[2]Pres. STEYN is deur ’n beroerte getref, terwyl hy besig was om ’n kongres van die „Oranje-Vrouevereniging” op Bloemfontein toe te spreek. Hy is begrawe aan die voet van die Vrouemonument, wat deur hom tot stand gekom het.
[2]Pres. STEYN is deur ’n beroerte getref, terwyl hy besig was om ’n kongres van die „Oranje-Vrouevereniging” op Bloemfontein toe te spreek. Hy is begrawe aan die voet van die Vrouemonument, wat deur hom tot stand gekom het.
[2]Pres. STEYN is deur ’n beroerte getref, terwyl hy besig was om ’n kongres van die „Oranje-Vrouevereniging” op Bloemfontein toe te spreek. Hy is begrawe aan die voet van die Vrouemonument, wat deur hom tot stand gekom het.
Wees sterk!Daar ’s ’n nasie te lei,daar ’s ’n stryd te stry,daar ’s werk!Daar ’s nie na guns of eer te kyk,daar ’s nie na links of regs te wyk,daar ’s net te swyg en aan te stryk—Komaan!Wees trou!Daar ’s ’n volk te leerom homself te eer,te bou;om God, om God alleen te vrees,aan aard en taal getrou te wees,gesond en waar van hart en gees—Komaan!Wees fierop ’n voorgeslag waardin wil en daadgespier!Hul lewensweg het ons gewysom trou te wees aan waarheids eis.Wie laak mag laak, wie prys mag prys—Komaan!
Dis moeder Makou en haar kleine Piet.As jy nader kom, dat sy dit siet,dan lig sy haar kop en kyk vir jouasof sy vra: „Wat is dit nou?Wil jy Pietjie hê, wil jy Pietjie steel—my liewe klein bolletjie goud-ferweel?”En sy sê met haar omdraai en skuddend haar stert:„Nee, die hele wêreld is Pietjie nie werd!Kom, ons loop.” En hy volg haar in trippeldraf kleinop sy sagte voetjies van geel satyn.As sy waak, sit hy slaap, onbewus van haar angs,of hy trippel rond op ’n goggatjies-vangs,pik mis en te laat na ’n motjie wat vlug,en struikel onhandig en val op sy rug.Die wêreld daarbuite mag staan of mag val,ons erf is, vir Pietjie en Ma, die heelal,want Ma het vir Pietjie en Piet het vir Ma,—daar ’s niks wat hul meer van hul daggie vradan, totdat hul daggie word opgesê,net lief te hê, net lief te hê.
Er is het geklap der zweep, en hetgehuil van het bulderen der raderen.Nah. 3:2.
Hoor hoe sing ek my lied as die osse so staplangs die wyd-ope veld, waar die voorslag-punt klap,waar ’n wonder van stilte my alkant omsweefas ek rustloos-alleen langs my grootpad bly streef;ja daar vér in die veld, dáár word ek gehoor,waar g’n straatklank my klinkende stem kom verstoor;en ek sing met geweldige kiem my geluidoor die luistrende vlak van die graslaagtes uit.Op my lied was die bruigom so wonderlik trotsas my wiele wegrammel oor kliprug en rots;as die seekoeivel-sweep, wat die rooispan bestryk,in sy hande verrys om na vore te kyk;of straks skielik weer daal, op my welvaart bedag,om die veld te deurdreun met ’n knallende slag,waar die osse van beef en my wiele van raas,wyl die bruigom meteen op die kettingtou blaas.Ons drieklank, verenig in innige band,was die skone gesang in die trekker se land,toe ons saam het getrek, die land in gesig,waar ek, troue gesél, hom sy taak sou verlig.Voor ’n wiel het kon rol in die wêreld nog wild,het my klank die gebrul van die leeue gestild;en ek het al gejubel met vorstelike liedtoe g’n pad was gebaan in die woeste verskiet.Toe g’n huis nog die trekker se kroos kon beskut,was my tent vir die kleintjies ’n veilige hut,wat by nagtelike tog met gewieg en gesushulle sag het laat sluimer in salige rus.Ja ek het met die trekker my singend verbly,of in rampe met klaagtoon sy psalm begely.In die stryd met Dingaan, as sy siel werd geskeur,het my troostende stem weer sy moed opgebeur,en ek het uit die dieptes hom weer uitgevoerna geweste van rus vir die swerwende boer.Maar nou val weer my lot in ’n dag van veel kwaad,want die trekker se seun het sy plaas moet verlaat,en ek, arme, nog lewend, het agtergeblyom weer saam met sy vrou en sy kinders te ly.Maar my stem is nou hees en my klank is verdofna die jare van worstling met sonbrand en stof,en my kranke geluid word weemoedig gesmoordeur ’n nare geklaag uit my tentjie gehoor.Want ek rol, ek en honderde waens met my,na die plek waar die vrouens en kinders gaan ly.
Dat gij niet vergeet de dingen die uwe ogen gezien hebben.Deut. 4:9.
Daar het ’n doringboompievlak by die pad gestaan,waar lange ossespannemet sware vragte gaan.En eendag kom daarlanges’n ossewa verby,wat met sy sware wieledwars-oor die boompie ry.„Jy het mos doringstruikie,my ander dag gekrap;en daarom het my wielejou kroontjie plat getrap.”Die ossewa verdwyn weeragter ’n heuweltop,en langsaam buig die boompiesy stammetjie weer op.Sy skoonheid was geskonde;sy bassies was geskeur;op een plek was die stammetjieso amper middeldeur.Maar tog het daardie boompieweer stadig reggekom,want oor sy wonde druppeldie salf van eie gom.Ook het die loop van jaredie wonde weggewis—net een plek bly ’n teken,wat onuitwisbaar is.Die wonde word gesond weeras jare kom en gaan,maar daardie merk word groteren groei maar aldeur aan.
Hoe rustig stap hy aandie edel jukgediert!hoe waggel hy die kopmet horings swaar gesierden stewig ingestrop!Hoe rustig stap hy aanso sonder tuiggetooi,met matte dowwe plof;sy vel trek plooi op plooirondom die breë skof.So stap hy rustig aanvol kalme majesteiten ongesmukte prag—beeld van stilswyendheidên selfbewuste krag.Steeds stap hy rustig aanmet rustelose drang,by kou en sonnegloed;maar snags versnel sy gangom dagversuim te boet.Nog stap hy rustig aanas dae kommervollaat bleek en krul sy gras;hy skeer die hardste polen suip die modderplas.Stap, stap dan rustig aanen deel die trekkerslot;die skaarste en owervloed,daar in die land, waar Godook is vir osse goed!
