinc me extemplo, quando satis deluseris.
quid fit deinde?
Dum haec aguntur, interea uxorem tuam
neque gementem neque plorantem nostrum quisquam audivimus;
1100ita profecto sine dolore peperit.
Iam istuc gaudeo,
utut erga me merita est.
Mitte ista atque haec quae dicam accipe.
postquam peperit, pueros lavere iussit nos. occepimus.
sed puer ille quem ego lavi, ut magnust et multum valet!
neque eum quisquam colligare quivit incunabulis.
Nimia mira memoras; si istaec vera sunt, divinitus
non metuo quin meae uxori latae suppetiae sient.
Magis iam faxo mira dices. postquam in cunas conditust,
devolant angues iubati deorsum in impluvium duo
maximi: continuo extollunt ambo capita.
Ei mihi.
1110Ne pave. sed angues occulis omnis cirumvisere.
postquam pueros conspicati, pergunt ad cunas citi.
ego cunas recessim rursum vorsum trahere et ducere,
metuens pueris, mihi formidans; tantoque angues acrius
persequi. postquam conspexit angues ille alter puer,
citus e cunis exilit, facit recta in anguis impetum:
alterum altera prehendit eos manu perniciter.
Mira memoras, nimis formidolosum facinus praedicas;
nam mihi horror membra misero percipit dictis tuis.
quid fit deinde? porro loquere.
Puer ambo angues enicat.
1120dum haec aguntur, voce clara exclamat uxorem tuam—
Quis homo?
Summus imperator divom atque hominum Iuppiter.
is se dixit cum Alcumena clam consuetum cubitibus,
eumque filium suom esse qui illos angues vicerit;
alterum tuom esse dixit puerum.
Pol me haud paenitet,
si licet boni dimidium mihi dividere cum Iove.
abi domum, iube vasa pura actutum adornari mihi,
ut Iovis supremi multis hostiis pacem expetam.
ego Teresiam coniectorem advocabo et consulam
quid faciundum censeat; simul hanc rem ut facta est eloquar.
1130sed quid hoc? quam valide tonuit. di, obsecro vostram fidem.