TRIA AKTO(Eleganta antaŭĉambro kun enirejo en la fono. Maldekstre estas pordo al la oficejo de la ĉambelano; pli malantaŭe estas pordo al la sidĉambro. Dekstre estas pordo al la oficejoj de la ferfareja administranto; antaŭe de tiu estas fenestro.)(Torasidas ploranta sur la sofo maldekstre.La ĉambelanoiras impete tien kaj reen.)LA ĈAMBELANOKaj nun ni havas la postludon. Ploron kaj ĝemon —TORAHo, Dio donu ke ni neniam estus vidintaj tiun homon!LA ĈAMBELANOKiun homon?TORATiun abomenindan advokaton Stensgård, kompreneble.LA ĈAMBELANOVi devus prefere diri: ke ni neniam estus vidintaj tiun abomenan doktoron!TORAFjeldbo?LA ĈAMBELANOJes, Fjeldbo; Fjeldbo, jes! Ĉu ne estis li, kiu tutplene mensogis al mi —?TORANe, kara benata patro, estis mi.LA ĈAMBELANOVi? Do ambaŭ! Kunaj en komploto; malantaŭ mia dorso! Jen delikate!TORAHo, patro, se vi scius —LA ĈAMBELANOHo, mi certe scias; pli ol sufiĉas; multe pli!(Doktoro Fjeldbovenas de la fono.)FJELDBOBonan tagon, sinjoro ĉambelano! Bonan tagon, fraŭlino.LA ĈAMBELANO(daŭre paŝadas tien kaj reen)Nu, ĉu tie vi estas, — vi fatalulo —FJELDBOJes, estis ege malagrabla okazaĵo.LA ĈAMBELANO(rigardas tra la fenestro)Ĉu vi tamen tiel pensas?FJELDBOMi kredas, ke vi estas rimarkinta, kiel mi la tutan tempon tenis la okulon sur Stensgård. Malfeliĉe, kiam mi aŭdis ke oni ludus garantiaĵojn, mi pensis ke ne estis iu danĝero —LA ĈAMBELANO(stampfas la plankon)Ridindiĝi de tia afektulo! Kaj kion do miaj gastoj estas imagintaj pri mi? Ke mi estus sufiĉe fia por voli aĉeti tiun personon, tiun — tiun —, kiel Lundestad nomas lin!FJELDBOJes, sed —TORA(nerimarkite de la patro)Ne parolu!LA ĈAMBELANO(post mallonga paŭzo li turnas sin alFjeldbo)Diru al mi sincere, doktoro, — ĉu mi estas pli stulta ol la plimulto de aliaj homoj?FJELDBOKiel vi povas demandi tiel, sinjoro ĉambelano?LA ĈAMBELANOSed kiel povis do okazi, ke mi verŝajne estis la sola, kiu ne komprenis, ke la damnita parolado estis adresata al mi?FJELDBOĈu mi diru al vi?LA ĈAMBELANOJes, kompreneble vi faru.FJELDBOEstas pro tio, ke vi mem vidas vian pozicion ĉi tie en la vilaĝaro per aliaj okuloj, ol la cetera popolo faras.LA ĈAMBELANOMi konsideras mian pozicion, kiel mia beata patro konsideris sian pozicion ĉi tie. Al mia beata patro oni neniam estus kuraĝinta regali tiaĵon.FJELDBOVia beata patro ja mortis proksimume je la jaro 1830.LA ĈAMBELANONu ja; Multo dissolviĝis post tiu tempo. Tamen mi mem kulpas. Mi miksis min tro multe kun tiuj ordinaruloj. Tial mi devas rezigne akcepti esti metata flanke de bienulo Lundestad!FJELDBONu, honeste dirite, mi ne vidas iun malaltiĝon en tio.LA ĈAMBELANOHo, vi bone komprenas min. Kompreneble mi ne insistas pri ia nobleco, aŭ pri titoloj aŭ tiaĵoj. Sed tio kion mi honoras, kaj tio kion mi postulas ke aliuloj honoru, tio estas tiu en nia familio heredita honesteco tra la tuta parencaro. Estastiopri kio mi pensas, ke kiam oni, kiel Lundestad, intervenas en la publikan vivon, tiam oni ne povas konservi sian karakteron kaj sian konduton tute senmakula. Tial Lundestad ja devas akcepti, ke oni makuligas lin. Sed oni lasu min en paco; mi staras ekstere de la partioj.FJELDBONe tute, sinjoro ĉambelano. Vi tamen ĝojiĝis tiom longe, kiam vi kredis, ke la atako direktiĝis al Monsen.LA ĈAMBELANONe menciu tiun homon! Estas li, kiu frivoligis la moralan senton ĉi tie en la vilaĝaro. Bedaŭrinde li ankaŭ kapturnigis mian sinjoron filon.TORAErik?FJELDBOVian filon?LA ĈAMBELANOJes; kial li enirus en tiujn marĉandaĵojn? Tio ja kondukas al nenio.FJELDBOSed kara sinjoro ĉambelano, li tamen devas vivi, kaj —LA ĈAMBELANOHo, per ŝparemo li efektive povus vivi bone per la patrina heredaĵo.FJELDBOJes, eble li povus vivi pere de ĝi; sedporkio li vivus?LA ĈAMBELANOPor kio? Nu, se li absolute bezonus ionporkio vivi, li ja estas jura kandidato; li povus vivi por sia scienco.FJELDBONe, tion li ne povus; ĉar tio estas kontraŭ lia naturo. Li ankaŭ ne povis esperi baldaŭ ekhavi oficon; la estradon de viaj bienoj vi ja rezervis por vi mem; via filo ne havas infanojn por eduki. Kaj kiam li sub tiaj cirkonstancoj vidas tentajn ekzemplojn antaŭ si, — vidas homojn, kiuj el nenio estas kreadantaj duonan milionon —LA ĈAMBELANODuonan milionon? Ho, haltu jen, ke ni restu je cent mil. Sed nek la duona miliono nek la cent mil kunrastiĝas per tute puraj manoj; — mi aludas ne rilate al la mondo; je Dio; laŭ la leĝoj oni ja povas teni sin observema; sed laŭ sia propra konscienco. Al tiaĵo mia filo kompreneble ne povas persvadiĝi. Vi do povas esti tute trankvila: la komerco de grandkomercisto Bratsberg certe ne alportos profiton de duona miliono.(Selma, en promena vesto, venas de la fono.)SELMABonan matenon! Ĉu mia edzo ne ĉeestas?LA ĈAMBELANOBonan matenon, infano. Ĉu vi serĉas vian edzon?SELMAJes, li diris, ke li intencus ĉi tien. La proprietulo Monsen vizitis lin frumatene, kaj jen —LA ĈAMBELANOMonsen? Ĉu Monsen vizitas vin?SELMAFoje li faras; pleje en komercaj aferoj. Sed kara Tora, kio estas? Ĉu vi ploris?TORAHo, estas nenio.SELMAJes, estas! Hejme Erik estis malbonhumora, kaj ĉi tie —; aspektiĝas el vi ĉiuj; io okazis. Kio estas?LA ĈAMBELANONu, nu; almenaŭ ne estas io por vi. Vi estas tro delikata por porti ŝarĝojn, mia eta Selma. Eniru la sidĉambron, vi du, dume. Se Erik diris, ke li venos, li certe venos.SELMANi eniru; — kaj precipe gardu min kontraŭ la trablovo!(ĉirkaŭbrakas ŝin)Ho, mi povus premegi vin, dolĉa Tora!(Ambaŭ virinoj eliras maldekstre.)LA ĈAMBELANOIli do kune engaĝiĝis, la du spekulantoj. Ili devus kunligiĝi en kompanion. Monsen kaj Bratsberg, — sonus bele!(frapiĝas al la pordo)Envenu!(Advokato Stensgårdentretas tra la pordo.)LA ĈAMBELANO(retiras sin paŝon)Ĉu kio!STENSGÅRDJes, jen mi estas denove, sinjoro ĉambelano!LA ĈAMBELANOJenon mi vidas.FJELDBOSed ĉu vi freneziĝis, homo?STENSGÅRDVi retiriĝis frue hieraŭ vespere. Kiam Fjeldbo estis klariginta al mi la koheron, vi jam estis —LA ĈAMBELANOMi petas vin, — ĉiu klarigo estos superflua —STENSGÅRDJes, certe; tamen ne kredu, ke estas pro tio, ke mi estas veninta.LA ĈAMBELANOĈu ne, do?STENSGÅRDMi scias, ke mi malhonorigis vin.LA ĈAMBELANOTion ankaŭ mi scias; kaj antaŭ ol mi forpelos vin el la pordo, vi eble bonvolu diri, kial vi venas ĉi tien.STENSGÅRDĈar mi amas vian filinon, sinjoro ĉambelano!FJELDBOKio —?LA ĈAMBELANOKion li diras, doktoro?STENSGÅRDJes, vi ne povas kapti la sencon de tio, sinjoro ĉambelano. Vi estas maljuna homo; vi havas nenion por kio lukti —LA ĈAMBELANOKaj vi arogas al vi —!STENSGÅRDMi venas por peti la manon de via filino, sinjoro ĉambelano.LA ĈAMBELANOVi —, Vi —! Ĉu vi ne eksidu?STENSGÅRDDankon; mi staras.LA ĈAMBELANOKion vi diras al tio ĉi, doktoro?STENSGÅRDHo, Fjeldbo diras ĉion bonan; li estas mia amiko; la sola, vera amiko, kiun mi havas.FJELDBONe, ne, homo; eterne neniam se vi —LA ĈAMBELANOĈu estas tial, ke la ferfareja doktoro enkondukigis lin en nian domon?STENSGÅRDVi nur konas min de la konduto antaŭhieraŭ kaj hieraŭ. Kaj tio ne sufiĉas. Mi ankaŭ ne estas la sama hodiaŭ ol kiel antaŭe. La kunestado kun vi kaj kun la viaj falis kiel printempa pluvo sur min. Dum unu sola nokto ĝermoj kreskis! Vi ne devas forpuŝi min reen en la abomenindaĵon. Mi neniam posedis la belaĵojn en la vivo antaŭ nun; estis kvazaŭ birdoj sur la tegmento por mi —LA ĈAMBELANOSed mia filino —?STENSGÅRDHo, ŝin mi gajnos.LA ĈAMBELANONu? Hm!STENSGÅRDJes, ĉar mi tion volas. Memoru kion vi rakontis al mi hieraŭ. Vi ankaŭ estis malkontenta pri la edziĝo de via filo; — jen vidu, tio ŝanĝiĝis al bono. Vi skribu la spertopagon malantaŭ la orelon, kiel Fjeldbo diris —LA ĈAMBELANONu, do tia estis la penso?FJELDBOTute ne! Kara sinjoro ĉambelano, ke mi parolu sola kun li —STENSGÅRDBabilaĵo; mi ne havas ion priparolindan kun vi. Aŭskultu nun, sinjoro ĉambelano! Estu nun ĝentila kaj saĝa. Familio, kia la via, bezonas novajn kunligojn; se ne, la parencaro stultiĝas —LA ĈAMBELANONe, nun troiĝe!STENSGÅRDTŝ, tŝ; ne ekkoleriĝu! Forigu ĉiujn tiujn tedajn noblecajn ideaĉojn; — je diablo, estas ja funde nenio alia ol stultaĵoj. Vi vidos kiel vi ŝatos min, kiam vi nur konatiĝos kun mi. Jes, jes; videvasŝati min, — kaj vi kaj via filino! Ŝin mi devigos —LA ĈAMBELANOKion vi opinias, doktoro?FJELDBOMi opinias, ke estas frenezaĵo!STENSGÅRDJes, por vi estus frenezaĵo; sed mi, vidu, mi havas taskon farendan ĉi tie sur la ĝuinda tero de Dio; — mi ne lasos min timiĝi de babilaĵo kaj antaŭjuĝoj!LA ĈAMBELANOSinjoro advokato; jen la pordo.STENSGÅRDVi montras al mi —?LA ĈAMBELANOLa pordon.STENSGÅRDNe faru!LA ĈAMBELANOEliru! Vi estas ambiciulo, iu — iu; ĉu ne estas damnite! Vi estas —STENSGÅRDKio mi estas?LA ĈAMBELANOTio alia; tio, kion mi havas sur la lango, vi estas!STENSGÅRDSe vi baros al mi mian vivovojon, vi gardu vin!LA ĈAMBELANOKial?STENSGÅRDJes, ĉar tiam mi persekutos vin, skribos kontraŭ vi en la gazetoj, kalumnios vin, subfosos vian honoron, se mi atingos al tio. Vi kriu sub la skurĝobatoj, vi kredu, ke vi videtas fantomojn en la nubo, kiuj ĵetas sin sur vin. Vi kurbu vin en timo, tenu viajn brakojn kurbe super la kapo por vin ŝirmi, — rampu, serĉu ŝirmejon kontraŭ mi —LA ĈAMBELANOVi mem rampu en ŝirmejon — en la frenezulejon; tie vi apartenas!STENSGÅRDHaha; jen vendista oferto; sed vi ne pli bone komprenas, sinjoro Bratsberg! Mi diru al vi: La kolero de Dio estas en mi. Estas lia volo, kontraŭ kiu vi staras. Li celis la plej helan pri mi. Ne ombrigu! — Nu, mi ja vidas, ke mi nenien atingos kun vi hodiaŭ; sed tio ne gravas. Mi postulas nenion alian ol ke vi parolu al via filino. Pretigu ŝin; tamen donu al ŝi la ŝancon elekti! Pripensu, kaj ĉirkaŭrigardu. Kie povas vi atendi trovi bofilon inter tiuj ĉi malsaĝuloj kaj stratvaguloj? Fjeldbo diras, ke ŝi estas profunda, silenta kaj fidela. Jes, nun vi scias ĉion. Adiaŭ, sinjoro ĉambelano; — vi povas havi min kiel vi deziras, kiel amiko aŭ kiel malamiko. Adiaŭ!(Li eliras en la fono.)LA ĈAMBELANOTien do estas veninta! Tiaĵon oni kuraĝas servi al mi en mia propra domo!FJELDBOStensgård tion kuraĝas; neniu alia.LA ĈAMBELANOLi hodiaŭ; aliuloj morgaŭ.FJELDBOKe ili venu; mi ŝirmos kontraŭ la frapo; mi iros tra fajro kaj akvo por vi —LA ĈAMBELANOJes, vi, kiu kulpas pri la tuto! — Hm; tiu Stensgård, li estas efektive la plej impertinenta fripono, kiun mi konis! Kaj tamen, — kio damninde estas? Li havas ion en si, kion mi ŝatas.FJELDBOEstas eblecoj en li —LA ĈAMBELANOEstas sincereco en li, sinjoro ferfareja doktoro! Li ne ĉirkaŭiras ludante malantaŭ ies dorso, kiel tiom da aliuloj; li — li!FJELDBOPri tio ne estas luktenda. Nur firme, sinjoro ĉambelano; ne kaj denove ne al Stensgård —LA ĈAMBELANOHo, tenu viajn konsilojn por vi mem! Vi povas fidi ke nek li, nek iu alia —FERFAREJA ADMINISTRANTO RINGDAL(de la pordo dekstre)Kun via permeso, sinjoro ĉambelano; unu vorto —(flustras)LA ĈAMBELANOKio? Ene ĉevi?RINGDALLi envenis per la malantaŭa pordo, kaj petegas paroli kun vi.LA ĈAMBELANOHm. — Ho, doktoro, eniru momenton al la sinjorinoj; estas iu, kiu — sed diru nenion al Selma pri sinjoro Stensgård kaj lia vizito. Ŝin ni tenu ekstere de ĉi tiu afero. Rilate al mia filino, estus ankaŭ laŭ mia deziro, se vi povus teni puran buŝon; sed — —. Ho, mi ne emas —! Nu, bonvolu eniri.(Fjeldboiras en la sidĉambron. DumeRingdalestas reirinta en sian oficejon. Post mallonga paŭzo envenas de tie proprietuloMonsen.)MONSEN(ĉe la pordo)Mi petas sinjoron ĉambelano pri pardono —LA ĈAMBELANONu, envenu; envenu!MONSENMi do esperas, ke bone statas pri la familio?LA ĈAMBELANODankon. Ĉu vi ion deziras?MONSENNe povastiondiri. Mi estas, dank’ al Dio, homo kiuhavaspreskaŭ ĉion, kion li deziras.LA ĈAMBELANOJen, jen; tio estas multe dirite.MONSENSed mi ja ankaŭ laboris, sinjoro ĉambelano. Jes, mi scias, ke vi ne rigardas mian aktivecon per afabla okulo.LA ĈAMBELANOAspekte ne havas iun influon sur via aktiveco per kia okulo mi rigardas ĝin.MONSENNu, kiu scias? Mi almenaŭ nun pensas tiri min el la aferoj.LA ĈAMBELANOĈu vere?MONSENLa sukceso sekvis min, mi diru al vi. Mi nun estas tiel longe antaŭen atinginta, kiel mi ŝatas atingi, kaj tial mi pensas, ke estus tempo iom post iom likvidi, kaj —LA ĈAMBELANONu, pri tio mi gratulas kaj vin kaj multajn aliajn.MONSENKaj se mi samtempe povus fari al la ĉambelano servon —LA ĈAMBELANOAl mi?MONSENKiam la arbaroj de Langerud antaŭ kvin jaroj metiĝis al aŭkcio, vi ofertis —LA ĈAMBELANOJes, sed post la aŭkcio vi superproponis kaj falis al vi la aljuĝo.MONSENVi povus nun ricevi ilin kun segejo kaj ĉiuj apartenaĵoj —LA ĈAMBELANOPost tiu senkonsidera forhakado tie farita —?MONSENHo, ili ankoraŭ multe valoras; kaj per via ekspluatmaniero post kelkaj jaroj ili —LA ĈAMBELANODankon; bedaŭrinde mi ne povas partopreni en tiu afero.MONSENSed estas multe enspezebla, sinjoro ĉambelano. Kaj rilate al mi —; mi diru al vi, ke mi havas intence grandan spekulon; multo estas metita en la ludon; mi pensas ke estas multo gajnebla; eble cent mil aŭ tiom.LA ĈAMBELANOCent mil? Tio efektive ne estas nekonsiderinda sumo.MONSENHa-ha-ha! Ĝuste bela por kunpreni kaj meti ĉeflanke de la ceteraj. Sed se oni faru tiajn grandajn batalojn, oni bezonas helpan taĉmenton, kiel dirite. Enkasa mono ne multas; la taŭgaj nomoj estas jam uzitaj —LA ĈAMBELANOJes, por tio certaj homoj jam estas aranĝintaj.MONSENUnu mano lavas la alian. Nu, sinjoro ĉambelano, ĉu ni do faru negocon? Vi ricevos la arbarojn por absurde malalta prezo —LA ĈAMBELANOMi ne volas havi ilin por iu ajn prezo, sinjoro Monsen.MONSENSed bona oferto tamen valoras alian. Sinjoro ĉambelano, ĉu vi volas helpi min?LA ĈAMBELANOAl kio vi celas?MONSENKompreneble ke mi deponas garantiaĵon. Mi havas ja sufiĉe da bienposedaĵoj. Jen vidu. Ĉi tiuj paperoj —; ĉu vi permesas ke mi orientigu vin pri mia stato?LA ĈAMBELANO(forpuŝas la dokumentojn)Ĉu estas mona subteno, ke vi bezonas —?MONSENNe kontanta mono; tute ne. Sed la subteno de la ĉambelano —. Kontraŭ kompenso kompreneble; — kaj kontraŭ garantiaĵo, kaj —LA ĈAMBELANOKaj kun tia demando vi venas al mi?MONSENJes, ĝuste al vi. Mi scias, ke vi multfoje forgesis vian antipation, kiam iu vere venis en malfacilaĵon.LA ĈAMBELANONu, iamaniere mi devas danki vin pro via bona opinio, — precipe en tempo kia ĉi tia; sed tamen —MONSENSinjoro ĉambelano, ĉu vi ne volas diri al mi, kion vi malestimas pri mi?LA ĈAMBELANOHo, por kio tio utilus?MONSENPovus utili por ĝustigi la rilaton. Mi ne scias, ke mi iam ion baris por vi.LA ĈAMBELANOĈu ne? Do mi tamen menciu al vi okazaĵon, kiam vi kontraŭstaris min. Mi starigis la ferfarejan pruntejon por la avantaĝo de miaj subuloj kaj por aliuloj. Sed jen vi komencis fari bankkomercon; la homoj iras al vi kun sia ŝparmono —MONSENKompreneble, sinjoro ĉambelano; ĉar mi donas pli altan interezon je deponaĵo.LA ĈAMBELANOJes, sed vi ankaŭ prenas pli altan pruntedonan interezon.MONSENSed mi ne faras tiom da malfacilaĵoj pri kaŭcio kaj tiaĵoj.LA ĈAMBELANOBedaŭrinde; tial oni ankaŭ vidas, ke fariĝas komercoj je dek-dekdu mil spesoj, sen ke nek aĉetanto nek vendanto posedas du danajn ŝilingojn. Jen, tion, sinjoro Monsen, mi malestimas en vi. Kaj krome io, kio estas pli proksima ankoraŭ. Ĉu vi kredas, ke estis laŭ mia bona volo, ke mia filo kapĵetis sin en tiujn senbridajn entreprenojn?MONSENSed por tio mi do ne kulpas!LA ĈAMBELANOEstis via ekzemplo, kiu infektis lin, kiel la aliajn. Kial vi ne restis en via komenca okupo?MONSENTrunkflosisto, kiel mia patro?LA ĈAMBELANOEstis eble honto stari en mia servo? Via patro nutris sin honeste kaj estis estimata en sia profesio.MONSENJes, ĝis li estis sin laborinta sensana kaj fine tiriĝis en la akvofalon kun la trunkfloso. Ĉu vi konas ion pri la vivo en tiu profesio, sinjoro ĉambelano? Ĉu vi unu solan fojon provis, kion tiuj homoj devas elteni, kiuj penegas por vi ene en la arbaroj kaj malsupren laŭ la riverejoj, dum vi sidas en via agrabla ĉambro kaj rikoltas la fruktojn? Ĉu vi povas mallaŭdi tian homon, ke li volas laborigi sin supren? Mi ja estis ricevinta iom pli bonan instruon, ol mia patro; eble ankaŭ havis pli bonajn talentojn —LA ĈAMBELANOJen bone. Sed per kiaj metodoj estas vi suprenveninta? Vi komencis per vendado de brando. Poste vi aĉetis nesekurajn ŝuldatestojn; enkasigis ilin senindulge; tiel vi iris pluen kaj pluen. Kiom multajn estas vi ruinigintaj por antaŭeniĝi!MONSENTia estas la komerca vivo; supren por iu kaj malsupren por aliulo.LA ĈAMBELANOSed la maniero kaj la iloj? Estas estimindaj familioj, kiuj elĉerpas la almozulkeston kulpe de vi.MONSENAnkaŭ Daniel Hejre ne estas tre fora de la almozulkesto.LA ĈAMBELANOMi komprenas vin. Sed mian konduton mi povas defendi antaŭ Dio kaj homoj! Kiam la lando, post la disiĝo de Danlando, estis en mizero, mia benata patro helpis trans eblecoj. Tial kelkaj el niaj bienoj transvenis al la familio Hejre. Al kio tio kondukis? Sidis vivaj estaĵoj sur tiuj bienoj; kaj ili suferis sub la malsaĝa traktado de Daniel Hejre. Li forhakis la arbarojn je damaĝo, jes mi povas eĉ diri, je malfeliĉo al la distrikto. Ĉu ne estis mia simpla devo malhelpi tiaĵon, kiam mi povis? Kaj mi povis; mi havis la leĝon por mi; mi estis en mia bona rajto, kiam mi reprenis miajn bienojn alode.MONSENAnkaŭ mi ne miskondutis kontraŭ la leĝo.LA ĈAMBELANOSed kontraŭ via propra konscio, kontraŭ via konscienco, el kiu vi espereble havas ion. Kaj kiel vi estas detruinta la bonan ordon ĉi tie? Kiel vi malfortigis la respekton, kiun devus doni la riĉeco? Oni ne plu demandas kiel kapitalo estas akirita, aŭ kiom longe ĝi estas estinta en la posedo de iu familio; oni nur demandas: kiom valoras tiu aŭ tiu alia? Kaj laŭ tio li prijuĝiĝas. Sub ĉio tio ankaŭ mi suferas; ni du fariĝis kvazaŭ iuj kamaradoj; oni mencias nin kune, ĉar ni estas la plej grandaj bienposedantoj ĉi tie. Tion mi ne toleras! Mi diras al vi unu fojon por ĉiuj: pro tio mi malestimas vin.MONSENTio havu finon, sinjoro ĉambelano; mi ĉesos mian agadon, cedas por vi en ĉiuj flankoj; sed mi petas vin, mi petegas vin, nur helpu min!LA ĈAMBELANOMi ne faros.MONSENMi volonte pagos kion ajn —LA ĈAMBELANOPagi! Kaj tion vi kuraĝas —MONSENSe ne pro mi, do pro via filo!LA ĈAMBELANOMia filo?MONSENJes, li partoprenas; mi pensas, ke povos veni 20 000 taleroj kiel lia porcio.LA ĈAMBELANOKiujn li gajnos?MONSENJes!LA ĈAMBELANOSed, bona Dio, kiu do perdos tiun monon?MONSENKiel —?LA ĈAMBELANOKiam mia filo gajnos ĝin, do devas esti iu kiu perdos ĝin?MONSENAvantaĝa komerco; mi ne rajtas ion pli diri. Sed mi bezonas respektoplenan nomon; nur subskribo per via nomo —LA ĈAMBELANOSubskribo! Sur dokumentoj —MONSENNur por 10 — 15 000 taleroj.LA ĈAMBELANOKaj vi unu solan momenton povis kredi, ke —?Mianomo! En tia afero! Mia nomo? Kiel kaŭcianto do?MONSENNur pro la formo —LA ĈAMBELANOTrompo! Mia nomo! Ne por kiu ajn prezo. Mi neniam subskribis per mia nomo sur fremdaj paperoj.MONSENNeniam? Tio do estas troigo, sinjoro ĉambelano!LA ĈAMBELANOEfektive; kiel mi diras al vi.MONSENNe; efektive. Tion mi mem vidis.LA ĈAMBELANOKion vi vidis?MONSENLa nomon de la ĉambelano, almenaŭ sur kambio.LA ĈAMBELANOMalvero, mi diras al vi! Tion vi neniam vidis.MONSENMi vidis! Sub kambio de 2000 taleroj. Pripensu!LA ĈAMBELANONek de du mil nek de dek mil! Je mia honoro kaj mia plej alta vorto, neniam!MONSENDo ĝi estas falsa.LA ĈAMBELANOFalsa?MONSENJes, falsa; kopiita; — ĉar miestasĝin vidinta.LA ĈAMBELANOFalsa? Falsa! Kie vi tion vidis? Ĉe kiu?MONSENTion mi ne diras.LA ĈAMBELANOHa-ha; tion ni tamen malkaŝigos!MONSENAŭskultu min —!LA ĈAMBELANOSilentu! Tien oni do kondukis la aferojn! Falsa! Miksigis min en la fiaĵojn! Jes, do ne estas strange, ke mi metiĝas range inter la aliuloj. Sed nun mi ludu kun ili!MONSENSinjoro ĉambelano, — pro vi mem kaj pro multaj aliaj —LA ĈAMBELANOTenu vin for de mi! Foriru! Estas vi, kiu estas la instiganto —! Jes, estas! Veo al tiu de kiu venas la falilo.