Manestraal aan troeb’le trans;rond die vure glimmerglans;kaffers nes in dodedansom die vlamme;windgewiegeld, tak en blaarwenk met spokerig gebaar,skaduwees nes skimme waarom die stamme.Wild gebruis van bometop;dansgedreun en skildgeklop;vuurgeglim van onder-op—hel-tafrele!....Vlammend rys sy speer oplaas!Stiller word die krygsgeraas.Nagwind waai met breed geblaassy bevele:„Hoor die seun van Matchobaan!Ha! die witman kom weer aan!Tweemaal het hy ons verslaan,maar nie weer nie.„Lewend afgeslag is hul,ha! die swarte en witte bul;maar die witte, ha! hy brulnou nie meer nie.„Dans dan by die nuwe maan!Sing die seun van Matchobaan!Slag nou van die voorpoot aan—vette beeste!„Slag die offerbeeste hier;gooi hul in die groot riviermet die pronkkalbasse bier—vir die geeste!„Laat die dokter uit jul dromwys deur wie die onheil komoor die Matabeledom—laat hom braaie.„Vang die slagos uit die trop,lewend vlek sy skouertop,sny dit, ha! in toutjies op;laat dit swaaie„langsaam in die bitter rook,byt ’n stuk af van die strookdrink die bitter asstof ook—en wees manne!„Wag jul more vir die liswat die krag van witman is;laat jul van jul erfenisnie verbanne.„Ons was hier al van begin,en die witman sal nie win;eenmaal gaan sy tyd weer invan verdwyne;„eenmaal dryf ons hul weer weg!Ha! die land word skoon geveg,en die kaffer sal sy regsien verskyne.„Eet en drink nou mond tot mond,dans en spring nou in die rond,tot die maan raak aan die grondmet haar sterre!”* * *So verklink sy oorlogswoord;danse, brulle word gehoord;ja, ’n volle hel-akkoorddreun van verre.
Waar die spruitjie ’n lief geluidjiemurmel langs die groene soom,en besye weggeleie,watertjies in plassies droom—Skep ses handjies van die kantjiesmoddergrondjies, swart en vet;en hul brei die, tot hul klei diebeeld van wa en ossies het.’n Swarte sware kring barbare,toegeskote vlieë snel,kyk nou vrindlik by so’n minliken verteedrend kinderspel.„Moenie breek nie!... Moenie steek nie!Kyk hulle speel nes kaffertjies!”En hy keer hulle, en hy weer hullemet sy bloedbedrupte spies.Hulpontvalle, roep hul alle;dog.... die laer is uitgemoor!En hul kerme om ontfermeword steeds verderweg gehoor.„Hulle lewe.... maar verdrewenoordwaarts!” klink dit agterna.Perderuiters het die buitershaastig agterna geja.„Niks kon vinde!”... Net die windewaai op plekkies droewig rond;en klein beentjies, tussen steentjiesweggebleek, bedek die grond.
[3]By die Liebenbergs-moord is drie Boerekinders deur Moselekatse se kaffers meegevoer. Potgieter het later ’n vergeefse poging gedoen om hulle terug te vind.
[3]By die Liebenbergs-moord is drie Boerekinders deur Moselekatse se kaffers meegevoer. Potgieter het later ’n vergeefse poging gedoen om hulle terug te vind.
[3]By die Liebenbergs-moord is drie Boerekinders deur Moselekatse se kaffers meegevoer. Potgieter het later ’n vergeefse poging gedoen om hulle terug te vind.
Bleek blink die seile vèr teen die hang,swart kom die kaffers met driftige drang,bewend omhoog rys gebed en gesang—o so bang!Donkre gevaartes dondrend temet,blitsende flitse van pyle gewet,borend na bowe die skietgebed:Here red!Hoor die gebruis teen die wawiel aan!Hoor die geklots oor die seile slaan!Sug van vertwyfling die boesem ontgaan:Heer, dis gedaan!* * *Vas lê die roer in die trekker se hand,fluks hou sy vrou aan sy syde stand,weg vlug Kalipi weer na sy land—vêr oor die rand!Swart lê die kaffers: blom van die heir;„Samel by hope die vyand se speer!God het geseen man en geweer!Sink dan terneer!Hom sy die eer!”
[4]In Oktober 1836 het SAREL CILLIERS met 40 man ’n aanval van 5000 Matabeles op die treklaer by Vegkop (Vrystaat) afgeslaan.
[4]In Oktober 1836 het SAREL CILLIERS met 40 man ’n aanval van 5000 Matabeles op die treklaer by Vegkop (Vrystaat) afgeslaan.
[4]In Oktober 1836 het SAREL CILLIERS met 40 man ’n aanval van 5000 Matabeles op die treklaer by Vegkop (Vrystaat) afgeslaan.
In die eensame veldstaan ’n tentjie klein,en daarnaas in die skeemringskuif die ligtende trein;ek sien in die tentjie,deur die ope gordyn,’n tafel met bordjiesen glasies fyn,wat sag in die ligvan ’n kersie skyn;en ek dag: „was ek netin die tentjie klein—ek sou tog, o so gelukkig, syn”.Naas die eensame tentstaan ’n meisie kleinin stomme bewonderingvir die ligtende trein;sy sien my genietmy glansende wynen kostlike maalby elektriese skyn;en ek raai die gedagtevan die meisie klein:„og, was ek maar netin die vrolike trein,ek sou tog, o so gelukkig, syn”.
Ek ken ’n mooi klein sprokiewat so na waarheid klink—dis dat die tortel altydsy water troewel drink.Kom hy by helder plassies,dan sal hy drinkend neigas eers, na sagte roering,die modderwolkies styg.Dáárom sing hy so droewigvan donker voëlleed;dáárom tooi hy hom stemmigmet dowwe verekleed.So is daar sombre sielewaar hy my aan laat dink,wat, soos die tortel, troeweldie lewenswater drink:Vir alle lewensliefheid,vir vreugdesang bevrees,drink hulle geen genoeëns—of dit moet troewel wees!
Dit is nag, stille nag,en ’n moeder hou wag,waar ’n kindjie teer lê te sterf—net ’n flou-floue sugin die ruim-ruime lug,en ’n sieltjie het weggeswerf.En agter die huisvlieg met woeste gedruisdie snorkende spoortrein verby;en die nag die dreunvan sy wilde gesteun,soos hy voort op die ysters gly.O die tedere kragvan ’n kind, wat so sagen so stil weer die wêreld ontstyg;O die moeder alleenin haar bitter geween,as die nag op haar smeekstem swyg!O die woeste geweldvan die trein oor die veld,waar die moeder allenig treur;die hemel en aardweergalm van sy vaart,wat die wêreld in tweë skeur.
Daar ruis ’n lied van lang verlee,en stemme singend kom van ver;en immer ruis my siele meemet stemmelied van lang verlee—uit d’ eeue her.Daar ruis ’n lied van lang verleewanneer die wind so sag verrys;en immer, buigend na benee,die bometop sing klaaglik meeeenselfde wys.Daar ruis ’n lied van lang verleein d’ oseaan se maatgesang;en immer ruis die skulpies meemet d’eeuelied van grote see—diep opgevang.Og, kon ek sing van lang verleegelyk die skulpies so getrou,wat opgegaar, nog kleinlik geedie weerklank van ’n wêreldsee—by d’ oor gehou.Og, kon ek sing van lang verleegelyk die dentak hoog in top,wat daar sy naaldjies klein-verbree,opdat die wind sy oue weekan klaag daarop!O, kom tot my uit lang verlee,sangstemme, kom uit droomgebied,deurruis my siel soos awendbeevan westewind, soos verre seese golwelied!
