VII.De nachtegael song yn Reinder Hoara syn hôf—lûd mei lange úthalen oargeljend . . . in blide sang for it wyfke, det stil siet to brieden en kipich to sjen yn ’t biskûl fen ’t blêdgûd en hy song sa fel, det hy gappe nei de siken en sloech mei de wjukjes.Efkes sette in skelfînk it tsjin him yn ’e kant en it oarg’ljende fûgellûd waerde noch folder . . . noch inniger . . . Do swijde de skelfink en waeide flodderslûch oer ’e bloeijende appelbeammen det ek oer nei ’t hôf . . .Ien amerijke wie ’t deastil . . . en wer bigoan de nachtegael to sjongen mei ’t kopke nei ’t Easten út. De dage gyng oer ’e loft . . . en yn brede donzige streken weagen en widzen de nachtnevels as sulverside oer ’t bidauwe lân. Der ynienen! hja spjalten fenien en in flauwe roazegloed trille oer ’e bleke loft . . . efkes mar . . . as in sike, weigliden yn oneinigheden.Noch ris . . . noch ris wer . . . mei bleekblau en fleiskleuren en hiel fyn read fen in roas yn ’t útkommen, mei al de godlike kleuren fen ’e gloedsgamma yn hjar alderfriste berte en skittering.De loft trille nou fen kleuren en boun hjar flechtige wolkens yn ’t Easten mei sulveren snoeren en sette se as swierhelmde wachters by de poarte fen ’t ljocht, det sidderjende fen lok de nachtwynsels ôfwoelle en yn heal wache eachskittering syn bane rûm seach om to gean . . .Der fleach mei poarpergefonk de poarte op! de wolkens dûkten hjar for de goudene sinnewein, fluchten as wite kobben fier oan ’e blauwe loft, dy-t wûnderlik skittere . . . de sinnebreid kaem yn al de moaijens fen hjar reine moarnsjeugd! . . .. . . Krekt as lei der nou in nije wrâld, dy hjar earste dei kommen seach yn hearlikheit.De brúne heide waerde wekker. It djiert, det by hjar hearde, det der winters syn hoalen groef en simmers op lichte soalen op roaf útgyng, socht nou mei slûpende windingen syn forskûl wer op, it bloed en ’e hinnefear fen syn nachtgenieting noch om ’e bek en yn syn wrede kloeren noch it neipriûwen, de pimperjende wille fen in lêste feninige hoannepik, fen ’e lêste wjukslach fen in hearlik jong hinnepykje.Yn in hege spjirrebeam seach in ûlekoffe syn nachtkammeraet slûpen . . . Hja bigyngen diselde paden troch ’t dauwewiete lân, hja koene inoar en ien tiid fen kommen en gean wie hjarres en derom loek de ûle syn fearrepels tichter om him hinne en knypte syn skerpe roune eagen ticht foar de Dei, dy-t hy net koe en dy ’t hy dochs alle moarnen fen sa tichteby seach. Syn dei wie om . . . dy-t de minsken nacht hjitten . . .Al ’t fûgelgûd floddere nou oer ’e heide nei de heidepoel, dy der as in klear blau each mei de sinne en ’e loft lei to pinkeagjen en der gyng ’t oan wei. Det baeide syn fearkes—det focht . . . det song en forkrûp yn ’t heidekrûd en siet inoar efternei yn ’e loft—sims hiel fier as twa stipkes en saeide den wer del yn in lyts heidebeamke en sei inoar hiel hwet . . . de fjouwer lytse foetsjes op ien twiichje en ’e fearkekrâns op ’t kopke heech as in útsteand waeierke . . .En de rûpen, dy-t der oan ’e spinrêgen omslingeren, wiet fen dauwe, fet fen simmersprútsjes . . . det waerde hjar moarnsmiel . . .En do songene hja—hiel it lytse doldryste gekjeijende fûgelboun, de heiderobyntsjes en ’e skelfinkjes en ’e hôfsjongers, krekt sa lang, det der as in great skaed in minske oprizen kaem yn ’e heide. In minske mei de lod op ’t skouder, dy-t nei syn wirk gyng.De dei wie bigoan . . .De maitiid joech him syn wijing en de fûgels forwolkommen him yn dy greate timpel mei syn soudering fen blau en syn sinne as in wûnderlampe en dy-t syn gerjuchtigheit sa wiid útfiemet as de ierde great is . . .By Reinder Hoara’s waerde hiel stil de foardoar opdien en twa hazzenútbrúne heldere eagen loerden om ’t hoekje en seagen yn ’t waer. In swel fleach heech boppe hjar yn ’e loft, hja seach him as in stjerke forsjitten . . . rûfty! . . . wei wie ’r. De houtdouwen yn ’e linebeam rôpen hjar wémoedich roekoe-koe-koe-koé en in hiele swarm protters stoude út ’e izejanebeam foardoar. Dy skittere wol sa wyt, hwent de sinne skynde der op, fel efter de skûrre wei. It wie moai waer.“Trouwerswaer!” flústere in mûltsje heal-lûd, do flapte de doar ticht en Lys hjar toffeltsjes klipklapten wer oer ’e foarhússtiennen.It wie noch stil . . . de iere moarn for de boer wie bûtedoar noch net iens bigoan. As wie ’t hjir alle dagen Snein, sa’n frede lei’r oer it hege boerehiem, det as in tichtbigroeid eilân út in Oceaen fen dauwe weitynde, swier fen sulveren dauweslingers oan syn tokken, oan syn gêrsen. En dochs, ’t wie krekt, as hearde min ’t sykheljen fen ’t oars sa beuzige libben binnedoar nou noch boppe de stiltme út, it beuzige libben, det nou mei lang-útrekte lidden en útsprate hânnen slepte en út ’e greate gielgoede fen ’e sliep syn nije kreften sochte . . .d’Ald sifertse kat wie nou de earste, dy-t him de sliep út d’eagen wreau. Hy slûpte troch ’t kattegat yn ’e skûrredoar en gyng op ’e efterhûsstriette sitten yn ’e sinne en slikkepoate him flitich en striek de snoarren op. Do gyng hy sitten to spinnen op ’e stirt fen ’e wringe by de jister, der de bisten as frjemde greate wezens yn ’e dauwe omwaren en hjar njonkenlytsen mei skerp-ofteikene linen losmakken fen ’e onwezentlike dauwewrâld om hjar hinne. Hy knypeage in setsje tsjin ’e sinne en do bigoan hy syn neils to skerpjen op ’t âld hout en ynienen—der rollebolle hy fen ’e dam ôf yn ’t wiete gêrs. Mei in hege rêch kroaske hy nei de efterhússtriette en gnyske lui tsjin ’e swellen, dy-t him foarbysnûrren.Der fleach de doar op . . . it wirksume boerelibben forspraette him as in swarm bijen oer ’t hoarnleger. De faem en ’e feint kamen der sjongende wei út mei de jernamers oan ’t jok en de skiepmelkersjonge pandere hjar efternei, noch heal yn slieppe-sûs. De greatfeint boun de beide fossen oan ’e ringen yn ’e efterhûsmûrre en bigoan to fluitsjen en to hynsterossen. De swellen seagen de baen rûm en snûrren troch de skûrre en sieten op it skouder fen ’t skermmantsje efterhûs, det piipjend bigoan to draeijen op ’e moarnskoelte. De sinne tsjoende mei ljocht en skaed yn ’e skûrre om en sûge mei stadige swolgen it tsjuster op. De keallen boarten yn ’t heafek en sprongene yn ’t waerme strie om . . . d’âld klok mei de pykjes kuiere op ’e sinne yn nei de efterhússtriette ta en kokke-lokke memmich en soargsum foar hjar lytse wyt-weitene skare út.De boer kaem yn ’e himdrok bûtedoar, de wiete streken fen ’t pompswetter noch yn ’t bleekblonde hier en in âld drillen broek mei kniblapen om ’e fearige skonken.“Moarn boer!” sei de greatfeint. “Dit wirdt in moaije dei! Hear dy geal ris sjongen yn ’t hôf en de dauwe krûpt sa leech oer ’t fjild . . . det meij ’k hiel wol lije.”“Ik ek,” en mei de hân oer de eagen seach Reinder Hoara yn ’e fierte . . . “Sinneskyn waer . . . sinneskyn libben.”“Ik hoopje, det it sa wêze meij for de fammen,” wie de feint syn segewinsk. “Ik kin ’t net helpe, mar ’t is krekt, as scill’ se ús hjoed de fleur út ’e hûs stelle.”“Biloop fen ’e dingen,” sei Reinder, mar de sucht, dy hy op dizze wirden folgje liet, der mirk min ’t wol oan, det de âlder syn bern noch net bêst misse koe.Twa breiden yn ien hûs . . . simmerbreiden . . . jong, yn ’e folle fleur. ’t Wie krekt, as stie syn lok nou allinne mar sa yn top, om der in greate slach op komme to litten. Hy hie súver tsjin dizze dei oansjoen en nou wie hy der en yn ’e blêkering fen goudene sinneskyn scoene se strakjes oer ’e drompel gean fen ’t gemeintehûs yn ’e Ham . . .Simmerbreiden . . . simmerlok! En Reinder seach nei ’t âld hûs, det dy greate skat sa lang biharbarge hie, krekt sa lang, det de frjemde mânljue kamen en se opeasken en koartwei seine: “hjir binn’ wy, jow se ús.” Krekt as hiene heit en mem se mar to lien hawn, det hja der âlder rjuchten op hiene. Och, it wie allegear alderbêst, mar as in gjirrigert telde it heitehert dy greate skat noch ris wer fen ’e iene hân yn ’e oare oer en aeide se noch ienris mei de tearste strieling fen syn heiteljeafde en wie noch ris jong mei hjar, dodestiids do-t se mei koarte rokjes yn ’t hôf omdânsen . . . de skoallemûrren de frijheit noch net iens bignibbele hiene . . . och det allegear bilibbe heit noch ris ienris wer . . .“Heit! ynkomme!” rôp der ien efter út de skûrre wei en út it healtsjuster fen ’e lege fekken kaem in frouljues antlit foar ’t ljocht, it blonde hier as in goudene frissel noch los op ’e rêch.. . . “Like . . .” sei ’r en as doarst ’r ’t hast net lûd-op sizze, flústere hy derefter oan, “bern . . . myn bern . . .” En efkes stiene se neist inoar, skouder oan skouder en kúrden oer it plakje wrâld, det hja út de skûrredoar wei seagen, it plakje wrâld, det forheard mei heldere eagen syn simmerlok út it Easten wei opkommen seach.De heide dûkte hjar noch ûnder de felettene moarndize, mar de greiden leine der al bûnt fen blommen foar en de skoenmakkers saeiden der oer hinne, ljochtpylken, fen wûndere simmerboaden útstjûrd en de kleurmingeling fen ’e skitterjende simmerdagen, dy-t noch komme scoene, droegen se as in bûnteagich ûnthjit op hjar triljende wjukjes.—Hja wierne sa ticht by inoar, det hja fielden elts for oar de klop-tik fen hjar hert. Stil striek hy hjar noch ris oer ’t oerhearrige hier, det mei kroltsjes altyd alwer oan ûnder ’e hierspjelden útringele en hja krûp tsjin him oan. krekt as fielde hja op dit stuit earst foargoed de swierte fen ’e bikende en ûnbikende gefaren, dy-t der nou yn ’e nije wrâld foar hjar leine . . . de ûnbikende, der in frjemdling hjar paedwizer wêze scoe en it lot de regeler fen ’t ein gean.Sa’s hja der nou neist him stie yn de wûnderljeaflike Junibloei fen it libben, det byld hat Reinder Hoara noait wer forgetten.Hy draeide syn holle om, as socht ’r noch hwet yn ’e healtsjustere skûrre. “Lit ús yn ’e hûs gean, nei mem . . .” sei ’r en striek mei de hân oer syn wrede wangen, rûch fen stoppelich ros bird.Sá hat hy him losmakke fen syn skat, de ginaemd fen syn mem, Like Hoara fen Hastings.—De wiele fen ’t beuzige libben gyng snûrriger mei ’t heger kliûwen fen ’e hjitte sinne, dy-t it dampe moarnslân stoofde mei gleone strielen, rjucht del út ’e helderblauwe loft. Foardoar yn ’t slingertún stiene fen dy âlderwetske blommen to bloeijen, pioenen, constantinopels en wite titelroazen, in hiel bosk yn in hoekje en ’e paedtsjes krinkelen, oanfage en klauwe en omrânne fen sipelgêrs, der omhinne mei ûnforwachte bochten, krekt as folgen hja de wink fen in onsjenbre boartlike hân. Efter de hage lei de Hastinger strietwei yn ’e felle skittering fen sinnegoud en de skelfinken fluiten yn ’t biskûl fen ’e nijreade ikebeamsbledden, dy let-oankommelingen.Der wie gjin minske to sjen . . . krekt as wie dy wei noch noait bigien . . .Ynienen fleach der in wolkje stof fen in manshichte oer ’e berm, en op it rjuchtúte ein kaem in tilbury oanjeijen.Reinders Janke lichte it gerdyn hwet op . . . It skokte hjar troch ’t hert. Dit wie Lise’s en der fen ’e oare kant . . . o headen de staesje fen doomné’s, d’âld portierwein mei de skimmel derfoar. Hja jagen tsjin inoar yn . . . Dy fen ’e tilbury hâldde it hynsder yn . . . en liet doomné’s folk foargean . . . For Wypk, ús âldste, siddere ’t troch memke hert.