[4]Estas peka vivado, kondutita en via domo. Kaj kia estas la frekventaĵo kiun vi serĉas? Personoj de Kristiania kaj de aliaj lokoj, kiuj nur aspiras manĝadon kaj trinkegadon, kaj kiuj ne bone valorigas la socion en kiu tio okazas. Silentu! Mi mem vidis viajn noblajn julgastojn ĉasi laŭ la vojo, kiel aro de hurlantaj lupoj! Kaj estas io, kio pli malbona estas. Vi havis skandalojn kun viaj propraj servistinoj. Via edzino freneziĝis pro viaj diboĉoj kaj via kruda traktado.[4] ve al tiu homo, per kiu la falilo venas (mateo 18:7).MONSENNe; nun estas tro! Vi estos pentanta tiujn vortojn!LA ĈAMBELANOHo, je diablo pri viaj minacoj. Kion vi povos fari kontraŭ mi? Mi? Vi demandis kial mi malestimas vin. Nun vi ricevis informon. Nun vi scias, kial mi tenis vin ekstere de la bona socio.MONSENJes, sed nun mi tiros la bonan socion malsupren —LA ĈAMBELANOTiun vojon!MONSENMi konas la vojon, sinjoro ĉambelano!(elen en la fono)LA ĈAMBELANO(aliras, malfermas la pordon dekstre kaj vokas)Ringdal; — envenu!RINGDALSinjoro ĉambelano?LA ĈAMBELANO(vokas enen en la sidĉambron)Sinjoro doktoro; bonvenu —! Nun, Ringdal, miaj antaŭdiroj plenumiĝas.FJELDBOPri kio mi servu, sinjoro ĉambelano?RINGDALĈu la ĉambelano faris antaŭdirojn?LA ĈAMBELANOKion vi nun diros, doktoro? Vi ĉiam pensis, ke mi troigis, kiam mi diris, ke Monsen koruptis la homojn ĉi tie.FJELDBONu jes; kaj sekve kio?LA ĈAMBELANOOni faras belan progreson, mi povas rakonti al vi. Kiel ŝajnas al vi? Jen estas falsaj paperoj en cirkulo.RINGDALFalsaj paperoj?LA ĈAMBELANOFalsaj paperoj, jes! Kaj kun kies nomo vi opinias? Kun la mia!FJELDBOSed pro dio, kiu faris tion?LA ĈAMBELANOKiel povas mi scii? Ĉu mi konas ĉiujn friponojn? Sed tio estu malkaŝigata. — Doktoro, faru al mi servon. La paperoj devas esti lokigitaj aŭ en la ŝparbanko aŭ en la ferfareja pruntejo. Veturu supren al Lundestad; li estas tiu el la bankestroj, kiu plej bone scias pri ĉio. Eksciiĝu ĉu ekzistas tia papero —FJELDBOTuj; tuj!RINGDALLundestad estas hodiaŭ ĉi tie en la ferfarejo; li partoprenas renkontiĝon de la lerneja komisiono.LA ĈAMBELANOTiom pli bone. Trovu lin; sendu lin ĉi tien.FJELDBOSenprokraste; estos baldaŭ prizorgata.(elen en la fono)LA ĈAMBELANOKaj vi, Ringdal, devas informiĝi en la pruntejo. Tuj post kiam ni estos sciiĝintaj pri la afero, ni sendos denuncon al la vokto. Neniu bonkoreco pri tiuj fraŭduloj!RINGDALBone, sinjoro ĉambelano. Je Dio; tiaĵon mi neniam kredus.(eliras dekstre)(La ĉambelanokelkajn fojojn iras supren kaj malsupren sur la planko, poste li volas eniri sian oficejon. Samtempe venasErik Bratsbergde la fono.)ERIK BRATSBERGKara patro —!LA ĈAMBELANONu, ĉu estas vi?ERIK BRATSBERGMi devas absolute paroli kun vi.LA ĈAMBELANOHm; mi vere ne estas en humoro por paroli al iu. Kion vi volas?ERIK BRATSBERGVi scias, patro, ke mi neniam antaŭe miksis vin en miajn komercaferojn.LA ĈAMBELANONe, tion mi ankaŭ severe rifuzus.ERIK BRATSBERGSed hodiaŭ mi devas —LA ĈAMBELANOKion vi devas?ERIK BRATSBERGPatro, vi devas helpi min!LA ĈAMBELANOMono! Jes vi povos fidi, ke —!ERIK BRATSBERGNur unu solan fojon! Mi ĵuras, ke mi neniam plu —; mi diru al vi, ke mi havas ioman kontakton kun Monsen en Storli —LA ĈAMBELANOMi scias. Vi ja planas belan spekuladon.ERIK BRATSBERGSpekuladon? Ni? Ne. Kiu diris tion?LA ĈAMBELANOMonsen mem.ERIK BRATSBERGĈu Monsen ĉeestis?LA ĈAMBELANOJes, ĝuste nun; kaj mi montris al li la pordon.ERIK BRATSBERGPatro, se vi ne helpas min, mi estos ruinigita.LA ĈAMBELANOVi?ERIK BRATSBERGJes; Monsen apogis min per mono. Ili montriĝis ege multekostaj; kaj nun cetere estas la pagdato —LA ĈAMBELANOJen ni vidas! Kion mi estas dirinta —?ERIK BRATSBERGJes, jes; estas tro malfrue paroli pri —LA ĈAMBELANORuinigita? Post paso de du jaroj! Jes, kiel povus vi ion alian atendi? Kion vi volis inter tiuj friponoj, kiuj blindigas la vidon de homoj per kapitaloj, kiuj neniam ekzistis? Tio ja ne estis socio por vi; — inter tiuj uloj oni devas esti ruza, alie oni malsukcesas; tion vi nun vidas.ERIK BRATSBERGĈu vi volas savi min aŭ ne?LA ĈAMBELANONe; lastan fojon: ne; mi ne volas.ERIK BRATSBERGMia honoro estas en risko —LA ĈAMBELANOHo, neniujn altflugajn parolmanierojn! Tute ne estas afero pri honoro esti sukcesa komercisto ĉi tie; kontraŭe, mi dirus. Iru hejmen kaj ordigu por vi; donu al ĉiu la sian, kaj finu pri tio plej eble plej frue.ERIK BRATSBERGHo, vi ne scias —!(SelmakajToravenas de la sidĉambro.)SELMAĈu estas Erik, kiu parolas? — Dio, kio okazis?LA ĈAMBELANONenio. Eniru reen.SELMANe, mi ne iros. Mi volas scii. Erik, kio estas?ERIK BRATSBERGEstas tio, ke mi estas ruinigita.TORARuinigita!LA ĈAMBELANOJen, jen!SELMAKio estas ruinigita?ERIK BRATSBERGĈio.SELMAĈu vi pensas pri via mono?ERIK BRATSBERGMono, domo, heredo, — ĉio!SELMAJes, tio estas ĉio por vi.ERIK BRATSBERGSelma, venu, ni ekiros. Nun vi estas la sola, kion mi havas. Ni portu la malfeliĉon kune.SELMALa malfeliĉon? Porti ĝin kune?(kun krio)Ĉu nun mi estas sufiĉe bona!LA ĈAMBELANOJe nomo de Dio —!ERIK BRATSBERGPri kio vi pensas?TORAHo, sed regu vin!SELMANe! Mi ne volas! Mi ne povas plu silenti kaj hipokriti kaj mensogi! Nun vi sciu. Nenion volas mi porti!ERIK BRATSBERGSelma!LA ĈAMBELANOInfano, kion vi diras?SELMAKaj, kiel vi mistraktis min! Senhonte de ĉiuj! Ĉiam mi akceptus; neniam mi rajtus doni. Mi estis la malriĉulino inter vi. Neniam vi venis postulante iun oferon de mi; por nenio mi estis sufiĉe bona porti. Mi malamas vin! Mi abomenas vin!ERIK BRATSBERGKio do estas tio ĉi?LA ĈAMBELANOŜi estas malsana; ŝi estas freneza!SELMAKiel mi ne soifis por guto de viaj ĉagrenoj! Sed se mi petis, vi havis nenion alian ol belan ŝercon por forpuŝi min. Vi vestis min kiel pupon; vi ludis kun mi, kiel oni ludas kun infano. Ho mi havis en mi ĝojegon por porti pezaĵon; mi havis seriozecon kaj sopiron al ĉio, kio sturmas kaj suprenlevas kaj altigas. Nun mi estas sufiĉe bona; nun kiam Erik nenion alian havas. Sed mi ne volas esti tiu, al kiu oni fine sin turnu. Nun mi nenion volas havi el viaj ĉagrenoj. Mi volas for de vi! Prefere mi ludu kaj kantu sur la strato —! Lasu min; lasu min!(Ŝi rapidas elen en la fono.)LA ĈAMBELANOTora; ĉu estas senco en ĉio tio, aŭ —?TORAHo, jes; nun unue mi vidas; estas senco en tio.(elen en la fono)ERIK BRATSBERGNe! Ĉion alian; sed ne ŝin! Selma!(elen tra la fona pordo)RINGDAL(venas de dekstre)Sinjoro ĉambelano —LA ĈAMBELANOKion vi volas?RINGDALMi venas de la pruntejo —LA ĈAMBELANODe la pruntejo? Nu jes, la kambio —RINGDALĈio estas en ordo; neniam estis kambio kun via nomo.(Doktoro Fjeldbokajbienulo Lundestadvenas de la fono.)FJELDBOBlinda alarmo, sinjoro ĉambelano!LA ĈAMBELANONu do? eĉ ne en la ŝparbanko?LUNDESTADTute ne. En ĉiuj jaroj, kiam mi estris la bankon, mi ne vidis vian nomon; — nu, tio do kompreneble: krom la kambio de via filo.LA ĈAMBELANOKambio de mia filo?LUNDESTADJes, sur tiu kambio frue en la printempo, kiun vi akceptis por li.LA ĈAMBELANOMia filo? Mia filo! Kion vi permesas al vi —LUNDESTADSed, je Dio, pripensu do; la kambio de via filo por 2000 taleroj —LA ĈAMBELANO(palpas por seĝo)Ho vi kompatanta —!FJELDBOJe nomo de Jesuo!RINGDALDo ne estas eble —!LA ĈAMBELANO(falglitis sur la seĝon)Trankvile; trankvile! Kambio de mia filo? Akceptita de mi? De 2000 taleroj?FJELDBO(al Lundestad)Kaj tiu kambio, ĝi estas en la ŝparbanko?LUNDESTADNe plu nun; pasintan semajnon ĝi estis pagata de Monsen —LA ĈAMBELANODe Monsen!RINGDALEble Monsen ankoraŭ estas en la farejo; mi volas tuj —LA ĈAMBELANORestu ĉi tie!DANIEL HEJRE(venas de la fono)Bonan matenon, miaj sinjoroj! Bonan matenon, altestimataj; estiman dankon pro la agrabla vespero hieraŭ. Nun vi aŭdu historiojn —RINGDALPardonu; ni estas okupataj —DANIEL HEJREEstas aliuloj, kiuj ankaŭ estas okupataj; la proprietulo en Storli, ekzemple —LA ĈAMBELANOMonsen?DANIEL HEJREHe-he; estas sublima historio! La balotkabaloj estas en plena evoluo. Ĉu vi scias kion oni intencas? Oni volas subaĉeti vin, altestimata!LUNDESTADSubaĉeti, vi diras?LA ĈAMBELANOOni juĝas de la pomo al la trunko.DANIEL HEJREJes estas, je Dio, la plej kruda, kion mi aŭdis. Mi venas enen ĉe sinjorino Rundholmen por ekhavi gluton. Tie sidas proprietulo Monsen kaj advokato Stensgård trinkante portvinon; iu aĉaĵo; tvi[5]je diablo, mi ne volus preni tiaĵon en mian buŝon; nu ja, efektive ili ja nenion ofertis al mi, ne, ne. Sed jen diras Monsen: Kiom vi vetas, li diras, ke ĉambelano Bratsberg aliĝos al nia partio je la elekto morgaŭ por elektuloj? Jen mi diras, kiel tio okazus? Ho, li diras, helpe de tiu kambio —[5] Norvega interjekcio, kiu signifas “spitmoko”.FJELDBO kaj RINGDALKambio?LUNDESTADJe la elekto por elektuloj?LA ĈAMBELANONu! Kaj sekve?DANIEL HEJRENu, mi ne scias ion pli. Estis kambio, mi aŭdis, — de 2000 taleroj. Tiel alte oni taksas altrangulojn. Ho, estas hontinda jeno!LA ĈAMBELANOKambio de 2000 taleroj?RINGDALKaj ĝin havas Monsen?DANIEL HEJRENe, li transdonis ĝin al advokato Stensgård.LUNDESTADNu tiel.LA ĈAMBELANOĈu vi estas certa pri tio?DANIEL HEJREJe Dio ke mi estas certa pri tio. Vi povas uzi ĝin, kiel vi plej bone scias kaj volas, li diris. Sed mi ne komprenas —LUNDESTADAŭskultu nun, sinjoro Hejre; — kaj ankaŭ vi, Ringdal —(Ĉiuj tri parolas mallaŭte kune en la fono.)FJELDBOSinjoro ĉambelano!LA ĈAMBELANOJes.FJELDBOLa kambio de via filo kompreneble estas aŭtentika —LA ĈAMBELANOOni kredus tion.FJELDBOKompreneble. Sed se la falsa kambio aperos —?LA ĈAMBELANOMi ne faros iun denuncon al la vokto.FJELDBOKompreneble; — sed vi devas fari ion pli.LA ĈAMBELANO(ekstaras)Mi ne povas fari ion pli.FJELDBOJes, jes, pro Dio; vi povas kaj vi devas. Vi devas savi la malfeliĉulon —LA ĈAMBELANOKiamaniere?FJELDBOSimple; rekonu vian subskribon.LA ĈAMBELANOVi opinias, sinjoro ferfareja doktoro, ke en nia familio oni povas fari kion ajn?FJELDBOMi opinias la plej bonan, sinjoro ĉambelano.LA ĈAMBELANOKaj vi solan momenton povis kredi min kapabla por mensogo? Por ludi sub mantelo kun fraŭduloj?FJELDBOKaj ĉu vi scias kion tio ĉi tiras post si?LA ĈAMBELANOTio fariĝos afero inter la krimulo kaj la punleĝo.(Li eliras maldekstre.)Kurteno
(Eleganta antaŭĉambro kun enirejo en la fono. Maldekstre estas pordo al la oficejo de la ĉambelano; pli malantaŭe estas pordo al la sidĉambro. Dekstre estas pordo al la oficejoj de la ferfareja administranto; antaŭe de tiu estas fenestro.)
(Torasidas ploranta sur la sofo maldekstre.La ĉambelanoiras impete tien kaj reen.)
LA ĈAMBELANOKaj nun ni havas la postludon. Ploron kaj ĝemon —
TORAHo, Dio donu ke ni neniam estus vidintaj tiun homon!
LA ĈAMBELANOKiun homon?
TORATiun abomenindan advokaton Stensgård, kompreneble.
LA ĈAMBELANOVi devus prefere diri: ke ni neniam estus vidintaj tiun abomenan doktoron!
TORAFjeldbo?
LA ĈAMBELANOJes, Fjeldbo; Fjeldbo, jes! Ĉu ne estis li, kiu tutplene mensogis al mi —?
TORANe, kara benata patro, estis mi.
LA ĈAMBELANOVi? Do ambaŭ! Kunaj en komploto; malantaŭ mia dorso! Jen delikate!
TORAHo, patro, se vi scius —
LA ĈAMBELANOHo, mi certe scias; pli ol sufiĉas; multe pli!
(Doktoro Fjeldbovenas de la fono.)
FJELDBOBonan tagon, sinjoro ĉambelano! Bonan tagon, fraŭlino.
LA ĈAMBELANO(daŭre paŝadas tien kaj reen)Nu, ĉu tie vi estas, — vi fatalulo —
FJELDBOJes, estis ege malagrabla okazaĵo.
LA ĈAMBELANO(rigardas tra la fenestro)Ĉu vi tamen tiel pensas?
FJELDBOMi kredas, ke vi estas rimarkinta, kiel mi la tutan tempon tenis la okulon sur Stensgård. Malfeliĉe, kiam mi aŭdis ke oni ludus garantiaĵojn, mi pensis ke ne estis iu danĝero —
LA ĈAMBELANO(stampfas la plankon)Ridindiĝi de tia afektulo! Kaj kion do miaj gastoj estas imagintaj pri mi? Ke mi estus sufiĉe fia por voli aĉeti tiun personon, tiun — tiun —, kiel Lundestad nomas lin!
FJELDBOJes, sed —
TORA(nerimarkite de la patro)Ne parolu!
LA ĈAMBELANO(post mallonga paŭzo li turnas sin alFjeldbo)Diru al mi sincere, doktoro, — ĉu mi estas pli stulta ol la plimulto de aliaj homoj?
FJELDBOKiel vi povas demandi tiel, sinjoro ĉambelano?
LA ĈAMBELANOSed kiel povis do okazi, ke mi verŝajne estis la sola, kiu ne komprenis, ke la damnita parolado estis adresata al mi?
FJELDBOĈu mi diru al vi?
LA ĈAMBELANOJes, kompreneble vi faru.
FJELDBOEstas pro tio, ke vi mem vidas vian pozicion ĉi tie en la vilaĝaro per aliaj okuloj, ol la cetera popolo faras.
LA ĈAMBELANOMi konsideras mian pozicion, kiel mia beata patro konsideris sian pozicion ĉi tie. Al mia beata patro oni neniam estus kuraĝinta regali tiaĵon.
FJELDBOVia beata patro ja mortis proksimume je la jaro 1830.
LA ĈAMBELANONu ja; Multo dissolviĝis post tiu tempo. Tamen mi mem kulpas. Mi miksis min tro multe kun tiuj ordinaruloj. Tial mi devas rezigne akcepti esti metata flanke de bienulo Lundestad!
FJELDBONu, honeste dirite, mi ne vidas iun malaltiĝon en tio.
LA ĈAMBELANOHo, vi bone komprenas min. Kompreneble mi ne insistas pri ia nobleco, aŭ pri titoloj aŭ tiaĵoj. Sed tio kion mi honoras, kaj tio kion mi postulas ke aliuloj honoru, tio estas tiu en nia familio heredita honesteco tra la tuta parencaro. Estastiopri kio mi pensas, ke kiam oni, kiel Lundestad, intervenas en la publikan vivon, tiam oni ne povas konservi sian karakteron kaj sian konduton tute senmakula. Tial Lundestad ja devas akcepti, ke oni makuligas lin. Sed oni lasu min en paco; mi staras ekstere de la partioj.
FJELDBONe tute, sinjoro ĉambelano. Vi tamen ĝojiĝis tiom longe, kiam vi kredis, ke la atako direktiĝis al Monsen.
LA ĈAMBELANONe menciu tiun homon! Estas li, kiu frivoligis la moralan senton ĉi tie en la vilaĝaro. Bedaŭrinde li ankaŭ kapturnigis mian sinjoron filon.
TORAErik?
FJELDBOVian filon?
LA ĈAMBELANOJes; kial li enirus en tiujn marĉandaĵojn? Tio ja kondukas al nenio.
FJELDBOSed kara sinjoro ĉambelano, li tamen devas vivi, kaj —
LA ĈAMBELANOHo, per ŝparemo li efektive povus vivi bone per la patrina heredaĵo.
FJELDBOJes, eble li povus vivi pere de ĝi; sedporkio li vivus?
LA ĈAMBELANOPor kio? Nu, se li absolute bezonus ionporkio vivi, li ja estas jura kandidato; li povus vivi por sia scienco.
FJELDBONe, tion li ne povus; ĉar tio estas kontraŭ lia naturo. Li ankaŭ ne povis esperi baldaŭ ekhavi oficon; la estradon de viaj bienoj vi ja rezervis por vi mem; via filo ne havas infanojn por eduki. Kaj kiam li sub tiaj cirkonstancoj vidas tentajn ekzemplojn antaŭ si, — vidas homojn, kiuj el nenio estas kreadantaj duonan milionon —
LA ĈAMBELANODuonan milionon? Ho, haltu jen, ke ni restu je cent mil. Sed nek la duona miliono nek la cent mil kunrastiĝas per tute puraj manoj; — mi aludas ne rilate al la mondo; je Dio; laŭ la leĝoj oni ja povas teni sin observema; sed laŭ sia propra konscienco. Al tiaĵo mia filo kompreneble ne povas persvadiĝi. Vi do povas esti tute trankvila: la komerco de grandkomercisto Bratsberg certe ne alportos profiton de duona miliono.
(Selma, en promena vesto, venas de la fono.)