Die luie stof. Hul het geen voete, wantnet waar ek kom, daar leghul al maar in my weg.Of kom my voet hul te nabydan skuif partynet effentjies op sy.’n Rusbed vind hul oweralom lomerig op neer te val.Grassprietjie is hul nie te smal,wat langs die grootpad staan.Die grootpad weer is nie te breed;kerksolder nie te eensaam, ofdie toringdak te hoog gemeet.Hul lê so rustig op die skoenvan werkman, hard en uit fatsoengetrek al en verslyt—so rustig soosin perlemoer van dames-oor,of op haar blanke hals.Net reëndruppels laat vir hulhaastig op luie rusbed krul,nes wurms langs die grond.Maar as die son se gloed hul vat,lê hul weer reguit engee vir geen wawiel pad.Daar kom hul aan—dieselfde stof!Die lug is vuil, die son is dof.Dit lyk wel wonder-baie ofdie wêreld wil vergaan—so kom hul aan!Soos ’n bende ruiters, stoer en straf;Soos ’n kommande op stywe draf,ry hul verward die grootpad af.Hul trek hom vol, sy lengte langs,versprei omheen wildheid en angsen al na vorentoe.Die vrouens ruk die deur op slot;die manne vlug op hoog gebod,reusbome wals soos skimme ronden wyk, met huise in verbond,na ongewisse newelgrond—en dit is of stof alleen bestaan!Stof en sy agterryer, Wind,wat op sy hakke jaag geswind,hul twee die dryf, van woede blind,stormenderhand,die lug en landskap uit verband!
Goei nawend my sterretjiemet jou vrindelike groet;jou weer te sien skitterdoen my harte so goed!Ek staan net maar opvan my lampe-liggie,en daar kyk ek verrasin jou kindergesiggie.My kleintjies lê binnein hul droompies al:ek was bang dat die rypin hul ogies sou val.Met wangetjies rondlê die slapende bloedjiesglimlaggend te droomvan hul spelegoedjies.En jy speel maar hierbuitein die winternag!En kom my nog teëmet jou olike lag!Jy weet van geen nag,geen koue of vrese,-klein ligtende, laggende,klein hemelse wese!Jy speel in die nagom die aard te verbly;in my donkere berowingkom jy laggend tot my.En is dit my netnou hierbuite te koud,dan vlug ek geswind weer na binne;maar jy bly, ongesien, nog skitter daarboaan die hoë, hemelse tinne!
Ginds op ’n knoppie, wydgeleë,ver van die woelige werf en weë,armoedig lê en skaars beskut,in middagslaap, die oue put.Geen voël laat sy lied daar klinke,geen doringboom sy skadu sinkeop leiklip-brokkies, wat lê braaiin middaggloed se ligte laai.Verwaarlosing se ongenadespreek uit die stukke pale en drade,waarbinne staan ’n slingerwiel:die toegang tot ’n diepe siel;tot swyggeheim wat waterwellestraks aan die velde sal vertelle,as sag ’n windjie hul ontwek,voordat die kuddes bronwaarts trek.Intusse daal van hemeltinne,deur sombre skemering daarbinne,’n langgespanne silwerdraadwat afglans op haar stil gelaat.’n Wyle, en ’t is al verlede—’n klippie duikel na benede...Waar kom die wekkertjie vandaan?...Het d’awendkoeltjie dit gedaan?...’n Wyle, en ’t is al ontroering,en al te wrede rus-ontvoering;want ope slaan die deksel watontsluit geheel haar koele skat.Sy hoor naby en nog van verrehaar skapies dorstig aan kom blerre;sy open mild haar waterflesom al wat bler die dors te les.Dit put maar en sy gee maar immer,dit put maar en sy weier nimmer;gelyk ’n moeder, so opreg,gee sy haar laaste druppel weg!Straks gaan die skapies almal heneen is die putters weer verdwene,en niemand dink dan langer omhaar so vervalle heiligdom.Haar lewe is soos die moederlewe:by ondank immer bly te gewe;maar ’k hoor as hul is heengegaan,diep-onder tap... ’n watertraan!
O, die oggendstond op ’n boereplaas!Daar trek al op die eerste rook.Hul het gistraand die vraag beslis,wie of se beurt dit môre isom ketel te kook.Die môrester het opgegaan;daarbinne roer al een;daarbuite bly die rokie draai,omdat daar nou geen windjie waaideur vroeë môrewêreld heen.Die haan het op sy beul geblaas;hy spring al van sy tak;’n mens sal sê dat hy die baas(so stap hy) is van werf en plaas,en die transport dra in sy sak.Hom volg sy vrind, die kallekoen,’n oue towenaar:hy worstel met sy slange, wathy nukrig teken in die padse stof, met duister vlerkgebaar.Die kraalvee is al moeg gelê;hul rek die stramme lywe uit.Daar kom die kaffer ook al aan,wat koulik oor die douveld gaanen eers die kalwerhok ontsluit.Sy emmer ruis van pure musiek,so vloei dit nou uit volle speen;musiek ook vir die kalfie alshy kort-kort om sy moeder walsop nog onvaste horrelbeen.Maar kyk hoe staan die osse metgroot oë na die hek te tuur,totdat die sware hinderpaalword uit die mikstok uitgehaal,waaraan hul saans hul lywe skuur.Die son gaan op, die vee verdwyn.Net in die onverstoorbre vert’’n osse-span stap voor die ploeg,en agteraan die man wat swoegby ’n rukkerige stert.Die môre smelt weer met die dou,die vrede alleen bly soos dit was.Net ’n hen spring van haar eiers afmet groot geraas, en die brakhond blafvir die enkele kuiergas.
Die nag is heen, die môre is grys:’n plaat van tente en waens wys,waar Perdekraal se steenhoop rysteen hoë hange.Daar staan hul aan die grond gepènd,die geweltjies so mooi orent—die eie maaksels, tent aan tent,in suiwre range.O Trekkersvolk, my hart ontgloei!Ek sien hoe jul die vreemde boeiverbreek het en het uitgebloeitot eie nasie.Nie net ’n eie vaderland,nie net ’n eie vlag geplant,maar alles maak van eie hand—geen imitasie!Hoe lê die tentseil baan aan baan.Hoe wakker bly die nokke staan.Die klappies netjies oopgeslaan—mooi eenheid same.Sy staan daar by die wa se as,die huis van doek, so lossies-vas,skoon nes in môredou gewas—’n blanke dame.Twee witte kappe in die veld:’n wa en tent daarnaas gesteld,tweeheid tot eenheid saamgesmeltin sware stonde.Die wa—’n sterke man is hy;die tent—’n taaie vrou is sy.Jul het die nasie uitgelei,sy boei ontbonde.Lig op haar voet gelyk die ree,en trekkend met die trekker mee,bied sy hom tog ’n vaste steein angs-geweste:as wolkbreuk beuk die witte wand,die sonstrale op die nokke brand,of nagdier sluip oor donker land,’n veil’ge veste.En as sy wa nie verder dring,hoor ek by wind haar fladderingdie lied van boerbeskawing sing,stemmig-tevrede.Dan word haar seile trou bewaar:by feesdag net span sy ’n laer,en straal haar seile dankbaar daar—van groot verlede.