“Fanke,” rôp se, “der binn’ se. Bist ré?” Wypkje sels joech it andert. Bidaerd en evenredich as altyd kaem se ta de doar yn, steatlik yn ’e swartsiden troujurk, hwer hjar fynblank kopke ta’n út knoppe as in wyt-wyfke út de swarte Maerte-teigroun en allinne hjar eagen, der lies min de forwachtinge yn fen ’t nije en ûnbikende. Sá scil in reisger útsjen nei it lân fen bilofte, det hy strak ansens sjen scil, s’as ’t him al lang foarstie yn bliid fortroude dreamen.Janke seach nei hjar mei triennen yn ’e eagen. Hja hearde it knarsen fen ’e tsjellen op ’t stienpún fen ’e reed. Noch ien amerij . . . en it nije libben lei al bislach op ’e bern en bigoan syn wirk fen forfrjemding.“Mem moat net gûle,” sei Wypkje bidaerd wei, “’t stiet sa mâl dy reade eagen,” en tige precys hekke se de hekken en oezen fen ’e mouwen fêst.“Ik gûl net, fanke,” en krankyl twong mem hjar triennen tobek. Ho fier stiene se noch fen inoar ôf, dy mem en dy dochter! As yn in forskûl bismoarde Wypkje alles yn hjar sels . . . hja hie oan hjar sels genôch . . . in onpeilbare sé wie se, der gjin minske oait in wynfâld oerhinne gliden sjoen hat, mar derûnder djip op ’e boom der fecht ’r syn eigen stryd út en geit mei syn eigen wille. En gjin minskeëach bispeurt it . . .Janke hie der noch noait wiis út wirde kend en Johannes likemin. Dy koe ’t ek neat skille. Hoara syn jildpong wie for him gjin riedling mear en dy forswiette in bulte tsjustere dingen en hy seach syn mem ris oan efter yn ’e greate portierwein en gnyske mei in fyn gnyske de Hoara’s út. Tafallich hearde Reinder Hoara, hwet hy him derby ûntfalle liet en dy wirden barnden him yn syn hert. O hwet diene se him sear, dy heit!“Elle, bist’ der al?” en Lys skeat as in snoek nei foaren en hie de breugeman al by de swartlekkense jasmouwe en loek him gau mei nei ’t simmerkeammerke ta en frege mei in hiele earnst, ef hy it naeimasinetaffeltsje al torjuchte set hie.Elle foel út ’e saunde himel mei in greate plof op de deagewoane ierde del. “Taffeltsje?” sei ’r, mei al syn prakkesaesje noch by hiele oare dingen, “masinetaffeltsje?” en hy sette de hege hoed efkes ôf en striek it koarte, leech op ’e foarholle ynplante swarte hier hwet op. “Ik ha ’t net iens sjoen, det hiele ding, Li.”Lys hjar lytse foetsjes trippetrapken ongedúrich op ’e flier en hja stoarre op ’e snútsjes fen hjar lakte learskes mei ’t blonde kopke foardel en ’e greate brúne eagen yn ’t healskaed fen ’e eachslidden, tin as blombledden.“Dû bist onsteurber, Elle,” sei se mei in read prúl lipke. “It moat mar oergean, det trouwen fen ús,” en hja gyng in stap twa foart, noch wer ris efkes for ’t lêst it jong twinter, det de sylbeage eanget.Earst sette Elle Mulder de hoed wer ris op, do wiske hy in plúster út ’e eagen, dy-t hy der nou krekt fornaem . . . en do makke ’r him ta man.Mei in pear stappen wie ’r by hjar en sette se neist him del op in stoel. Syn donkerblauwe eagen skitteren ûnder ’t forwulf fen ’e foarholle en ’e boarstlige swarte eachsbrauwen wei, seldsume strang, hiel syn brúnforbârnd antlit teikene de onrêst fen syn hert, al ho-t hy him der ek tsjin forsette.“Hark ris, Lys,” sei ’r stoef-wei, “ik sit hjir net for boântsjelap, bigrepen? Hwet miskearret dy? Det fen ’t taffeltsje is mar larie.”“Larie,” sei Lys him stil nei; de ljeafde krige al wer de oerhân oer hjar lúmichheit, mar dochs skikte se noch fjirder fen him ôf.“Hjir,” sei Elle Mulder en loek se wer mei in swaei nei him ta, in boskje gûd yn syn greate brede hânnen. Deastil lei se mei de holle tsjin syn skouder oan him oan to sjen. Mâl waerd’ ’r fen ljeafde en nidigens en de geur fen hjar jonkheit fleach him as swiere wyn nei de holle.“As ’t sa moat, it kin noch út, Lyske,” warskôge ’r, mar om syn mûle siddere de freze. “It kin noch út, bern.”Lys sei neat.“Myn goede! doch de mûle dochs iepen! Siz, detst’ my foar dyn eagen net sjen meijst desnoads . . . detst bang bist for my . . . det ik . . . to . . . âld . . . bin.” Fen greate eangstme skeat it him yn ’e kiel . . . o as det ris sa wie . . .! Det jonge bern en hy . . . dy-t nei de fjirtich loek, dy-t de libbenshjerst syn sulvren spinrêch al troch ’t swarte hier skimerjen seach.“Omt ik dy ljeaf ha . . . det makket . . . bang,” flústere hja biskamsum en krûp tsjin him oan as in fûgeltsje tsjin syn foarse beamskutte. “Bist nou noch lilk, Elle?”“Lilk!?” sei ’r en syn hân glied mei sêft aeijkjen oer hjar moai hier. “Ik kin net lilk op dy wirde . . . ik kin dy noait wer misse, Li. Bigrypstû det? . . .”Hy gyng oerein en stie nou lyk foar hjar. Biseach hjar. Hja wie him sa nij, sa frjemd optheden. O det ranke, linige lichemke en it goudene boskje hier en de brúne eagen en ’t heldere, ljeave lûd, koe hy dochs ommers al sont fjouwer jier, selst hjar kuerkes wierne him al sa eigen det en dochs . . . It blossomjende fen al hjar tears, hjar moaijs tróf him ynienen sá, det hy waerde der stil ûnder.. . .“Pop . . . o myn pop . . .” sei ’r optlêst hiel sêft. Do helle ’r hiel hoeden hjar kopke hwet nei him ta, det it syn skouder rekke.En joech hjar de lêste breidspea.Johannes en Wypkje dy hiene sokke freugden en mistribelingen net, det wierne forstânnige bidaerde minsken, dy diene allinne wolbitochte dingen en dy trouden op fêstbipaelde gefoelens en fêstbipaelde oerienkomsten, súver woegen op ’e greate skealjes fen ’t forstân en der it gefoel net mear as in heal lead by ynsmite doarst.Wypkje hie ’t aerd fen ’e Hoara’s . . . for de poëzij wie ’t libben to koart. Der koe min net oan ta komme, net yn ’t daegliks bidriûw en likemin op ’e heechtiden. En derby . . . hwet bidijde it . . .?!—It waerde in hiele staesje der fen it stille boerehiem ôf nei de Ham ta. Wychman Hoara yn ’e nije brik, Oebele-om mei d’âld glêzewein, doomné Akkringa syn foermansreau en der in meagere wynhoun foar en Reinder sels mei syn nijkeap, in moai span fossen en de beide pearen jongeljue foarop, elk yn in tilbury, doomné’s Johannes en Wypkje en Elle Mulder mei Lys, hiel smûk ûnder ’e lege kap.Hjir en der stiene in stik ef hwet minsken by de wei, mar mei ’t Sneonswirk ûntkamen hja de measten. Allinne de skoall’bern, dy wierne fyf, dy raesden hjar de segewinsken al fen fjirrens tomjitte en wachten yn ’t skaed fen ’e tsjerkhôfsbeammen, as se weromkomme scoene en lekkerdingen struije.En hja kamen werom—de appelige hynsders hiene bûnte blommen op ’e stirt en Elle Mulder syn swipe hiene se mei in gleone read-siden strik opsierd. Dy wie tige gesien yn ’t doarp.De middei’s waerde it dêrre in hiel gearset by Reinder en dy’s. Der hâldden se fen, by sokke gelegenheden seagen se den net op in goune ef hwet. Der moast noch jierren oer praet wirde en al de geseten ljue waerden bean fensels, Fleurin mei ’t wiif en ’e dochter, notaris en ûntfanger en alle greate boeren, meast allegear ek noch fiere femylje fen ’e Hoara’s.It hiele hûs wie oeral. Yn ’e greate keamer sieten de jongeljue en ’e neiste femylje en de trouwden, en de efterkeamer—der snûrre it jongfolk hinne, Tine Fleurin en Lys Hoara fen Wychman’s as keninginnen efternei. Fokke wie der ek en de dochters fen Oebele en Bintsje fen Geale en Trine’s, nou optheden de rykste fen Hastings, en hjar neven, de jonges fen Klaes de Groot. Al ’t jongfolk, det mei Wypkje en Lys nei skoalle ta gien hie en mei hjar great waen wie en troch de mesken koe hwet jild en stân oangyng, dy kamen nou noch ris for ’t lêst wer by inoar by de troude kammeraetskes yn ’t âlderlike hûs. Sa’s ’t like, hingen se noch like folle oan inoar, mar sûnder, det hja ’t noch mirken, skouden de frjemde mânljue en ’e frjemde bilangen hjar al twisken dy frjeonskip . . . noch in jier ef hwet en Wypkje en Lys hiene selst de nammen al forgetten fen ’e frjeondinnen fen hjoed.Doomné Akkringa’s folk hâldde him hwet appart . . . nou-t de bút binnen wie, hiene de jagers lins—it hoechde nou net mear, dy oansjitskens en derby, mei Fleurin-en-dy wie ’t ek net ien lucht. Dy krige fierst to bêste biroppen en det it der altyd sa út ’e brede fjirtsjin gyng, forginden se him ek.It dûrre al net sa bare lang, do stie de âld foermanswein mei de wynhoun derfoar al wer op ’e wei by ’t steksdoarke.Reinder’s Janke seach raer op. “Scill’ doomné en dy nou al foart?” sei hja sneu.“Och ja,” sei mefrou mei in fyn glimke, det doomné mar al to goed bigriep, “de jongeljue moatte ek op ’e trein en den kinne wy se noch krekt hinne bringe.”Mei greate stappen kaem Reinder Hoara der op ta. Op syn brúnforbarnd antlit lei hwet onwilligs, sûnders, en syn ljochte brúne eagen seagen spûnsk.“Der is gjin sprake fen,” sei ’r koelwei en seach mefrou ûnforskrokken oan. “Us wein wirdt ynspand en der ride de jongeljue mei nei ’t spoar ta. Dy komme net mei sa’n rattelmansreau troch Nijlân, gjin sprake fen. Myn bern moat it hâlde, sa’s se det wend is.”“Der ha’ jy gelyk oan,” andere mefrou mei feninige spot. “As jy det den mar folhâlde, Hoara. Somlike minsken ha súnige buijen, de Hoara’s binammen.”“Det’s better as mei in hopen ljue, der gappet it wider as ’t byt, mefrou,” fjurre dy fen him. “Ik ha myn bern goed útrist . . . as jy det nou ek mar sizze kinne . . .”“Wy ha him leare litten,” hime hja. “Hwet tink’ jy, det wy it oare ek allegear noch bitelje scoene?”“Det is bitelle . . .” andere hy koartwei, “syn skilden ek en as se nou werom binne fen hjar reiske . . .”“Op reis . . . Hja op reis? Ho komm’ jy derby?”“Hark ris, mefrou,” sei hy wer, “jy tochten miskien, det Johannes hie myn dochter trouwd, om der yn in efterôf doarpke hjar jong iibben to forkniezen. En den minhear sims allinne op reis . . . Mar der stiet neat fen yn myn boekje. Hja is jong en hja scil der wille fen ha ek. Hja kinn’ nei Parys gean . . . ik ha se in pear pompierkes meijown. Der moatt’ hja hjar mar ris útspringe en wille ha. It hat ús noait barre mocht . . . mar hja scil ha, hwet hjar hert bigeart. Derfor is hja de dochter fen in Hoara, dy-t sa súnich binne, sa’s jy my útleine, mefrou.”Mefrou hie in holle as in koal en ’e naden fen ’e swartsiden japon krêken fen binaudens yn ’t boarst. ’t Minske hie ’t net rûm . . . earst hie me det folk Johannes sa to fiter hawn en praette earst oer “huwelijksfoarwaerden,” do-t de jongeljue de geboadens al hiene en Johannes as fetsoenlik man der him net mear útwine koe, al ho graech hy ek noch wold hie en nou . . .! as hy det fanke ek mar ien strie oerdwers lizze doarst, den kaem Reinder to opsprekken en waerde hy by de tûmme heind. Hwer hie dy jonge him ynjown, dy earme stimper!“Licht hat Johannes gjin sin oan reisgjen . . . Scoe ’t net better wêze, as hja ’t jild opsparren for ’e kwea dei?” bigoan ’t minske sûrswiet en tocht om al de rekkentsjes fen Johannes noch to Grins, dy-t mei gauwens loslitten wirde scoene yn ’e posterije as hongerige wolven.