SELMABonan matenon! Ĉu mia edzo ne ĉeestas?
LA ĈAMBELANOBonan matenon, infano. Ĉu vi serĉas vian edzon?
SELMAJes, li diris, ke li intencus ĉi tien. La proprietulo Monsen vizitis lin frumatene, kaj jen —
LA ĈAMBELANOMonsen? Ĉu Monsen vizitas vin?
SELMAFoje li faras; pleje en komercaj aferoj. Sed kara Tora, kio estas? Ĉu vi ploris?
TORAHo, estas nenio.
SELMAJes, estas! Hejme Erik estis malbonhumora, kaj ĉi tie —; aspektiĝas el vi ĉiuj; io okazis. Kio estas?
LA ĈAMBELANONu, nu; almenaŭ ne estas io por vi. Vi estas tro delikata por porti ŝarĝojn, mia eta Selma. Eniru la sidĉambron, vi du, dume. Se Erik diris, ke li venos, li certe venos.
SELMANi eniru; — kaj precipe gardu min kontraŭ la trablovo!(ĉirkaŭbrakas ŝin)Ho, mi povus premegi vin, dolĉa Tora!
(Ambaŭ virinoj eliras maldekstre.)
LA ĈAMBELANOIli do kune engaĝiĝis, la du spekulantoj. Ili devus kunligiĝi en kompanion. Monsen kaj Bratsberg, — sonus bele!(frapiĝas al la pordo)Envenu!
(Advokato Stensgårdentretas tra la pordo.)
LA ĈAMBELANO(retiras sin paŝon)Ĉu kio!
STENSGÅRDJes, jen mi estas denove, sinjoro ĉambelano!
LA ĈAMBELANOJenon mi vidas.
FJELDBOSed ĉu vi freneziĝis, homo?
STENSGÅRDVi retiriĝis frue hieraŭ vespere. Kiam Fjeldbo estis klariginta al mi la koheron, vi jam estis —
LA ĈAMBELANOMi petas vin, — ĉiu klarigo estos superflua —
STENSGÅRDJes, certe; tamen ne kredu, ke estas pro tio, ke mi estas veninta.
LA ĈAMBELANOĈu ne, do?
STENSGÅRDMi scias, ke mi malhonorigis vin.
LA ĈAMBELANOTion ankaŭ mi scias; kaj antaŭ ol mi forpelos vin el la pordo, vi eble bonvolu diri, kial vi venas ĉi tien.
STENSGÅRDĈar mi amas vian filinon, sinjoro ĉambelano!
FJELDBOKio —?
LA ĈAMBELANOKion li diras, doktoro?
STENSGÅRDJes, vi ne povas kapti la sencon de tio, sinjoro ĉambelano. Vi estas maljuna homo; vi havas nenion por kio lukti —
LA ĈAMBELANOKaj vi arogas al vi —!
STENSGÅRDMi venas por peti la manon de via filino, sinjoro ĉambelano.
LA ĈAMBELANOVi —, Vi —! Ĉu vi ne eksidu?
STENSGÅRDDankon; mi staras.
LA ĈAMBELANOKion vi diras al tio ĉi, doktoro?
STENSGÅRDHo, Fjeldbo diras ĉion bonan; li estas mia amiko; la sola, vera amiko, kiun mi havas.
FJELDBONe, ne, homo; eterne neniam se vi —
LA ĈAMBELANOĈu estas tial, ke la ferfareja doktoro enkondukigis lin en nian domon?
STENSGÅRDVi nur konas min de la konduto antaŭhieraŭ kaj hieraŭ. Kaj tio ne sufiĉas. Mi ankaŭ ne estas la sama hodiaŭ ol kiel antaŭe. La kunestado kun vi kaj kun la viaj falis kiel printempa pluvo sur min. Dum unu sola nokto ĝermoj kreskis! Vi ne devas forpuŝi min reen en la abomenindaĵon. Mi neniam posedis la belaĵojn en la vivo antaŭ nun; estis kvazaŭ birdoj sur la tegmento por mi —
LA ĈAMBELANOSed mia filino —?
STENSGÅRDHo, ŝin mi gajnos.
LA ĈAMBELANONu? Hm!
STENSGÅRDJes, ĉar mi tion volas. Memoru kion vi rakontis al mi hieraŭ. Vi ankaŭ estis malkontenta pri la edziĝo de via filo; — jen vidu, tio ŝanĝiĝis al bono. Vi skribu la spertopagon malantaŭ la orelon, kiel Fjeldbo diris —
LA ĈAMBELANONu, do tia estis la penso?
FJELDBOTute ne! Kara sinjoro ĉambelano, ke mi parolu sola kun li —
STENSGÅRDBabilaĵo; mi ne havas ion priparolindan kun vi. Aŭskultu nun, sinjoro ĉambelano! Estu nun ĝentila kaj saĝa. Familio, kia la via, bezonas novajn kunligojn; se ne, la parencaro stultiĝas —
LA ĈAMBELANONe, nun troiĝe!
STENSGÅRDTŝ, tŝ; ne ekkoleriĝu! Forigu ĉiujn tiujn tedajn noblecajn ideaĉojn; — je diablo, estas ja funde nenio alia ol stultaĵoj. Vi vidos kiel vi ŝatos min, kiam vi nur konatiĝos kun mi. Jes, jes; videvasŝati min, — kaj vi kaj via filino! Ŝin mi devigos —
LA ĈAMBELANOKion vi opinias, doktoro?
FJELDBOMi opinias, ke estas frenezaĵo!
STENSGÅRDJes, por vi estus frenezaĵo; sed mi, vidu, mi havas taskon farendan ĉi tie sur la ĝuinda tero de Dio; — mi ne lasos min timiĝi de babilaĵo kaj antaŭjuĝoj!
LA ĈAMBELANOSinjoro advokato; jen la pordo.
STENSGÅRDVi montras al mi —?
LA ĈAMBELANOLa pordon.
STENSGÅRDNe faru!
LA ĈAMBELANOEliru! Vi estas ambiciulo, iu — iu; ĉu ne estas damnite! Vi estas —
STENSGÅRDKio mi estas?
LA ĈAMBELANOTio alia; tio, kion mi havas sur la lango, vi estas!
STENSGÅRDSe vi baros al mi mian vivovojon, vi gardu vin!
LA ĈAMBELANOKial?
STENSGÅRDJes, ĉar tiam mi persekutos vin, skribos kontraŭ vi en la gazetoj, kalumnios vin, subfosos vian honoron, se mi atingos al tio. Vi kriu sub la skurĝobatoj, vi kredu, ke vi videtas fantomojn en la nubo, kiuj ĵetas sin sur vin. Vi kurbu vin en timo, tenu viajn brakojn kurbe super la kapo por vin ŝirmi, — rampu, serĉu ŝirmejon kontraŭ mi —
LA ĈAMBELANOVi mem rampu en ŝirmejon — en la frenezulejon; tie vi apartenas!
STENSGÅRDHaha; jen vendista oferto; sed vi ne pli bone komprenas, sinjoro Bratsberg! Mi diru al vi: La kolero de Dio estas en mi. Estas lia volo, kontraŭ kiu vi staras. Li celis la plej helan pri mi. Ne ombrigu! — Nu, mi ja vidas, ke mi nenien atingos kun vi hodiaŭ; sed tio ne gravas. Mi postulas nenion alian ol ke vi parolu al via filino. Pretigu ŝin; tamen donu al ŝi la ŝancon elekti! Pripensu, kaj ĉirkaŭrigardu. Kie povas vi atendi trovi bofilon inter tiuj ĉi malsaĝuloj kaj stratvaguloj? Fjeldbo diras, ke ŝi estas profunda, silenta kaj fidela. Jes, nun vi scias ĉion. Adiaŭ, sinjoro ĉambelano; — vi povas havi min kiel vi deziras, kiel amiko aŭ kiel malamiko. Adiaŭ!(Li eliras en la fono.)
LA ĈAMBELANOTien do estas veninta! Tiaĵon oni kuraĝas servi al mi en mia propra domo!
FJELDBOStensgård tion kuraĝas; neniu alia.
LA ĈAMBELANOLi hodiaŭ; aliuloj morgaŭ.
FJELDBOKe ili venu; mi ŝirmos kontraŭ la frapo; mi iros tra fajro kaj akvo por vi —
LA ĈAMBELANOJes, vi, kiu kulpas pri la tuto! — Hm; tiu Stensgård, li estas efektive la plej impertinenta fripono, kiun mi konis! Kaj tamen, — kio damninde estas? Li havas ion en si, kion mi ŝatas.
FJELDBOEstas eblecoj en li —
LA ĈAMBELANOEstas sincereco en li, sinjoro ferfareja doktoro! Li ne ĉirkaŭiras ludante malantaŭ ies dorso, kiel tiom da aliuloj; li — li!
FJELDBOPri tio ne estas luktenda. Nur firme, sinjoro ĉambelano; ne kaj denove ne al Stensgård —
LA ĈAMBELANOHo, tenu viajn konsilojn por vi mem! Vi povas fidi ke nek li, nek iu alia —
FERFAREJA ADMINISTRANTO RINGDAL(de la pordo dekstre)Kun via permeso, sinjoro ĉambelano; unu vorto —(flustras)
LA ĈAMBELANOKio? Ene ĉevi?
RINGDALLi envenis per la malantaŭa pordo, kaj petegas paroli kun vi.
LA ĈAMBELANOHm. — Ho, doktoro, eniru momenton al la sinjorinoj; estas iu, kiu — sed diru nenion al Selma pri sinjoro Stensgård kaj lia vizito. Ŝin ni tenu ekstere de ĉi tiu afero. Rilate al mia filino, estus ankaŭ laŭ mia deziro, se vi povus teni puran buŝon; sed — —. Ho, mi ne emas —! Nu, bonvolu eniri.
(Fjeldboiras en la sidĉambron. DumeRingdalestas reirinta en sian oficejon. Post mallonga paŭzo envenas de tie proprietuloMonsen.)
MONSEN(ĉe la pordo)Mi petas sinjoron ĉambelano pri pardono —
LA ĈAMBELANONu, envenu; envenu!
MONSENMi do esperas, ke bone statas pri la familio?
LA ĈAMBELANODankon. Ĉu vi ion deziras?
MONSENNe povastiondiri. Mi estas, dank’ al Dio, homo kiuhavaspreskaŭ ĉion, kion li deziras.
LA ĈAMBELANOJen, jen; tio estas multe dirite.
MONSENSed mi ja ankaŭ laboris, sinjoro ĉambelano. Jes, mi scias, ke vi ne rigardas mian aktivecon per afabla okulo.
LA ĈAMBELANOAspekte ne havas iun influon sur via aktiveco per kia okulo mi rigardas ĝin.
MONSENNu, kiu scias? Mi almenaŭ nun pensas tiri min el la aferoj.
LA ĈAMBELANOĈu vere?
MONSENLa sukceso sekvis min, mi diru al vi. Mi nun estas tiel longe antaŭen atinginta, kiel mi ŝatas atingi, kaj tial mi pensas, ke estus tempo iom post iom likvidi, kaj —
LA ĈAMBELANONu, pri tio mi gratulas kaj vin kaj multajn aliajn.
MONSENKaj se mi samtempe povus fari al la ĉambelano servon —
LA ĈAMBELANOAl mi?
MONSENKiam la arbaroj de Langerud antaŭ kvin jaroj metiĝis al aŭkcio, vi ofertis —
LA ĈAMBELANOJes, sed post la aŭkcio vi superproponis kaj falis al vi la aljuĝo.
MONSENVi povus nun ricevi ilin kun segejo kaj ĉiuj apartenaĵoj —
LA ĈAMBELANOPost tiu senkonsidera forhakado tie farita —?
MONSENHo, ili ankoraŭ multe valoras; kaj per via ekspluatmaniero post kelkaj jaroj ili —
LA ĈAMBELANODankon; bedaŭrinde mi ne povas partopreni en tiu afero.
MONSENSed estas multe enspezebla, sinjoro ĉambelano. Kaj rilate al mi —; mi diru al vi, ke mi havas intence grandan spekulon; multo estas metita en la ludon; mi pensas ke estas multo gajnebla; eble cent mil aŭ tiom.
LA ĈAMBELANOCent mil? Tio efektive ne estas nekonsiderinda sumo.
MONSENHa-ha-ha! Ĝuste bela por kunpreni kaj meti ĉeflanke de la ceteraj. Sed se oni faru tiajn grandajn batalojn, oni bezonas helpan taĉmenton, kiel dirite. Enkasa mono ne multas; la taŭgaj nomoj estas jam uzitaj —
LA ĈAMBELANOJes, por tio certaj homoj jam estas aranĝintaj.
MONSENUnu mano lavas la alian. Nu, sinjoro ĉambelano, ĉu ni do faru negocon? Vi ricevos la arbarojn por absurde malalta prezo —
LA ĈAMBELANOMi ne volas havi ilin por iu ajn prezo, sinjoro Monsen.
MONSENSed bona oferto tamen valoras alian. Sinjoro ĉambelano, ĉu vi volas helpi min?
LA ĈAMBELANOAl kio vi celas?
MONSENKompreneble ke mi deponas garantiaĵon. Mi havas ja sufiĉe da bienposedaĵoj. Jen vidu. Ĉi tiuj paperoj —; ĉu vi permesas ke mi orientigu vin pri mia stato?
LA ĈAMBELANO(forpuŝas la dokumentojn)Ĉu estas mona subteno, ke vi bezonas —?
MONSENNe kontanta mono; tute ne. Sed la subteno de la ĉambelano —. Kontraŭ kompenso kompreneble; — kaj kontraŭ garantiaĵo, kaj —
LA ĈAMBELANOKaj kun tia demando vi venas al mi?
MONSENJes, ĝuste al vi. Mi scias, ke vi multfoje forgesis vian antipation, kiam iu vere venis en malfacilaĵon.
LA ĈAMBELANONu, iamaniere mi devas danki vin pro via bona opinio, — precipe en tempo kia ĉi tia; sed tamen —
MONSENSinjoro ĉambelano, ĉu vi ne volas diri al mi, kion vi malestimas pri mi?
LA ĈAMBELANOHo, por kio tio utilus?
MONSENPovus utili por ĝustigi la rilaton. Mi ne scias, ke mi iam ion baris por vi.
LA ĈAMBELANOĈu ne? Do mi tamen menciu al vi okazaĵon, kiam vi kontraŭstaris min. Mi starigis la ferfarejan pruntejon por la avantaĝo de miaj subuloj kaj por aliuloj. Sed jen vi komencis fari bankkomercon; la homoj iras al vi kun sia ŝparmono —
MONSENKompreneble, sinjoro ĉambelano; ĉar mi donas pli altan interezon je deponaĵo.
LA ĈAMBELANOJes, sed vi ankaŭ prenas pli altan pruntedonan interezon.
MONSENSed mi ne faras tiom da malfacilaĵoj pri kaŭcio kaj tiaĵoj.
LA ĈAMBELANOBedaŭrinde; tial oni ankaŭ vidas, ke fariĝas komercoj je dek-dekdu mil spesoj, sen ke nek aĉetanto nek vendanto posedas du danajn ŝilingojn. Jen, tion, sinjoro Monsen, mi malestimas en vi. Kaj krome io, kio estas pli proksima ankoraŭ. Ĉu vi kredas, ke estis laŭ mia bona volo, ke mia filo kapĵetis sin en tiujn senbridajn entreprenojn?
MONSENSed por tio mi do ne kulpas!
LA ĈAMBELANOEstis via ekzemplo, kiu infektis lin, kiel la aliajn. Kial vi ne restis en via komenca okupo?
MONSENTrunkflosisto, kiel mia patro?
LA ĈAMBELANOEstis eble honto stari en mia servo? Via patro nutris sin honeste kaj estis estimata en sia profesio.
MONSENJes, ĝis li estis sin laborinta sensana kaj fine tiriĝis en la akvofalon kun la trunkfloso. Ĉu vi konas ion pri la vivo en tiu profesio, sinjoro ĉambelano? Ĉu vi unu solan fojon provis, kion tiuj homoj devas elteni, kiuj penegas por vi ene en la arbaroj kaj malsupren laŭ la riverejoj, dum vi sidas en via agrabla ĉambro kaj rikoltas la fruktojn? Ĉu vi povas mallaŭdi tian homon, ke li volas laborigi sin supren? Mi ja estis ricevinta iom pli bonan instruon, ol mia patro; eble ankaŭ havis pli bonajn talentojn —
LA ĈAMBELANOJen bone. Sed per kiaj metodoj estas vi suprenveninta? Vi komencis per vendado de brando. Poste vi aĉetis nesekurajn ŝuldatestojn; enkasigis ilin senindulge; tiel vi iris pluen kaj pluen. Kiom multajn estas vi ruinigintaj por antaŭeniĝi!
MONSENTia estas la komerca vivo; supren por iu kaj malsupren por aliulo.
LA ĈAMBELANOSed la maniero kaj la iloj? Estas estimindaj familioj, kiuj elĉerpas la almozulkeston kulpe de vi.
MONSENAnkaŭ Daniel Hejre ne estas tre fora de la almozulkesto.
LA ĈAMBELANOMi komprenas vin. Sed mian konduton mi povas defendi antaŭ Dio kaj homoj! Kiam la lando, post la disiĝo de Danlando, estis en mizero, mia benata patro helpis trans eblecoj. Tial kelkaj el niaj bienoj transvenis al la familio Hejre. Al kio tio kondukis? Sidis vivaj estaĵoj sur tiuj bienoj; kaj ili suferis sub la malsaĝa traktado de Daniel Hejre. Li forhakis la arbarojn je damaĝo, jes mi povas eĉ diri, je malfeliĉo al la distrikto. Ĉu ne estis mia simpla devo malhelpi tiaĵon, kiam mi povis? Kaj mi povis; mi havis la leĝon por mi; mi estis en mia bona rajto, kiam mi reprenis miajn bienojn alode.
MONSENAnkaŭ mi ne miskondutis kontraŭ la leĝo.
LA ĈAMBELANOSed kontraŭ via propra konscio, kontraŭ via konscienco, el kiu vi espereble havas ion. Kaj kiel vi estas detruinta la bonan ordon ĉi tie? Kiel vi malfortigis la respekton, kiun devus doni la riĉeco? Oni ne plu demandas kiel kapitalo estas akirita, aŭ kiom longe ĝi estas estinta en la posedo de iu familio; oni nur demandas: kiom valoras tiu aŭ tiu alia? Kaj laŭ tio li prijuĝiĝas. Sub ĉio tio ankaŭ mi suferas; ni du fariĝis kvazaŭ iuj kamaradoj; oni mencias nin kune, ĉar ni estas la plej grandaj bienposedantoj ĉi tie. Tion mi ne toleras! Mi diras al vi unu fojon por ĉiuj: pro tio mi malestimas vin.
MONSENTio havu finon, sinjoro ĉambelano; mi ĉesos mian agadon, cedas por vi en ĉiuj flankoj; sed mi petas vin, mi petegas vin, nur helpu min!
LA ĈAMBELANOMi ne faros.
MONSENMi volonte pagos kion ajn —
LA ĈAMBELANOPagi! Kaj tion vi kuraĝas —
MONSENSe ne pro mi, do pro via filo!
LA ĈAMBELANOMia filo?
MONSENJes, li partoprenas; mi pensas, ke povos veni 20 000 taleroj kiel lia porcio.
LA ĈAMBELANOKiujn li gajnos?
MONSENJes!
LA ĈAMBELANOSed, bona Dio, kiu do perdos tiun monon?
MONSENKiel —?
LA ĈAMBELANOKiam mia filo gajnos ĝin, do devas esti iu kiu perdos ĝin?
MONSENAvantaĝa komerco; mi ne rajtas ion pli diri. Sed mi bezonas respektoplenan nomon; nur subskribo per via nomo —
LA ĈAMBELANOSubskribo! Sur dokumentoj —
MONSENNur por 10 — 15 000 taleroj.
LA ĈAMBELANOKaj vi unu solan momenton povis kredi, ke —?Mianomo! En tia afero! Mia nomo? Kiel kaŭcianto do?
MONSENNur pro la formo —
LA ĈAMBELANOTrompo! Mia nomo! Ne por kiu ajn prezo. Mi neniam subskribis per mia nomo sur fremdaj paperoj.
MONSENNeniam? Tio do estas troigo, sinjoro ĉambelano!
LA ĈAMBELANOEfektive; kiel mi diras al vi.
MONSENNe; efektive. Tion mi mem vidis.
LA ĈAMBELANOKion vi vidis?
MONSENLa nomon de la ĉambelano, almenaŭ sur kambio.
LA ĈAMBELANOMalvero, mi diras al vi! Tion vi neniam vidis.
MONSENMi vidis! Sub kambio de 2000 taleroj. Pripensu!
LA ĈAMBELANONek de du mil nek de dek mil! Je mia honoro kaj mia plej alta vorto, neniam!
MONSENDo ĝi estas falsa.
LA ĈAMBELANOFalsa?
MONSENJes, falsa; kopiita; — ĉar miestasĝin vidinta.
LA ĈAMBELANOFalsa? Falsa! Kie vi tion vidis? Ĉe kiu?
MONSENTion mi ne diras.
LA ĈAMBELANOHa-ha; tion ni tamen malkaŝigos!
MONSENAŭskultu min —!
LA ĈAMBELANOSilentu! Tien oni do kondukis la aferojn! Falsa! Miksigis min en la fiaĵojn! Jes, do ne estas strange, ke mi metiĝas range inter la aliuloj. Sed nun mi ludu kun ili!
MONSENSinjoro ĉambelano, — pro vi mem kaj pro multaj aliaj —
LA ĈAMBELANOTenu vin for de mi! Foriru! Estas vi, kiu estas la instiganto —! Jes, estas! Veo al tiu de kiu venas la falilo.[4]Estas peka vivado, kondutita en via domo. Kaj kia estas la frekventaĵo kiun vi serĉas? Personoj de Kristiania kaj de aliaj lokoj, kiuj nur aspiras manĝadon kaj trinkegadon, kaj kiuj ne bone valorigas la socion en kiu tio okazas. Silentu! Mi mem vidis viajn noblajn julgastojn ĉasi laŭ la vojo, kiel aro de hurlantaj lupoj! Kaj estas io, kio pli malbona estas. Vi havis skandalojn kun viaj propraj servistinoj. Via edzino freneziĝis pro viaj diboĉoj kaj via kruda traktado.
[4] ve al tiu homo, per kiu la falilo venas (mateo 18:7).
MONSENNe; nun estas tro! Vi estos pentanta tiujn vortojn!
LA ĈAMBELANOHo, je diablo pri viaj minacoj. Kion vi povos fari kontraŭ mi? Mi? Vi demandis kial mi malestimas vin. Nun vi ricevis informon. Nun vi scias, kial mi tenis vin ekstere de la bona socio.
MONSENJes, sed nun mi tiros la bonan socion malsupren —
LA ĈAMBELANOTiun vojon!
MONSENMi konas la vojon, sinjoro ĉambelano!(elen en la fono)
LA ĈAMBELANO(aliras, malfermas la pordon dekstre kaj vokas)Ringdal; — envenu!
RINGDALSinjoro ĉambelano?
LA ĈAMBELANO(vokas enen en la sidĉambron)Sinjoro doktoro; bonvenu —! Nun, Ringdal, miaj antaŭdiroj plenumiĝas.
FJELDBOPri kio mi servu, sinjoro ĉambelano?
RINGDALĈu la ĉambelano faris antaŭdirojn?
LA ĈAMBELANOKion vi nun diros, doktoro? Vi ĉiam pensis, ke mi troigis, kiam mi diris, ke Monsen koruptis la homojn ĉi tie.
FJELDBONu jes; kaj sekve kio?
LA ĈAMBELANOOni faras belan progreson, mi povas rakonti al vi. Kiel ŝajnas al vi? Jen estas falsaj paperoj en cirkulo.
RINGDALFalsaj paperoj?
LA ĈAMBELANOFalsaj paperoj, jes! Kaj kun kies nomo vi opinias? Kun la mia!
FJELDBOSed pro dio, kiu faris tion?