Kom burgers, trek die perde reg;nou vrou en kind goeien-dag geseg.Jongkêrels, los die nôi se hand;en seuns, verlaat jul moeders, wantdaar gaan ’n strydroep deur die land!Gryp nou die teuels by mekaar—die vierkleur is weer in gevaar!Die regterhand gryp die visier,die bors oorkruis ’n bandelier;die spore in die sonskyn blink,stiebeuels teen mekaar weerklink,die ketel aan die saal rinkink.Kom burgers, hou nou by mekaar—die vierkleur is weer in gevaar!Laat aan die trippelaar sy pas,maar hou die vuurge hengste vas.Die agterstes moet ingaloptot midde in die ruitertrop—die ponie en die bossiekop.Kom burgers, ry so by mekaar—die vierkleur is weer in gevaar!Trek burgers, almal nou geteld,al vort maar deur die wye veld;en of jul al omlaag verdwyn,of op die heuwels weer verskyn—wys steeds die volle slingerlyn.Kom burgers, trek so by mekaar—die vierkleur is weer in gevaar!Jaag burgers, jaag oor rant en rots,wanneer jul teen die vyand bots.Ruk in, spring af en pos gevataan die onverwrikb're ryperd-blad.Mik fyn, kyk waar die stoffie spat!Staan burgers, staan dan by mekaar—die vierkleur is weer in gevaar!En moet jul val, val dan met eer,met d’oog die vyand toegekeer!Val op die grense, man en perd,die oue vierkleur is dit werden d’ eerkroon wink al uit die vert’.Val burgers, val dan by mekaar—die vierkleur is weer in gevaar!
Ek sing van die wind wat tekeer gaan;Ek sing van die reën wat daar val;Ek sing van ons vaal ou Karooland;Van blomme wat bloei by die wal;Van water wat bruis oor die klippe;Van duikers wat draf oor die veld;Van voëls wat daar sing in die bossies—Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld!Vir my sing maar liewers van blomme;Van al wat die vlei laat verkleur;Van al wat die sonskyn laat spartel;Van voorjaar en najaar se geur;Vir my sing maar liefs van die water;Van duikers wat draf oor die veld;Van rotse en branders en wolke—Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld!
Viooltjies in die voorhuis,Viooltjies blou en rooi!Viooltjies orals op die veld,En orals, ai, so mooi!Dit is die maand Oktober,die mooiste, mooiste maand:Dan is die dag so helder,so groen is elke aand,So blou en sonder wolkedie hemel heerlik bo,So blomtuin-vol van kleuredie asvaal ou Karoo.Dit is die maand Oktober:die varkblom is in bloei;Oor al die seekoeigateis kafferskuil gegroei;Die koppies, kort geledenog as ’n klip so kaal,Het nou vir welkomsgroetnishul mooiste voorgehaal.Dit is die maand Oktober:die akkerboom is groen;Die bloekoms langs die paaieis almal nuutgeboen;En orals in die tuin rondruik jy sering en roos,Jasmyn en katjiepiering,lemoen en appelkoos.Al was die dag, soos yster,lang in die vuur gesteek,Die varings in die klofiesdeur hitte geel verbleek,Tog as die son daaronderagter die berge gaan,Dan word oor heel die wêrelddie mooiste geur geslaan.Dit is die maand Oktober:die kokewiet is uit;Boomsingertjies en kriekiesdie hoor jy orals fluit;Fiskaal is op die oorlog:daaronder by die sluis,Daar is ’n dor ou doringboomsy spens en sy kombuis.Dit is die maand Oktober:ek dink, die mense vierVir ewig in die hemelOktobermaand soos hier!Wat wens jy meer as blomme,as helder dag en nag?Wat kan jy beter, mooier,of heerliker verwag?Ek is nog in Oktober:my tuin is nog so groen,So wit met al wat mooi is,met bloeisels van lemoen,So pragtig in die môre,so heerlik in die aand!Ek is nog in Oktober,die mooiste, mooiste maand!Wat gee ek om die winter?Wat praat jy nou van Mei?Wat skeel dit as ons laterweer donker dae kry?Ek is nou in Oktober,die mooiste, mooiste maandMet elke dag so helder,so pragtig elke aand!Viooltjies in die voorhuis,Viooltjies blou en rooi!Viooltjies orals op die veld,En orals, ai, so mooi!
As ek vanaand so moedersielAlleen hier by die vuurherd sit,Dan borrel my geheue op,En maak my hart en siel uit lid;Dan dink ek aan die veld, en aanDie doringbome by die krans,Waar koggelmannetjies die sonHou vir ’n maat om mee te dans;En aan die duine, waar die wind’n Wierook na die see toe waai,En aan die dam, waaroor die voëlsSo vrolik in die nessies swaai;En aan die seekoeigate, waarDie kafferskuil en ruigte groei—’n Donker groen die water oor,’n Tuin, wat nooit nie word gesnoei;En aan die koppies, waar die sonOns Afrikaanse klippe soen,En aan ons ou Karoo, so mooiin al sy geil Oktober-groen!In hier—hier waai die wind, en raasDie strate om my; karre dreun,Die trein daarbuite fluit en rook:Dis orals galm, en gons, en steun!Dis alles oud, so aaklig oud,Die wye wêreld om my heen!Ag-honderd jare praat met my—En tog—ek gril en voel alleen!Ons kom van hier; ons wieg was hier,Of verder, in die suiderland—Hier, waar die Watergeuse was,Hier, waar die strate is half strand.Ou Amsterdam, ou Amsterdam,Met al jou pronk, met al jou prag,Met al jou smeerge strate ook,Jy het nog oor my siel gesag!Ek voel, as ek hier moedersielAlleen so by die vuurherd sit,Wat jy nog vir ons nasie is—En kyk, my hart kom weer in lid!Ons nasie? ag, die mense praat:Daar lê iets groots in woorde! WatGee ons die reg om groot te wees,Om saam te loop op so ’n pad?Vir tagtig jare het hul hierGestruikel in die duister rond,Die dyke oopgebreek, die seeGemaak tot bobaas van die grond;Die land gedoop met vuur en bloed,Die klei vir elke huis deurwerkMet trane: so ’n stad sal staanVir ewig—want die klei is sterk.En elke duim van hierdie landIs duur gekoop met suur en smart;En elke morge is betaalMet stukkies van ’n mensehart:Dit gee hul reg om trots te wees,Dit gee hul reg om nou te pronk,Al is dit lang gelede al,Al is die see weer in sy tronk.En ons? ons wil ’n nasie wees!Ook agter ons lê vuur en bloed;Ook ons het vir ons land gestort’n See van trane: ja, dis goed!Maar verder—wat? ’n Nasie wordNie somaar soos die koring groot;Dit moet deur werk, deur vlyt, deur smart,Deur lewe ook word voortgestoot.En as ek by die vuurherd sitEn in die vlamme kyk, dan voelEk in my siel, daar skort nog iets—Nog iets? nog iets?—’n hele boel!Daarbuite spook die wind weer hard;Die vensters skudde: wat ’n nag!Ou Amsterdam, ou Amsterdam,Jy het nog oor my siel gesag!