“Wel mefrou,” sei ’r wer, “oars wierne jy ek net sa súnich, wol? Tink der om, det myn bern ek net koart hâlden wirdt. Johannes sei, hy wie o sa mâl mei hjar . . . oer ’t jild praette hy net . . . en ik scil him toane, ho goed as ’k him leau. For alle plesier, det hy der mei Wypkje fen nimme wol, lit him hjir komme, yn ús âld brânkast sit noch wol hwet—mar for syn plesier allinne, gjin heale reade sint . . .”Hwet hja beide op dit stuit tochten, der praetten hja net fen . . . mar mei gleone prippen pinige it syn herte. Sont fen ’e moarn wist Reinder Hoara, hwer syn Wypkje om naem wie en scoe mefrou it witte, det Johannes mei dizze ruilhânnel gjin koarel foardiel bispoan. Al kaem hy nou ek wer om yn ’e skilden, Hoara’s jild scoe ’t gat net wer stopje!Reinder’s Janke stie earst noch hwet fen fjirrens, mar nou kaem se der ek op ta. Hwet diich Reinder ek sa to skreauwen? ’t wie krekt, as hie hy in snipke yn ’t ear, sa read wie syn holle en sa gril stiene syn eagen!“Hâld dy dochs stil!” lústere se him yn ’t ear, “elkenien sjocht nei jimm’. Sa tsjin mefrou op to sprekken!”“Och,” sei mefrou mei in ljeaf glimke, “jou man is hwet heftich. It is ek in hiel ding, det trouwen fen twa dochters op ien dei! Wy scill’ der nou mar net mear oer prate, wol frou Hoara? Hy mient it net sa min,” en mefrou Akkringa swaeide mei in greate swaei nei efterhûs ta mei Janke om de bern foartriden to sjen en wie sa falsk-frjeonlik det. Mar Reinder Hoara en hja, det hat der sont dy dei opsitten.Noch in minút ef hwet en de goudfossen loeken oan en brochten de jongeljue nei ’t station to Nijlân ta.“Sjesa, det ha wy wer hawn,” sei Bintsje hjar heit. “Is ’t net krekt, ef de keningin foartrydt? sa’n spul der by en det om sa’n keale doomnéssoan mei in bûs fol skilden. Wy binn’ noch net oan ’e ein . . . wy binn’ noch net oan ’e ein . . . It is noch net iens in foarikkerslingte” en hy ljurke mei lange halen oan ien fen ’e bêste sigaren, dy ’t hjoed mar for ’t krijen wierne.Hja stiene der foar mei hjar brede rêgen en ’e swiere swartlekkense jassen oan en seagen yn ’t skaed fen ’e reedsbeammen de wein efternei, Bintsje hjar heit mei hwette as ôfginst.“Scil ’k dy ris hwet sizze?” andere de oare en wiisde mei in breed gebaer oer ’t hûs en ’e finnen fen Reinder: “As det mines wie en dy Akkringa kaem om myn bern, den sei ’k, ik moat my der earst noch ris oer bitinke. Wy moatte de pongen ris hifkje, jongkje.”“Min seit . . .” flústere Bintsje hjar heit, greate Japik fen ’e Sassepôle.“Nou, hwet den?”“Det it hjir ek al net sa folle mear is, as ’t liket.”“Ea kom! Det wit ik wol better. Dy ha hwet efter ’t linnen, det siz ik dy. Ik woe noch wol ruilje.”“Dû . . .!?”“Ja ik.”“It mear rekket noait fol, Hindrik.”“Bisit is swiet,” sei dy mei in knypeachje. “Sjoch der mar ris.”Elle en Lys stiene yn ’e goudene sinneskyn foar de dam en seagen oer ’t fjild, det yn fonkeljende simmerweelde foar hjar lei, krekt sa ’s it libben foar hjar útsjend each. Sa stiene se der in hiel set—do waerden hjar eagen lutsen nei in wûndre seilstien—nei in trop beammen yn ’e fjirte mei it readgoudene middeiljocht op ’e krúnen.“Wist, hwet der is, Li?” sei hy en syn blauwe eagen sochten de brúnen neist him. “Wist it?”“Dyn hûs . . .” andere hja . . . “Uzes, Elle?”“Ho tinkst der oer, as wy ek ris foart-gyngen? Ik ha neat gjin aerdigheit oan dy feesterij en dû?” en hy krige hjar hantsje beet en aeide it stadich . . . ider kear hinne en wer . . .De beide âlde mantsjes yn ’t skaed fen ’e elzewâl gizen efkes en panderen do mei stive skonken wer yn ’e hûs.—Dreamerich liet Lys hjar eagen noch ris oer ’e finne gean, der hjar bernejierren en hjar jong-faem-wêzen sa nau oan forknotte wie as boartersplak en kuijerpaedtsje.“Ho-t wy hjir oer tsjien jier ris stean scille?” sei hja. “Ho scoe ’k den lykje, Elle?” mei o sa’n gútich glimke.“Krekt sa as nou,” sei dy en mei strieljende biwûndering biseach hy hjar. “Licht hwet dikker waen en in únderkintsje . . . mar altyd noch myn wyfke . . . myn lytse, ljeave Li.”“Lit my los,” sei hja. “Elle, der komme minsken oan. Scoene se om ús siikje?”“Ea ju né. Dû moast mar tinke, hja litte dy nou oan ’t lot oer. Dû hast nou in man . . . dy scil nou wol oppasse, det hy dy net weislipt,” en hy skoude hjar fyn earmke troch sines en mei it greate lok syn ôfspegeling op ’t brúne antlit en de sege fen ’t bisit yn ’e eagen, brocht hy se for ’t lêst yn hjar heitehús as heite-en-memme bern.Letter scoe se der as syn wiif allinne mar mear komme to gast.—It wie in wúndre dei—de simmer en de ljeafde hingen yn ’e loft en lieten hearlik-lokjende tinzen yn minskeherten opkomme.Teantsjende wei slûpte de nije ljeafde fen in nij geslacht om ’e herten hinne en scoe hjar slach slaen as ’t pas joech en de natuer mei al hjar hearlikheden stibeleare se yn hjar foarnimmen.De lette neimiddeiwyn swile de hjitte geuren fen ’e blommen út it hôf op. It wie der in breidstún fol heimnisse, alhiel wyt . . . sniewyt, as Maertesnie yn stille nachten fallen, as selst de moanne slept.En de swiere strúsen bûgden nei de groun ta . . . bûgden . . . krekt as biëange it hjar, safolle lok to dragen.It loek nei fiven, mar ho skeaner as de sinnestrielen op d’âld pleats fen Reinder Hoara foelen, namsto lûdroftiger geide de wille en blydskip boppe alles út. It hik rekke fen ’e dam . . . alhielendal. It jongfolk swurf sjongende wei yn ’t hôf om, de jurken forknûkere en mei opsette wangen en frjemd glinsterjende eagen en de jonge feinten fen Hastings, Fokke Hoara, Ysebrand Fink, de jonges fen ’e Groot en master Geardsma wierne hjar op hakken en teannen nei en maljagen en diene in steil wird, sa steil, det se stiene der sels forsteld fen.Yn in hiele rige slingeren de fammen foar hjar út, lang en licht mei hege opstap yn ’e lange rokken. Det narre en pleage inoar, it hûndert út, krekt as hie de wille fen hjoed hjar tongen losmakke. Fokke Hoara allinne stie der stil by en hie syn eagen net fen Tine ôf.Ho moai like se nou wer yn dy blauwe jurk! De kleur fen hjar eagen, tocht hy optslach, né! se wierne noch folle moaijer! sa helder, sa klear as kristaltsjes! Nou stie se al wer mei Ysebrand Fink to praten. Dy stoatskaver! dy luiwammes, dy-t it boerkjen hjir leare moast to Hastings, omt ’r to dom wie for stedint. Hwet hoechde hy aloan en alwei mei hjar to praten!“Tine!” rôp hy ynienen yn syn forkroppe lilkens wei. Det in oar ek eagen op hjar smite doarst, stiek him.Hja kearde hjar om en seach him oan mei hjar sêfte eagen.“Giest’ mei?” rôp hy wer en kaem op hjar ta.“Ik stien hjir goed,” sei hja pleagjende werom en gyng in stap twa tobek, det hja lyk neist dy lytse permantige Ysebrand mei syn ljocht snoarke kaem to stean.Det stiek Fokke noch folle mear. De greatskens fen ’e Hoara’s oppeneare him . . . it rjucht, det hja mienden to habben op ’e forfulling fen al hjar winsken.Mei de holle stiif yn ’e nekke en in slach yn ’e rêch draeide hy him om en gyng yn ’e hûs.En op det stuit bigriep hy ynienen de swiettens fen it bisit. En do ek ynienen kruiden de swierrichheden oan syn heldere lokshimel op as swiere tongerkoppen op in simmerdei. Swierrichheden, der hy noait net iens om tocht hie yn syn jongfeinte-oermoed. Mar alle bisit bringt syn eigen bigearten mei en syn eigen lêsten. Det bigoan hy nou ek to biseffen en hy prakkeseare der sa bot oer, det hy waerde der stoef ûnder en noartel en ûnbrûksum en stúme de hiele joun.In machtige ôfginst pakte him. Elts wird, det Tine mar tsjin dy feint sizze scoe ef koe, det diich him al sear en as hy der mar om tochte, det Ysebrand Hastinger skoall’feest mei hjar hâlde scoe miskien, makke hy him nou al kûgels. Fensels, it paste krekt, dy twa, hy sa’n stedsminhear en hja sa’n lichtfirdich jifferke, fierst to moai for ’t boerewirk. O hwet pakte de ellinde him nou ynienen! Bergen fen biswieren en ûnbikende wrâlden fen loksillichheden lieten him libbensskaed en libbenslok sjen en hy stie der midden yn en doarst him net roere, gjin kant út . . .!De ljeafde bigoan hjar wirk yn det jonge hert en dreau him as yn in brûzjende wieling foart nei it doel, der hja him ha woe. For in goed jier hie hy der net iens om tocht, ho-t it wêze scoe as Tine syn wiif ris waerde, nou riisde hjar byld as in ljochtskimer fen ’e blide jeugd op yn alle hoeken en hernen fen syn âlderlik hûs, krekt as ware hjar wezen der al om, foar ’t hja der sels noch wie yn in wûnderbaerlike foartsjirmerij fen syn forljeafde eagen.Sa stie hy der yn syn mimerij fortiisd by hûs to sjen en to stoarjen en Tine formakke hjar mei Ysebrand Fink en Mame de Groot en wie fol skelmerij en jongfammige kwierens en kekenheit, dy paste by hjar healslachtige jierren, heal knop, heal blom mei de persikgloed fen hjar sauntsjin jier op ’e mûtele wangen en ’e moarnsfrissens fen ’e greate libbensdei op ’e lippen, dy-t hird-read, sprieken yn ’t bleke antlit as in fjûrreade roas yn ’t tún.Hwet wûnder, det Fokke net de ienichste wie, dy-t it sin op hjar foel. Det it skaei fen Fleurin en Clare net yn ’t lilk opgroeije scoe, wie to foarsjen . . . de natuer hie heit en mem it moaijste ôftroaid en sierde der it nije geslacht mei op. De âldste hie in bulte fen Clare . . . memme moai hier en lea en fen wezen like hja hjar ek krekt, mar de beide jonges, det wie sa goed net bislein, det wierne fen dy meagere, heech-opskettene slingerielen—wakkere wiis op hjar sels.Tine . . .! Heit en mem seagen der heech by op en roanen o sa fier mei hjar wei. Tine wie de ljeafling . . . de pop en greatske dreamen waerden der dreamd yn ’e stille greate keamers fen ’e posterije mei it brúngouden ljocht fen ’e greate boekebeammen, det skean ta ’t finster yn foel, as ienichst selskip!En om Fokke Hoara . . . der tochten hja net om. En Tine, och! hja wist net iens, fen ho’n hope en wûnder forlangst in manljueshert net slingere wirdt, as hy nei oarremans bern om bigjint to sjen! Hja kwinkeleare as in fûgeltsje troch ’t hûs en ’t hiele libben like hjar ta, mar ien greate roazetún to wêzen en mei in poarte der yn en as hja dy mar iepen diich, den stie ’t lok al for hjar ré!Earme lytse Tine Fleurin, ho bikaeid bistû útkaem! ho ha dyn longerjende kleare eagen yn ’e fjirte kúrd, hwer it lok noait weikaem is for dy en o! ho tichteby hiest it fine kind, deun by de doar! Mar nou! hiel stil yn dyn herte bigjinst der ek al om to tinken, honear dyn eigen troudei ris komme scil en mei hwa det den! En al de jonge feintsjes, dyst kinste, stappe yn in lange rige dyn bigearige eachjes foarby en dyn ûnskild omhinget se mei in gloarje, dy-t se noait net bisitte scille en dicht se deugden ta, der hja hjar noait op foarstean litte kinne, omt hja se net ha.It dreamet swiet, lytse Tine, as de sinne fen ’t earste moarnsskoft de dagen bipoarpert. En dû hoechst dyn sweltsjeblauwe eagen ek net foardel to slaen . . . der binne in bulte, dy-t de sillichheden fen dyn sauntsjin jier ek preauwn ha, syn idealen, de hearlikheit fen syn biblossomme jeugd!—Ho lang Fokke der stien hie to sjen, wist ’r sels net, it like him ta, in hiel skoft en dochs wie ’t gjin fiif minúten lyn, det ’r Tine de rêch takeard hie, mar yn det setsje naem syn libben in kear.Stadich gyng hy as de lêste yn ’e keamer en kaem Tine de hiele joun net byneist, mar hâldde se yn ’t fesier mei eagen, opskerpe fen jeloerskens.