LA ĈAMBELANOKiel povas mi scii? Ĉu mi konas ĉiujn friponojn? Sed tio estu malkaŝigata. — Doktoro, faru al mi servon. La paperoj devas esti lokigitaj aŭ en la ŝparbanko aŭ en la ferfareja pruntejo. Veturu supren al Lundestad; li estas tiu el la bankestroj, kiu plej bone scias pri ĉio. Eksciiĝu ĉu ekzistas tia papero —
FJELDBOTuj; tuj!
RINGDALLundestad estas hodiaŭ ĉi tie en la ferfarejo; li partoprenas renkontiĝon de la lerneja komisiono.
LA ĈAMBELANOTiom pli bone. Trovu lin; sendu lin ĉi tien.
FJELDBOSenprokraste; estos baldaŭ prizorgata.(elen en la fono)
LA ĈAMBELANOKaj vi, Ringdal, devas informiĝi en la pruntejo. Tuj post kiam ni estos sciiĝintaj pri la afero, ni sendos denuncon al la vokto. Neniu bonkoreco pri tiuj fraŭduloj!
RINGDALBone, sinjoro ĉambelano. Je Dio; tiaĵon mi neniam kredus.(eliras dekstre)
(La ĉambelanokelkajn fojojn iras supren kaj malsupren sur la planko, poste li volas eniri sian oficejon. Samtempe venasErik Bratsbergde la fono.)
ERIK BRATSBERGKara patro —!
LA ĈAMBELANONu, ĉu estas vi?
ERIK BRATSBERGMi devas absolute paroli kun vi.
LA ĈAMBELANOHm; mi vere ne estas en humoro por paroli al iu. Kion vi volas?
ERIK BRATSBERGVi scias, patro, ke mi neniam antaŭe miksis vin en miajn komercaferojn.
LA ĈAMBELANONe, tion mi ankaŭ severe rifuzus.
ERIK BRATSBERGSed hodiaŭ mi devas —
LA ĈAMBELANOKion vi devas?
ERIK BRATSBERGPatro, vi devas helpi min!
LA ĈAMBELANOMono! Jes vi povos fidi, ke —!
ERIK BRATSBERGNur unu solan fojon! Mi ĵuras, ke mi neniam plu —; mi diru al vi, ke mi havas ioman kontakton kun Monsen en Storli —
LA ĈAMBELANOMi scias. Vi ja planas belan spekuladon.
ERIK BRATSBERGSpekuladon? Ni? Ne. Kiu diris tion?
LA ĈAMBELANOMonsen mem.
ERIK BRATSBERGĈu Monsen ĉeestis?
LA ĈAMBELANOJes, ĝuste nun; kaj mi montris al li la pordon.
ERIK BRATSBERGPatro, se vi ne helpas min, mi estos ruinigita.
LA ĈAMBELANOVi?
ERIK BRATSBERGJes; Monsen apogis min per mono. Ili montriĝis ege multekostaj; kaj nun cetere estas la pagdato —
LA ĈAMBELANOJen ni vidas! Kion mi estas dirinta —?
ERIK BRATSBERGJes, jes; estas tro malfrue paroli pri —
LA ĈAMBELANORuinigita? Post paso de du jaroj! Jes, kiel povus vi ion alian atendi? Kion vi volis inter tiuj friponoj, kiuj blindigas la vidon de homoj per kapitaloj, kiuj neniam ekzistis? Tio ja ne estis socio por vi; — inter tiuj uloj oni devas esti ruza, alie oni malsukcesas; tion vi nun vidas.
ERIK BRATSBERGĈu vi volas savi min aŭ ne?
LA ĈAMBELANONe; lastan fojon: ne; mi ne volas.
ERIK BRATSBERGMia honoro estas en risko —
LA ĈAMBELANOHo, neniujn altflugajn parolmanierojn! Tute ne estas afero pri honoro esti sukcesa komercisto ĉi tie; kontraŭe, mi dirus. Iru hejmen kaj ordigu por vi; donu al ĉiu la sian, kaj finu pri tio plej eble plej frue.
ERIK BRATSBERGHo, vi ne scias —!
(SelmakajToravenas de la sidĉambro.)
SELMAĈu estas Erik, kiu parolas? — Dio, kio okazis?
LA ĈAMBELANONenio. Eniru reen.
SELMANe, mi ne iros. Mi volas scii. Erik, kio estas?
ERIK BRATSBERGEstas tio, ke mi estas ruinigita.
TORARuinigita!
LA ĈAMBELANOJen, jen!
SELMAKio estas ruinigita?
ERIK BRATSBERGĈio.
SELMAĈu vi pensas pri via mono?
ERIK BRATSBERGMono, domo, heredo, — ĉio!
SELMAJes, tio estas ĉio por vi.
ERIK BRATSBERGSelma, venu, ni ekiros. Nun vi estas la sola, kion mi havas. Ni portu la malfeliĉon kune.
SELMALa malfeliĉon? Porti ĝin kune?(kun krio)Ĉu nun mi estas sufiĉe bona!
LA ĈAMBELANOJe nomo de Dio —!
ERIK BRATSBERGPri kio vi pensas?
TORAHo, sed regu vin!
SELMANe! Mi ne volas! Mi ne povas plu silenti kaj hipokriti kaj mensogi! Nun vi sciu. Nenion volas mi porti!
ERIK BRATSBERGSelma!
LA ĈAMBELANOInfano, kion vi diras?
SELMAKaj, kiel vi mistraktis min! Senhonte de ĉiuj! Ĉiam mi akceptus; neniam mi rajtus doni. Mi estis la malriĉulino inter vi. Neniam vi venis postulante iun oferon de mi; por nenio mi estis sufiĉe bona porti. Mi malamas vin! Mi abomenas vin!
ERIK BRATSBERGKio do estas tio ĉi?
LA ĈAMBELANOŜi estas malsana; ŝi estas freneza!
SELMAKiel mi ne soifis por guto de viaj ĉagrenoj! Sed se mi petis, vi havis nenion alian ol belan ŝercon por forpuŝi min. Vi vestis min kiel pupon; vi ludis kun mi, kiel oni ludas kun infano. Ho mi havis en mi ĝojegon por porti pezaĵon; mi havis seriozecon kaj sopiron al ĉio, kio sturmas kaj suprenlevas kaj altigas. Nun mi estas sufiĉe bona; nun kiam Erik nenion alian havas. Sed mi ne volas esti tiu, al kiu oni fine sin turnu. Nun mi nenion volas havi el viaj ĉagrenoj. Mi volas for de vi! Prefere mi ludu kaj kantu sur la strato —! Lasu min; lasu min!(Ŝi rapidas elen en la fono.)
LA ĈAMBELANOTora; ĉu estas senco en ĉio tio, aŭ —?
TORAHo, jes; nun unue mi vidas; estas senco en tio.(elen en la fono)
ERIK BRATSBERGNe! Ĉion alian; sed ne ŝin! Selma!(elen tra la fona pordo)
RINGDAL(venas de dekstre)Sinjoro ĉambelano —
LA ĈAMBELANOKion vi volas?
RINGDALMi venas de la pruntejo —
LA ĈAMBELANODe la pruntejo? Nu jes, la kambio —
RINGDALĈio estas en ordo; neniam estis kambio kun via nomo.
(Doktoro Fjeldbokajbienulo Lundestadvenas de la fono.)
FJELDBOBlinda alarmo, sinjoro ĉambelano!
LA ĈAMBELANONu do? eĉ ne en la ŝparbanko?
LUNDESTADTute ne. En ĉiuj jaroj, kiam mi estris la bankon, mi ne vidis vian nomon; — nu, tio do kompreneble: krom la kambio de via filo.
LA ĈAMBELANOKambio de mia filo?
LUNDESTADJes, sur tiu kambio frue en la printempo, kiun vi akceptis por li.
LA ĈAMBELANOMia filo? Mia filo! Kion vi permesas al vi —
LUNDESTADSed, je Dio, pripensu do; la kambio de via filo por 2000 taleroj —
LA ĈAMBELANO(palpas por seĝo)Ho vi kompatanta —!
FJELDBOJe nomo de Jesuo!
RINGDALDo ne estas eble —!
LA ĈAMBELANO(falglitis sur la seĝon)Trankvile; trankvile! Kambio de mia filo? Akceptita de mi? De 2000 taleroj?
FJELDBO(al Lundestad)Kaj tiu kambio, ĝi estas en la ŝparbanko?
LUNDESTADNe plu nun; pasintan semajnon ĝi estis pagata de Monsen —
LA ĈAMBELANODe Monsen!
RINGDALEble Monsen ankoraŭ estas en la farejo; mi volas tuj —
LA ĈAMBELANORestu ĉi tie!
DANIEL HEJRE(venas de la fono)Bonan matenon, miaj sinjoroj! Bonan matenon, altestimataj; estiman dankon pro la agrabla vespero hieraŭ. Nun vi aŭdu historiojn —
RINGDALPardonu; ni estas okupataj —
DANIEL HEJREEstas aliuloj, kiuj ankaŭ estas okupataj; la proprietulo en Storli, ekzemple —
LA ĈAMBELANOMonsen?
DANIEL HEJREHe-he; estas sublima historio! La balotkabaloj estas en plena evoluo. Ĉu vi scias kion oni intencas? Oni volas subaĉeti vin, altestimata!
LUNDESTADSubaĉeti, vi diras?
LA ĈAMBELANOOni juĝas de la pomo al la trunko.
DANIEL HEJREJes estas, je Dio, la plej kruda, kion mi aŭdis. Mi venas enen ĉe sinjorino Rundholmen por ekhavi gluton. Tie sidas proprietulo Monsen kaj advokato Stensgård trinkante portvinon; iu aĉaĵo; tvi[5]je diablo, mi ne volus preni tiaĵon en mian buŝon; nu ja, efektive ili ja nenion ofertis al mi, ne, ne. Sed jen diras Monsen: Kiom vi vetas, li diras, ke ĉambelano Bratsberg aliĝos al nia partio je la elekto morgaŭ por elektuloj? Jen mi diras, kiel tio okazus? Ho, li diras, helpe de tiu kambio —
[5] Norvega interjekcio, kiu signifas “spitmoko”.
FJELDBO kaj RINGDALKambio?
LUNDESTADJe la elekto por elektuloj?
LA ĈAMBELANONu! Kaj sekve?
DANIEL HEJRENu, mi ne scias ion pli. Estis kambio, mi aŭdis, — de 2000 taleroj. Tiel alte oni taksas altrangulojn. Ho, estas hontinda jeno!
LA ĈAMBELANOKambio de 2000 taleroj?
RINGDALKaj ĝin havas Monsen?
DANIEL HEJRENe, li transdonis ĝin al advokato Stensgård.
LUNDESTADNu tiel.
LA ĈAMBELANOĈu vi estas certa pri tio?
DANIEL HEJREJe Dio ke mi estas certa pri tio. Vi povas uzi ĝin, kiel vi plej bone scias kaj volas, li diris. Sed mi ne komprenas —
LUNDESTADAŭskultu nun, sinjoro Hejre; — kaj ankaŭ vi, Ringdal —
(Ĉiuj tri parolas mallaŭte kune en la fono.)
FJELDBOSinjoro ĉambelano!
LA ĈAMBELANOJes.
FJELDBOLa kambio de via filo kompreneble estas aŭtentika —
LA ĈAMBELANOOni kredus tion.
FJELDBOKompreneble. Sed se la falsa kambio aperos —?
LA ĈAMBELANOMi ne faros iun denuncon al la vokto.
FJELDBOKompreneble; — sed vi devas fari ion pli.
LA ĈAMBELANO(ekstaras)Mi ne povas fari ion pli.
FJELDBOJes, jes, pro Dio; vi povas kaj vi devas. Vi devas savi la malfeliĉulon —
LA ĈAMBELANOKiamaniere?
FJELDBOSimple; rekonu vian subskribon.
LA ĈAMBELANOVi opinias, sinjoro ferfareja doktoro, ke en nia familio oni povas fari kion ajn?
FJELDBOMi opinias la plej bonan, sinjoro ĉambelano.
LA ĈAMBELANOKaj vi solan momenton povis kredi min kapabla por mensogo? Por ludi sub mantelo kun fraŭduloj?
FJELDBOKaj ĉu vi scias kion tio ĉi tiras post si?
LA ĈAMBELANOTio fariĝos afero inter la krimulo kaj la punleĝo.
(Li eliras maldekstre.)
Kurteno
KVARA AKTO(Gastigĉambro ĉesinjorino Rundholmen. Enirpordo en la fono; pli malgrandaj pordoj ambaŭflanke. Dekstre estas fenestro; antaŭ tiu estas tablo kun skribiloj; alia tablo, iom retirita, meze en la ĉambro.)SINJORINO RUNDHOLMEN(laŭtvoĉe interne maldekstre)Jes, tion mi tute ne atentas! Vi povas diri, ke ili estas venintaj ĉi tien por voĉdoni, ne por trinki. Se ili ne volas atendi, ili faru laŭ propra volo.STENSGÅRD(venas de la fono)Bonan matenon! Hm; hm! Sinjorino Rundholmen!(iras al la pordo maldekstre kaj frapas)Bonan matenon, sinjorino Rundholmen!SINJORINO RUNDHOLMEN(de interne)Uŝ, kiu estas?STENSGÅRDEstas mi, — Stensgård! Ĉu mi povas enveni?SINJORINO RUNDHOLMENNe, je Dio; Vi ne devas! Mi ne estas metinta la vestaĵojn.STENSGÅRDHo kio? Ĉu vi ellitiĝis tiel malfrue hodiaŭ?SINJORINO RUNDHOLMENHo, mi efektive estis piede antaŭ ol la diablo surŝuigis sin; sed tamen oni devas aspekti kiel homo, mi scias.(Kun tuko ĵetita sur la kapon; ŝi elrigardas.)Nu, kio do estas? Ne, vere vi ne devas rigardi min, sinjoro Stensgård. — Uŝ, — jen iu denove!(ĵetfermas la pordon)PRESISTO ASLAKSEN(kun pako da gazetoj; de la fono)Bonan matenon, sinjoro Stensgård!STENSGÅRDNu, tie enprenita?ASLAKSENJes, tie ĝi estas. Jen vidu: “La Solenado de la Eidsvolltago”, — “de nia speciala korespondanto”. Jen, sur la dua paĝo, staras pri la fondigo de la asocio; jen supre via parolado; mi kompostis ĉion krudan interspacigite.STENSGÅRDŜajnas al mi, ke ĉio estas interspacigita.ASLAKSENNu jes, fariĝis preskaŭ ĉio.STENSGÅRDKaj la kroma numero kompreneble distribuiĝis hieraŭ.ASLAKSENKompreneble; al la tuta paroĥo, kaj al abonantoj kaj al la aliuloj. Ĉu vi volas vidi?(donas al li ekzempleron)STENSGÅRD(trakuras la gazeton)— — “La honestulo Anders Lundestad intencas rezigni pri la parlamenta elekto” — “longa kaj fidela servo” — “kiel la verkisto diras: nun ripozu, civitano; estas merite!” Hm; — “tiu dum la nacia tago starigita asocio: La asocio de la junuloj” — “advokato Stensgård, la gvidanta ideo de la asocio” — “laŭtempaj reformoj, pli facila akiro de prunto” — Nu ja, estas efektive bone verkita. Ĉu la elektado komenciĝis?ASLAKSENĜi estas diligente funkcianta. Nia tuta asocio kunvenis; kaj tiuj kun rajto voĉdoni kaj la aliuloj.STENSGÅRDHo, je diablo pri la aliuloj, — jes, inter ni dirite do. Nu, eliru nun kaj parolu kun tiuj, kiujn vi tenas por dubindaj —ASLAKSENNu jes; jes bone!STENSGÅRDVi povas diri al ili, ke mi kaj Lundestad estas preskaŭ samopiniaj —ASLAKSENFidu min; mi konas la lokajn rilatojn.STENSGÅRDKaj jen io kroma. Bonvolu, Aslaksen; ne trinku hodiaŭ —ASLAKSENHo, kiel tio —!STENSGÅRDPoste ni havu gajan vesperon; sed memoru kiom estas ankaŭ por vi mem; via gazeto —; jes, kara, ke mi nun vidu, ke vi tenos vin —ASLAKSENHo, je diĉjo mi ne volas pli aŭdi; mi opinias, ke ĉiu ajn gardu sin mem.(eliras dekstre)SINJORINO RUNDHOLMEN(bele vestita; venas de maldekstre)Nun vidu, sinjoro Stensgård; jen vi havas min. Ĉu estus io grava —?STENSGÅRDNe, nenio alia ol tio ke vi atentigu min, kiam proprietulo Monsen venas.SINJORINO RUNDHOLMENEfektive li ne venos ĉi tien hodiaŭ.STENSGÅRDĈu li ne venos?SINJORINO RUNDHOLMENNe, li forveturis hodiaŭ matene je la kvara; li ja ĉiam estas survoje. Kaj li envenis kaj prenis min sur la lito, kiel oni diras. Li volis pruntepreni monon, vi sciu.STENSGÅRDĈu Monsen?SINJORINO RUNDHOLMENJes. li estas vera ulo por elspezi monon. Ke li nur sukcesu. Kaj tion mi ankaŭ esperas por vi; jes, ĉar estas iuj, kiuj diras, ke vi estos elektata por la parlamento.STENSGÅRDMi? Babilaĵo. Kiu diras tion?SINJORINO RUNDHOLMENHo, estis iuj el la aro de Anders Lundestad.DANIEL HEJRE(de la fono)Jen, jen! Bonan matenon! Mi do ne interrompas?SINJORINO RUNDHOLMENHo, tamen ne.DANIEL HEJREJe Dio, kiel glora! Do ĉu ne estas por mi, ke vi beligis vin?SINJORINO RUNDHOLMENJes, certe. Estas ja por la fraŭloj, ke oni beligas sin, mi scias.DANIEL HEJREPor la svatantoj, sinjorino Rundholmen; por la svatantoj! Bedaŭrinde ke miaj multaj procesoj okupas mian tempon —SINJORINO RUNDHOLMENHo, diable; por sin geedzigi oni havas sufiĉe da tempo.DANIEL HEJRENe; je Dio ne! Sin edzigi estas ĝuste io, kio postulas sian viron. Nu, kion oni diru? Se vi ne povas havi min, vi do povas havi aliulon. Jes, ĉar edziniĝi vi devus.SINJORINO RUNDHOLMENNu, sciu; mi foje pensas pri tio.DANIEL HEJREKompreneble; kiam oni unu fojon provis la feliĉon de geedzeco — karmemora Rundholmen estis ja bonega ekzemplero —SINJORINO RUNDHOLMENHo, tion mi ne dirus; kruda li estis, kaj trinki li ankaŭ faris; sed viro tamen estas viro.DANIEL HEJREJen vera vorto, sinjorino Rundholmen; viro estas viro, kaj vidvino estas vidvino —SINJORINO RUNDHOLMENKaj komerco estas komerco. Ho, preskaŭ konfuziĝas en mi pro ĉio, kion mi devas pripensi. Aĉeti volas ili ĉiuj; sed kiam venas la tago por pago, mi devas apliki kaj alvokon kaj ekzekucion kaj havi malfacilaĵojn. Mi pensas ke mi baldaŭ devas dungi firman advokaton.DANIEL HEJREJes, sed aŭdu, sinjorino Rundholmen, — tiaokaze vi devus efektive celi advokaton Stensgård; li estas libera kaj ne ligita —SINJORINO RUNDHOLMENUŝ, via buŝaĉo; mi ne volas aŭskulti vin plu.(elen dekstre)DANIEL HEJRESolida virino, tiu! Taŭga kaj vigla; ĝis nun neniujn infanojn; monon rentodonan. Klera ŝi ankaŭ estas; vastan legadon, sciu!STENSGÅRDVastan legadon; ĉu?DANIEL HEJREHe-he; jenon mi pensus; ŝi servis dum du jaroj en la pruntobiblioteko de presisto Alm. Nu, tamen hodiaŭ vi havas aliajn aferojn por pripensi, mi opinias.STENSGÅRDTute ne; mi eble eĉ ne donos mian voĉon. Sed por kiu vi voĉdonos, sinjoro Hejre?DANIEL HEJREMi ne havas voĉdonrajton, altestimata! Restis ja nur unu matrikulita hundujo por vendo, kaj tiun vi ricevis.STENSGÅRDSe vi fariĝus sendoma, mi translasu ĝin.DANIEL HEJREHe-he; vi estas ŝercema; — aĥ jes, tiu kara juneco, ĝi havas benitan humoron. Sed nun mi almenaŭ eliru por vidi la menaĝerion. Via tuta asocio alvenis, mi aŭdas.(vidas doktoron Fjeldbo, kiu venas de la fono.)Jen ankaŭ la doktoro! Jes, certe estas nome de la scienco ke vi prezentas vin?FJELDBONome de la scienco?DANIEL HEJREJes, pro la epidemio; erupciis ja ĉi tiemaligna rabies agitatoria. Nia Sinjoro estu kun vi, miaj karaj junaj amikoj!(elen dekstre)STENSGÅRDAŭskultu; diru rapide, ĉu vi vidis la ĉambelanon hodiaŭ?FJELDBOJes.STENSGÅRDKaj kion li diris?FJELDBOKion li diris?STENSGÅRDNu jes; mi ĵus skribis al li.FJELDBOĈu vi tion faris? Kion vi skribis?STENSGÅRDKe mi tenas min al la espero pri lia filino; ke mi volas paroli kun li pri tiu afero, kaj ke mi tial venos al li morgaŭ.FJELDBOVi devus almenaŭ prokrasti la viziton. Estas la datreveno de la sinjoro ĉambelano morgaŭ; venos tien multaj homoj —STENSGÅRDĜuste tial; ju pli, des pli bone. Mi havas bonajn kartojn en la mano, vi sciu.FJELDBOKaj al tiuj kartoj vi eble aludis?STENSGÅRDKiel?FJELDBOMi pensas, ke vi eble beligis vian amdeklaron per tiaj etaj minacoj aŭ tiaĵoj?STENSGÅRDFjeldbo, vi vidis la leteron!FJELDBONe, mi certigas al vi —STENSGÅRDNu ja, efektive, — mi minacis lin.FJELDBOJes, kaj tial mi kvazaŭ havas respondon al vi.STENSGÅRDRespondon? Eldiru, homo!FJELDBO(montras al li sigelitan paperon)Jen vidu. La voĉdonslipo de la sinjoro ĉambelano.STENSGÅRDKaj por kiu li voĉdonos?FJELDBOLi almenaŭ ne voĉdonos por vi.STENSGÅRDPor kiu do? Por kiu, mi demandas?FJELDBOPor la guberniestro kaj la pastoro.STENSGÅRDKio do? Eĉ ne por Lundestad?FJELDBONe. Kaj ĉu vi scias kial? Ĉar Lundestad volas nomi vin kiel sian posteulon.STENSGÅRDĜis tiom li kuraĝas daŭrigi!FJELDBOJes, li kuraĝas. Kaj li aldonis: Se vi renkontas Stensgård, diru al li, kiel mi voĉdonos; li sciu sur kiu piedo li havas min.STENSGÅRDBone; li ricevu, kion li deziras.FJELDBOPripensu; estas danĝere malkonstrui malnovan turon, — oni riskas mem kuntiriĝi.STENSGÅRDHo, mi fariĝis lerta post kelkaj tagoj.FJELDBOĈu? Vi almenaŭ ne fariĝis pli saĝa, ol daŭre lasi maljuna Lundestad kuntiri vin.STENSGÅRDVi ne kredas, ke mi travidis Lundestad? Vi ne kredas, ke mi komprenas, ke li turnis sin al mi, ĉar li opiniis ke mi persvadis la ĉambelanon, kaj ĉar li volis spliti nian asocion kaj teni Monsen ekstere.FJELDBOSed nun, kiam li scias, ke vi ne persvadis la ĉambelanon, —STENSGÅRDLi tro foren iris por retiri sin; mi utiligis la tempon, distribuis pamfletojn; la plimulto de liaj sekvantoj ne alvenos; ĉiuj la miaj ĉeestas —FJELDBOEstas granda salto de elektulo al parlamentano.STENSGÅRDLundestad bone scias, ke se li perfidas min en la elektulkunveno, mi estos kapablulo por agiti lin el la komunuma reprezentantaro.FJELDBONe malbone kalkulite. Sed por ke ĉio tio fariĝu sukceso, ĉu vi mem sentas ke vi estu pli forte enradikiĝinta ĉi tie ol nun?STENSGÅRDJes, tiuj ĉi homoj postulas ja ĉiam materialan sekurecon, egalecon en interesoj —FJELDBOĜuste; kaj tial fraŭlino Bratsberg estu oferata.STENSGÅRDOferata? Tiel mi estus fripono, tute simple. Sed mi sentas profunde, ke fariĝos ŝia feliĉo. Kio nun? Fjeldbo, kio do estas? Ankaŭ vi kovas ruzaĵon —FJELDBOMi?STENSGÅRDJes, vi faras! Silente vi kontraŭlaboras min. Kial vi faras tion? Estu sincera —! Ĉu vi volas?FJELDBOSincere dirite, ne. Vi estas tro danĝera, tro senskrupula, — nu-nu-nu, almenaŭ tro senkonsidera, por ke oni kuraĝu esti sincera rilate al vi. Tion kion vi ekscias, vi uzas senkonsidere. Je mia amikeco mi konsilas al vi: forigu fraŭlinon Bratsberg el viaj pensoj.STENSGÅRDMi ne povas. Mi devas savi min el tiu aĉa malnobleco en kiu mi staras ĉi tie. Mi ne povas plu vivi en tiu ĉi konfuza miksaĵo. Jen mi devas akcepti esti brake subtenata de Ole Persen kaj Per Olsen, devas flustri kun ili en la anguloj, trinki kune kun ili, ekridi pri iliaj bavarbieraj spritaĵoj, cidiri al seminarianoj kaj tiaj duone studintaj rabistoj. Kiel povas mi konservi freŝa mian amon al la popolo meze en tio ĉi? Estas kvazaŭ la fulma vorto perfidas min. Mi ne havas eblecon por kubutadi, ne puran aeron por spiri. Ho, foje kreskas en mi sopiro al noblaj virinoj. Mi volas ion en kio estas beleco! Mi kuŝas ĉi tie kiel en feĉa golfo, kaj tie fore ondas la klara, blua fluo preterpase; — ho, kiel do vi povas kompreni tiaĵon!LUNDESTAD(el la fono)Jen oni renkontas bonulojn. Bonan matenon!STENSGÅRDNun vi aŭdu novaĵon, sinjoro Lundestad! Ĉu vi scias por kiu voĉdonos la ĉambelano?FJELDBOSilentu; ne estas honeste de vi!STENSGÅRDPri tio mi ne atentas. Li voĉdonos por la guberniestro kaj la pastoro.LUNDESTADNu jes, tion ni devis atendi. Vi ja tute detruis la aferon rilate al li; — mi ja petis vin saĝe ekludi viajn kartojn.STENSGÅRDMi ludos saĝe — de nun.FJELDBOGardu vin, ĉu aliuloj ne faru la samon.