O, pazienza, pazienza che tanto sostieni!DANTE.
Jou oë is nat met die trane van gister;jou siel is gemartel, deur smarte gepla;Van vrede en pret was jy vroeër ’n verkwister;En nou, wat bly oor van jou rykdomme? Ja,’n Spreekwoord tot steun—daar’s geen trooswoord beslister:„Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!”Hier sit jy te koes teen die wind, wat daar suieYskoud deur die tentseil, geskeur deur die haal—Jou enigste skuil in die nag teen die buie;Die Junielug stort oor die stroom van die Vaal—Jy hoor net die hoes van jou kind en die luieGedrup van die reëndruppeltjies oor die paal.’n Kers, nog maar anderhalf duim, voor hy sterwe,Brand dof in ’n bottel hier vlak naas jou bed.(’n Kafhuis gee makliker rus: op die gerweDaar lê ’n mens sag, en sy slaap is gered!)En hier in die nag laat jou drome jou swerwe’n Aaklige rondte met trane besmet.Hier struikel die kind, wat te vroeg was gebore;Hier sterwe die oumens, te swak vir die stryd;Hier kom ’n gekerm en gekreun in jou ore;Hier tel jy met angs elke tik van die tyd;Want elke sekond van die smart laat sy sporeGedruk op jou hart, deur ’n offer gewyd.En deur elke skeur in die seil kan jy duisterDie wolke bespeur oor die hemel verbrei;Geen ster skyn as gids; na geen stem kan jy luister—(Eentonig die hoes van jou kind aan jou sy!)Wat sag deur die wind in jou ore kom fluister:„Geduld, o geduld, wat so baie kan ly!”Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe?Die smarte, die angs, het so baie gepla!Die yster het gloeiend ’n merk vir die eeueGebrand op ons volk, en die wond is te na,Te ná aan ons hart en te diep in ons lewe—„Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!”
Hulle het jou in England gemaak, seepkissie,Om hier in ons land as ’n doodkis te dien;Hulle het op jou letters geverwe, seepkissie,En ek het jouselwe as doodkis gesien.Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie,Het hier in die kamp met sy sussie gekom—En jy was bestem, soos jy weet, seepkissie,Daar oorkant in England as doodkis vir hom!Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie,Was fluks en gesond, vir sy jare nog groot;Maar hier in die kamp, soos jy weet, seepkissie,Was hy maar drie weke, en toe—was hy dood!Onthou jy vir Jannie? Jy weet, seepkissie,Hy het in sy speletjies met jou gespeel;Die son het sy krulkop geskilder, seepkissie,So blink as sy strale, as goud so geel.Op die Vrydagmôre, onthou jy, kissie,Het Tannie gesê: „Ag, klein Jannie die hoes!”En die Vrydagaand, soos jy weet, seepkissie,Was Jannie se lewe al half verwoes.Hulle het jou op Saterdagmiddag, seepkissie,Gedra na sy tent as ’n doodkis daar!Die wit gesiggie—jy weet, seepkissie,Die handjies gevou en gekruis oormekaar.Hulle het jou in England gemaak, seepkissie,Om hier vir ons kinders as doodkis te dien:Hulle het vir jou lykies gevinde, seepkissie,En ek het jouselwe as doodkis gesien.
Wat is die ding, wat jy daar hou?Wat droom jy oor ’n blikkie, vrou?’n Armsalige ou blikkie?Wat is die ding tog nou vir jou?„Ek wil hom skoonmaak, dat hy blinkSoos silwer in die sonskyn: dink,Die armsalige ou blikkie,Daaruit het Gert en Griet gedrink.„Ek wil hom met die grond hier vul,Hier, waar die suring bloei so gul,Die armsalige ou blikkie:Miskien kan ek my droefnis kul.„Ek wil daarin ’n plantjie plant,Wat groei aan Griet haar graf se kant:Die armsalige ou blikkieWas vasgeklem in Griet haar hand.„As ek so in die sonskyn sit,So blou die hemel bo, so witDie armsalige ou blikkie,Dan droom ek weer oor dat en dit:„Ons konsentrasiekamp is daar;Die oorlog word ek weer gewaar—Ag, armsalige ou blikkie,Waarom het God ons nie gespaar?„Was Gert en Griet nie heel my hart?Die plaas is afgebrand en ’swart—En jy, armsalige ou blikkie,Herinner my nog aan my smart.„Ons kan die plaas weer opbou: ja,Jan het al geld op leen gevra;Maar, armsalige ou blikkie,Kan Gert en Griet my ooit weer pla?„Daar in die konsentrasiekamp,Daar in ons aaklige oorlogsdamp,Ag, armsalige ou blikkie,Daar is hul lewe uitgestamp!”Vergeet wat jy gely het, vrou:Ons is weer vredevrinde nou!Die armsalige ou blikkie,Wat is die ding tog nou vir jou?„Dit laat my dink aan Gert en Griet:Al is dit ’n gebroke riet,die armsalige ou blikkieIs anker teen my sielsverdriet.„Die plantjie, wat hierin sal groei,Sal elke jaar opnuut weer bloei,Ag, armsalige ou blikkie,Al is my trane opgeskroei;„Want ek het nog ’n traan gespaar,Nog ’n paar sugte opgegaar,Om, armsalige ou blikkie,Jou plantjie veilig te bewaar.„As ek vanaand my kers uitblaas,Dan werp die maan ’n silwerwaasOor jou, armsalige ou blikkie,En oor ons afgebrande plaas.„Ek luister; en dit skyn vir my,Klein Gert is weer hier aan my syBy jou, armsalige ou blikkie,Om weer ’n slukkie melk te kry;„En Grietjie staan daar by die deur—Ja, kyk, haar voorskoot is verskeur!Ag, armsalige ou blikkie,Hoe kan ek eensaam wees en treur?„Die dood het albei weggehaal;Ons plaas is afgebrand en vaal;Maar, armsalige ou blikkie,My hart is nog nie net so kaal.„Solang jy op die vensterbankHier by my staan, so skoon en blank,Kan ek, armsalige ou blikkie,Nog stil wees en vir God nog dank,„Dat Hy, toe daardie oorlogsdampMy kinders altwee in die kamp,Ag, armsalige ou blikkie,Die lewe so het uitgestamp—„Nog in my hart het hoop gegee,Dat ek bedaard was in my wee,Ag, armsalige ou blikkie,Te dink, ek sien hul weer, altwee!„Met jou het Griet en Gert gespeel,En ek het nog in jou ’n deel;Ag, armsalige ou blikkie,Laat ek my maar nog iets verbeel!„Verbeelding—dit is alles nou,Wat ek nog het: laat my dit hou!Ag, armsalige ou blikkie,Jy is my anker teen die rou!”