—Elle en Lys wierne al lang stil weiwaen út it omsittend laech, dy hiene hjar eigen hûs opsocht, hwer Foeck hjar as in soargjende âlde mem forwolkomme yn ’e moaijste keamer mei sûkela en in greate oranjekoek, dy-t hast de heale tafel bisloech.En do-t de jongeljue goed en wol oan ’t miel sieten, lei hja de kaeijen foar de jonge frou del en waerde stil wei . . .Mei lange stappen sette hja nou ek op Reinder Hoara’s ta, om de ljue noch efkes to lokwinskjen. De measten fen ’e âlderein kamen hjar al yn ’e mjitte, útfeestfierd en bliid, det hja de deise klean mar wer oandwaen koene.Jan spylman mei syn jonges siet al by de ikebeam yn ’t skaed to rêsten, syn âld sulveren heloazje hinge him ta ’t fesjebûs út en der seach hy al gedúrich op, sa graech woe hy, det it acht ûre wie. Den koe hy hinnegean to spyljen op ’e boppeseal fen Swart, dy-t Reinder Hoara ôfhierd hie for ’t jongfolk, om der noch in neipretsje to hâlden.“Joun Jan,” sei Foeck en bleau efkes by him stean to útpûsten mei de hânnen yn ’e siden.“Dien wirk krige?” sei dy werom. “Waerdst’ to âld, Foeck?”“Ea ju ja, it like de boer better ta, ik moast mar rintenierje.”“Nou! nou!” kloárke Jan hjar fyntsjes út. “Dû en rintenierje . . .?!”“Dy-t breed hat, lit ’t breed hingje,” sei Foeck mei wirdichheit. “Seis goune wyks, frij brand en ierdappels . . . ik kin ’t wol ôf, as ’k it net minder krij.”“Elle Mulders folk hat altyd rejael west. Der is wol by to forkearen,” sei Jan, dy-t it wetter om ’e tosken roan fen dy seis goune wyks en dy flutsjes ta.“’t Wie krekt, as ik op side foel, do-t hy my det ûnthjitte,” sei ’t âld minske en hjar lûd trille in bytsje. “Ik sei: boer, sei’k, det jy my net neaken en bleat oan ’e dyk sette scoene . . . nou, det wist ik wol, mar sa . . . en do sei hy: tochten jy Foeck, det jy for jou brea sitte scoene to spinnen? en do ha ik him mar ris tige yn ’e hânnen knypt . . . Prate koe ’k net mear.”Jan dy nikte. “Nou, hy krijt ek in goed wiif, net?”“In bêsten ien! Det is gjin miskeap.”“Better as dy oare . .“Wypk? det skytfenyn? Skande, det ’k my sa’n wird ûntfalle lit! Ik woe net graech, det de boer him sa ’n ien yn ’e hûs helle hie mei hjar útknypt gesicht. Dy moat mar yn ’e posterij . . . den kin de gemeinte hjar as wriûwpeal brûke, dy rosse de ynfierenheit der wol ôf.”“Dû meijst Wypk ek al net lije?”“Hastû wol ris ien heard, dy-t hjar wol lije mocht?” frege Foeck werom en do ynienen, as skamme se hjar oer hjar eigen rabberij: “Dû draechst it Reinder net oan, wol Jan?”“Wel ju né,” andere dy. “Gien dû der mar gerêst hinne om in swiet sûpke—ik doch in dûbbeld slot op ’e mûle,” en hy gyng oerein en fluite syn jonges en pandere mei fioele en fluite en triängel nei de harbarge.—It wie acht ûre waen.De simmerige dei joech him del. De greate kleurige blommeëagen gyngen ticht en de warrige fûgels fâlden de wjukjes gear en foelen sittende wei yn ’e sliep. Oer ’t Jifferspoeltsje sweven bûnte flinterkes en michjes noch yn boartlike dâns en it gouden jounrea wjerspegele him yn ’t wetter mei frjemd moaije wjerskyn . . . roerleaze moai. Inkele wite wolkjes glieden noch de loft lâns, stil en fredich, heech boppe it lytse minskene bidriûw . . .Op ’e hege kampen om ’t Jifferspoeltsje hinne skeat de rogge yn ’e ier . . . groeide en bloeide de nije simmerfrucht, noch lau fen ’e bârnende sinnegloed fen hjoed oerdei en in inkele lette fûgel fleach der oerhinne, mar efkes de wjukken útslaend yn loaije jounsflecht oer ’e sêftsûzjende ieren, dy-t noch net stil wirde koene, al slepte de jounwyn ek.As in warrige reizgester hie de sinne hjar ommegong folbrocht . . . leech yn ’t Westen waerde hja wei en bidiek it bideste antlit mei tinne wolkens, dy-t as flokken séskûm opplûmken efter de beamwâllen fen ’e lânnen.Reinder Hoara, seach it út ’e foarkeamersfinsters wei. De sinne hie de troudei fen syn bern bigroete, nou seine hja se mei hjar lêste poarperstrielen. Gjin drip rein wie der fallen . . . it ûnthjitte dos in lokkich libben.“Ik bin ynein. Janke,” sei hy, “scill’ wy strak ansens mar op ’e koai?”“Mar it neipretsje, moast der net by wêze?” sei dy.“Ik ha al ’t Hastinger jongfolk forsocht,” sei hy werom. “Ik leau, al kom ’k sels net, hja scill’ my net misse en ik ha ’t skjin wei. Myn holle dy slacht as in klok en myn skonken, nou der hingje stikken lead oan.”“De wyn is dy nei de holle gien. To Reinder, yt noch hwet. In stikje sûkerbôle ef in frânsebroadtsje mei gelei.”“Jow my ljeaver in pikelhearrich. Ik bin al dy swietekou wars.” Alles stie hinter troch twinter en by in hoeke fen ’e greate tafel, biladen mei allerhânne soarten fen itensspullen, sieten de beide âldeljue as twa forbjustere fûgeltsjes en de onhúslikens fen it útstoarne hûs, der de lêste gasten nou al lang foartgien wierne en ’e frjemde stiltme nei it feestgewoel, bidrukte hjar herten. Hja misten de bern . . . it wie sa frjemd nou, togearre wer by inoar to sitten nei al dy rûzje en onbistindigens fen ’e lêste wyk mennich. Elk for oar fielde him iensum en bidrukt . . . mar hja hâldden hjar great for inoar.Janke hjar hânnen tipelen noch hwet mei it mes om, iten mocht hja net mear. Krekt as siet der hjar in stik yn ’e kiel en der weislokke woe ek net. Reinder siet neist hjar, lytse reade plakjes fen yneinens barnden him op ’e wangen en hy hie de jas útsmiten en siet der nou foar yn ’t stiifstisele ingelshimd, de brede rêch tsjin ’t bekling fen ’e stoel oan.“Nou kinn’ wy wer fen foaren oan bigjinne,” sei hy ynienen yn ’e prakkesaesje wei. “Wy binne wer togearre, Janke.”“Sa’s foar fjouwer en tweintich jier,” sei dy derop. Hja mirken it nou—hja hiene beide itselde tocht, om it stik libben, det hja bilibbe hiene en det hjoed mei it trouwen fen ’e bern ôfslúten wie as in haedstik út in boek.“Wist’ noch wol, ho-t wy hjir do ek sa sieten, dû hjir en ik der?” en Reinder wiisde efkes nei de hirdsherne, hwer de greate kjessenstoel noch stie for mefrou Akkringa . . . “Is ’t net krekt, as wie ’t jister?”“It libben giet hird foarby . . .” andere hja mei in sucht en oer hjar goedlike blauwe eagen kaem in flues. “Eart wy der om tinke, binn’ wy âld, Reinder . . . den kinn’ se ús op ’t hege hôf bringe.”“Ea ju mei dyn swiersettigheit!” lake dy. “Der moat mar ris in lytse Janke om dy hinne wjukkelje, den praetst wol oars . . . Nou, en hast Hester hjoed ek ris geweken naem? Hwet sei se? Scoe ’t wier wêze? scil se mei notaris trouwe? Oars moatt’ wy der in skoateltsje foar sjen to striken . . . det it praetsje deabledt. Foar jierren wie ’t al sa’n geteut, do kaem Wychman’s Fokke der mei thús—Piter post hie ’t sei.”“Hwer hast it nou ynienen oer? Dû slachst fen ’t iene yn ’t oar. O ja Hester! Nou, ik ha se frege, eart se mei doomné’s foartgyng . . .”“En hwet sei se?”“Nou dû kenst Hes wol. As dy ’t net sizze wol, dû krijst der neat út. Al setste hjar ’t mes ek op ’e kiel . . . dy’s sa ticht as in pôt.”“Dû koest dochs wol witte, ef ’t sa wie ef net. Jimm’ frouijue binn’ sa snoad as roet yn det stik fen saken.”“As hja ’t my sels net fortelt, ik scil der net fjirder nei pinfiskje. ’t Scoe wêze, as wy der bilang by hiene. Dû kinst it dochs net keare en hwet for libben is ’t der ek allinne yn det greate hûs! Ik bin der altyd sa onwennich as in houn.”“Hiemfêst biste, Janke . . . fierst tofolle. Nou, ’t scil nou wol oars wirde. Ien hâldt foar fêst it paed wol waerm twisken Elle’s en úzes. Us Li hat in set dien—dy stekt Wypkje aerdich de eagen út.”“Wypkje is mefrou,” sei mem spitich. Det koe se lang net fele, det Wypkje, de ginaemd fen hjâr mem, dy-t al sa lang wei wie, in reed efterút kaem by Li, heite hertlapke.“Is ’t hoarntsje kniesd? To fanke, sjoch mar gau wer blier. Wy ha se ommers beide like ljeaf, net?” en hy koe ’t net litte en gien efkes nei hjar ta. Hja like wer sa lyts en sa tear optheden . . . it tróf him súver. Hja wie âld waen yn ’e lêste jiermennich en hjar hier sa wyt. En sa’s de iene reisger syn oanhâld siket oan ’e oare nei in fier lân ta . . . sa diene hja ek. It gyng nou de bidelte tomjitte en ’e iensumheit . . . en de . . . dead . . .Do makke hy rislewaesje om op bêd to gean. De doarren skoatele’r en taestende wei roan hy troch de skûrre, hwer nou alles stil . . . deastil wie, allinne op in dwarsbalke pipen de ratten en ’e âld ûle suchte by ’t ûlboerd.It folk hie noch hwet lyts gûd forgetten op ’t potrak. Mei lange stappen trêdde hy derhinne en sette it yn ’t foarhús del en kuijere do it sânpaedtsje noch efkes lâns nei de wei ta. It wie sa tsjuster noch net, as min koe de ikebeamsstammen sjen en de bisten weidzjen yn ’t lân foardoar. De dauwe stie heech op ’t lân en simmerbleek pinkeagen de stjerren oan ’e loft en in lyts streekje moanne lei as in goudene sichte yn ’t Súd-Easten. It hôf skittere yn ’t tsjuster mei syn blossomsnie bifrachte en as hy tige taharke, hearde hy Jan syn fioele boppe it nachtelik wyngerûs út.Der kamen in pear jongeljue oan. Hja praetten sa súnich, det hy koe gjin wird forstean, mar oan ’t delsetten fen ’e hakken hearde hy se oankommen.Der seach hy ynienen, hwa-t it wierne. Fokke en Tine Fleurin en hja roánen wol sa smûk ticht neist inoar lâns . . .Reinder glimke efkes en krûp hwet forside efter de hege hage fen syn hiem, krekt sa lang, as hja foarby wierne. Do gyng hy yn ’e hûs, hwer ’e feestwille útstoarn wie en it wirk slepte . . .De Hastinger wei makket like grillige bochten as de Hastinger Swâdde. Sims slingert ’r om in âld hûs hinne, den wer troch in elzeboskje en sims den wike de beammen in ein det út tobek en troch in brede gloppe sjocht min de heide lizzen, fier, flak, stemmich yn hjar dageliks brún habyt.Mei in brede swaei as fen in stevige manljuesearm draeit ’r den wer om ’t tsjerkhôf hinne en nimt de guit rjuchtút op ’t Nijlân yn, hwer de beammen spjuchtiger bigjinne to wirden en der mear pit yn ’t gêrs komt, hwer de Hastinger boeren by de miedforhierings hast om fechte.Dy kant út wei kamen dy beide jonge bern en hjar willige foetten folgen de swaeijen fen d’âld wei yn onsteurbere folgsumens. Krekt as roánen hja der biseffeleas hinne en libben net iens mear hjar eigen bistean, mar in oaren-ien, in wûnderhearlik nij libben, hwerby se it âlde ôflei hiene as de kleurige flinter de rûppehúl.“Tine!” sei’r en noch ris wer: “Tine . . .!” en ’e swiete klank fen dy wirden makke him dûzich fen lok.En yn dy iene amerij, dy-t nou folge, wijde de ljeafde him ta dichter. Hy sei wirden, dy-t noch noait yn him opkaem wierne en hja joech him in onbigrinze macht oer ’e tael, om to úterjen, hwer syn hert sa fol fen wie.Deastil bleau ’t om hjar hinne . . . as yn in twadde Parradys wierne se noch ris wer togearre, de earste lokkige minsken mei hjar earste ljeafde.Efkes glied der in ljochtskimer oer ’e heide . . . bleek, fol sidderjende bigearte . . . yn ’e fjirte sloech in hiemdogge oan.Do waerde alles wer stil . . . deastil. De nacht gyng oer it Hastinger heidelân en de stiltme folge him.
De nachtegael song yn Reinder Hoara syn hôf—lûd mei lange úthalen oargeljend . . . in blide sang for it wyfke, det stil siet to brieden en kipich to sjen yn ’t biskûl fen ’t blêdgûd en hy song sa fel, det hy gappe nei de siken en sloech mei de wjukjes.