(eksteren dekstre)STENSGÅRDEstas io insida en tiu homo. Ĉu vi komprenas kio tio estas?LUNDESTADNe, mi ne povas. Sed jen aŭdu, — mi vidas ke vi aperigis ion en la gazeto.STENSGÅRDMi?LUNDESTADJes, kun tia belega nekrologo pri mi.STENSGÅRDKompreneble estas Aslaksen, tiu besto —LUNDESTADAnkaŭ via atako kontraŭ la ĉambelano staras tie.STENSGÅRDTio estas nekonata por mi. Se mi volas ataki la ĉambelanon, mi havas pli akrajn armilojn.LUNDESTADĈu?STENSGÅRDĈu vi scias pri tiu kambio? Rigardu ĝin. Ĉu ĝi estas valida?LUNDESTADĈu ĝi validas? Jena kambio?STENSGÅRDJes, certe; rigardu ĝin proksime.DANIEL HEJRE(de dekstre)Sed pro diablo kio do estas —? Aha, jen vidu! Ho ne, mi petas vin, sinjoroj, restu starantaj! Ĉu vi scias pri kio vi vive memorigis min? Vi memorigis min pri somernokto en alta Nordio.LUNDESTADStranga parabolo.DANIEL HEJRETre simpla parabolo. La kuŝanta kaj kreskanta suno en kortuŝa kunligo. Ho, vere bonege! Sed jen, pro diablo, kio okazas tie ekstere? La ŝtatanoj ĉirkaŭkuras kiel konfuzitaj kokinoj klukantaj kaj kokerikantaj kaj ne scias sur kiun stangon eksidi.STENSGÅRDJes, ĉar estas ja ankaŭ grava tago.DANIEL HEJREHo, vi kun via graveco. Ne, estas io tute alia, miaj karaj amikoj! Oni flustras pri granda ruino; bankroto, — ja, ne politika, sinjoro Lundestad; je Dio!STENSGÅRDBankroto?DANIEL HEJREHe-he, nun viviĝis la advokato. Jes, bankroto; estas iuj kiuj staras antaŭ falo; la hakilo kuŝas ĉe la radiko de la arbo; — sufiĉe; laŭdire du fremdaj sinjoroj preterveturis; sed kien? Kiujn tio koncernas? Ĉu vi ion scias, sinjoro Lundestad?LUNDESTADMi scias pri la arto silenti, sinjoro Hejre.DANIEL HEJREKompreneble; vi estas ja politika estaĵo, politikisto, he-he! Sed je mia sano, mi deviĝas foren por trovi lumon en la afero. Estas ege amuze pri tiuj kruckambiuloj; ili estas kiel perloj sur ŝnuro: se unue unu elrulas, ĉiuj elrulas.(elen en la fono)STENSGÅRDĈu estas iu vero en tiu babilado?LUNDESTADVi montris al mi kambion. Ŝajnis al mi ke mi vidis la nomon de grandkomercisto Bratsberg sur ĝi.STENSGÅRDAnkaŭ tiun de la ĉambelano.LUNDESTADKaj vi tamen demandis al mi ĉu ĝi validas.STENSGÅRDJes, certe; nur rigardu ĝin.LUNDESTADJe Dio, ĝi ne estas sufiĉe bona.STENSGÅRDVi do vidas?LUNDESTADKion?STENSGÅRDKe ĝi estas falsa.LUNDESTADFalsa? Falsaj kambioj ordinare estas la plej sekuraj; ilin oni pagas unue.STENSGÅRDSed kion vi pensas? Ĉu ĝi ne estas falsa?LUNDESTADTiel bone ne estas.STENSGÅRDKiel do?LUNDESTADMi timas ke estas tro multaj el tiaĵoj, sinjoro Stensgård.STENSGÅRDĈu? Tamen do ne eblas ke —?LUNDESTADSe grandkomercisto Bratsberg elrulas de la ŝnuro, do eble sekvos tiuj, kiuj estas plej proksimaj.STENSGÅRD(kaptas lian brakon)Kiujn vi aludas per plej proksimaj?LUNDESTADĈu estas iuj pli proksimaj ol patro kaj filo?STENSGÅRDSed bona Dio —!LUNDESTADNe venas de mi! Memoru ke estas Daniel Hejre, kiu parolis pri bankroto kaj ruino kaj —STENSGÅRDTio ĉi estas kvazaŭ fulmofrapo sur min.LUNDESTADHo, multaj bonstatuloj falos de la stango. Iu estas tro bonvolema, li garantias; enkasa mono ne estas havebla; kaj se bienoj metiĝas al aŭkcio, ili vendiĝos por nen— — —STENSGÅRDKaj ĉio jeno kompreneble trafos, — trafos ankaŭ la infanojn!LUNDESTADJes; por la fraŭlino mi vere bedaŭras. El patrina heredaĵo ne multe restas; kaj Dio scias ĉu estas sekura la malmulton kiun ŝi havas.STENSGÅRDHo, nun mi komprenas la konsilon de Fjeldbo; li tamen estas la ĉiam fidela!LUNDESTADKion doktoro Fjeldbo diris?STENSGÅRDLi estas tro fidela por ion diri; sed mi tamen komprenas lin. Kaj mi eĉ komprenas vin nun, sinjoro Lundestad.LUNDESTADĈu vi ĝis nun ne komprenis min?STENSGÅRDNe funde; mi forgesis la rakonton pri la ratoj kaj la brulanta domo.LUNDESTADNe estis precipe bele dirite. Sed kio estas al vi? Vi aspektas konfuzite. Je Dio, mi do ne estas farinta iun malbonon?STENSGÅRDKian malbonon?LUNDESTADJes ja; mi vidas. Ho mi maljuna bruto! Kara sinjoro Stensgård, se vi vere amas la knabinon, kiom gravas ĉu ŝi estas riĉa aŭ senhava?STENSGÅRDKiom tio gravas? Ne, vere certe —LUNDESTADJe Dio, feliĉa geedzeco tamen ne baziĝas sur mono, mi scias.STENSGÅRDKompreneble.LUNDESTADKaj per laboremo kaj diligenteco vi fine prosperos. Ne timigu vin mizera ekonomia stato. Mi scias kio estas amo; mi multe legis pri tiu ĉapitro en mia juneco. Feliĉo en la domo; fidela virino —; kara, kara, aliru tiel ke vi ne vivos en pento poste.STENSGÅRDSed kiel vi sekve statos?LUNDESTADStatos kiel eblos. Ĉu vi opinias ke mi postulus tian koroferon de vi?STENSGÅRDSed mi faros la oferon. Jes, mi montros al vi, ke mi havas forton por tio. Tie ekstere staras popolo en sopiro; ili postulas min kvazaŭ en senvorta plendo. Ho, kiel mi povus kuraĝi rifuzi!LUNDESTADJes, sed la bienposedanto —?STENSGÅRDMi scios plenumi la postulojn de miaj kuncivitanoj tiurilate, sinjoro Lundestad! Mi vidas la vojon, novan vojon; kaj ĝin mi prenos. Mi malakceptas la feliĉon labori en rezigno por ŝi kiun mi amas. Mi diras al mia popolo: Jen mi, — prenu min!LUNDESTAD(rigardas lin en silenta admiro kaj premas lian manon.)Vere, vi dotiĝis per grandaj kapabloj, sinjoro Stensgård!(elen dekstre)(Stensgårdfaras kelkajn paŝojn tien kaj reen sur la planko; foje li haltas apud la fenestro, foje li tiras siajn harojn. Iom poste envenasBastian Monsende la fono.)BASTIANJen vi vidasmin!STENSGÅRDDe kie vi venas?BASTIANDe la nacio.STENSGÅRDNacio? Kion tio signifas?BASTIANĈu vi ne scias kion signifas la nacio? Tio signifas la popolon; la simplan popolon; tiujn kiuj nenion havas kaj nenio estas; tiuj kiuj kuŝas ligitaj —STENSGÅRDPro diablo, kiaj simio-petolaĵoj estas tio?BASTIANKio?STENSGÅRDMi lastatempe rimarkis, ke vi imitadas min; eĉ mian vestaĵon kaj mian manskribon vi kopias. Vi ĉesu pri tio.BASTIANKio nun? Ĉu ni du ne apartenas al la sama partio?STENSGÅRDJes, sed mi ne toleras tiaĵon; — vi ridindigas vin mem —BASTIANĈu mi ridindigas min mem similante vin?STENSGÅRDJes, simiante min. Estu nun ĝentila, Monsen, kaj ĉesu pri tiaĵo; estas malagrable rigardi tiaĵon. Sed aŭskultu, diru — kiam revenos via patro?BASTIANPri tio mi nenion scias. Li vojaĝis al Kristiania, mi opinias; eble li ne revenos antaŭ ok tagoj.STENSGÅRDĈu ne? Estus maloportune. Sed li ja estas faranta grandan negocon, oni diras?BASTIANAnkaŭ mi estas faronta negocon. Aŭskultu nun, Stensgård, vi devas fari al mi servon.STENSGÅRDVolonte; kio tio do estus?BASTIANMi sentas min tiel forta. Por tio mi povas danki vin; vi vekis min. Mi devas ion fari, — mi volas edziĝi.STENSGÅRDEdziĝi? kun kiu?BASTIANTŝŝ! En ĉi tiu domo.STENSGÅRDSinjorino Rundholmen?BASTIANTŝŝ! Jes, estas ŝi. Vi parolu favore por mi! Mi devas engaĝi en ion tian. Ŝi apartenas al granda movado; estas en bona rilato kun la familio de la ĉambelano de post la tempo kiam ŝia fratino tie servis kiel mastrumistino. Se mi ricevos ŝin, mi eble ankaŭ ricevos kun mi la laboristoj de la komunumo. Nu jes, entute, — mi amas ŝin, morto kaj plago!STENSGÅRDHo, ami, ami! Forigu tiun abomenindan hipokritecon.BASTIANHipokritecon!STENSGÅRDJes; vi almenaŭ mensogas por vi mem. Jen vi parolas en la sama spiro pri vojlaboroj kaj amo. Nomu do ĉiun aferon per sia ĝusta nomo. Estas io malpura en tio ĉi; mi ne volas engaĝi en tio —BASTIANSed aŭskultu do —!STENSGÅRDLasu min stari ekstere, mi diras!(aldoktoro Fjeldbo, kiu envenas de dekstre)Nu, kiel progresas la baloto?FJELDBOPor vi certe bonege. Mi ĵus parolis kun Lundestad; li diris, ke vi ricevos preskaŭ ĉiujn voĉojn.STENSGÅRDNu, ĉu tiel!FJELDBOSed diable, kiel tio utilas? Ĉar vi ja ne estas bienulo, vi —STENSGÅRD(stampfante)Ĉu ne estas diable!FJELDBONu, oni ja ne povas prizorgi du aferojn samtempe. Se oni volas venki je unu flanko, oni devas akcepti perdon je la alia. Adiaŭ!(elen en la fono)BASTIANKion li pensis pri venki kaj perdi?STENSGÅRDTion mi diros al vi poste. Sed aŭskultu, kara Monsen, — por reveni al tio kion ni priparolis; mi promesis paroli favore pri vi —BASTIANĈu vi promesis? Ŝajnis al mi ke vi diris tute kontraŭe —?STENSGÅRDBabilaĵo; vi ja ne permesis al mi paroli. Mi volus diri, ke estas io malpura en tio ĉi, miksi sian amon kune kun vojlaboroj kaj tiaĵoj; estas peko kontraŭ la plej nobla kion oni havas en sia brusto; — kaj tial, kara amiko, se vi do vere amas la knabinon —BASTIANVidvinon.STENSGÅRDHo, jes-jes; tio estas ja la samo. Mi pensas, ke kiam oni vere amas virinon, tio do estas io kio en si mem devas esti decida —BASTIANJes, tiel pensas ankaŭ mi. Kaj tial vi do volas paroli por mi?STENSGÅRDJes, tion mi faros kun granda ĝojo. Sed estas unu kondiĉo.BASTIANNu?STENSGÅRDPago por pago, kara Bastian; — vi parolu por mi rekompence.BASTIANMi? Al kiu?STENSGÅRDĈu vi vere nenion rimarkis? Estas ja tamen tiel proksime.BASTIANĈu do ne estas —?STENSGÅRDRagna, via fratino, ja! Jes, estas ŝi. Ho, vi ne scias, kiel tio kaptis min vidi ŝin iri tie en silenta, senpretenda mastrumado —BASTIANHo, ĉu tio eblus?STENSGÅRDTamen ke vi, kun via akra observemo tion ne rimarkis?BASTIANJes, iom pli frue eble ŝajnis al mi ke —; sed nun oni multe parolas pri via vizitado ĉe la familio de la ĉambelano —STENSGÅRDHo, ĉu? Ĉe la ĉambelano? Jes, Monsen, mi sincere diru al vi, ke estis momento kiam mi kvazaŭ staris necerta; sed je Dio, tio preterpasis; nun mi klare vidas min mem kaj la vojon, kiun mi devas iri.BASTIANJen mia mano. Mi parolos, fidu tion. Kaj rilate al Ragna, ŝi nur kuraĝas fari kion mi kaj patro deziras.STENSGÅRDSed via patro, — ĝuste tion mi dirus —BASTIANTŝŝ; morto kaj plago, jen mi aŭdas sinjorinon Rundholmen; parolu nun por mi, — se ŝi ne estas tro implikita en aferoj; ĉar en tiaj okazoj ŝi estas tre severa. Jes, kara, faru nun la plej bonan; la reston mi prenos sur min. Ĉu vi ne vidis presiston Aslaksen ĉi tie?STENSGÅRDLi certe estas ĉe la administrado de la elekto.(Bastianeliras en la fono; samtempesinjorino Rundholmenenvenas de dekstre.)SINJORINO RUNDHOLMENNun iras glate, sinjoro Stensgård; ĉiuj voĉdonas por vi.STENSGÅRDTio estas do stranga.MADAM RUNDHOLMENJes; Dio scias kion Monsen sur Storli diros.STENSGÅRDAŭskultu vorton, sinjorino Rundholmen!SINJORINO RUNDHOLMENNu, kio estas?STENSGÅRDĈu vi volas aŭskulti min?SINJORINO RUNDHOLMENHo jes ja, volonte.STENSGÅRDNu bone. Vi ĵus parolis pri via soleca stato —SINJORINO RUNDHOLMENHo, estis ja tiu terura, maljuna Hejre —STENSGÅRDVi plendis pri tio kiel probleme estas sidi kiel vidvino —SINJORINO RUNDHOLMENJes, je Dio, vi provus tion, sinjoro Stensgård!STENSGÅRDSed se nun venus lerta, juna viro —SINJORINO RUNDHOLMENLerta, juna viro?STENSGÅRDIu kiu longe silente amis vin —SINJORINO RUNDHOLMENNe, sciu do, nun mi ne volas plu aŭskulti vin.STENSGÅRDVi devas! Juna viro kiu ankaŭ trovas probleme stari sola —SINJORINO RUNDHOLMENJes, kaj kio do? Mi tute ne komprenas vin.STENSGÅRDĈar vi nun povus krei feliĉon por du homoj, sinjorino Rundholmen, — por vi mem kaj —SINJORINO RUNDHOLMEN— kaj por lerta, juna viro?STENSGÅRDNu bone; respondu al mi pri tio —SINJORINO RUNDHOLMENHo ne, Stensgård, ĉu vi parolas serioze?STENSGÅRDKiel vi kredus ke mi volus trompi vin! Ĉu vi do ne volus —?SINJORINO RUNDHOLMENJes, Dio scias ke mi volus! Kara dolĉa —STENSGÅRD(paŝon malantaŭen)Kion?SINJORINO RUNDHOLMENUŝ, jen iuj!(Fraŭlino Monsenrapide kaj maltrankvila venas de la fono.)RAGNAPermesu, — ĉu mia patro estas ĉi tie?SINJORINO RUNDHOLMENVia patro? Jes; ne; — mi ne scias; — pardonu —RAGNAKie li estas?SINJORINO RUNDHOLMENVia patro? Nu; ne li preterveturis —STENSGÅRDOrienten al Kristiania.RAGNANe, tio ne eblas —SINJORINO RUNDHOLMENJes, pretere li veturis, tion mi scias. Ho, tamen, fraŭlino Monsen, vi ne povas kredi kiel ĝoja mi estas! Atendu iomete, dum mi kuras malsupren en la kelon por serĉi botelon de la pura.(elen maldekstre)STENSGÅRDDiru, fraŭlino, — ĉu vere estas via patro kiun vi serĉas?RAGNAJes, vi ja aŭdas.STENSGÅRDKaj vi ne sciis ke li estas forveturinta dehejme?RAGNAHo, kion mi scias? Oni diras nenion al mi. Tamen al Kristiania? Ne eblas; ili estus lin renkontanta. Adiaŭ.STENSGÅRD(baras al ŝi la vojon)Ragna! Aŭskultu! Kial vi tiel ŝanĝiĝis rilate al mi?RAGNAMi? Permesu al mi preteriri! Lasu min iri!STENSGÅRDNe, vi ne iru! Mi tenas tion ĉi kiel providencon, ke vi venis en tiu ĉi momento. Ho, ne tiun evitemon; antaŭe vi kondutis alimaniere.RAGNAJes, tio estas, je Dio, pasinta!STENSGÅRDSed kial —!RAGNAMi pli bone lernis koni vin; — bone ke mi tion lernis ĝustatempe.STENSGÅRDNu tiel? Oni mensogis pri mi? Jes, mi eble mem kulpas, mi estis kvazaŭ teksita en erariĝo. Tio estas pasinta! Ho, kiam mi vidas vin, mi fariĝas pli bona homo. Estas vi, kiun mi vere kaj intime ŝatas; estas vi, kiun mi amas, Ragna, — vin kaj neniun alian!RAGNALasu min preterpasi! Mi timas vin —STENSGÅRDHo, sed morgaŭ, Ragna, — ĉu mi tiam povas veni kaj paroli kun vi?RAGNAJes, jes, je Dio; nur ne hodiaŭ.STENSGÅRDNur ne hodiaŭ? Hura! Mi estas supre; mi estas feliĉa!SINJORINO RUNDHOLMEN(kun vino kaj kukoj de maldekstre)Jen, nun ni je ĉio trinku glason por sukceso kaj bonfarto.STENSGÅRDPor feliĉo en amo! Je la amo kaj la feliĉo! Hura por la tago morgaŭ!(li trinkas)KANDIDATO HELLE(de dekstre alRagna)Ĉu vi trovis lin?RAGNANe, li ne ĉeestas. Venu. Venu!SINJORINO RUNDHOLMENSed, je Dio, kio estas?KANDIDATO HELLENenio; estas nur ke venis fremduloj al Storli, kaj —RAGNADankon pro via bonvoleco, sinjorino Rundholmen —SINJORINO RUNDHOLMENHo; ĉu vi jam denove ricevis fremdulojn sur la nukon?RAGNAJes, jes; pardonu; mi devas iri hejmen. Adiaŭ!STENSGÅRDAdiaŭ, — ĝis morgaŭ!(Kandidato Hellekajfraŭlino Monseneliras en la fono.)DANIEL HEJRE(de dekstre)Ha, ha; nun ruliĝas kiel bastonoj en rado! Stensgård, Stensgård, Stensgård, ili kokerikas; ĉiuj voĉdonas por li. Nun ankaŭ vi devus elekti lin sinjorino Rundholmen!SINJORINO RUNDHOLMENHi; vi ion diras. Sed ĉu ili ĉiuj voĉdonas por li?DANIEL HEJREJes, fakte ili faras; Stensgård ĝuas la fidon de la popolo, kiel estas la diro. Maljuna Lundestad ĉirkaŭiras kun vizaĝo kiel konfitita kukumo. Ho, estas vera ĝojo vidi tiaĵon.SINJORINO RUNDHOLMENVi ne estu lin elektinta por nenio. Se mi ne povas voĉdoni, mi tamen povas regali.(eliras maldekstre)DANIEL HEJREAspekte vi estas vidvina favorito, vi sinjoro Stensgård! Jes, sciu do, — ŝin vi devus kapti, kaj vi estus bonhava, sinjoro!STENSGÅRDSinjorino Rundholmen?DANIEL HEJREJes ĝuste; ŝi estas virino solida en ĉiuj direktoj; ŝi fariĝos la unua en la kokinejo kiam la splitaĵoj en Storli estos renversiĝintaj.STENSGÅRDĈu do ne estas io en malordo en Storli?DANIEL HEJREĈu ne? Vi havas malfortan memorkapablon, altestimata. Ĉu oni ne parolas pri ruino kaj bankroto kaj —?STENSGÅRDJes, jes, kaj kio plu?DANIEL HEJREKio plu? Jes, tion vi diru al mi. Jen oni serĉis Monsen; du sinjoroj estas venintaj al Storli —STENSGÅRDParo da gastoj; jes, tion mi scias —DANIEL HEJRENeinvititaj gastoj, mia kara juna amiko; oni flustras pri polico kaj pri avidaj kreditoroj; — estas malordo en la paperoj, vi sciu! Sed jen, — kia papero estis tiu, kiun vi ricevis de Monsen hieraŭ?STENSGÅRDHo, estis iu papero. Malordo en la paperoj, vi diras? Aŭskultu; vi ja konas la subskribon de ĉambelano Bratsberg?DANIEL HEJREHe-he; certe mi konas.STENSGÅRD(elprenas la kambion)Nu, do rigardu tiun ĉi.DANIEL HEJREDonu; mi vere estas iom miopa, sed —(post esti rigardinta)Jeno, estimata? Tio neniam estis de la mano de la ĉambelano.STENSGÅRDNeniam? Do efektive —!DANIEL HEJREKaj ĝi estas skribita de proprietulo Monsen?STENSGÅRDNe, de grandkomercisto Bratsberg.DANIEL HEJREBabilaĵo! Montru.