Vanmôre was Japie nog hier:Vanaand is hy dood!Met ’n lag om sy mond het hy bruilof gevierMet ’n klein brokkie Engelse lood.Vanmôre was Japie by my:Vanaand is hy—waar?As ’n mens maar kan weet waar hy eindlik sal bly,Wie het dan vir die toekoms gevaar?Vanmôre was Japie my maat:Vanaand is hy—wat?Sal hy nog met my lag, sal hy nog met my praat,Of my hand in die syne weer vat?Vanmôre was Japie ’n kind:Vanaand is hy volleerd!Ons het baie gestry om die waarheid, ou vrind:Weet jy nou, wie van ons had verkeerd?Vanmôre was Japie—nee God!Hy is nog vir my!Want die dood kan nie skei nie, al is dit ons lotOm alleen op die wêreld te bly.
Daar op die vyeboom sit die vabond,So sedig as ’n predikant;Maar glo tog nie dat hy so vroom is:Nee, regtig nie, hy is astrant!As jy hom aanraak, dan verkleur hy:Geel, rooi, grys, bruin en blou en groen;En sy hele vel blink soos die skulpiesSe binnekant met perlemoen.So teemrig sit hy op sy takkieDie muggies met sy tong te vang,En met sy ronde oë maak hyDie spinnekoppe algar bang.Hy draai sy nek soos ’n toktokkie,Of soos ’n papie uit die klei,En kyk so sedig na die vliegiesAs hy die goed nie beet kan kry.Arrie, ek hou van jou, kleurklasie!Jy gaan jou lewe deur so mooi,Jy steur jou nie aan wat die menseSo praat of skinder en flikflooi.Jy steun op niemand nie, kleurklasie,Net op jou takkie en jou tong:Verkleur maar môre net soos gister,En as jy oud word, bly nog jong!
O vaderland, verlate vaderland;O akkerboom en ranke wit poplierWat my ou plaas versier,Daar deur die voorgeslag geplant,Nou lomm’ryk oor my vaderhuis;Koel skadu-takke oor die sluisWaar na die oes die meulstroom bruis—Vaarwel, o akkerboom en wit poplier,Vaarwel, verlate vaderland!O blomtuin vol met tiemie en blou violet,O vrugboom-oord en stinkhoutpaal-prieel,Waarom die bye speelEn heuning haal en brom uit blote pret;Waar druiwerank geklouter stryk,Tot boontoe teen die gewel reikEn tussen klimop-rose pryk—Vaarwel, o vrugboom-oord en ou prieel,Vaarwel, o tiemie en blou violet.O ouerhuis met kafhok en met kraal,O platklipstoep en grasbegroeide brug,Waar saands die paddas sug,As in die skemerlig vuurvliegies dwaal,En die aandblomme oopgaan en die nagSy sluier werp oor hierdie plaas se prag,En oor die wêreld bo die sterre wag—Vaarwel, o platklipstoep en biesiebrug,Vaarwel, o huis en kraal!Ons gaan die wêreld in’n Nuwe oord te win,’n Nuwe land te kryWaar ons kan lewe vry.Vaarwel, vaarwel, al is geen weersien meer;Vaarwel, en nog ’n keer:Vaarwel! vaarwel! vaarwel!
Waar die koorsboom sy geel aan die wêreld vertoon,O wyd is die vlakte, die vlakte!En geil is die groei van sy katdoring-kroon,Wat groei op die vlakte, die vlakte.Dis wilde boslommer, berank en beboei,Met geilste klimop in geen jare gesnoei,Waaronder die blou apies klouter en knoei,Die volk van die vlakte, die vlakte!Die rooi-geel suurknolle pryk somermaand daar,O mooi is die vlakte, die vlakte!Die trotsige alwyne, deftig geblaar,Wat waak oor die vlakte, die vlakte!Die heuningsoet peuldoring, die varings so slank,Die bontblom wat orals die bosse oorrank,Die moepel waarin die boomsingertjies tjank,Hul waak oor die vlakte, die vlakte!O plat is die pad wat hier slinger en sluip,Dwars deur hierdie vlakte, die vlakte;En sag is die mos wat met reënwater druipHier neer op die vlakte, die vlakte!O pragtig die kleur wat die skemeraand spreiOor bosveld en grasveld, oor bulte en vlei,En pragtig die groen wat die wêreld hier kryBy nag op die vlakte, die vlakte!Die klowe is steil en die berge is hoog,O gee my die vlakte, die vlakte!Al is dit ook winter en alles is droog,En geel op die vlakte, die vlakte.O hier is dit vry en die wêreld is stil,Met nêrens ’n weerklank, met nêrens ’n gril;En weelde van kleure so veel as jy wil,Hier op my ou vlakte, die vlakte!
Die koperkapel kom uit sy gatEn sluip die randjie rond:„Dit het gereën; die veld is natEn nat is die rooi-geel grond”Die meerkat kom en sy ogies blink,En hy staan orent en wag,En die stokou ystervark sê: „Ek dinkDie reën kom weer vannag”Maar die geitjie piep: „Dis glad nie reën,Dis klewerig, swart en rooi;Kom jy sulke reën in jou lewe teenSo glad, so styf, so mooi?”En die wys ou steenuil waag sy woord:„Dis bloed, dis mensebloed.Dis lewensbloed wat ongestoordOns bossiewêreld voed.”