Efkes sette in skelfînk it tsjin him yn ’e kant en it oarg’ljende fûgellûd waerde noch folder . . . noch inniger . . . Do swijde de skelfink en waeide flodderslûch oer ’e bloeijende appelbeammen det ek oer nei ’t hôf . . .
Ien amerijke wie ’t deastil . . . en wer bigoan de nachtegael to sjongen mei ’t kopke nei ’t Easten út. De dage gyng oer ’e loft . . . en yn brede donzige streken weagen en widzen de nachtnevels as sulverside oer ’t bidauwe lân. Der ynienen! hja spjalten fenien en in flauwe roazegloed trille oer ’e bleke loft . . . efkes mar . . . as in sike, weigliden yn oneinigheden.
Noch ris . . . noch ris wer . . . mei bleekblau en fleiskleuren en hiel fyn read fen in roas yn ’t útkommen, mei al de godlike kleuren fen ’e gloedsgamma yn hjar alderfriste berte en skittering.
De loft trille nou fen kleuren en boun hjar flechtige wolkens yn ’t Easten mei sulveren snoeren en sette se as swierhelmde wachters by de poarte fen ’t ljocht, det sidderjende fen lok de nachtwynsels ôfwoelle en yn heal wache eachskittering syn bane rûm seach om to gean . . .
Der fleach mei poarpergefonk de poarte op! de wolkens dûkten hjar for de goudene sinnewein, fluchten as wite kobben fier oan ’e blauwe loft, dy-t wûnderlik skittere . . . de sinnebreid kaem yn al de moaijens fen hjar reine moarnsjeugd! . . .
. . . Krekt as lei der nou in nije wrâld, dy hjar earste dei kommen seach yn hearlikheit.
De brúne heide waerde wekker. It djiert, det by hjar hearde, det der winters syn hoalen groef en simmers op lichte soalen op roaf útgyng, socht nou mei slûpende windingen syn forskûl wer op, it bloed en ’e hinnefear fen syn nachtgenieting noch om ’e bek en yn syn wrede kloeren noch it neipriûwen, de pimperjende wille fen in lêste feninige hoannepik, fen ’e lêste wjukslach fen in hearlik jong hinnepykje.
Yn in hege spjirrebeam seach in ûlekoffe syn nachtkammeraet slûpen . . . Hja bigyngen diselde paden troch ’t dauwewiete lân, hja koene inoar en ien tiid fen kommen en gean wie hjarres en derom loek de ûle syn fearrepels tichter om him hinne en knypte syn skerpe roune eagen ticht foar de Dei, dy-t hy net koe en dy ’t hy dochs alle moarnen fen sa tichteby seach. Syn dei wie om . . . dy-t de minsken nacht hjitten . . .
Al ’t fûgelgûd floddere nou oer ’e heide nei de heidepoel, dy der as in klear blau each mei de sinne en ’e loft lei to pinkeagjen en der gyng ’t oan wei. Det baeide syn fearkes—det focht . . . det song en forkrûp yn ’t heidekrûd en siet inoar efternei yn ’e loft—sims hiel fier as twa stipkes en saeide den wer del yn in lyts heidebeamke en sei inoar hiel hwet . . . de fjouwer lytse foetsjes op ien twiichje en ’e fearkekrâns op ’t kopke heech as in útsteand waeierke . . .
En de rûpen, dy-t der oan ’e spinrêgen omslingeren, wiet fen dauwe, fet fen simmersprútsjes . . . det waerde hjar moarnsmiel . . .
En do songene hja—hiel it lytse doldryste gekjeijende fûgelboun, de heiderobyntsjes en ’e skelfinkjes en ’e hôfsjongers, krekt sa lang, det der as in great skaed in minske oprizen kaem yn ’e heide. In minske mei de lod op ’t skouder, dy-t nei syn wirk gyng.
De dei wie bigoan . . .
De maitiid joech him syn wijing en de fûgels forwolkommen him yn dy greate timpel mei syn soudering fen blau en syn sinne as in wûnderlampe en dy-t syn gerjuchtigheit sa wiid útfiemet as de ierde great is . . .
By Reinder Hoara’s waerde hiel stil de foardoar opdien en twa hazzenútbrúne heldere eagen loerden om ’t hoekje en seagen yn ’t waer. In swel fleach heech boppe hjar yn ’e loft, hja seach him as in stjerke forsjitten . . . rûfty! . . . wei wie ’r. De houtdouwen yn ’e linebeam rôpen hjar wémoedich roekoe-koe-koe-koé en in hiele swarm protters stoude út ’e izejanebeam foardoar. Dy skittere wol sa wyt, hwent de sinne skynde der op, fel efter de skûrre wei. It wie moai waer.
“Trouwerswaer!” flústere in mûltsje heal-lûd, do flapte de doar ticht en Lys hjar toffeltsjes klipklapten wer oer ’e foarhússtiennen.
It wie noch stil . . . de iere moarn for de boer wie bûtedoar noch net iens bigoan. As wie ’t hjir alle dagen Snein, sa’n frede lei’r oer it hege boerehiem, det as in tichtbigroeid eilân út in Oceaen fen dauwe weitynde, swier fen sulveren dauweslingers oan syn tokken, oan syn gêrsen. En dochs, ’t wie krekt, as hearde min ’t sykheljen fen ’t oars sa beuzige libben binnedoar nou noch boppe de stiltme út, it beuzige libben, det nou mei lang-útrekte lidden en útsprate hânnen slepte en út ’e greate gielgoede fen ’e sliep syn nije kreften sochte . . .
d’Ald sifertse kat wie nou de earste, dy-t him de sliep út d’eagen wreau. Hy slûpte troch ’t kattegat yn ’e skûrredoar en gyng op ’e efterhûsstriette sitten yn ’e sinne en slikkepoate him flitich en striek de snoarren op. Do gyng hy sitten to spinnen op ’e stirt fen ’e wringe by de jister, der de bisten as frjemde greate wezens yn ’e dauwe omwaren en hjar njonkenlytsen mei skerp-ofteikene linen losmakken fen ’e onwezentlike dauwewrâld om hjar hinne. Hy knypeage in setsje tsjin ’e sinne en do bigoan hy syn neils to skerpjen op ’t âld hout en ynienen—der rollebolle hy fen ’e dam ôf yn ’t wiete gêrs. Mei in hege rêch kroaske hy nei de efterhússtriette en gnyske lui tsjin ’e swellen, dy-t him foarbysnûrren.
Der fleach de doar op . . . it wirksume boerelibben forspraette him as in swarm bijen oer ’t hoarnleger. De faem en ’e feint kamen der sjongende wei út mei de jernamers oan ’t jok en de skiepmelkersjonge pandere hjar efternei, noch heal yn slieppe-sûs. De greatfeint boun de beide fossen oan ’e ringen yn ’e efterhûsmûrre en bigoan to fluitsjen en to hynsterossen. De swellen seagen de baen rûm en snûrren troch de skûrre en sieten op it skouder fen ’t skermmantsje efterhûs, det piipjend bigoan to draeijen op ’e moarnskoelte. De sinne tsjoende mei ljocht en skaed yn ’e skûrre om en sûge mei stadige swolgen it tsjuster op. De keallen boarten yn ’t heafek en sprongene yn ’t waerme strie om . . . d’âld klok mei de pykjes kuiere op ’e sinne yn nei de efterhússtriette ta en kokke-lokke memmich en soargsum foar hjar lytse wyt-weitene skare út.
De boer kaem yn ’e himdrok bûtedoar, de wiete streken fen ’t pompswetter noch yn ’t bleekblonde hier en in âld drillen broek mei kniblapen om ’e fearige skonken.
“Moarn boer!” sei de greatfeint. “Dit wirdt in moaije dei! Hear dy geal ris sjongen yn ’t hôf en de dauwe krûpt sa leech oer ’t fjild . . . det meij ’k hiel wol lije.”
“Ik ek,” en mei de hân oer de eagen seach Reinder Hoara yn ’e fierte . . . “Sinneskyn waer . . . sinneskyn libben.”
“Ik hoopje, det it sa wêze meij for de fammen,” wie de feint syn segewinsk. “Ik kin ’t net helpe, mar ’t is krekt, as scill’ se ús hjoed de fleur út ’e hûs stelle.”
“Biloop fen ’e dingen,” sei Reinder, mar de sucht, dy hy op dizze wirden folgje liet, der mirk min ’t wol oan, det de âlder syn bern noch net bêst misse koe.
Twa breiden yn ien hûs . . . simmerbreiden . . . jong, yn ’e folle fleur. ’t Wie krekt, as stie syn lok nou allinne mar sa yn top, om der in greate slach op komme to litten. Hy hie súver tsjin dizze dei oansjoen en nou wie hy der en yn ’e blêkering fen goudene sinneskyn scoene se strakjes oer ’e drompel gean fen ’t gemeintehûs yn ’e Ham . . .
Simmerbreiden . . . simmerlok! En Reinder seach nei ’t âld hûs, det dy greate skat sa lang biharbarge hie, krekt sa lang, det de frjemde mânljue kamen en se opeasken en koartwei seine: “hjir binn’ wy, jow se ús.” Krekt as hiene heit en mem se mar to lien hawn, det hja der âlder rjuchten op hiene. Och, it wie allegear alderbêst, mar as in gjirrigert telde it heitehert dy greate skat noch ris wer fen ’e iene hân yn ’e oare oer en aeide se noch ienris mei de tearste strieling fen syn heiteljeafde en wie noch ris jong mei hjar, dodestiids do-t se mei koarte rokjes yn ’t hôf omdânsen . . . de skoallemûrren de frijheit noch net iens bignibbele hiene . . . och det allegear bilibbe heit noch ris ienris wer . . .
“Heit! ynkomme!” rôp der ien efter út de skûrre wei en út it healtsjuster fen ’e lege fekken kaem in frouljues antlit foar ’t ljocht, it blonde hier as in goudene frissel noch los op ’e rêch.
. . . “Like . . .” sei ’r en as doarst ’r ’t hast net lûd-op sizze, flústere hy derefter oan, “bern . . . myn bern . . .” En efkes stiene se neist inoar, skouder oan skouder en kúrden oer it plakje wrâld, det hja út de skûrredoar wei seagen, it plakje wrâld, det forheard mei heldere eagen syn simmerlok út it Easten wei opkommen seach.
De heide dûkte hjar noch ûnder de felettene moarndize, mar de greiden leine der al bûnt fen blommen foar en de skoenmakkers saeiden der oer hinne, ljochtpylken, fen wûndere simmerboaden útstjûrd en de kleurmingeling fen ’e skitterjende simmerdagen, dy-t noch komme scoene, droegen se as in bûnteagich ûnthjit op hjar triljende wjukjes.—
Hja wierne sa ticht by inoar, det hja fielden elts for oar de klop-tik fen hjar hert. Stil striek hy hjar noch ris oer ’t oerhearrige hier, det mei kroltsjes altyd alwer oan ûnder ’e hierspjelden útringele en hja krûp tsjin him oan. krekt as fielde hja op dit stuit earst foargoed de swierte fen ’e bikende en ûnbikende gefaren, dy-t der nou yn ’e nije wrâld foar hjar leine . . . de ûnbikende, der in frjemdling hjar paedwizer wêze scoe en it lot de regeler fen ’t ein gean.
Sa’s hja der nou neist him stie yn de wûnderljeaflike Junibloei fen it libben, det byld hat Reinder Hoara noait wer forgetten.
Hy draeide syn holle om, as socht ’r noch hwet yn ’e healtsjustere skûrre. “Lit ús yn ’e hûs gean, nei mem . . .” sei ’r en striek mei de hân oer syn wrede wangen, rûch fen stoppelich ros bird.
Sá hat hy him losmakke fen syn skat, de ginaemd fen syn mem, Like Hoara fen Hastings.—
De wiele fen ’t beuzige libben gyng snûrriger mei ’t heger kliûwen fen ’e hjitte sinne, dy-t it dampe moarnslân stoofde mei gleone strielen, rjucht del út ’e helderblauwe loft. Foardoar yn ’t slingertún stiene fen dy âlderwetske blommen to bloeijen, pioenen, constantinopels en wite titelroazen, in hiel bosk yn in hoekje en ’e paedtsjes krinkelen, oanfage en klauwe en omrânne fen sipelgêrs, der omhinne mei ûnforwachte bochten, krekt as folgen hja de wink fen in onsjenbre boartlike hân. Efter de hage lei de Hastinger strietwei yn ’e felle skittering fen sinnegoud en de skelfinken fluiten yn ’t biskûl fen ’e nijreade ikebeamsbledden, dy let-oankommelingen.
Der wie gjin minske to sjen . . . krekt as wie dy wei noch noait bigien . . .
Ynienen fleach der in wolkje stof fen in manshichte oer ’e berm, en op it rjuchtúte ein kaem in tilbury oanjeijen.
Reinders Janke lichte it gerdyn hwet op . . . It skokte hjar troch ’t hert. Dit wie Lise’s en der fen ’e oare kant . . . o headen de staesje fen doomné’s, d’âld portierwein mei de skimmel derfoar. Hja jagen tsjin inoar yn . . . Dy fen ’e tilbury hâldde it hynsder yn . . . en liet doomné’s folk foargean . . . For Wypk, ús âldste, siddere ’t troch memke hert.