(rigardas kaj redonas ĝin)Tiun vi povas uzi por ekbruligi vian cigaron.STENSGÅRDKio do? Ankaŭ la nomo de la skribinto —?DANIEL HEJREFalsa, juna sinjoro; falsigita, tiel certe kiel mi nomiĝas Daniel. Oni bezonas ja nur rigardi ĝin per la akra rigardo de malfido —STENSGÅRDSed kiel do eblis —? Monsen devus ja ne esti sciinta —DANIEL HEJREMonsen? Ne, tiu ulo havas scion nek pri siaj propraj paperoj nek pri tiuj de aliuloj. Sed bone estas, ke tio ĉi havu finon, sinjoro Stensgård! Estas kontentigo al la morala sento. Ho, mi ofte sentis min ekfajrigita de honesta kolero, se mi mem kuraĝas tion diri, irante ĉi tie kiel atestanto al —; nu sufiĉas. Sed la ridindaĵo pri ĉio estastio, ke kiam nun Monsen falas, li unue kuntiras grandkomerciston Bratsberg; la grandkomercisto kuntiras la ĉambelanon —STENSGÅRDJes, tion diris ankaŭ Lundestad.DANIEL HEJRESed kompreneble estas metodo en la bankroto. Atentu; mi estas maljuna aŭguristo: Monsen metiĝos en la punejon, la grandkomercisto ricevos pagkompromison kaj la ĉambelano metiĝos sub administrado; tio signifas ke liaj kreditoroj donacas al li kelkajn mil talerojn jare kiel vivdaŭran pension. Tiel tiaĵo fariĝas, sinjoro Stensgård! Mi scikonas tion; mi scikonas tion. Kion do diras la klasikulo?Fiat justitia, pereat mundus; tio signifas: Fi, kia justico estas en ĉi tiu putra mondo, sinjoro!STENSGÅRD(paŝante sur la planko)La unua kaj la alia! Ambaŭ vojoj baritaj!DANIEL HEJREKio diable —?STENSGÅRDKaj tio ĝuste nun! Nun, — nun!LIBROPRESISTO ASLAKSEN(venas de dekstre)Gratulon; gratulon, sinjoro elektulo!STENSGÅRDElektita?ASLAKSENPer 117 voĉoj, — kaj Lundestad 53. La aliuloj disventiĝis.DANIEL HEJREDo, via unua paŝo sur la kariero de la honoro, sinjoro Stensgård!ASLAKSENTio aldone kostos bovlon da punĉo —DANIEL HEJREJes, estas ja la unua paŝo kiu kostas, oni diras.ASLAKSEN(dekstren, vokante)Punĉo sur la tablon, sinjorino Rundholmen! La nova elektulo regalas!(Bienulo Lundestadkajpluraj voĉdonintojlaŭe venas de dekstre.)DANIEL HEJRE(kompate alLundestad)53! Jen la rekompenco al la griza civitano!LUNDESTAD(flustre alStensgård)Ĉu vi nun staras fikse en tio kion —?STENSGÅRDKiel utilas stari fikse, kie ĉio falas?LUNDESTADĈu vi pensas, ke la ludo estus perdita?ASLAKSEN(returnen de maldekstre)Sinjorino Rundholmen mem elspezos por la punĉo; — ŝi estas la plej proksima al tio, ŝi diras.STENSGÅRD(frapita de penso)Sinjorino Rundholmen! La plej proksima al —!LUNDESTADKio?STENSGÅRDLa ludo ne estas perdita, sinjoro Lundestad!(eksidas ĉe la tablo dekstre kaj skribas)LUNDESTAD(mallaŭte)Aŭdu, Aslaksen; ĉu vi akceptos ion en la gazeton por postmorgaŭ?ASLAKSENJes, je Dio, certe. Ĉu ĝi estas kruda?LUNDESTADCerte ne kruda.ASLAKSENNu, sensignife; mi tamen akceptos ĝin.LUNDESTADEstas mia politika testamento; mi skribos ĝin ĉi-vespere(transiras la plankon)SERVISTINO(de maldekstre)Jen punĉo de la sinjorino.ASLAKSENHura; nun viviĝas la lokaj rilatoj!(Li metas la bovlon sur la mezan tablon, verŝas por ĉiuj, kaj dum la sekvo li ripetade trinkas.Bastian Monsenintertempe envenis de dekstre.)BASTIAN(mallaŭte)Nu, vi certe memoras mian leteron?ASLAKSENFidu;(frapas sian brustpoŝon)Jen mi havas ĝin.BASTIANKaj do vi prizorgos ĝin plej eble tuje; — kiam vi vidas ke ŝi estas libera, vi komprenas.ASLAKSENKomprenas; komprenas!(krias)Venu! Jen la glasoj estas plenigitaj!BASTIANJe la diablo, vi ne faros tion por nenio.ASLAKSENBone; bone.(al la servistino)Citronon, Karen; — ventrapide!(Bastian malproksimiĝas.)STENSGÅRDAŭdu vorton, Aslaksen; ĉu vi preterpasos ĉi tie morgaŭ vespere?ASLAKSENMorgaŭ vespere? Jes, volonte.STENSGÅRDBone; eniru kaj donu ĉi tiun leteron al sinjorino Rundholmen.ASLAKSENDe vi?STENSGÅRDJes. Metu ĝin en la poŝon. Jen, jen. Do morgaŭ vespere.ASLAKSENĜuste; estu trankvila.(La servistinoalportas la menditaĵojn.Stensgårdiras al la fenestro.)BASTIANNun, vi, — ĉu vi parolis al sinjorino Rundholmen?STENSGÅRDParolis? Nu jes, mi iomete parolis —BASTIANKaj kion vi opinias?STENSGÅRDJes, — ja, ni interrompiĝis; mi ne povas diri al vi ion certan.BASTIANMi tamen provos; ŝi multe bedaŭras la vidvinan staton. Post horo mi deziras decidigi tion.STENSGÅRDPost horo?BASTIAN(vidassinjorinon Rundholmen, kiu envenas de maldekstre)Tŝŝ; nenion atentigu!(iras trans la planko)STENSGÅRD(alAslaksen, mallaŭte)Redonu al mi la leteron.ASLAKSENVi volas rehavi ĝin?STENSGÅRDJes, tuj; mi prizorgos ĝin mem.ASLAKSENBonvolu; jen ĝi estas.(Stensgårdmetas la leteron en la poŝon kaj eniras inter la aliulojn.)SINJORINO RUNDHOLMEN(alBastian)Kion do vi diras pri la baloto, Monsen?BASTIANĈion bonan; mi kaj Stensgård estas bonaj amikoj, vi sciu. Mi ne mirus ĉu li trovus lokon en la parlamento.SINJORINO RUNDHOLMENSed tion via patro certe ne ŝatus.BASTIANHo patro, li havas tiom da feroj en la fajro. Cetere, se ili sendas Stensgård, la honoro tamen restos en la familio, mi pensas.SINJORINO RUNDHOLMENKiel tio?BASTIANLi iras svatante —SINJORINO RUNDHOLMENDio do; ĉu li ion diris?BASTIANJes; kaj mi promesis paroli por li; tio iros; mi certe opinias ke Ragna ŝatas lin.SINJORINO RUNDHOLMENRagna?LUNDESTAD(proksimiĝas)Nu; pri kio vi parolas tiel vigle, sinjorino Rundholmen?SINJORINO RUNDHOLMENImagu, li diras ke Stensgård iras svatante —LUNDESTADNu jes; sed la ĉambelano ne estas facile fleksebla —BASTIANLa ĉambelano?LUNDESTADLi eble konsideras ŝin iom tro supera por ordinara advokato —SINJORINO RUNDHOLMENKiu; kiu?LUNDESTADLa fraŭlino; la filino, kompreneble.BASTIANLi do ne svatas fraŭlinon Bratsberg, mi scias?LUNDESTADJe mia savo, li faras.SINJORINO RUNDHOLMENKaj pri tio vi sakras?BASTIANKaj al mi li diris —! Audu; mi parolu kun vi!(LundestadkajBastianal la fono)SINJORINO RUNDHOLMEN(proksimiĝas al Stensgård)Vi devas stari garde, Stensgård!STENSGÅRDKontraŭ kiu?SINJORINO RUNDHOLMENKontraŭ malbonaj homoj; troviĝas personoj kiuj incidas kontraŭ vi.STENSGÅRDKe ili faru, — se ili nur ne incidas je iu certa.SINJORINO RUNDHOLMENKiu estas tiu?STENSGÅRD(sekrete donas la leteron al ŝi)Jen; legu tion kiam vi estas sola.SINJORINO RUNDHOLMENAĥ, tion mi ja sciis!(eniras dekstre)FERFAREJA ADMINISTRANTO RINGDAL(de dekstre)Nu, mi aŭdas ke vi venkis, sinjoro advokato.STENSGÅRDJes, mi faris, sinjoro administranto; kaj tion malgraŭ la klopodadoj de via altestimata ĉefo.RINGDALPri kio li klopodadis?STENSGÅRDPor min forvoĉdoni.RINGDALLi uzas sian voĉdonrajton kiel ĉiu ajn.STENSGÅRDDomaĝe ke li verŝajne ne pli ofte uzos ĝin.RINGDALKion tio signifas?STENSGÅRDMi pensas, ĉar estas diverse pri la paperoj —RINGDALPri la paperoj! Kiaj paperoj? Kion vi entreprenis?STENSGÅRDHo, vi ne bezonas konduti kvazaŭ vi nenion komprenis. Ĉu ne estas ventego atendinda? Bankroto en granda skalo?RINGDALNu, tion mi aŭdas de ĉiuj flankoj.STENSGÅRDKaj ĉu ne kaj la ĉambelano kaj la grandkomercisto estas enmiksitaj?RINGDALPermeso, ĉu vi estas freneza?STENSGÅRDNu, estas ja nature, ke vi provas kaŝi tion.RINGDALKion tio utilus? Ĉu tiaĵo povas esti kaŝata?STENSGÅRDĈu tio do ne estas vero?RINGDALEĉ ne silabo rilate al la ĉambelano. Sed kial vi povus kredi tiaĵon? Kiu kredigis tion al vi?STENSGÅRDJe la momento mi ne diras.RINGDALIndiferente. Sed en kiu ajn kiu tion faris, sube kuŝas iu intenco.STENSGÅRDIntenco —!RINGDALJes, pripensu; ĉu ne estas iu, kiu konsiderus avantaĝon teni vin for de la ĉambelano —?STENSGÅRDJe mia savo; jes, jes; estas!RINGDALLa ĉambelano funde alte taksas vin —STENSGÅRDĈu li faras?RINGDALJes, kaj tion oni volas interrompi; — oni bazigas sin sur tio, ke vi ne konas la rilatojn ĉi tie, kaj ke vi estas ekflamiĝema kaj kredema; ke —STENSGÅRDHo, tiuj saŭroj! Kaj sinjorino Rundholmen kiu havas mian leteron!RINGDALKiun leteron?STENSGÅRDHo, nenion. Sed ankoraŭ ne estas tro malfrue! Kara sinjoro Ringdal, ĉu vi renkontos la ĉambelanon ĉi-vespere?RINGDALCerte.STENSGÅRDDiru al li, ke estas nur frazaĵo, tiuj minacoj pri kiuj li certe scias; diru al li, ke morgaŭ mi venos mem por ĉion klarigi.RINGDALĈu vi venos?STENSGÅRDJes, por pruvi al li; — aĥ, pruvi! Jen, sinjoro Ringdal; donu al la ĉambelano ĉi tiun kambion de mi.RINGDALLa kambion —!STENSGÅRDJes, jes; estas io kion vi ne komprenas; sed nur donu ĝin al li —RINGDALVere, sinjoro Stensgård —STENSGÅRDKaj vi nur aldonu ĉi tiujn simplajn vortojn de mi: estas tiel ke mi agas kontraŭ tiuj homoj, kiuj volas forvoĉdoni min el la elektul-baloto.RINGDALVi povas fidi tion.(eliras fone)STENSGÅRDJen aŭdu, sinjoro Hejre, — kiel vi povis imagigi al mi tiun historion pri la ĉambelano?DANIEL HEJREKiel mi povis imagigi al vi —?STENSGÅRDJes, efektive; tio estas ja la plej nigra mensogo —DANIEL HEJREEj; jen vidu; ĝojigas min kore! Imagu, sinjoro Lundestad, ke estas mensogo, tio pri la ĉambelano.LUNDESTADTŝŝ; malĝusta spuro; efektive ĝi estas pli proksima.STENSGÅRDKiel pli proksima?LUNDESTADMi nenion scias! sed oni parolas pri sinjorino Rundholmen —STENSGÅRDĈu!DANIEL HEJRENu, ĉu mi ne antaŭdiris tion! Tiuj rilatoj kun la proprietulo en Storli —LUNDESTADLi forveturis ĉimatene, antaŭ ol tagiĝis —DANIEL HEJREKaj la familio eliris por serĉi lin —LUNDESTADkaj la filo aferadas por prizorgi sian fratinon —STENSGÅRDPrizorgi! “Morgaŭ”, ŝi diris; kaj ŝia maltrankvilo por la patro —!DANIEL HEJREHe-he; vidu ke li eble iris por pendigi sin!ASLAKSENĈu iu pendigis sin?LUNDESTADSinjoro Hejre diras ke Monsen en Storli —PROPRIETULO MONSEN(de la fono)Ĉampanon sur la tablon!ASLAKSEN kaj PLURAJMonsen!MONSENJes, Monsen, jes! Ĉampanomonsen! Monomonsen! Vino, pro diabla haŭto kaj osto!DANIEL HEJRESed, altestimata —!STENSGÅRDVi! De kie vi venas?MONSENDe komercado! Enspezis cent mil! Hej; morgaŭ mi faros resonan tagmanĝon en Storli. Ĉiuj estas invitataj. Ĉampanon, mi diras! Gratulon al vi, Stensgård, Vi ja fariĝis elektulo.STENSGÅRDJes, mi klarigos al vi —MONSENPa; ĉu tio koncernas min? Vino? Kie estas sinjorino Rundholmen?(volas eniri maldekstre)LA SERVISTINO(kiu ĵus elvenis)Neniu envenu; la sinjorino sidas legante leteron —BASTIANHo, morto kaj plago!(al la fono)STENSGÅRDĈu ŝi legas leteron?LA SERVISTINOJes, kaj krome ŝi estas tute konfuzita.STENSGÅRDAdiaŭ, sinjoro Monsen; morgaŭ tagmanĝon en Storli —MONSENAdiaŭ; morgaŭ!STENSGÅRD(mallaŭte)Sinjoro Hejre, bonvolu fari al mi servon.DANIEL HEJRECerte, certe.STENSGÅRDKolorigu min iom nigra por sinjorino Rundholmen; parolu iom dubesence pri mi; — vi faras tion tiel elegante.DANIEL HEJREKio diable estas tio?STENSGÅRDMi havas miajn kialojn; estas ŝerco, mi diru, — veto kun — kun iu al kiu vi havas neamikajn sentojn.DANIEL HEJREAha, mi komprenas —; sufiĉe dirite!STENSGÅRDDo, nenion koruptigu; nur igu ŝin iom dubema en sia estimo pri mi; iomete necerta ĝis plue, vi komprenas.DANIEL HEJREFidu min; estos por mi kora plezuro —STENSGÅRDDankon, dankon, ĝis plue!(transen al la tablo)Sinjoro Lundestad, ni du interparolos morgaŭ antaŭtagmeze ĉe la ĉambelano.LUNDESTADĈu vi havas esperon?STENSGÅRDTrioblan!LUNDESTADTrioblan? Sed mi ne komprenas —STENSGÅRDNe bezoniĝas; de nun mi helpos min mem.(elen en la fono)MONSEN(apud la punĉujo)Ankoraŭ glasplenon, Aslaksen! Kie estas Bastian?ASLAKSENLi elkuris. Sed mi havas leteron prizorgendan por li.MONSENĈu vi havas?ASLAKSENAl sinjorino Rundholmen.MONSENNu, fine!ASLAKSENSed ne antaŭ morgaŭ vespere, li diris; nek pli frue nek pli malfrue; ĝustatempe! Je via sano!DANIEL HEJRE(alLundestad)Kia diabla sekretado estas tio inter tiu sinjoro Stensgård kaj sinjorino Rundholmen.LUNDESTAD(pli mallaŭte)Li svatas ŝin.DANIEL HEJREĈu mi ne imagis? Sed li petis min nigrigi sin, suspektigi sin —; sufiĉe dirite —LUNDESTADKaj tion vi promesis?DANIEL HEJREJes, kompreneble.LUNDESTADLaŭdire li estas dirinta pri vi, ke kion vi promesas oriente, vi plenumas okcidente.DANIEL HEJREHe-he; la kara animo, — efektive ĉi tiun fojon li estos miskalkulinta.SINJORINO RUNDHOLMEN(kun malfermita letero; ĉe la pordo maldekstre)Kie estas advokato Stensgård?DANIEL HEJRELi kisis vian servistinon kaj foriris, sinjorino Rundholmen!Kurteno
(Gastigĉambro ĉesinjorino Rundholmen. Enirpordo en la fono; pli malgrandaj pordoj ambaŭflanke. Dekstre estas fenestro; antaŭ tiu estas tablo kun skribiloj; alia tablo, iom retirita, meze en la ĉambro.)
SINJORINO RUNDHOLMEN(laŭtvoĉe interne maldekstre)Jes, tion mi tute ne atentas! Vi povas diri, ke ili estas venintaj ĉi tien por voĉdoni, ne por trinki. Se ili ne volas atendi, ili faru laŭ propra volo.
STENSGÅRD(venas de la fono)Bonan matenon! Hm; hm! Sinjorino Rundholmen!(iras al la pordo maldekstre kaj frapas)Bonan matenon, sinjorino Rundholmen!
SINJORINO RUNDHOLMEN(de interne)Uŝ, kiu estas?
STENSGÅRDEstas mi, — Stensgård! Ĉu mi povas enveni?
SINJORINO RUNDHOLMENNe, je Dio; Vi ne devas! Mi ne estas metinta la vestaĵojn.
STENSGÅRDHo kio? Ĉu vi ellitiĝis tiel malfrue hodiaŭ?
SINJORINO RUNDHOLMENHo, mi efektive estis piede antaŭ ol la diablo surŝuigis sin; sed tamen oni devas aspekti kiel homo, mi scias.(Kun tuko ĵetita sur la kapon; ŝi elrigardas.)Nu, kio do estas? Ne, vere vi ne devas rigardi min, sinjoro Stensgård. — Uŝ, — jen iu denove!(ĵetfermas la pordon)
PRESISTO ASLAKSEN(kun pako da gazetoj; de la fono)Bonan matenon, sinjoro Stensgård!
STENSGÅRDNu, tie enprenita?
ASLAKSENJes, tie ĝi estas. Jen vidu: “La Solenado de la Eidsvolltago”, — “de nia speciala korespondanto”. Jen, sur la dua paĝo, staras pri la fondigo de la asocio; jen supre via parolado; mi kompostis ĉion krudan interspacigite.
STENSGÅRDŜajnas al mi, ke ĉio estas interspacigita.
ASLAKSENNu jes, fariĝis preskaŭ ĉio.
STENSGÅRDKaj la kroma numero kompreneble distribuiĝis hieraŭ.
ASLAKSENKompreneble; al la tuta paroĥo, kaj al abonantoj kaj al la aliuloj. Ĉu vi volas vidi?(donas al li ekzempleron)
STENSGÅRD(trakuras la gazeton)— — “La honestulo Anders Lundestad intencas rezigni pri la parlamenta elekto” — “longa kaj fidela servo” — “kiel la verkisto diras: nun ripozu, civitano; estas merite!” Hm; — “tiu dum la nacia tago starigita asocio: La asocio de la junuloj” — “advokato Stensgård, la gvidanta ideo de la asocio” — “laŭtempaj reformoj, pli facila akiro de prunto” — Nu ja, estas efektive bone verkita. Ĉu la elektado komenciĝis?
ASLAKSENĜi estas diligente funkcianta. Nia tuta asocio kunvenis; kaj tiuj kun rajto voĉdoni kaj la aliuloj.
STENSGÅRDHo, je diablo pri la aliuloj, — jes, inter ni dirite do. Nu, eliru nun kaj parolu kun tiuj, kiujn vi tenas por dubindaj —
ASLAKSENNu jes; jes bone!
STENSGÅRDVi povas diri al ili, ke mi kaj Lundestad estas preskaŭ samopiniaj —
ASLAKSENFidu min; mi konas la lokajn rilatojn.
STENSGÅRDKaj jen io kroma. Bonvolu, Aslaksen; ne trinku hodiaŭ —
ASLAKSENHo, kiel tio —!
STENSGÅRDPoste ni havu gajan vesperon; sed memoru kiom estas ankaŭ por vi mem; via gazeto —; jes, kara, ke mi nun vidu, ke vi tenos vin —
ASLAKSENHo, je diĉjo mi ne volas pli aŭdi; mi opinias, ke ĉiu ajn gardu sin mem.(eliras dekstre)
SINJORINO RUNDHOLMEN(bele vestita; venas de maldekstre)Nun vidu, sinjoro Stensgård; jen vi havas min. Ĉu estus io grava —?
STENSGÅRDNe, nenio alia ol tio ke vi atentigu min, kiam proprietulo Monsen venas.
SINJORINO RUNDHOLMENEfektive li ne venos ĉi tien hodiaŭ.
STENSGÅRDĈu li ne venos?
SINJORINO RUNDHOLMENNe, li forveturis hodiaŭ matene je la kvara; li ja ĉiam estas survoje. Kaj li envenis kaj prenis min sur la lito, kiel oni diras. Li volis pruntepreni monon, vi sciu.
STENSGÅRDĈu Monsen?
SINJORINO RUNDHOLMENJes. li estas vera ulo por elspezi monon. Ke li nur sukcesu. Kaj tion mi ankaŭ esperas por vi; jes, ĉar estas iuj, kiuj diras, ke vi estos elektata por la parlamento.
STENSGÅRDMi? Babilaĵo. Kiu diras tion?
SINJORINO RUNDHOLMENHo, estis iuj el la aro de Anders Lundestad.
DANIEL HEJRE(de la fono)Jen, jen! Bonan matenon! Mi do ne interrompas?
SINJORINO RUNDHOLMENHo, tamen ne.
DANIEL HEJREJe Dio, kiel glora! Do ĉu ne estas por mi, ke vi beligis vin?
SINJORINO RUNDHOLMENJes, certe. Estas ja por la fraŭloj, ke oni beligas sin, mi scias.
DANIEL HEJREPor la svatantoj, sinjorino Rundholmen; por la svatantoj! Bedaŭrinde ke miaj multaj procesoj okupas mian tempon —
SINJORINO RUNDHOLMENHo, diable; por sin geedzigi oni havas sufiĉe da tempo.
DANIEL HEJRENe; je Dio ne! Sin edzigi estas ĝuste io, kio postulas sian viron. Nu, kion oni diru? Se vi ne povas havi min, vi do povas havi aliulon. Jes, ĉar edziniĝi vi devus.
SINJORINO RUNDHOLMENNu, sciu; mi foje pensas pri tio.
DANIEL HEJREKompreneble; kiam oni unu fojon provis la feliĉon de geedzeco — karmemora Rundholmen estis ja bonega ekzemplero —
SINJORINO RUNDHOLMENHo, tion mi ne dirus; kruda li estis, kaj trinki li ankaŭ faris; sed viro tamen estas viro.