Vorentoe, vorentoe, strand toe, strand toe,Bolemakiesie die branders oor!Vorentoe, vorentoe, land toe, land toe!Amper verdrink, en half versmoor!Die water suis, en gis en bruis,Die weerlig vlam die see,Die lang seebamboes buie en breek,Die wilde branders slaat en steek,Die woeste wind speel mee.Groen, donkergroen soos skemergroenNog voor die sterre blink,Of soos die varkblomloof geboenDeur dou wat dagbreek skink;Blou, donkerblou soos wolke-blouWaarin die donder stoom,Of soos diep water in ’n kloofWaar nag nog altyd droom—So is die see tot aan die lynWaar see en lug kom trou,Hieronder donkerblou en groen,Daarbowe groen en blou.En as die wolke swig, dan breekDie slinger-bliksem los,En see en hemel word ineensIn goud en glans gedos.En oor die kraak van branders knalDie donder oor die seeTot Tafelberg se kranse dreunEn Duiwelskop dreun mee.Die laaste af! Die mense roep„Daar is nog ander daar!”Die water dreig, die skimmel hyg,Wie trots die doodsgevaar?Nie jy wat praat, nie jy wat bid,Nie jy wat staan en bewe!Dis Wolraad weer wat nog ’n keerDie Dood se woeste mag trotseerMet wat hy het -sy lewe.Kom op, ou skimmelhings, kom opNog eenmaal deur die see,Nog een gered, dan kan jy rus—Nog eenmaal deur die see!Die buikgord vaster vasgegesp,Dan weer die branders in,Die skuim en seegras deurgeswemOm vorentoe te win.Die hoë branders deur, ou maat,Swem skip toe, skimmel, swem!Daar in die verte lê die skipWaar die lantern glim.Dis pikswart donker oor die see;Die wind die gaan te keer.’n Bliksemstraal maak silwer-blinkDie bokant—daar ’s hy weer!En dan weer in die donker weg.Ons hou ons asem; agVan hings en ruiter niks te sien,En orals net die nag!Maar weer ’n bliksemstraal se ligWys Wolraad by die skip,Ons hoor sy stem: „Net één maar, één!”Nog voor die lig verglip.’n Sarsie uit die wolke barsEn dreun die wêreld deur,Die weerlig verf die hele baaiMet goud en silwer kleur.’n Tikkie tyd wat ure skyn,Genoeg om te gewaar,Hoe om die held die mense woel,Hoe oor die skip die branders spoel,Hoe nà die doodsgevaar.Maar ag, die dof lanternskynWord deur die see geblus,En skip en skimmelhings verdwynIn duister nag gesus.’n Aaklige tyd voor weer die blitsDie oog ’n kans kan gee,En ag, dan wys dit net die skipEn net die woeste see.Daar is geen spoor van held of hings,Die Dood het weer gewin,En gierig, gulsig oor die strandBruis weer die branders in.
Op my ou ramkietjie,Met nog net een snaar,Speel ek in die maanskyn,Deurmekaar.Ek sing van AdamEn Eva se val,Van die ou Paradys—„Halfpad mal!”So sê die menseWat my hoor speel.As die skemer my wang soenSoos ferweel;As die maan my aanhoor,En die sterre knik,Dan speel ek kordaat voort,In my skik.Wat gee ek om menseWat sê ek ’s mal,As die varings my aanhoorBy die wal?Wat om my vriende—Wat nooit nie verstaan—As die sterre my toeknikEn die maan?Op my ou ramkietjie,Met nog net een snaar,Speel ek in die maanskyn,Deurmekaar.
Mirakelland van oerwoud en vulkaan,Ek groet jou in jou glorie! Elke teugVan die koel suidewind hernu my jeug,En maak my amper kind weer, en verslaan’n Dampwolk van gedagtes en die waan,Dat net maar in die Wes die lewensvreug’n Weerklank vinde, en dat trou en deugAlleen kan bloei in lande, waar die maanOor louter ys en wit kapok sy glansOp wintermôres werp. Ag, ek gewaarMy liefde groei tot byna bo verstand!Ken ek nie meer my eie koppie en krans,My boland-vlak van Beaufort tot die Aar?Leen dan vir my ’n nuwe Vaderland!
Kind van die noorde-wêreld, waar die kouVan winter weerga vinde in ’n volkWat kalm bly as jy kokend is, en flouEn nie jou taal verstaan nie sonder tolk!Die warmer Ooste, waar die son ontstaan,Het jou tot man gemaak, en van jou hartDie ysgekorste kettings afgeslaan,En jou geleer daar lê ook vreug in smart,En in ellende grootsheid! Ek, as eenMet wie die Ooste ook gepraat het, geeHier waar Adinda’s spook by maanlig weenOor Saidjah’s graf in eensaam stille wee,My huldegroet aan jou as blyk daarvan—Apostel, hoëpriester, lyder, Man!
Geil lusern in die laagste landjie,Geil groen blare en blomme blou,Alwyn rooi op die voorste randjie,Rooi soos bloed teen die rotse grou;Somer en son en safier daarbowe,Ruik van die keurbos rondgesprei,Kort klein skaad’wees oor die klowe;Somer en son en safier vir my!Wonder van kleure uitgesprei—Wat is daar meer wat die dood berowe?Somer en son en safier vir my!Hoog oor die water skommel die vinkies,Vol van die vreug van die somerdag;Bly die gekwetter van klein tinktinkies,Blyer die son wat goudgeel lag.Algar wat lewe, algar tevrede,Hoog op die heuwel en laag op die vlei;So was dit gister en so is dit hede,Somer en son en safier vir my!Heer, wat die hemel oor my sprei,Dit is my eerste en laaste bede:Somer en son en safier vir my!Het jy ’n vrind wat jou hand kan vashou?Vrinde vergaan en faal in nood!Het jy ’n vyand, jou grootste las nou?Vyande, vrinde gaan algar dood!Wat ’s dit vir my as die gras vergrys word?Somer aal kom met sy groen daarby.Wat as in winter die water ys word?Somer en son en safier sal bly!Boetie, ek vra jou: wat sê jy?Wat ’s dit vir ons as die gras vergrys word?Somer en son en safier sal bly!Roem van mense, rykdomme, pragte—Alles vergaan soos die mis op die vlei;Sterre wat skiet in pikdonker nagte,Het langer lewe dan roem kan kry.Boetie, as ons nou ’n keus moet waeHier op die wêreld, wat vra jy?Roemryke lewe en lengte van dae?Somer en son en safier vir my!Boetie, as jy nou jou keus kan kry,Wat is die wens wat jou hart sal wae?Somer en son en safier vir my!
Ek lê op my bed, so onrustig—dis middernag lank al verby;en ek hoor hoe die nagtlike koeltedeur eike en denne sig sprei.Dit ruis nes die siltige waters,wat daar skuif oor die sandige strand,gehoor deur die wandelaar van verre,wat seewaarts hom haas oor die land.O nagwind, o nagwind, kom sê my,wat spreek tog jou ruisende lied?Vertel jy ’n tyding van liefde?Bring jy vrede of wee en verdriet?Dit is my of duisende stemmevan mense reeds lang weggekwyn,vermeng met jou ruisende sugtehul eggo van droefheid en pyn.Die voorsang van duisende wesens,nie-gebore, vertolk my jou sug,die lied van hul komende weedomdie dra jy so sag deur die lug.O nagwind, ek hoor maar deurgrond niejou klaende, suisende sang—my harte klop sneller en sneller,my kinderlik harte word bang!
Oor ver, verre lande;oor blou, bloue randesien ek vliesige wolkies verspreid—oor hoog, hoë grondesag gewieg, ongebonde—die lug welf so blou en so wyd.Oor ver, verre lande,oor blou, bloue rande;deur die aandson se strale beskyn,sien ek vry, ongemeteongemerk en vergete,die wolkies so stil-stil verdwyn.Nes die vlugtige beeldevan die sterwend vergeeldewolke, in die lugte verspreid,so sink daar geslagtesoos ’n vlieënde gedagtein die eindlose ruim van die tyd.