“Fanke,” rôp se, “der binn’ se. Bist ré?” Wypkje sels joech it andert. Bidaerd en evenredich as altyd kaem se ta de doar yn, steatlik yn ’e swartsiden troujurk, hwer hjar fynblank kopke ta’n út knoppe as in wyt-wyfke út de swarte Maerte-teigroun en allinne hjar eagen, der lies min de forwachtinge yn fen ’t nije en ûnbikende. Sá scil in reisger útsjen nei it lân fen bilofte, det hy strak ansens sjen scil, s’as ’t him al lang foarstie yn bliid fortroude dreamen.
Janke seach nei hjar mei triennen yn ’e eagen. Hja hearde it knarsen fen ’e tsjellen op ’t stienpún fen ’e reed. Noch ien amerij . . . en it nije libben lei al bislach op ’e bern en bigoan syn wirk fen forfrjemding.
“Mem moat net gûle,” sei Wypkje bidaerd wei, “’t stiet sa mâl dy reade eagen,” en tige precys hekke se de hekken en oezen fen ’e mouwen fêst.
“Ik gûl net, fanke,” en krankyl twong mem hjar triennen tobek. Ho fier stiene se noch fen inoar ôf, dy mem en dy dochter! As yn in forskûl bismoarde Wypkje alles yn hjar sels . . . hja hie oan hjar sels genôch . . . in onpeilbare sé wie se, der gjin minske oait in wynfâld oerhinne gliden sjoen hat, mar derûnder djip op ’e boom der fecht ’r syn eigen stryd út en geit mei syn eigen wille. En gjin minskeëach bispeurt it . . .
Janke hie der noch noait wiis út wirde kend en Johannes likemin. Dy koe ’t ek neat skille. Hoara syn jildpong wie for him gjin riedling mear en dy forswiette in bulte tsjustere dingen en hy seach syn mem ris oan efter yn ’e greate portierwein en gnyske mei in fyn gnyske de Hoara’s út. Tafallich hearde Reinder Hoara, hwet hy him derby ûntfalle liet en dy wirden barnden him yn syn hert. O hwet diene se him sear, dy heit!
“Elle, bist’ der al?” en Lys skeat as in snoek nei foaren en hie de breugeman al by de swartlekkense jasmouwe en loek him gau mei nei ’t simmerkeammerke ta en frege mei in hiele earnst, ef hy it naeimasinetaffeltsje al torjuchte set hie.
Elle foel út ’e saunde himel mei in greate plof op de deagewoane ierde del. “Taffeltsje?” sei ’r, mei al syn prakkesaesje noch by hiele oare dingen, “masinetaffeltsje?” en hy sette de hege hoed efkes ôf en striek it koarte, leech op ’e foarholle ynplante swarte hier hwet op. “Ik ha ’t net iens sjoen, det hiele ding, Li.”
Lys hjar lytse foetsjes trippetrapken ongedúrich op ’e flier en hja stoarre op ’e snútsjes fen hjar lakte learskes mei ’t blonde kopke foardel en ’e greate brúne eagen yn ’t healskaed fen ’e eachslidden, tin as blombledden.
“Dû bist onsteurber, Elle,” sei se mei in read prúl lipke. “It moat mar oergean, det trouwen fen ús,” en hja gyng in stap twa foart, noch wer ris efkes for ’t lêst it jong twinter, det de sylbeage eanget.
Earst sette Elle Mulder de hoed wer ris op, do wiske hy in plúster út ’e eagen, dy-t hy der nou krekt fornaem . . . en do makke ’r him ta man.
Mei in pear stappen wie ’r by hjar en sette se neist him del op in stoel. Syn donkerblauwe eagen skitteren ûnder ’t forwulf fen ’e foarholle en ’e boarstlige swarte eachsbrauwen wei, seldsume strang, hiel syn brúnforbârnd antlit teikene de onrêst fen syn hert, al ho-t hy him der ek tsjin forsette.
“Hark ris, Lys,” sei ’r stoef-wei, “ik sit hjir net for boântsjelap, bigrepen? Hwet miskearret dy? Det fen ’t taffeltsje is mar larie.”
“Larie,” sei Lys him stil nei; de ljeafde krige al wer de oerhân oer hjar lúmichheit, mar dochs skikte se noch fjirder fen him ôf.
“Hjir,” sei Elle Mulder en loek se wer mei in swaei nei him ta, in boskje gûd yn syn greate brede hânnen. Deastil lei se mei de holle tsjin syn skouder oan him oan to sjen. Mâl waerd’ ’r fen ljeafde en nidigens en de geur fen hjar jonkheit fleach him as swiere wyn nei de holle.
“As ’t sa moat, it kin noch út, Lyske,” warskôge ’r, mar om syn mûle siddere de freze. “It kin noch út, bern.”
Lys sei neat.
“Myn goede! doch de mûle dochs iepen! Siz, detst’ my foar dyn eagen net sjen meijst desnoads . . . detst bang bist for my . . . det ik . . . to . . . âld . . . bin.” Fen greate eangstme skeat it him yn ’e kiel . . . o as det ris sa wie . . .! Det jonge bern en hy . . . dy-t nei de fjirtich loek, dy-t de libbenshjerst syn sulvren spinrêch al troch ’t swarte hier skimerjen seach.
“Omt ik dy ljeaf ha . . . det makket . . . bang,” flústere hja biskamsum en krûp tsjin him oan as in fûgeltsje tsjin syn foarse beamskutte. “Bist nou noch lilk, Elle?”
“Lilk!?” sei ’r en syn hân glied mei sêft aeijkjen oer hjar moai hier. “Ik kin net lilk op dy wirde . . . ik kin dy noait wer misse, Li. Bigrypstû det? . . .”
Hy gyng oerein en stie nou lyk foar hjar. Biseach hjar. Hja wie him sa nij, sa frjemd optheden. O det ranke, linige lichemke en it goudene boskje hier en de brúne eagen en ’t heldere, ljeave lûd, koe hy dochs ommers al sont fjouwer jier, selst hjar kuerkes wierne him al sa eigen det en dochs . . . It blossomjende fen al hjar tears, hjar moaijs tróf him ynienen sá, det hy waerde der stil ûnder.
. . .“Pop . . . o myn pop . . .” sei ’r optlêst hiel sêft. Do helle ’r hiel hoeden hjar kopke hwet nei him ta, det it syn skouder rekke.
En joech hjar de lêste breidspea.
Johannes en Wypkje dy hiene sokke freugden en mistribelingen net, det wierne forstânnige bidaerde minsken, dy diene allinne wolbitochte dingen en dy trouden op fêstbipaelde gefoelens en fêstbipaelde oerienkomsten, súver woegen op ’e greate skealjes fen ’t forstân en der it gefoel net mear as in heal lead by ynsmite doarst.
Wypkje hie ’t aerd fen ’e Hoara’s . . . for de poëzij wie ’t libben to koart. Der koe min net oan ta komme, net yn ’t daegliks bidriûw en likemin op ’e heechtiden. En derby . . . hwet bidijde it . . .?!—
It waerde in hiele staesje der fen it stille boerehiem ôf nei de Ham ta. Wychman Hoara yn ’e nije brik, Oebele-om mei d’âld glêzewein, doomné Akkringa syn foermansreau en der in meagere wynhoun foar en Reinder sels mei syn nijkeap, in moai span fossen en de beide pearen jongeljue foarop, elk yn in tilbury, doomné’s Johannes en Wypkje en Elle Mulder mei Lys, hiel smûk ûnder ’e lege kap.
Hjir en der stiene in stik ef hwet minsken by de wei, mar mei ’t Sneonswirk ûntkamen hja de measten. Allinne de skoall’bern, dy wierne fyf, dy raesden hjar de segewinsken al fen fjirrens tomjitte en wachten yn ’t skaed fen ’e tsjerkhôfsbeammen, as se weromkomme scoene en lekkerdingen struije.
En hja kamen werom—de appelige hynsders hiene bûnte blommen op ’e stirt en Elle Mulder syn swipe hiene se mei in gleone read-siden strik opsierd. Dy wie tige gesien yn ’t doarp.
De middei’s waerde it dêrre in hiel gearset by Reinder en dy’s. Der hâldden se fen, by sokke gelegenheden seagen se den net op in goune ef hwet. Der moast noch jierren oer praet wirde en al de geseten ljue waerden bean fensels, Fleurin mei ’t wiif en ’e dochter, notaris en ûntfanger en alle greate boeren, meast allegear ek noch fiere femylje fen ’e Hoara’s.
It hiele hûs wie oeral. Yn ’e greate keamer sieten de jongeljue en ’e neiste femylje en de trouwden, en de efterkeamer—der snûrre it jongfolk hinne, Tine Fleurin en Lys Hoara fen Wychman’s as keninginnen efternei. Fokke wie der ek en de dochters fen Oebele en Bintsje fen Geale en Trine’s, nou optheden de rykste fen Hastings, en hjar neven, de jonges fen Klaes de Groot. Al ’t jongfolk, det mei Wypkje en Lys nei skoalle ta gien hie en mei hjar great waen wie en troch de mesken koe hwet jild en stân oangyng, dy kamen nou noch ris for ’t lêst wer by inoar by de troude kammeraetskes yn ’t âlderlike hûs. Sa’s ’t like, hingen se noch like folle oan inoar, mar sûnder, det hja ’t noch mirken, skouden de frjemde mânljue en ’e frjemde bilangen hjar al twisken dy frjeonskip . . . noch in jier ef hwet en Wypkje en Lys hiene selst de nammen al forgetten fen ’e frjeondinnen fen hjoed.
Doomné Akkringa’s folk hâldde him hwet appart . . . nou-t de bút binnen wie, hiene de jagers lins—it hoechde nou net mear, dy oansjitskens en derby, mei Fleurin-en-dy wie ’t ek net ien lucht. Dy krige fierst to bêste biroppen en det it der altyd sa út ’e brede fjirtsjin gyng, forginden se him ek.
It dûrre al net sa bare lang, do stie de âld foermanswein mei de wynhoun derfoar al wer op ’e wei by ’t steksdoarke.
Reinder’s Janke seach raer op. “Scill’ doomné en dy nou al foart?” sei hja sneu.
“Och ja,” sei mefrou mei in fyn glimke, det doomné mar al to goed bigriep, “de jongeljue moatte ek op ’e trein en den kinne wy se noch krekt hinne bringe.”
Mei greate stappen kaem Reinder Hoara der op ta. Op syn brúnforbarnd antlit lei hwet onwilligs, sûnders, en syn ljochte brúne eagen seagen spûnsk.
“Der is gjin sprake fen,” sei ’r koelwei en seach mefrou ûnforskrokken oan. “Us wein wirdt ynspand en der ride de jongeljue mei nei ’t spoar ta. Dy komme net mei sa’n rattelmansreau troch Nijlân, gjin sprake fen. Myn bern moat it hâlde, sa’s se det wend is.”
“Der ha’ jy gelyk oan,” andere mefrou mei feninige spot. “As jy det den mar folhâlde, Hoara. Somlike minsken ha súnige buijen, de Hoara’s binammen.”
“Det’s better as mei in hopen ljue, der gappet it wider as ’t byt, mefrou,” fjurre dy fen him. “Ik ha myn bern goed útrist . . . as jy det nou ek mar sizze kinne . . .”
“Wy ha him leare litten,” hime hja. “Hwet tink’ jy, det wy it oare ek allegear noch bitelje scoene?”
“Det is bitelle . . .” andere hy koartwei, “syn skilden ek en as se nou werom binne fen hjar reiske . . .”
“Op reis . . . Hja op reis? Ho komm’ jy derby?”
“Hark ris, mefrou,” sei hy wer, “jy tochten miskien, det Johannes hie myn dochter trouwd, om der yn in efterôf doarpke hjar jong iibben to forkniezen. En den minhear sims allinne op reis . . . Mar der stiet neat fen yn myn boekje. Hja is jong en hja scil der wille fen ha ek. Hja kinn’ nei Parys gean . . . ik ha se in pear pompierkes meijown. Der moatt’ hja hjar mar ris útspringe en wille ha. It hat ús noait barre mocht . . . mar hja scil ha, hwet hjar hert bigeart. Derfor is hja de dochter fen in Hoara, dy-t sa súnich binne, sa’s jy my útleine, mefrou.”
Mefrou hie in holle as in koal en ’e naden fen ’e swartsiden japon krêken fen binaudens yn ’t boarst. ’t Minske hie ’t net rûm . . . earst hie me det folk Johannes sa to fiter hawn en praette earst oer “huwelijksfoarwaerden,” do-t de jongeljue de geboadens al hiene en Johannes as fetsoenlik man der him net mear útwine koe, al ho graech hy ek noch wold hie en nou . . .! as hy det fanke ek mar ien strie oerdwers lizze doarst, den kaem Reinder to opsprekken en waerde hy by de tûmme heind. Hwer hie dy jonge him ynjown, dy earme stimper!
“Licht hat Johannes gjin sin oan reisgjen . . . Scoe ’t net better wêze, as hja ’t jild opsparren for ’e kwea dei?” bigoan ’t minske sûrswiet en tocht om al de rekkentsjes fen Johannes noch to Grins, dy-t mei gauwens loslitten wirde scoene yn ’e posterije as hongerige wolven.
“Wel mefrou,” sei ’r wer, “oars wierne jy ek net sa súnich, wol? Tink der om, det myn bern ek net koart hâlden wirdt. Johannes sei, hy wie o sa mâl mei hjar . . . oer ’t jild praette hy net . . . en ik scil him toane, ho goed as ’k him leau. For alle plesier, det hy der mei Wypkje fen nimme wol, lit him hjir komme, yn ús âld brânkast sit noch wol hwet—mar for syn plesier allinne, gjin heale reade sint . . .”