DANIEL HEJREJen vera vorto, sinjorino Rundholmen; viro estas viro, kaj vidvino estas vidvino —
SINJORINO RUNDHOLMENKaj komerco estas komerco. Ho, preskaŭ konfuziĝas en mi pro ĉio, kion mi devas pripensi. Aĉeti volas ili ĉiuj; sed kiam venas la tago por pago, mi devas apliki kaj alvokon kaj ekzekucion kaj havi malfacilaĵojn. Mi pensas ke mi baldaŭ devas dungi firman advokaton.
DANIEL HEJREJes, sed aŭdu, sinjorino Rundholmen, — tiaokaze vi devus efektive celi advokaton Stensgård; li estas libera kaj ne ligita —
SINJORINO RUNDHOLMENUŝ, via buŝaĉo; mi ne volas aŭskulti vin plu.(elen dekstre)
DANIEL HEJRESolida virino, tiu! Taŭga kaj vigla; ĝis nun neniujn infanojn; monon rentodonan. Klera ŝi ankaŭ estas; vastan legadon, sciu!
STENSGÅRDVastan legadon; ĉu?
DANIEL HEJREHe-he; jenon mi pensus; ŝi servis dum du jaroj en la pruntobiblioteko de presisto Alm. Nu, tamen hodiaŭ vi havas aliajn aferojn por pripensi, mi opinias.
STENSGÅRDTute ne; mi eble eĉ ne donos mian voĉon. Sed por kiu vi voĉdonos, sinjoro Hejre?
DANIEL HEJREMi ne havas voĉdonrajton, altestimata! Restis ja nur unu matrikulita hundujo por vendo, kaj tiun vi ricevis.
STENSGÅRDSe vi fariĝus sendoma, mi translasu ĝin.
DANIEL HEJREHe-he; vi estas ŝercema; — aĥ jes, tiu kara juneco, ĝi havas benitan humoron. Sed nun mi almenaŭ eliru por vidi la menaĝerion. Via tuta asocio alvenis, mi aŭdas.(vidas doktoron Fjeldbo, kiu venas de la fono.)Jen ankaŭ la doktoro! Jes, certe estas nome de la scienco ke vi prezentas vin?
FJELDBONome de la scienco?
DANIEL HEJREJes, pro la epidemio; erupciis ja ĉi tiemaligna rabies agitatoria. Nia Sinjoro estu kun vi, miaj karaj junaj amikoj!(elen dekstre)
STENSGÅRDAŭskultu; diru rapide, ĉu vi vidis la ĉambelanon hodiaŭ?
FJELDBOJes.
STENSGÅRDKaj kion li diris?
FJELDBOKion li diris?
STENSGÅRDNu jes; mi ĵus skribis al li.
FJELDBOĈu vi tion faris? Kion vi skribis?
STENSGÅRDKe mi tenas min al la espero pri lia filino; ke mi volas paroli kun li pri tiu afero, kaj ke mi tial venos al li morgaŭ.
FJELDBOVi devus almenaŭ prokrasti la viziton. Estas la datreveno de la sinjoro ĉambelano morgaŭ; venos tien multaj homoj —
STENSGÅRDĜuste tial; ju pli, des pli bone. Mi havas bonajn kartojn en la mano, vi sciu.
FJELDBOKaj al tiuj kartoj vi eble aludis?
STENSGÅRDKiel?
FJELDBOMi pensas, ke vi eble beligis vian amdeklaron per tiaj etaj minacoj aŭ tiaĵoj?
STENSGÅRDFjeldbo, vi vidis la leteron!
FJELDBONe, mi certigas al vi —
STENSGÅRDNu ja, efektive, — mi minacis lin.
FJELDBOJes, kaj tial mi kvazaŭ havas respondon al vi.
STENSGÅRDRespondon? Eldiru, homo!
FJELDBO(montras al li sigelitan paperon)Jen vidu. La voĉdonslipo de la sinjoro ĉambelano.
STENSGÅRDKaj por kiu li voĉdonos?
FJELDBOLi almenaŭ ne voĉdonos por vi.
STENSGÅRDPor kiu do? Por kiu, mi demandas?
FJELDBOPor la guberniestro kaj la pastoro.
STENSGÅRDKio do? Eĉ ne por Lundestad?
FJELDBONe. Kaj ĉu vi scias kial? Ĉar Lundestad volas nomi vin kiel sian posteulon.
STENSGÅRDĜis tiom li kuraĝas daŭrigi!
FJELDBOJes, li kuraĝas. Kaj li aldonis: Se vi renkontas Stensgård, diru al li, kiel mi voĉdonos; li sciu sur kiu piedo li havas min.
STENSGÅRDBone; li ricevu, kion li deziras.
FJELDBOPripensu; estas danĝere malkonstrui malnovan turon, — oni riskas mem kuntiriĝi.
STENSGÅRDHo, mi fariĝis lerta post kelkaj tagoj.
FJELDBOĈu? Vi almenaŭ ne fariĝis pli saĝa, ol daŭre lasi maljuna Lundestad kuntiri vin.
STENSGÅRDVi ne kredas, ke mi travidis Lundestad? Vi ne kredas, ke mi komprenas, ke li turnis sin al mi, ĉar li opiniis ke mi persvadis la ĉambelanon, kaj ĉar li volis spliti nian asocion kaj teni Monsen ekstere.
FJELDBOSed nun, kiam li scias, ke vi ne persvadis la ĉambelanon, —
STENSGÅRDLi tro foren iris por retiri sin; mi utiligis la tempon, distribuis pamfletojn; la plimulto de liaj sekvantoj ne alvenos; ĉiuj la miaj ĉeestas —
FJELDBOEstas granda salto de elektulo al parlamentano.
STENSGÅRDLundestad bone scias, ke se li perfidas min en la elektulkunveno, mi estos kapablulo por agiti lin el la komunuma reprezentantaro.
FJELDBONe malbone kalkulite. Sed por ke ĉio tio fariĝu sukceso, ĉu vi mem sentas ke vi estu pli forte enradikiĝinta ĉi tie ol nun?
STENSGÅRDJes, tiuj ĉi homoj postulas ja ĉiam materialan sekurecon, egalecon en interesoj —
FJELDBOĜuste; kaj tial fraŭlino Bratsberg estu oferata.
STENSGÅRDOferata? Tiel mi estus fripono, tute simple. Sed mi sentas profunde, ke fariĝos ŝia feliĉo. Kio nun? Fjeldbo, kio do estas? Ankaŭ vi kovas ruzaĵon —
FJELDBOMi?
STENSGÅRDJes, vi faras! Silente vi kontraŭlaboras min. Kial vi faras tion? Estu sincera —! Ĉu vi volas?
FJELDBOSincere dirite, ne. Vi estas tro danĝera, tro senskrupula, — nu-nu-nu, almenaŭ tro senkonsidera, por ke oni kuraĝu esti sincera rilate al vi. Tion kion vi ekscias, vi uzas senkonsidere. Je mia amikeco mi konsilas al vi: forigu fraŭlinon Bratsberg el viaj pensoj.
STENSGÅRDMi ne povas. Mi devas savi min el tiu aĉa malnobleco en kiu mi staras ĉi tie. Mi ne povas plu vivi en tiu ĉi konfuza miksaĵo. Jen mi devas akcepti esti brake subtenata de Ole Persen kaj Per Olsen, devas flustri kun ili en la anguloj, trinki kune kun ili, ekridi pri iliaj bavarbieraj spritaĵoj, cidiri al seminarianoj kaj tiaj duone studintaj rabistoj. Kiel povas mi konservi freŝa mian amon al la popolo meze en tio ĉi? Estas kvazaŭ la fulma vorto perfidas min. Mi ne havas eblecon por kubutadi, ne puran aeron por spiri. Ho, foje kreskas en mi sopiro al noblaj virinoj. Mi volas ion en kio estas beleco! Mi kuŝas ĉi tie kiel en feĉa golfo, kaj tie fore ondas la klara, blua fluo preterpase; — ho, kiel do vi povas kompreni tiaĵon!
LUNDESTAD(el la fono)Jen oni renkontas bonulojn. Bonan matenon!
STENSGÅRDNun vi aŭdu novaĵon, sinjoro Lundestad! Ĉu vi scias por kiu voĉdonos la ĉambelano?
FJELDBOSilentu; ne estas honeste de vi!
STENSGÅRDPri tio mi ne atentas. Li voĉdonos por la guberniestro kaj la pastoro.
LUNDESTADNu jes, tion ni devis atendi. Vi ja tute detruis la aferon rilate al li; — mi ja petis vin saĝe ekludi viajn kartojn.
STENSGÅRDMi ludos saĝe — de nun.
FJELDBOGardu vin, ĉu aliuloj ne faru la samon.(eksteren dekstre)
STENSGÅRDEstas io insida en tiu homo. Ĉu vi komprenas kio tio estas?
LUNDESTADNe, mi ne povas. Sed jen aŭdu, — mi vidas ke vi aperigis ion en la gazeto.
STENSGÅRDMi?
LUNDESTADJes, kun tia belega nekrologo pri mi.
STENSGÅRDKompreneble estas Aslaksen, tiu besto —
LUNDESTADAnkaŭ via atako kontraŭ la ĉambelano staras tie.
STENSGÅRDTio estas nekonata por mi. Se mi volas ataki la ĉambelanon, mi havas pli akrajn armilojn.
LUNDESTADĈu?
STENSGÅRDĈu vi scias pri tiu kambio? Rigardu ĝin. Ĉu ĝi estas valida?
LUNDESTADĈu ĝi validas? Jena kambio?
STENSGÅRDJes, certe; rigardu ĝin proksime.
DANIEL HEJRE(de dekstre)Sed pro diablo kio do estas —? Aha, jen vidu! Ho ne, mi petas vin, sinjoroj, restu starantaj! Ĉu vi scias pri kio vi vive memorigis min? Vi memorigis min pri somernokto en alta Nordio.
LUNDESTADStranga parabolo.
DANIEL HEJRETre simpla parabolo. La kuŝanta kaj kreskanta suno en kortuŝa kunligo. Ho, vere bonege! Sed jen, pro diablo, kio okazas tie ekstere? La ŝtatanoj ĉirkaŭkuras kiel konfuzitaj kokinoj klukantaj kaj kokerikantaj kaj ne scias sur kiun stangon eksidi.
STENSGÅRDJes, ĉar estas ja ankaŭ grava tago.
DANIEL HEJREHo, vi kun via graveco. Ne, estas io tute alia, miaj karaj amikoj! Oni flustras pri granda ruino; bankroto, — ja, ne politika, sinjoro Lundestad; je Dio!
STENSGÅRDBankroto?
DANIEL HEJREHe-he, nun viviĝis la advokato. Jes, bankroto; estas iuj kiuj staras antaŭ falo; la hakilo kuŝas ĉe la radiko de la arbo; — sufiĉe; laŭdire du fremdaj sinjoroj preterveturis; sed kien? Kiujn tio koncernas? Ĉu vi ion scias, sinjoro Lundestad?
LUNDESTADMi scias pri la arto silenti, sinjoro Hejre.
DANIEL HEJREKompreneble; vi estas ja politika estaĵo, politikisto, he-he! Sed je mia sano, mi deviĝas foren por trovi lumon en la afero. Estas ege amuze pri tiuj kruckambiuloj; ili estas kiel perloj sur ŝnuro: se unue unu elrulas, ĉiuj elrulas.(elen en la fono)
STENSGÅRDĈu estas iu vero en tiu babilado?
LUNDESTADVi montris al mi kambion. Ŝajnis al mi ke mi vidis la nomon de grandkomercisto Bratsberg sur ĝi.
STENSGÅRDAnkaŭ tiun de la ĉambelano.
LUNDESTADKaj vi tamen demandis al mi ĉu ĝi validas.
STENSGÅRDJes, certe; nur rigardu ĝin.
LUNDESTADJe Dio, ĝi ne estas sufiĉe bona.
STENSGÅRDVi do vidas?
LUNDESTADKion?
STENSGÅRDKe ĝi estas falsa.
LUNDESTADFalsa? Falsaj kambioj ordinare estas la plej sekuraj; ilin oni pagas unue.
STENSGÅRDSed kion vi pensas? Ĉu ĝi ne estas falsa?
LUNDESTADTiel bone ne estas.
STENSGÅRDKiel do?
LUNDESTADMi timas ke estas tro multaj el tiaĵoj, sinjoro Stensgård.
STENSGÅRDĈu? Tamen do ne eblas ke —?
LUNDESTADSe grandkomercisto Bratsberg elrulas de la ŝnuro, do eble sekvos tiuj, kiuj estas plej proksimaj.
STENSGÅRD(kaptas lian brakon)Kiujn vi aludas per plej proksimaj?
LUNDESTADĈu estas iuj pli proksimaj ol patro kaj filo?
STENSGÅRDSed bona Dio —!
LUNDESTADNe venas de mi! Memoru ke estas Daniel Hejre, kiu parolis pri bankroto kaj ruino kaj —
STENSGÅRDTio ĉi estas kvazaŭ fulmofrapo sur min.
LUNDESTADHo, multaj bonstatuloj falos de la stango. Iu estas tro bonvolema, li garantias; enkasa mono ne estas havebla; kaj se bienoj metiĝas al aŭkcio, ili vendiĝos por nen— — —
STENSGÅRDKaj ĉio jeno kompreneble trafos, — trafos ankaŭ la infanojn!
LUNDESTADJes; por la fraŭlino mi vere bedaŭras. El patrina heredaĵo ne multe restas; kaj Dio scias ĉu estas sekura la malmulton kiun ŝi havas.
STENSGÅRDHo, nun mi komprenas la konsilon de Fjeldbo; li tamen estas la ĉiam fidela!
LUNDESTADKion doktoro Fjeldbo diris?
STENSGÅRDLi estas tro fidela por ion diri; sed mi tamen komprenas lin. Kaj mi eĉ komprenas vin nun, sinjoro Lundestad.
LUNDESTADĈu vi ĝis nun ne komprenis min?
STENSGÅRDNe funde; mi forgesis la rakonton pri la ratoj kaj la brulanta domo.
LUNDESTADNe estis precipe bele dirite. Sed kio estas al vi? Vi aspektas konfuzite. Je Dio, mi do ne estas farinta iun malbonon?
STENSGÅRDKian malbonon?
LUNDESTADJes ja; mi vidas. Ho mi maljuna bruto! Kara sinjoro Stensgård, se vi vere amas la knabinon, kiom gravas ĉu ŝi estas riĉa aŭ senhava?
STENSGÅRDKiom tio gravas? Ne, vere certe —
LUNDESTADJe Dio, feliĉa geedzeco tamen ne baziĝas sur mono, mi scias.
STENSGÅRDKompreneble.
LUNDESTADKaj per laboremo kaj diligenteco vi fine prosperos. Ne timigu vin mizera ekonomia stato. Mi scias kio estas amo; mi multe legis pri tiu ĉapitro en mia juneco. Feliĉo en la domo; fidela virino —; kara, kara, aliru tiel ke vi ne vivos en pento poste.
STENSGÅRDSed kiel vi sekve statos?
LUNDESTADStatos kiel eblos. Ĉu vi opinias ke mi postulus tian koroferon de vi?
STENSGÅRDSed mi faros la oferon. Jes, mi montros al vi, ke mi havas forton por tio. Tie ekstere staras popolo en sopiro; ili postulas min kvazaŭ en senvorta plendo. Ho, kiel mi povus kuraĝi rifuzi!
LUNDESTADJes, sed la bienposedanto —?
STENSGÅRDMi scios plenumi la postulojn de miaj kuncivitanoj tiurilate, sinjoro Lundestad! Mi vidas la vojon, novan vojon; kaj ĝin mi prenos. Mi malakceptas la feliĉon labori en rezigno por ŝi kiun mi amas. Mi diras al mia popolo: Jen mi, — prenu min!
LUNDESTAD(rigardas lin en silenta admiro kaj premas lian manon.)Vere, vi dotiĝis per grandaj kapabloj, sinjoro Stensgård!(elen dekstre)
(Stensgårdfaras kelkajn paŝojn tien kaj reen sur la planko; foje li haltas apud la fenestro, foje li tiras siajn harojn. Iom poste envenasBastian Monsende la fono.)
BASTIANJen vi vidasmin!
STENSGÅRDDe kie vi venas?
BASTIANDe la nacio.
STENSGÅRDNacio? Kion tio signifas?
BASTIANĈu vi ne scias kion signifas la nacio? Tio signifas la popolon; la simplan popolon; tiujn kiuj nenion havas kaj nenio estas; tiuj kiuj kuŝas ligitaj —
STENSGÅRDPro diablo, kiaj simio-petolaĵoj estas tio?
BASTIANKio?
STENSGÅRDMi lastatempe rimarkis, ke vi imitadas min; eĉ mian vestaĵon kaj mian manskribon vi kopias. Vi ĉesu pri tio.
BASTIANKio nun? Ĉu ni du ne apartenas al la sama partio?
STENSGÅRDJes, sed mi ne toleras tiaĵon; — vi ridindigas vin mem —
BASTIANĈu mi ridindigas min mem similante vin?
STENSGÅRDJes, simiante min. Estu nun ĝentila, Monsen, kaj ĉesu pri tiaĵo; estas malagrable rigardi tiaĵon. Sed aŭskultu, diru — kiam revenos via patro?
BASTIANPri tio mi nenion scias. Li vojaĝis al Kristiania, mi opinias; eble li ne revenos antaŭ ok tagoj.
STENSGÅRDĈu ne? Estus maloportune. Sed li ja estas faranta grandan negocon, oni diras?
BASTIANAnkaŭ mi estas faronta negocon. Aŭskultu nun, Stensgård, vi devas fari al mi servon.
STENSGÅRDVolonte; kio tio do estus?
BASTIANMi sentas min tiel forta. Por tio mi povas danki vin; vi vekis min. Mi devas ion fari, — mi volas edziĝi.
STENSGÅRDEdziĝi? kun kiu?
BASTIANTŝŝ! En ĉi tiu domo.
STENSGÅRDSinjorino Rundholmen?
BASTIANTŝŝ! Jes, estas ŝi. Vi parolu favore por mi! Mi devas engaĝi en ion tian. Ŝi apartenas al granda movado; estas en bona rilato kun la familio de la ĉambelano de post la tempo kiam ŝia fratino tie servis kiel mastrumistino. Se mi ricevos ŝin, mi eble ankaŭ ricevos kun mi la laboristoj de la komunumo. Nu jes, entute, — mi amas ŝin, morto kaj plago!
STENSGÅRDHo, ami, ami! Forigu tiun abomenindan hipokritecon.
BASTIANHipokritecon!
STENSGÅRDJes; vi almenaŭ mensogas por vi mem. Jen vi parolas en la sama spiro pri vojlaboroj kaj amo. Nomu do ĉiun aferon per sia ĝusta nomo. Estas io malpura en tio ĉi; mi ne volas engaĝi en tio —
BASTIANSed aŭskultu do —!
STENSGÅRDLasu min stari ekstere, mi diras!(aldoktoro Fjeldbo, kiu envenas de dekstre)Nu, kiel progresas la baloto?
FJELDBOPor vi certe bonege. Mi ĵus parolis kun Lundestad; li diris, ke vi ricevos preskaŭ ĉiujn voĉojn.
STENSGÅRDNu, ĉu tiel!
FJELDBOSed diable, kiel tio utilas? Ĉar vi ja ne estas bienulo, vi —
STENSGÅRD(stampfante)Ĉu ne estas diable!
FJELDBONu, oni ja ne povas prizorgi du aferojn samtempe. Se oni volas venki je unu flanko, oni devas akcepti perdon je la alia. Adiaŭ!(elen en la fono)
BASTIANKion li pensis pri venki kaj perdi?
STENSGÅRDTion mi diros al vi poste. Sed aŭskultu, kara Monsen, — por reveni al tio kion ni priparolis; mi promesis paroli favore pri vi —
BASTIANĈu vi promesis? Ŝajnis al mi ke vi diris tute kontraŭe —?
STENSGÅRDBabilaĵo; vi ja ne permesis al mi paroli. Mi volus diri, ke estas io malpura en tio ĉi, miksi sian amon kune kun vojlaboroj kaj tiaĵoj; estas peko kontraŭ la plej nobla kion oni havas en sia brusto; — kaj tial, kara amiko, se vi do vere amas la knabinon —
BASTIANVidvinon.
STENSGÅRDHo, jes-jes; tio estas ja la samo. Mi pensas, ke kiam oni vere amas virinon, tio do estas io kio en si mem devas esti decida —
BASTIANJes, tiel pensas ankaŭ mi. Kaj tial vi do volas paroli por mi?
STENSGÅRDJes, tion mi faros kun granda ĝojo. Sed estas unu kondiĉo.
BASTIANNu?
STENSGÅRDPago por pago, kara Bastian; — vi parolu por mi rekompence.
BASTIANMi? Al kiu?
STENSGÅRDĈu vi vere nenion rimarkis? Estas ja tamen tiel proksime.
BASTIANĈu do ne estas —?
STENSGÅRDRagna, via fratino, ja! Jes, estas ŝi. Ho, vi ne scias, kiel tio kaptis min vidi ŝin iri tie en silenta, senpretenda mastrumado —
BASTIANHo, ĉu tio eblus?
STENSGÅRDTamen ke vi, kun via akra observemo tion ne rimarkis?
BASTIANJes, iom pli frue eble ŝajnis al mi ke —; sed nun oni multe parolas pri via vizitado ĉe la familio de la ĉambelano —
STENSGÅRDHo, ĉu? Ĉe la ĉambelano? Jes, Monsen, mi sincere diru al vi, ke estis momento kiam mi kvazaŭ staris necerta; sed je Dio, tio preterpasis; nun mi klare vidas min mem kaj la vojon, kiun mi devas iri.
BASTIANJen mia mano. Mi parolos, fidu tion. Kaj rilate al Ragna, ŝi nur kuraĝas fari kion mi kaj patro deziras.
STENSGÅRDSed via patro, — ĝuste tion mi dirus —
BASTIANTŝŝ; morto kaj plago, jen mi aŭdas sinjorinon Rundholmen; parolu nun por mi, — se ŝi ne estas tro implikita en aferoj; ĉar en tiaj okazoj ŝi estas tre severa. Jes, kara, faru nun la plej bonan; la reston mi prenos sur min. Ĉu vi ne vidis presiston Aslaksen ĉi tie?
STENSGÅRDLi certe estas ĉe la administrado de la elekto.
(Bastianeliras en la fono; samtempesinjorino Rundholmenenvenas de dekstre.)
SINJORINO RUNDHOLMENNun iras glate, sinjoro Stensgård; ĉiuj voĉdonas por vi.
STENSGÅRDTio estas do stranga.
MADAM RUNDHOLMENJes; Dio scias kion Monsen sur Storli diros.
STENSGÅRDAŭskultu vorton, sinjorino Rundholmen!
SINJORINO RUNDHOLMENNu, kio estas?
STENSGÅRDĈu vi volas aŭskulti min?
SINJORINO RUNDHOLMENHo jes ja, volonte.
STENSGÅRDNu bone. Vi ĵus parolis pri via soleca stato —
SINJORINO RUNDHOLMENHo, estis ja tiu terura, maljuna Hejre —
STENSGÅRDVi plendis pri tio kiel probleme estas sidi kiel vidvino —
SINJORINO RUNDHOLMENJes, je Dio, vi provus tion, sinjoro Stensgård!
STENSGÅRDSed se nun venus lerta, juna viro —
SINJORINO RUNDHOLMENLerta, juna viro?
STENSGÅRDIu kiu longe silente amis vin —
SINJORINO RUNDHOLMENNe, sciu do, nun mi ne volas plu aŭskulti vin.
STENSGÅRDVi devas! Juna viro kiu ankaŭ trovas probleme stari sola —
SINJORINO RUNDHOLMENJes, kaj kio do? Mi tute ne komprenas vin.
STENSGÅRDĈar vi nun povus krei feliĉon por du homoj, sinjorino Rundholmen, — por vi mem kaj —
SINJORINO RUNDHOLMEN— kaj por lerta, juna viro?
STENSGÅRDNu bone; respondu al mi pri tio —
SINJORINO RUNDHOLMENHo ne, Stensgård, ĉu vi parolas serioze?