Gestil is ons klae,die droewige daevan wanhoop en wee is verby;die blinkende kommeen geurende blommebedek nou die vlakte en vlei.Langs eensame hutteen stofdroë puttewoel nou weer mense en vee;aan damme en kolkehet die loodsware wolkehul stromende gawe gegee.Weer beur uit die grondedie grassies ontbonde,van hul sluimerende broeislaap bevryd,en sprei oor die sande,om kaal-nare rande’n groenende, sagte tapyt.Die kaal afgesnoeideen deur sonbrand verskroeidebossies die spruit alweer mooi,en die saadjies die vul weer,die blaartjies die krul weer,deur die sonlig se strale genooi.Die westewind streel weer,die westewind heel weerdie wond, wat hy ru het geslaan;en sy luggie die swewe,bring lus en bring leweo ver soos die hooglande gaan.In die veekraal se kaalte,langs die voetpad se vaaltewoel die kalwers op huppelende gang;en daar ver uit die vleie,waar die skaaptroppe weie,kom die stygende lammergesang.In hul soekende vrae,in hul angstige klaemeng sig dof die moeder-gekreun;en dit swel tot akkoordein die eensame oorde,wat swaar en stadigies dreun.Hoor die lied van die velde,wat die skape vermelde,as die môreson hulle beskyn!Hoër geswewe,bo rande verhewe,versterwe die sware refrein.My harte juig medeen my dankbare bedeword éen met die skape se lied;en saam klim na boweom die Skepper te lowe,ons lofsang na swaar en verdriet.As die vrolik en blyegansies in ryeso glad oor die watertjies gly,en gesèls so plesierigen snap weer so gierigna kossies, orals gesprei;as die doodsheid verby is,kos volop te kry isen die voëltjies weer lewendig sing;as die vlak in sy weeldesy ryker bedeeldegawe aan wat lewe, kom bring:dan herleef ook my hartedeur geen kwelling, geen smarte,geen donkere beelde gedruk;en vry soos die winde,deur geen bande te binde,styg my siele en droom van geluk.Verby is ons klae,die droewige daevan wanhoop en wee is verdwyn;en ’n luggie die swewe,bring lus en bring leweso ver soos die hoogvelde dein!
Daar onder in my tuintjie,daar staat ’n boompie teer;daaraan sit net één knoppie—één roseknop, nie meer.Elke aand en elke môregaan ek die knoppie kyk;die hoop straal uit sy ogies—hy sal as rosie pryk!Die stormwind is gekome,die takkie afgeskeur,die blaartjies is verlep al—die knoppie geel gekleur!Ek sien so menige knoppiein die wêreldgaarde groei;die hoop straal uit die ogies—maar ag,—geen rosie bloei!
Vlakte aan vlakte, oor heuwels heen,lande vol groen, vol golwende graan!Breed sprei die sonlig sy stralende seënoor swellende saad met beloftes belaan.Aan miljoene, miljoene van buiende blaarhang die windjie se asem in ruisend gesweef...hoor die sug van verlange uit die swellende aar,die stem van die lente wat sê:ek wil leef!Verlange wat groei met die stygende son,verlange om te ryp tot goudgeel prag—so sterk soos die drang van ’n borrelende bron,om te beur uit die aarde na die lig van die dag.Die stem van die wind oor die halmgekoes,halms nog groen van jong geluk—is die siddering van hoop op die somer se oesas die waens sal kraak van die gerwe se druk.So ver as my oog oor die buiende blaarkan wei, staan die grond met groenheid oorlaan;en my siele wieg mee met jul spelend gebaar—o belowende, lewende lande vol graan!
Die see is vol van ewigheid,van golwedeining op en neer—tot wiegelwêrelde uitgespreid,op maat van eindloos kom en keer.Uit watergraftes diep gedolf,rys langvergete mensewee;die winde dra van golf tot golf,van golf tot kus die treursang mee.Die see is vol van klaaggeluid,van stemme wat geen rus kan kry,van siele wat eeu-in eeu-uitin smart-herhaling hooploos ly.Oor waterwydtes om en omtot marmerrand van verre kus—ruis daar van oos tot wes, alom,’n eeuesang van nimmer-rus.Die golwe kom, die golwe keer,in vrolike spel van sonne-lus,in pikswart nag van stormeweer—en sing hul lied van nimmer-rus.Daar ’s ewigheid in seegeluid,in ver gedreun van kus tot kus—waar golwe wieg eeu-in eeu-uitop maat van nimmer-nimmer-rus.
Wat is die slaap ’n wondersoete ding!Sag op haar bloue oë daal die vaak,soos maneskyn diep waterkuile raakom daar te droom in silwer skemering.Vir laas beef oor haar lippe ’n fluistering:„Nag, Pappie.” Ek merk, hoe langsaam hy genaak,wat drome soet tot werklikhede maak....in vaderarme rus my lieweling!Sluit so my oë, God, wanneer vir myU Engel wink ter laaste, lange rusen ek van wilde woeling hier moet skei;dat my dan soete drome huistoe susen sterke Hand deur duisternisse lei....Sluit so my oë, God, as ek gaan rus!
Die reuse-top rys hoog uit bo die wolkeen tronend siet op wasige oorde neer.Daaronder gaap die grondelose kolke,ombruisd met golwe van een lowermeer.Daar skram en skuur die duisend wae-wieleen sukkel knarsend oor die klippe heen,dog liewend wieg ’n duisendtal van siele—hul troue troos by rouklag en geween.En steen op steen skuif klotsend langs die wandeen spring die duiselende steiltes af,om diep en stil in donk’re oewersandehul rus te vinde in ’n eeue-graf.Die eggo’s rommel deur die diepe klowe;die sku’ bewoners van geheime woudverstom en tuur in bewing heen na bowe,besorgd om hulle skoon kasteels behoud.
Koning, O! koning, die witmense stroomin duisende, duisende, duisende aan.Die swierige bos en die tronende boomword gemartel, vermorsel, vermink op hul baan.Hul withuise skommel en rommelend rolen vergruisel die gras tot verstuiwende stof.Die buiende velde van lewe is vol,maar geen stroompie murmel ’n liedjie van lof.Koning, O! koning, Silkaats is verslaan;op sy magtlose ryk rus die doem van die dood.Selfs die olifant buk voor die taaie tiraan.O! koning, ontwaak, daar’s gevaar, daar is nood.Die witmense steier op perde geswind,deur die duikende dal tot die berge hul kam.Geen mag kan weerstaan hulle wrede bewind,geen assegaai staan teen hul kwaaie mabam.[5]Koning, O! koning, die berge die beefen die klowe weerklink met ’n vreemde gesang;die dale die wemel, die velde die leef,en alomme verbrei sig een vreemde gedrang.Ruk aan met die Skilde, die Wildebees-skilde;ruk aan met die fleur van u vegtende mag;ruk aan en stort met ’n woeste, ’n wilde,’n vernielende sprong op die tiraangeslag!