Hwet hja beide op dit stuit tochten, der praetten hja net fen . . . mar mei gleone prippen pinige it syn herte. Sont fen ’e moarn wist Reinder Hoara, hwer syn Wypkje om naem wie en scoe mefrou it witte, det Johannes mei dizze ruilhânnel gjin koarel foardiel bispoan. Al kaem hy nou ek wer om yn ’e skilden, Hoara’s jild scoe ’t gat net wer stopje!
Reinder’s Janke stie earst noch hwet fen fjirrens, mar nou kaem se der ek op ta. Hwet diich Reinder ek sa to skreauwen? ’t wie krekt, as hie hy in snipke yn ’t ear, sa read wie syn holle en sa gril stiene syn eagen!
“Hâld dy dochs stil!” lústere se him yn ’t ear, “elkenien sjocht nei jimm’. Sa tsjin mefrou op to sprekken!”
“Och,” sei mefrou mei in ljeaf glimke, “jou man is hwet heftich. It is ek in hiel ding, det trouwen fen twa dochters op ien dei! Wy scill’ der nou mar net mear oer prate, wol frou Hoara? Hy mient it net sa min,” en mefrou Akkringa swaeide mei in greate swaei nei efterhûs ta mei Janke om de bern foartriden to sjen en wie sa falsk-frjeonlik det. Mar Reinder Hoara en hja, det hat der sont dy dei opsitten.
Noch in minút ef hwet en de goudfossen loeken oan en brochten de jongeljue nei ’t station to Nijlân ta.
“Sjesa, det ha wy wer hawn,” sei Bintsje hjar heit. “Is ’t net krekt, ef de keningin foartrydt? sa’n spul der by en det om sa’n keale doomnéssoan mei in bûs fol skilden. Wy binn’ noch net oan ’e ein . . . wy binn’ noch net oan ’e ein . . . It is noch net iens in foarikkerslingte” en hy ljurke mei lange halen oan ien fen ’e bêste sigaren, dy ’t hjoed mar for ’t krijen wierne.
Hja stiene der foar mei hjar brede rêgen en ’e swiere swartlekkense jassen oan en seagen yn ’t skaed fen ’e reedsbeammen de wein efternei, Bintsje hjar heit mei hwette as ôfginst.
“Scil ’k dy ris hwet sizze?” andere de oare en wiisde mei in breed gebaer oer ’t hûs en ’e finnen fen Reinder: “As det mines wie en dy Akkringa kaem om myn bern, den sei ’k, ik moat my der earst noch ris oer bitinke. Wy moatte de pongen ris hifkje, jongkje.”
“Min seit . . .” flústere Bintsje hjar heit, greate Japik fen ’e Sassepôle.
“Nou, hwet den?”
“Det it hjir ek al net sa folle mear is, as ’t liket.”
“Ea kom! Det wit ik wol better. Dy ha hwet efter ’t linnen, det siz ik dy. Ik woe noch wol ruilje.”
“Dû . . .!?”
“Ja ik.”
“It mear rekket noait fol, Hindrik.”
“Bisit is swiet,” sei dy mei in knypeachje. “Sjoch der mar ris.”
Elle en Lys stiene yn ’e goudene sinneskyn foar de dam en seagen oer ’t fjild, det yn fonkeljende simmerweelde foar hjar lei, krekt sa ’s it libben foar hjar útsjend each. Sa stiene se der in hiel set—do waerden hjar eagen lutsen nei in wûndre seilstien—nei in trop beammen yn ’e fjirte mei it readgoudene middeiljocht op ’e krúnen.
“Wist, hwet der is, Li?” sei hy en syn blauwe eagen sochten de brúnen neist him. “Wist it?”
“Dyn hûs . . .” andere hja . . . “Uzes, Elle?”
“Ho tinkst der oer, as wy ek ris foart-gyngen? Ik ha neat gjin aerdigheit oan dy feesterij en dû?” en hy krige hjar hantsje beet en aeide it stadich . . . ider kear hinne en wer . . .
De beide âlde mantsjes yn ’t skaed fen ’e elzewâl gizen efkes en panderen do mei stive skonken wer yn ’e hûs.—
Dreamerich liet Lys hjar eagen noch ris oer ’e finne gean, der hjar bernejierren en hjar jong-faem-wêzen sa nau oan forknotte wie as boartersplak en kuijerpaedtsje.
“Ho-t wy hjir oer tsjien jier ris stean scille?” sei hja. “Ho scoe ’k den lykje, Elle?” mei o sa’n gútich glimke.
“Krekt sa as nou,” sei dy en mei strieljende biwûndering biseach hy hjar. “Licht hwet dikker waen en in únderkintsje . . . mar altyd noch myn wyfke . . . myn lytse, ljeave Li.”
“Lit my los,” sei hja. “Elle, der komme minsken oan. Scoene se om ús siikje?”
“Ea ju né. Dû moast mar tinke, hja litte dy nou oan ’t lot oer. Dû hast nou in man . . . dy scil nou wol oppasse, det hy dy net weislipt,” en hy skoude hjar fyn earmke troch sines en mei it greate lok syn ôfspegeling op ’t brúne antlit en de sege fen ’t bisit yn ’e eagen, brocht hy se for ’t lêst yn hjar heitehús as heite-en-memme bern.
Letter scoe se der as syn wiif allinne mar mear komme to gast.—
It wie in wúndre dei—de simmer en de ljeafde hingen yn ’e loft en lieten hearlik-lokjende tinzen yn minskeherten opkomme.
Teantsjende wei slûpte de nije ljeafde fen in nij geslacht om ’e herten hinne en scoe hjar slach slaen as ’t pas joech en de natuer mei al hjar hearlikheden stibeleare se yn hjar foarnimmen.
De lette neimiddeiwyn swile de hjitte geuren fen ’e blommen út it hôf op. It wie der in breidstún fol heimnisse, alhiel wyt . . . sniewyt, as Maertesnie yn stille nachten fallen, as selst de moanne slept.
En de swiere strúsen bûgden nei de groun ta . . . bûgden . . . krekt as biëange it hjar, safolle lok to dragen.
It loek nei fiven, mar ho skeaner as de sinnestrielen op d’âld pleats fen Reinder Hoara foelen, namsto lûdroftiger geide de wille en blydskip boppe alles út. It hik rekke fen ’e dam . . . alhielendal. It jongfolk swurf sjongende wei yn ’t hôf om, de jurken forknûkere en mei opsette wangen en frjemd glinsterjende eagen en de jonge feinten fen Hastings, Fokke Hoara, Ysebrand Fink, de jonges fen ’e Groot en master Geardsma wierne hjar op hakken en teannen nei en maljagen en diene in steil wird, sa steil, det se stiene der sels forsteld fen.
Yn in hiele rige slingeren de fammen foar hjar út, lang en licht mei hege opstap yn ’e lange rokken. Det narre en pleage inoar, it hûndert út, krekt as hie de wille fen hjoed hjar tongen losmakke. Fokke Hoara allinne stie der stil by en hie syn eagen net fen Tine ôf.
Ho moai like se nou wer yn dy blauwe jurk! De kleur fen hjar eagen, tocht hy optslach, né! se wierne noch folle moaijer! sa helder, sa klear as kristaltsjes! Nou stie se al wer mei Ysebrand Fink to praten. Dy stoatskaver! dy luiwammes, dy-t it boerkjen hjir leare moast to Hastings, omt ’r to dom wie for stedint. Hwet hoechde hy aloan en alwei mei hjar to praten!
“Tine!” rôp hy ynienen yn syn forkroppe lilkens wei. Det in oar ek eagen op hjar smite doarst, stiek him.
Hja kearde hjar om en seach him oan mei hjar sêfte eagen.
“Giest’ mei?” rôp hy wer en kaem op hjar ta.
“Ik stien hjir goed,” sei hja pleagjende werom en gyng in stap twa tobek, det hja lyk neist dy lytse permantige Ysebrand mei syn ljocht snoarke kaem to stean.
Det stiek Fokke noch folle mear. De greatskens fen ’e Hoara’s oppeneare him . . . it rjucht, det hja mienden to habben op ’e forfulling fen al hjar winsken.
Mei de holle stiif yn ’e nekke en in slach yn ’e rêch draeide hy him om en gyng yn ’e hûs.
En op det stuit bigriep hy ynienen de swiettens fen it bisit. En do ek ynienen kruiden de swierrichheden oan syn heldere lokshimel op as swiere tongerkoppen op in simmerdei. Swierrichheden, der hy noait net iens om tocht hie yn syn jongfeinte-oermoed. Mar alle bisit bringt syn eigen bigearten mei en syn eigen lêsten. Det bigoan hy nou ek to biseffen en hy prakkeseare der sa bot oer, det hy waerde der stoef ûnder en noartel en ûnbrûksum en stúme de hiele joun.
In machtige ôfginst pakte him. Elts wird, det Tine mar tsjin dy feint sizze scoe ef koe, det diich him al sear en as hy der mar om tochte, det Ysebrand Hastinger skoall’feest mei hjar hâlde scoe miskien, makke hy him nou al kûgels. Fensels, it paste krekt, dy twa, hy sa’n stedsminhear en hja sa’n lichtfirdich jifferke, fierst to moai for ’t boerewirk. O hwet pakte de ellinde him nou ynienen! Bergen fen biswieren en ûnbikende wrâlden fen loksillichheden lieten him libbensskaed en libbenslok sjen en hy stie der midden yn en doarst him net roere, gjin kant út . . .!
De ljeafde bigoan hjar wirk yn det jonge hert en dreau him as yn in brûzjende wieling foart nei it doel, der hja him ha woe. For in goed jier hie hy der net iens om tocht, ho-t it wêze scoe as Tine syn wiif ris waerde, nou riisde hjar byld as in ljochtskimer fen ’e blide jeugd op yn alle hoeken en hernen fen syn âlderlik hûs, krekt as ware hjar wezen der al om, foar ’t hja der sels noch wie yn in wûnderbaerlike foartsjirmerij fen syn forljeafde eagen.
Sa stie hy der yn syn mimerij fortiisd by hûs to sjen en to stoarjen en Tine formakke hjar mei Ysebrand Fink en Mame de Groot en wie fol skelmerij en jongfammige kwierens en kekenheit, dy paste by hjar healslachtige jierren, heal knop, heal blom mei de persikgloed fen hjar sauntsjin jier op ’e mûtele wangen en ’e moarnsfrissens fen ’e greate libbensdei op ’e lippen, dy-t hird-read, sprieken yn ’t bleke antlit as in fjûrreade roas yn ’t tún.
Hwet wûnder, det Fokke net de ienichste wie, dy-t it sin op hjar foel. Det it skaei fen Fleurin en Clare net yn ’t lilk opgroeije scoe, wie to foarsjen . . . de natuer hie heit en mem it moaijste ôftroaid en sierde der it nije geslacht mei op. De âldste hie in bulte fen Clare . . . memme moai hier en lea en fen wezen like hja hjar ek krekt, mar de beide jonges, det wie sa goed net bislein, det wierne fen dy meagere, heech-opskettene slingerielen—wakkere wiis op hjar sels.
Tine . . .! Heit en mem seagen der heech by op en roanen o sa fier mei hjar wei. Tine wie de ljeafling . . . de pop en greatske dreamen waerden der dreamd yn ’e stille greate keamers fen ’e posterije mei it brúngouden ljocht fen ’e greate boekebeammen, det skean ta ’t finster yn foel, as ienichst selskip!
En om Fokke Hoara . . . der tochten hja net om. En Tine, och! hja wist net iens, fen ho’n hope en wûnder forlangst in manljueshert net slingere wirdt, as hy nei oarremans bern om bigjint to sjen! Hja kwinkeleare as in fûgeltsje troch ’t hûs en ’t hiele libben like hjar ta, mar ien greate roazetún to wêzen en mei in poarte der yn en as hja dy mar iepen diich, den stie ’t lok al for hjar ré!
Earme lytse Tine Fleurin, ho bikaeid bistû útkaem! ho ha dyn longerjende kleare eagen yn ’e fjirte kúrd, hwer it lok noait weikaem is for dy en o! ho tichteby hiest it fine kind, deun by de doar! Mar nou! hiel stil yn dyn herte bigjinst der ek al om to tinken, honear dyn eigen troudei ris komme scil en mei hwa det den! En al de jonge feintsjes, dyst kinste, stappe yn in lange rige dyn bigearige eachjes foarby en dyn ûnskild omhinget se mei in gloarje, dy-t se noait net bisitte scille en dicht se deugden ta, der hja hjar noait op foarstean litte kinne, omt hja se net ha.
It dreamet swiet, lytse Tine, as de sinne fen ’t earste moarnsskoft de dagen bipoarpert. En dû hoechst dyn sweltsjeblauwe eagen ek net foardel to slaen . . . der binne in bulte, dy-t de sillichheden fen dyn sauntsjin jier ek preauwn ha, syn idealen, de hearlikheit fen syn biblossomme jeugd!—
Ho lang Fokke der stien hie to sjen, wist ’r sels net, it like him ta, in hiel skoft en dochs wie ’t gjin fiif minúten lyn, det ’r Tine de rêch takeard hie, mar yn det setsje naem syn libben in kear.
Stadich gyng hy as de lêste yn ’e keamer en kaem Tine de hiele joun net byneist, mar hâldde se yn ’t fesier mei eagen, opskerpe fen jeloerskens.—
Elle en Lys wierne al lang stil weiwaen út it omsittend laech, dy hiene hjar eigen hûs opsocht, hwer Foeck hjar as in soargjende âlde mem forwolkomme yn ’e moaijste keamer mei sûkela en in greate oranjekoek, dy-t hast de heale tafel bisloech.