STENSGÅRDKiel vi kredus ke mi volus trompi vin! Ĉu vi do ne volus —?
SINJORINO RUNDHOLMENJes, Dio scias ke mi volus! Kara dolĉa —
STENSGÅRD(paŝon malantaŭen)Kion?
SINJORINO RUNDHOLMENUŝ, jen iuj!
(Fraŭlino Monsenrapide kaj maltrankvila venas de la fono.)
RAGNAPermesu, — ĉu mia patro estas ĉi tie?
SINJORINO RUNDHOLMENVia patro? Jes; ne; — mi ne scias; — pardonu —
RAGNAKie li estas?
SINJORINO RUNDHOLMENVia patro? Nu; ne li preterveturis —
STENSGÅRDOrienten al Kristiania.
RAGNANe, tio ne eblas —
SINJORINO RUNDHOLMENJes, pretere li veturis, tion mi scias. Ho, tamen, fraŭlino Monsen, vi ne povas kredi kiel ĝoja mi estas! Atendu iomete, dum mi kuras malsupren en la kelon por serĉi botelon de la pura.(elen maldekstre)
STENSGÅRDDiru, fraŭlino, — ĉu vere estas via patro kiun vi serĉas?
RAGNAJes, vi ja aŭdas.
STENSGÅRDKaj vi ne sciis ke li estas forveturinta dehejme?
RAGNAHo, kion mi scias? Oni diras nenion al mi. Tamen al Kristiania? Ne eblas; ili estus lin renkontanta. Adiaŭ.
STENSGÅRD(baras al ŝi la vojon)Ragna! Aŭskultu! Kial vi tiel ŝanĝiĝis rilate al mi?
RAGNAMi? Permesu al mi preteriri! Lasu min iri!
STENSGÅRDNe, vi ne iru! Mi tenas tion ĉi kiel providencon, ke vi venis en tiu ĉi momento. Ho, ne tiun evitemon; antaŭe vi kondutis alimaniere.
RAGNAJes, tio estas, je Dio, pasinta!
STENSGÅRDSed kial —!
RAGNAMi pli bone lernis koni vin; — bone ke mi tion lernis ĝustatempe.
STENSGÅRDNu tiel? Oni mensogis pri mi? Jes, mi eble mem kulpas, mi estis kvazaŭ teksita en erariĝo. Tio estas pasinta! Ho, kiam mi vidas vin, mi fariĝas pli bona homo. Estas vi, kiun mi vere kaj intime ŝatas; estas vi, kiun mi amas, Ragna, — vin kaj neniun alian!
RAGNALasu min preterpasi! Mi timas vin —
STENSGÅRDHo, sed morgaŭ, Ragna, — ĉu mi tiam povas veni kaj paroli kun vi?
RAGNAJes, jes, je Dio; nur ne hodiaŭ.
STENSGÅRDNur ne hodiaŭ? Hura! Mi estas supre; mi estas feliĉa!
SINJORINO RUNDHOLMEN(kun vino kaj kukoj de maldekstre)Jen, nun ni je ĉio trinku glason por sukceso kaj bonfarto.
STENSGÅRDPor feliĉo en amo! Je la amo kaj la feliĉo! Hura por la tago morgaŭ!(li trinkas)
KANDIDATO HELLE(de dekstre alRagna)Ĉu vi trovis lin?
RAGNANe, li ne ĉeestas. Venu. Venu!
SINJORINO RUNDHOLMENSed, je Dio, kio estas?
KANDIDATO HELLENenio; estas nur ke venis fremduloj al Storli, kaj —
RAGNADankon pro via bonvoleco, sinjorino Rundholmen —
SINJORINO RUNDHOLMENHo; ĉu vi jam denove ricevis fremdulojn sur la nukon?
RAGNAJes, jes; pardonu; mi devas iri hejmen. Adiaŭ!
STENSGÅRDAdiaŭ, — ĝis morgaŭ!
(Kandidato Hellekajfraŭlino Monseneliras en la fono.)
DANIEL HEJRE(de dekstre)Ha, ha; nun ruliĝas kiel bastonoj en rado! Stensgård, Stensgård, Stensgård, ili kokerikas; ĉiuj voĉdonas por li. Nun ankaŭ vi devus elekti lin sinjorino Rundholmen!
SINJORINO RUNDHOLMENHi; vi ion diras. Sed ĉu ili ĉiuj voĉdonas por li?
DANIEL HEJREJes, fakte ili faras; Stensgård ĝuas la fidon de la popolo, kiel estas la diro. Maljuna Lundestad ĉirkaŭiras kun vizaĝo kiel konfitita kukumo. Ho, estas vera ĝojo vidi tiaĵon.
SINJORINO RUNDHOLMENVi ne estu lin elektinta por nenio. Se mi ne povas voĉdoni, mi tamen povas regali.(eliras maldekstre)
DANIEL HEJREAspekte vi estas vidvina favorito, vi sinjoro Stensgård! Jes, sciu do, — ŝin vi devus kapti, kaj vi estus bonhava, sinjoro!
STENSGÅRDSinjorino Rundholmen?
DANIEL HEJREJes ĝuste; ŝi estas virino solida en ĉiuj direktoj; ŝi fariĝos la unua en la kokinejo kiam la splitaĵoj en Storli estos renversiĝintaj.
STENSGÅRDĈu do ne estas io en malordo en Storli?
DANIEL HEJREĈu ne? Vi havas malfortan memorkapablon, altestimata. Ĉu oni ne parolas pri ruino kaj bankroto kaj —?
STENSGÅRDJes, jes, kaj kio plu?
DANIEL HEJREKio plu? Jes, tion vi diru al mi. Jen oni serĉis Monsen; du sinjoroj estas venintaj al Storli —
STENSGÅRDParo da gastoj; jes, tion mi scias —
DANIEL HEJRENeinvititaj gastoj, mia kara juna amiko; oni flustras pri polico kaj pri avidaj kreditoroj; — estas malordo en la paperoj, vi sciu! Sed jen, — kia papero estis tiu, kiun vi ricevis de Monsen hieraŭ?
STENSGÅRDHo, estis iu papero. Malordo en la paperoj, vi diras? Aŭskultu; vi ja konas la subskribon de ĉambelano Bratsberg?
DANIEL HEJREHe-he; certe mi konas.
STENSGÅRD(elprenas la kambion)Nu, do rigardu tiun ĉi.
DANIEL HEJREDonu; mi vere estas iom miopa, sed —(post esti rigardinta)Jeno, estimata? Tio neniam estis de la mano de la ĉambelano.
STENSGÅRDNeniam? Do efektive —!
DANIEL HEJREKaj ĝi estas skribita de proprietulo Monsen?
STENSGÅRDNe, de grandkomercisto Bratsberg.
DANIEL HEJREBabilaĵo! Montru.(rigardas kaj redonas ĝin)Tiun vi povas uzi por ekbruligi vian cigaron.
STENSGÅRDKio do? Ankaŭ la nomo de la skribinto —?
DANIEL HEJREFalsa, juna sinjoro; falsigita, tiel certe kiel mi nomiĝas Daniel. Oni bezonas ja nur rigardi ĝin per la akra rigardo de malfido —
STENSGÅRDSed kiel do eblis —? Monsen devus ja ne esti sciinta —
DANIEL HEJREMonsen? Ne, tiu ulo havas scion nek pri siaj propraj paperoj nek pri tiuj de aliuloj. Sed bone estas, ke tio ĉi havu finon, sinjoro Stensgård! Estas kontentigo al la morala sento. Ho, mi ofte sentis min ekfajrigita de honesta kolero, se mi mem kuraĝas tion diri, irante ĉi tie kiel atestanto al —; nu sufiĉas. Sed la ridindaĵo pri ĉio estastio, ke kiam nun Monsen falas, li unue kuntiras grandkomerciston Bratsberg; la grandkomercisto kuntiras la ĉambelanon —
STENSGÅRDJes, tion diris ankaŭ Lundestad.
DANIEL HEJRESed kompreneble estas metodo en la bankroto. Atentu; mi estas maljuna aŭguristo: Monsen metiĝos en la punejon, la grandkomercisto ricevos pagkompromison kaj la ĉambelano metiĝos sub administrado; tio signifas ke liaj kreditoroj donacas al li kelkajn mil talerojn jare kiel vivdaŭran pension. Tiel tiaĵo fariĝas, sinjoro Stensgård! Mi scikonas tion; mi scikonas tion. Kion do diras la klasikulo?Fiat justitia, pereat mundus; tio signifas: Fi, kia justico estas en ĉi tiu putra mondo, sinjoro!
STENSGÅRD(paŝante sur la planko)La unua kaj la alia! Ambaŭ vojoj baritaj!
DANIEL HEJREKio diable —?
STENSGÅRDKaj tio ĝuste nun! Nun, — nun!
LIBROPRESISTO ASLAKSEN(venas de dekstre)Gratulon; gratulon, sinjoro elektulo!
STENSGÅRDElektita?
ASLAKSENPer 117 voĉoj, — kaj Lundestad 53. La aliuloj disventiĝis.
DANIEL HEJREDo, via unua paŝo sur la kariero de la honoro, sinjoro Stensgård!
ASLAKSENTio aldone kostos bovlon da punĉo —
DANIEL HEJREJes, estas ja la unua paŝo kiu kostas, oni diras.
ASLAKSEN(dekstren, vokante)Punĉo sur la tablon, sinjorino Rundholmen! La nova elektulo regalas!
(Bienulo Lundestadkajpluraj voĉdonintojlaŭe venas de dekstre.)
DANIEL HEJRE(kompate alLundestad)53! Jen la rekompenco al la griza civitano!
LUNDESTAD(flustre alStensgård)Ĉu vi nun staras fikse en tio kion —?
STENSGÅRDKiel utilas stari fikse, kie ĉio falas?
LUNDESTADĈu vi pensas, ke la ludo estus perdita?
ASLAKSEN(returnen de maldekstre)Sinjorino Rundholmen mem elspezos por la punĉo; — ŝi estas la plej proksima al tio, ŝi diras.
STENSGÅRD(frapita de penso)Sinjorino Rundholmen! La plej proksima al —!
LUNDESTADKio?
STENSGÅRDLa ludo ne estas perdita, sinjoro Lundestad!(eksidas ĉe la tablo dekstre kaj skribas)
LUNDESTAD(mallaŭte)Aŭdu, Aslaksen; ĉu vi akceptos ion en la gazeton por postmorgaŭ?
ASLAKSENJes, je Dio, certe. Ĉu ĝi estas kruda?
LUNDESTADCerte ne kruda.
ASLAKSENNu, sensignife; mi tamen akceptos ĝin.
LUNDESTADEstas mia politika testamento; mi skribos ĝin ĉi-vespere(transiras la plankon)
SERVISTINO(de maldekstre)Jen punĉo de la sinjorino.
ASLAKSENHura; nun viviĝas la lokaj rilatoj!
(Li metas la bovlon sur la mezan tablon, verŝas por ĉiuj, kaj dum la sekvo li ripetade trinkas.Bastian Monsenintertempe envenis de dekstre.)
BASTIAN(mallaŭte)Nu, vi certe memoras mian leteron?
ASLAKSENFidu;(frapas sian brustpoŝon)Jen mi havas ĝin.
BASTIANKaj do vi prizorgos ĝin plej eble tuje; — kiam vi vidas ke ŝi estas libera, vi komprenas.
ASLAKSENKomprenas; komprenas!(krias)Venu! Jen la glasoj estas plenigitaj!
BASTIANJe la diablo, vi ne faros tion por nenio.
ASLAKSENBone; bone.(al la servistino)Citronon, Karen; — ventrapide!
(Bastian malproksimiĝas.)
STENSGÅRDAŭdu vorton, Aslaksen; ĉu vi preterpasos ĉi tie morgaŭ vespere?
ASLAKSENMorgaŭ vespere? Jes, volonte.
STENSGÅRDBone; eniru kaj donu ĉi tiun leteron al sinjorino Rundholmen.
ASLAKSENDe vi?
STENSGÅRDJes. Metu ĝin en la poŝon. Jen, jen. Do morgaŭ vespere.
ASLAKSENĜuste; estu trankvila.
(La servistinoalportas la menditaĵojn.Stensgårdiras al la fenestro.)
BASTIANNun, vi, — ĉu vi parolis al sinjorino Rundholmen?
STENSGÅRDParolis? Nu jes, mi iomete parolis —
BASTIANKaj kion vi opinias?
STENSGÅRDJes, — ja, ni interrompiĝis; mi ne povas diri al vi ion certan.
BASTIANMi tamen provos; ŝi multe bedaŭras la vidvinan staton. Post horo mi deziras decidigi tion.
STENSGÅRDPost horo?
BASTIAN(vidassinjorinon Rundholmen, kiu envenas de maldekstre)Tŝŝ; nenion atentigu!(iras trans la planko)
STENSGÅRD(alAslaksen, mallaŭte)Redonu al mi la leteron.
ASLAKSENVi volas rehavi ĝin?
STENSGÅRDJes, tuj; mi prizorgos ĝin mem.
ASLAKSENBonvolu; jen ĝi estas.
(Stensgårdmetas la leteron en la poŝon kaj eniras inter la aliulojn.)
SINJORINO RUNDHOLMEN(alBastian)Kion do vi diras pri la baloto, Monsen?
BASTIANĈion bonan; mi kaj Stensgård estas bonaj amikoj, vi sciu. Mi ne mirus ĉu li trovus lokon en la parlamento.
SINJORINO RUNDHOLMENSed tion via patro certe ne ŝatus.
BASTIANHo patro, li havas tiom da feroj en la fajro. Cetere, se ili sendas Stensgård, la honoro tamen restos en la familio, mi pensas.
SINJORINO RUNDHOLMENKiel tio?
BASTIANLi iras svatante —
SINJORINO RUNDHOLMENDio do; ĉu li ion diris?
BASTIANJes; kaj mi promesis paroli por li; tio iros; mi certe opinias ke Ragna ŝatas lin.
SINJORINO RUNDHOLMENRagna?
LUNDESTAD(proksimiĝas)Nu; pri kio vi parolas tiel vigle, sinjorino Rundholmen?
SINJORINO RUNDHOLMENImagu, li diras ke Stensgård iras svatante —
LUNDESTADNu jes; sed la ĉambelano ne estas facile fleksebla —
BASTIANLa ĉambelano?
LUNDESTADLi eble konsideras ŝin iom tro supera por ordinara advokato —
SINJORINO RUNDHOLMENKiu; kiu?
LUNDESTADLa fraŭlino; la filino, kompreneble.
BASTIANLi do ne svatas fraŭlinon Bratsberg, mi scias?
LUNDESTADJe mia savo, li faras.
SINJORINO RUNDHOLMENKaj pri tio vi sakras?
BASTIANKaj al mi li diris —! Audu; mi parolu kun vi!(LundestadkajBastianal la fono)
SINJORINO RUNDHOLMEN(proksimiĝas al Stensgård)Vi devas stari garde, Stensgård!
STENSGÅRDKontraŭ kiu?
SINJORINO RUNDHOLMENKontraŭ malbonaj homoj; troviĝas personoj kiuj incidas kontraŭ vi.
STENSGÅRDKe ili faru, — se ili nur ne incidas je iu certa.
SINJORINO RUNDHOLMENKiu estas tiu?
STENSGÅRD(sekrete donas la leteron al ŝi)Jen; legu tion kiam vi estas sola.
SINJORINO RUNDHOLMENAĥ, tion mi ja sciis!(eniras dekstre)
FERFAREJA ADMINISTRANTO RINGDAL(de dekstre)Nu, mi aŭdas ke vi venkis, sinjoro advokato.
STENSGÅRDJes, mi faris, sinjoro administranto; kaj tion malgraŭ la klopodadoj de via altestimata ĉefo.
RINGDALPri kio li klopodadis?
STENSGÅRDPor min forvoĉdoni.
RINGDALLi uzas sian voĉdonrajton kiel ĉiu ajn.
STENSGÅRDDomaĝe ke li verŝajne ne pli ofte uzos ĝin.
RINGDALKion tio signifas?
STENSGÅRDMi pensas, ĉar estas diverse pri la paperoj —
RINGDALPri la paperoj! Kiaj paperoj? Kion vi entreprenis?
STENSGÅRDHo, vi ne bezonas konduti kvazaŭ vi nenion komprenis. Ĉu ne estas ventego atendinda? Bankroto en granda skalo?
RINGDALNu, tion mi aŭdas de ĉiuj flankoj.
STENSGÅRDKaj ĉu ne kaj la ĉambelano kaj la grandkomercisto estas enmiksitaj?
RINGDALPermeso, ĉu vi estas freneza?
STENSGÅRDNu, estas ja nature, ke vi provas kaŝi tion.
RINGDALKion tio utilus? Ĉu tiaĵo povas esti kaŝata?
STENSGÅRDĈu tio do ne estas vero?
RINGDALEĉ ne silabo rilate al la ĉambelano. Sed kial vi povus kredi tiaĵon? Kiu kredigis tion al vi?
STENSGÅRDJe la momento mi ne diras.
RINGDALIndiferente. Sed en kiu ajn kiu tion faris, sube kuŝas iu intenco.
STENSGÅRDIntenco —!
RINGDALJes, pripensu; ĉu ne estas iu, kiu konsiderus avantaĝon teni vin for de la ĉambelano —?
STENSGÅRDJe mia savo; jes, jes; estas!
RINGDALLa ĉambelano funde alte taksas vin —
STENSGÅRDĈu li faras?
RINGDALJes, kaj tion oni volas interrompi; — oni bazigas sin sur tio, ke vi ne konas la rilatojn ĉi tie, kaj ke vi estas ekflamiĝema kaj kredema; ke —
STENSGÅRDHo, tiuj saŭroj! Kaj sinjorino Rundholmen kiu havas mian leteron!
RINGDALKiun leteron?
STENSGÅRDHo, nenion. Sed ankoraŭ ne estas tro malfrue! Kara sinjoro Ringdal, ĉu vi renkontos la ĉambelanon ĉi-vespere?
RINGDALCerte.
STENSGÅRDDiru al li, ke estas nur frazaĵo, tiuj minacoj pri kiuj li certe scias; diru al li, ke morgaŭ mi venos mem por ĉion klarigi.
RINGDALĈu vi venos?
STENSGÅRDJes, por pruvi al li; — aĥ, pruvi! Jen, sinjoro Ringdal; donu al la ĉambelano ĉi tiun kambion de mi.
RINGDALLa kambion —!
STENSGÅRDJes, jes; estas io kion vi ne komprenas; sed nur donu ĝin al li —
RINGDALVere, sinjoro Stensgård —
STENSGÅRDKaj vi nur aldonu ĉi tiujn simplajn vortojn de mi: estas tiel ke mi agas kontraŭ tiuj homoj, kiuj volas forvoĉdoni min el la elektul-baloto.
RINGDALVi povas fidi tion.(eliras fone)
STENSGÅRDJen aŭdu, sinjoro Hejre, — kiel vi povis imagigi al mi tiun historion pri la ĉambelano?
DANIEL HEJREKiel mi povis imagigi al vi —?
STENSGÅRDJes, efektive; tio estas ja la plej nigra mensogo —
DANIEL HEJREEj; jen vidu; ĝojigas min kore! Imagu, sinjoro Lundestad, ke estas mensogo, tio pri la ĉambelano.
LUNDESTADTŝŝ; malĝusta spuro; efektive ĝi estas pli proksima.
STENSGÅRDKiel pli proksima?
LUNDESTADMi nenion scias! sed oni parolas pri sinjorino Rundholmen —
STENSGÅRDĈu!
DANIEL HEJRENu, ĉu mi ne antaŭdiris tion! Tiuj rilatoj kun la proprietulo en Storli —
LUNDESTADLi forveturis ĉimatene, antaŭ ol tagiĝis —
DANIEL HEJREKaj la familio eliris por serĉi lin —
LUNDESTADkaj la filo aferadas por prizorgi sian fratinon —
STENSGÅRDPrizorgi! “Morgaŭ”, ŝi diris; kaj ŝia maltrankvilo por la patro —!
DANIEL HEJREHe-he; vidu ke li eble iris por pendigi sin!
ASLAKSENĈu iu pendigis sin?
LUNDESTADSinjoro Hejre diras ke Monsen en Storli —
PROPRIETULO MONSEN(de la fono)Ĉampanon sur la tablon!
ASLAKSEN kaj PLURAJMonsen!
MONSENJes, Monsen, jes! Ĉampanomonsen! Monomonsen! Vino, pro diabla haŭto kaj osto!
DANIEL HEJRESed, altestimata —!
STENSGÅRDVi! De kie vi venas?
MONSENDe komercado! Enspezis cent mil! Hej; morgaŭ mi faros resonan tagmanĝon en Storli. Ĉiuj estas invitataj. Ĉampanon, mi diras! Gratulon al vi, Stensgård, Vi ja fariĝis elektulo.
STENSGÅRDJes, mi klarigos al vi —
MONSENPa; ĉu tio koncernas min? Vino? Kie estas sinjorino Rundholmen?(volas eniri maldekstre)
LA SERVISTINO(kiu ĵus elvenis)Neniu envenu; la sinjorino sidas legante leteron —
BASTIANHo, morto kaj plago!(al la fono)
STENSGÅRDĈu ŝi legas leteron?
LA SERVISTINOJes, kaj krome ŝi estas tute konfuzita.
STENSGÅRDAdiaŭ, sinjoro Monsen; morgaŭ tagmanĝon en Storli —
MONSENAdiaŭ; morgaŭ!
STENSGÅRD(mallaŭte)Sinjoro Hejre, bonvolu fari al mi servon.
DANIEL HEJRECerte, certe.
STENSGÅRDKolorigu min iom nigra por sinjorino Rundholmen; parolu iom dubesence pri mi; — vi faras tion tiel elegante.
DANIEL HEJREKio diable estas tio?
STENSGÅRDMi havas miajn kialojn; estas ŝerco, mi diru, — veto kun — kun iu al kiu vi havas neamikajn sentojn.
DANIEL HEJREAha, mi komprenas —; sufiĉe dirite!
STENSGÅRDDo, nenion koruptigu; nur igu ŝin iom dubema en sia estimo pri mi; iomete necerta ĝis plue, vi komprenas.
DANIEL HEJREFidu min; estos por mi kora plezuro —
STENSGÅRDDankon, dankon, ĝis plue!(transen al la tablo)Sinjoro Lundestad, ni du interparolos morgaŭ antaŭtagmeze ĉe la ĉambelano.
LUNDESTADĈu vi havas esperon?
STENSGÅRDTrioblan!
LUNDESTADTrioblan? Sed mi ne komprenas —
STENSGÅRDNe bezoniĝas; de nun mi helpos min mem.(elen en la fono)
MONSEN(apud la punĉujo)Ankoraŭ glasplenon, Aslaksen! Kie estas Bastian?
ASLAKSENLi elkuris. Sed mi havas leteron prizorgendan por li.
MONSENĈu vi havas?
ASLAKSENAl sinjorino Rundholmen.
MONSENNu, fine!
ASLAKSENSed ne antaŭ morgaŭ vespere, li diris; nek pli frue nek pli malfrue; ĝustatempe! Je via sano!
DANIEL HEJRE(alLundestad)Kia diabla sekretado estas tio inter tiu sinjoro Stensgård kaj sinjorino Rundholmen.
LUNDESTAD(pli mallaŭte)Li svatas ŝin.
DANIEL HEJREĈu mi ne imagis? Sed li petis min nigrigi sin, suspektigi sin —; sufiĉe dirite —
LUNDESTADKaj tion vi promesis?
DANIEL HEJREJes, kompreneble.
LUNDESTADLaŭdire li estas dirinta pri vi, ke kion vi promesas oriente, vi plenumas okcidente.
DANIEL HEJREHe-he; la kara animo, — efektive ĉi tiun fojon li estos miskalkulinta.
SINJORINO RUNDHOLMEN(kun malfermita letero; ĉe la pordo maldekstre)Kie estas advokato Stensgård?
DANIEL HEJRELi kisis vian servistinon kaj foriris, sinjorino Rundholmen!
Kurteno