En do-t de jongeljue goed en wol oan ’t miel sieten, lei hja de kaeijen foar de jonge frou del en waerde stil wei . . .
Mei lange stappen sette hja nou ek op Reinder Hoara’s ta, om de ljue noch efkes to lokwinskjen. De measten fen ’e âlderein kamen hjar al yn ’e mjitte, útfeestfierd en bliid, det hja de deise klean mar wer oandwaen koene.
Jan spylman mei syn jonges siet al by de ikebeam yn ’t skaed to rêsten, syn âld sulveren heloazje hinge him ta ’t fesjebûs út en der seach hy al gedúrich op, sa graech woe hy, det it acht ûre wie. Den koe hy hinnegean to spyljen op ’e boppeseal fen Swart, dy-t Reinder Hoara ôfhierd hie for ’t jongfolk, om der noch in neipretsje to hâlden.
“Joun Jan,” sei Foeck en bleau efkes by him stean to útpûsten mei de hânnen yn ’e siden.
“Dien wirk krige?” sei dy werom. “Waerdst’ to âld, Foeck?”
“Ea ju ja, it like de boer better ta, ik moast mar rintenierje.”
“Nou! nou!” kloárke Jan hjar fyntsjes út. “Dû en rintenierje . . .?!”
“Dy-t breed hat, lit ’t breed hingje,” sei Foeck mei wirdichheit. “Seis goune wyks, frij brand en ierdappels . . . ik kin ’t wol ôf, as ’k it net minder krij.”
“Elle Mulders folk hat altyd rejael west. Der is wol by to forkearen,” sei Jan, dy-t it wetter om ’e tosken roan fen dy seis goune wyks en dy flutsjes ta.
“’t Wie krekt, as ik op side foel, do-t hy my det ûnthjitte,” sei ’t âld minske en hjar lûd trille in bytsje. “Ik sei: boer, sei’k, det jy my net neaken en bleat oan ’e dyk sette scoene . . . nou, det wist ik wol, mar sa . . . en do sei hy: tochten jy Foeck, det jy for jou brea sitte scoene to spinnen? en do ha ik him mar ris tige yn ’e hânnen knypt . . . Prate koe ’k net mear.”
Jan dy nikte. “Nou, hy krijt ek in goed wiif, net?”
“In bêsten ien! Det is gjin miskeap.”
“Better as dy oare . .
“Wypk? det skytfenyn? Skande, det ’k my sa’n wird ûntfalle lit! Ik woe net graech, det de boer him sa ’n ien yn ’e hûs helle hie mei hjar útknypt gesicht. Dy moat mar yn ’e posterij . . . den kin de gemeinte hjar as wriûwpeal brûke, dy rosse de ynfierenheit der wol ôf.”
“Dû meijst Wypk ek al net lije?”
“Hastû wol ris ien heard, dy-t hjar wol lije mocht?” frege Foeck werom en do ynienen, as skamme se hjar oer hjar eigen rabberij: “Dû draechst it Reinder net oan, wol Jan?”
“Wel ju né,” andere dy. “Gien dû der mar gerêst hinne om in swiet sûpke—ik doch in dûbbeld slot op ’e mûle,” en hy gyng oerein en fluite syn jonges en pandere mei fioele en fluite en triängel nei de harbarge.—
It wie acht ûre waen.
De simmerige dei joech him del. De greate kleurige blommeëagen gyngen ticht en de warrige fûgels fâlden de wjukjes gear en foelen sittende wei yn ’e sliep. Oer ’t Jifferspoeltsje sweven bûnte flinterkes en michjes noch yn boartlike dâns en it gouden jounrea wjerspegele him yn ’t wetter mei frjemd moaije wjerskyn . . . roerleaze moai. Inkele wite wolkjes glieden noch de loft lâns, stil en fredich, heech boppe it lytse minskene bidriûw . . .
Op ’e hege kampen om ’t Jifferspoeltsje hinne skeat de rogge yn ’e ier . . . groeide en bloeide de nije simmerfrucht, noch lau fen ’e bârnende sinnegloed fen hjoed oerdei en in inkele lette fûgel fleach der oerhinne, mar efkes de wjukken útslaend yn loaije jounsflecht oer ’e sêftsûzjende ieren, dy-t noch net stil wirde koene, al slepte de jounwyn ek.
As in warrige reizgester hie de sinne hjar ommegong folbrocht . . . leech yn ’t Westen waerde hja wei en bidiek it bideste antlit mei tinne wolkens, dy-t as flokken séskûm opplûmken efter de beamwâllen fen ’e lânnen.
Reinder Hoara, seach it út ’e foarkeamersfinsters wei. De sinne hie de troudei fen syn bern bigroete, nou seine hja se mei hjar lêste poarperstrielen. Gjin drip rein wie der fallen . . . it ûnthjitte dos in lokkich libben.
“Ik bin ynein. Janke,” sei hy, “scill’ wy strak ansens mar op ’e koai?”
“Mar it neipretsje, moast der net by wêze?” sei dy.
“Ik ha al ’t Hastinger jongfolk forsocht,” sei hy werom. “Ik leau, al kom ’k sels net, hja scill’ my net misse en ik ha ’t skjin wei. Myn holle dy slacht as in klok en myn skonken, nou der hingje stikken lead oan.”
“De wyn is dy nei de holle gien. To Reinder, yt noch hwet. In stikje sûkerbôle ef in frânsebroadtsje mei gelei.”
“Jow my ljeaver in pikelhearrich. Ik bin al dy swietekou wars.” Alles stie hinter troch twinter en by in hoeke fen ’e greate tafel, biladen mei allerhânne soarten fen itensspullen, sieten de beide âldeljue as twa forbjustere fûgeltsjes en de onhúslikens fen it útstoarne hûs, der de lêste gasten nou al lang foartgien wierne en ’e frjemde stiltme nei it feestgewoel, bidrukte hjar herten. Hja misten de bern . . . it wie sa frjemd nou, togearre wer by inoar to sitten nei al dy rûzje en onbistindigens fen ’e lêste wyk mennich. Elk for oar fielde him iensum en bidrukt . . . mar hja hâldden hjar great for inoar.
Janke hjar hânnen tipelen noch hwet mei it mes om, iten mocht hja net mear. Krekt as siet der hjar in stik yn ’e kiel en der weislokke woe ek net. Reinder siet neist hjar, lytse reade plakjes fen yneinens barnden him op ’e wangen en hy hie de jas útsmiten en siet der nou foar yn ’t stiifstisele ingelshimd, de brede rêch tsjin ’t bekling fen ’e stoel oan.
“Nou kinn’ wy wer fen foaren oan bigjinne,” sei hy ynienen yn ’e prakkesaesje wei. “Wy binne wer togearre, Janke.”
“Sa’s foar fjouwer en tweintich jier,” sei dy derop. Hja mirken it nou—hja hiene beide itselde tocht, om it stik libben, det hja bilibbe hiene en det hjoed mei it trouwen fen ’e bern ôfslúten wie as in haedstik út in boek.
“Wist’ noch wol, ho-t wy hjir do ek sa sieten, dû hjir en ik der?” en Reinder wiisde efkes nei de hirdsherne, hwer de greate kjessenstoel noch stie for mefrou Akkringa . . . “Is ’t net krekt, as wie ’t jister?”
“It libben giet hird foarby . . .” andere hja mei in sucht en oer hjar goedlike blauwe eagen kaem in flues. “Eart wy der om tinke, binn’ wy âld, Reinder . . . den kinn’ se ús op ’t hege hôf bringe.”
“Ea ju mei dyn swiersettigheit!” lake dy. “Der moat mar ris in lytse Janke om dy hinne wjukkelje, den praetst wol oars . . . Nou, en hast Hester hjoed ek ris geweken naem? Hwet sei se? Scoe ’t wier wêze? scil se mei notaris trouwe? Oars moatt’ wy der in skoateltsje foar sjen to striken . . . det it praetsje deabledt. Foar jierren wie ’t al sa’n geteut, do kaem Wychman’s Fokke der mei thús—Piter post hie ’t sei.”
“Hwer hast it nou ynienen oer? Dû slachst fen ’t iene yn ’t oar. O ja Hester! Nou, ik ha se frege, eart se mei doomné’s foartgyng . . .”
“En hwet sei se?”
“Nou dû kenst Hes wol. As dy ’t net sizze wol, dû krijst der neat út. Al setste hjar ’t mes ek op ’e kiel . . . dy’s sa ticht as in pôt.”
“Dû koest dochs wol witte, ef ’t sa wie ef net. Jimm’ frouijue binn’ sa snoad as roet yn det stik fen saken.”
“As hja ’t my sels net fortelt, ik scil der net fjirder nei pinfiskje. ’t Scoe wêze, as wy der bilang by hiene. Dû kinst it dochs net keare en hwet for libben is ’t der ek allinne yn det greate hûs! Ik bin der altyd sa onwennich as in houn.”
“Hiemfêst biste, Janke . . . fierst tofolle. Nou, ’t scil nou wol oars wirde. Ien hâldt foar fêst it paed wol waerm twisken Elle’s en úzes. Us Li hat in set dien—dy stekt Wypkje aerdich de eagen út.”
“Wypkje is mefrou,” sei mem spitich. Det koe se lang net fele, det Wypkje, de ginaemd fen hjâr mem, dy-t al sa lang wei wie, in reed efterút kaem by Li, heite hertlapke.
“Is ’t hoarntsje kniesd? To fanke, sjoch mar gau wer blier. Wy ha se ommers beide like ljeaf, net?” en hy koe ’t net litte en gien efkes nei hjar ta. Hja like wer sa lyts en sa tear optheden . . . it tróf him súver. Hja wie âld waen yn ’e lêste jiermennich en hjar hier sa wyt. En sa’s de iene reisger syn oanhâld siket oan ’e oare nei in fier lân ta . . . sa diene hja ek. It gyng nou de bidelte tomjitte en ’e iensumheit . . . en de . . . dead . . .
Do makke hy rislewaesje om op bêd to gean. De doarren skoatele’r en taestende wei roan hy troch de skûrre, hwer nou alles stil . . . deastil wie, allinne op in dwarsbalke pipen de ratten en ’e âld ûle suchte by ’t ûlboerd.
It folk hie noch hwet lyts gûd forgetten op ’t potrak. Mei lange stappen trêdde hy derhinne en sette it yn ’t foarhús del en kuijere do it sânpaedtsje noch efkes lâns nei de wei ta. It wie sa tsjuster noch net, as min koe de ikebeamsstammen sjen en de bisten weidzjen yn ’t lân foardoar. De dauwe stie heech op ’t lân en simmerbleek pinkeagen de stjerren oan ’e loft en in lyts streekje moanne lei as in goudene sichte yn ’t Súd-Easten. It hôf skittere yn ’t tsjuster mei syn blossomsnie bifrachte en as hy tige taharke, hearde hy Jan syn fioele boppe it nachtelik wyngerûs út.
Der kamen in pear jongeljue oan. Hja praetten sa súnich, det hy koe gjin wird forstean, mar oan ’t delsetten fen ’e hakken hearde hy se oankommen.
Der seach hy ynienen, hwa-t it wierne. Fokke en Tine Fleurin en hja roánen wol sa smûk ticht neist inoar lâns . . .
Reinder glimke efkes en krûp hwet forside efter de hege hage fen syn hiem, krekt sa lang, as hja foarby wierne. Do gyng hy yn ’e hûs, hwer ’e feestwille útstoarn wie en it wirk slepte . . .
De Hastinger wei makket like grillige bochten as de Hastinger Swâdde. Sims slingert ’r om in âld hûs hinne, den wer troch in elzeboskje en sims den wike de beammen in ein det út tobek en troch in brede gloppe sjocht min de heide lizzen, fier, flak, stemmich yn hjar dageliks brún habyt.
Mei in brede swaei as fen in stevige manljuesearm draeit ’r den wer om ’t tsjerkhôf hinne en nimt de guit rjuchtút op ’t Nijlân yn, hwer de beammen spjuchtiger bigjinne to wirden en der mear pit yn ’t gêrs komt, hwer de Hastinger boeren by de miedforhierings hast om fechte.
Dy kant út wei kamen dy beide jonge bern en hjar willige foetten folgen de swaeijen fen d’âld wei yn onsteurbere folgsumens. Krekt as roánen hja der biseffeleas hinne en libben net iens mear hjar eigen bistean, mar in oaren-ien, in wûnderhearlik nij libben, hwerby se it âlde ôflei hiene as de kleurige flinter de rûppehúl.
“Tine!” sei’r en noch ris wer: “Tine . . .!” en ’e swiete klank fen dy wirden makke him dûzich fen lok.
En yn dy iene amerij, dy-t nou folge, wijde de ljeafde him ta dichter. Hy sei wirden, dy-t noch noait yn him opkaem wierne en hja joech him in onbigrinze macht oer ’e tael, om to úterjen, hwer syn hert sa fol fen wie.
Deastil bleau ’t om hjar hinne . . . as yn in twadde Parradys wierne se noch ris wer togearre, de earste lokkige minsken mei hjar earste ljeafde.
Efkes glied der in ljochtskimer oer ’e heide . . . bleek, fol sidderjende bigearte . . . yn ’e fjirte sloech in hiemdogge oan.
Do waerde alles wer stil . . . deastil. De nacht gyng oer it Hastinger heidelân en de stiltme folge him.