Grandia Moscarum Formicarumque furentum proelia, desdegnos, fata cruenta cano. Tunc et alhora suos abscondit Apollo cavallos, quum ruere armatos vidit in arma duces. 5 Cuncta per intornum tellus squassata tremabat, poca super coelos nec cagarella fuit. Gens ceratana sinat vecchias cantare bataias, squarzet Virgilios turba pedanta suos. Magna fuit, confesso quidem, ruinatio Troiae, 10 quando cavallazzo credidit illa buso. Fare parangonem sed quisquis voiat ad ipsam, dictus ab egregia gente bachioccus erit. Maxima materies ista est, quam sprezzat Homerus, sit nisi macronicas dignus habere deas. 15 Non est Clionis, non est impresa Polynae, hanc melius somam Togna gaiarda ferat. Huic igitur sumitte humeros, Tognola, valisae, sisque, precor, tanto digna fachina peso. Urbs est in medio mundi, Moschaea vocatur, 20 cui fuit aeternum nomen, et est, et erit. Haec in cervello romanos una tenivit, unaque vastavit Cimicas, una Grysos. Vincitora fuit variis spessissime guerris, pensavitque altos subdere saepe deos. 25 Non armis tantum praestat provincia, sed non accumulat tantas ipse Milanus opes. Quid Vegnesa bravat galeazzis grandibus illis, quarum tot riccas fert cava panza somas? Quidve zenovesi loca per longinqua traversant, 30 carraccasve menant per freta larga suas? Cum mercantiis totum Moschaea per orbem navigat, itque alium sola trovare polum. Undique Mosca suos fert remos, undique robbam congregat, et spadas undique sola menat. 35 Mosca per Italiam, per Franzam, perque todescos passat, et in Spagnae non timet ire sinum. Per totas Asiae transcurrit Mosca marinas, tartaricum nodat Mosca poiesa fretum. O quantum locus est infelix atque dapocus, 40 in quo sdegnetur ponere Mosca domum! Non ibi nobilitas, ibi non altezza videtur, regales quoniam praticat illa casas. Non dux, non princeps, non rex, non denique papa mangiat, ni tavolae stet sibi Mosca comes. 45 Imo rapraesentant vix coram rege piattum, credenzam regi Mosca galanta facit. Vixque saporito repletur coppa phalerno, protinus in dulci gurgite Mosca natat. Non metuit celsam regum discurrere frontem, 50 reginisque suos stampat in ore basos. Stabat in imperio Moscarum maximus ille rex, qui Sanguileo nomine dictus erat. Sex centas urbes, castellos mille regebat, quorum montagnae pars sita, parsque mari. 55 Est urbs quae Francoys dicta est, Pelleraque, Crostis, Stroncia, Merdabragas, Tegnaris, Ossa, Muluc. Ergo hic Sanguileo, dum summa in sede repossat, en sprovista sibi Mosca stafetta venit, anxia pro cursu, multoque schitata lavacchio, 60 sanguine cui tepido testa ferita pluit. Illa spaventoso se vultu portat inanzum, et regis tandem se butat ante pedes. —Heu quid hac indarnum—clamat,—rex, sede superbis? Heu quid solazzas, nec tua fata vides? 65 Heu quia non lautis prodest squaquarare vivandis, splumatosque super nocte iacere thoros. Heu male gustigolo caricas mangiamine mensas, heu male dat schenam magra cavalla suam. Frustra sbercigeros asini corroditis occhios, 70 frustra vos pascit stizza gratata canis, frustra tegnosos stimulatis dente pitoccos, frustra dat lautos quaeque carogna cibos. Siccine vos giovat bognones suggere dulces? siccine marza suas Franza ministrat opes? 75 siccine delectat villanas rodere gambas, siccine todescas saepe lecare bragas? Tenditis ah panzam lombardis pascere quais, nulla potest vestros merda latere canes. Non est iste modus, quo sis celeberrimus, o rex, 80 quo tua caesarico fama sit aequa sono. Haec via non illa est, quae te, nos nostraque servet. Sed magis ad marzam cogimur ire stuam. An latet exemplum te porci Sardanapali? Si latet, orecchias nunc mihi porge tuas. 85 Inter foemineas capitanius ille catervas, gessit prodezzae signa notanda suae. Dummodo de Bacchi Venerisque libidine tantum pensitat, et pinguis nodat in amne brodi, improvista sibi tempestas venit adossum, 90 scilicet armigeris ducta bataia viris. Vulnera spadarum non sunt basa grata donarum, foemineum targas non patet esse latus. Lamentabatur nimium pesare corazzam, et nimis elmettum molle gravare caput. 95 Quando cavalcabat, miser hac pendebat et illac, ut male supra asinum soma ligata facit. Gobbus ad arzonem palmam attaccabat utranque, et pectoralem credidit esse briam. Ibant stafferi ter centum circa cavallum, 100 et ne cascaret brachia tensa dabant. Sed quando trombae trepidum tarantara sensit, vanuit impletis ille repente braghis. Amisit regnum, amisit poltronus honorem, foemina costumis, nomine vixit homo. 105 Ecce tibi sortem reminiscor Sardanapali, alter, ni sapias, Sardanapalus eris. Tu stas, Sanguileo, tibi stesso scalpere ventrem, et nescis regni pessima damna tui. Butta via mantum regalem, butta bachettam, 110 vadat et in centum fracta corona micas. Indue corrottam, decet haec tua funera, cappam, reginaeque tegat nigra veletta caput. Aurea de summis cameris spalleria caschent, de fundo ad cuppos sit nigra tota domus. 115 Ut desperatus, stygium domanda diablum, forcaque sit vitae cura suprema tuae. Rex Formicarum, fortissimus ille Granestor, si nescis, populos trat sotosora tuos. Centum mille uno fudit certamine Muscas, 120 in portuque tuas miscuit igne rates. Ragnifugam campi caporalem carcere chiavat, quem supra forcas colla tirasse puto. Artelaria nihil sboccavit nostra balottas, nam fuit in lactis tota negata lago. 125 Sic ego mortiferas accepi quinque feritas, pro quibus en stanzas deserit alma suas.— Sic dicens, illam tiratis calzibus efflat, quam sacer ocharum nunc paradisus habet. Talibus auditis, suspirum tale budellis 130 rex cavat, ut visa est ira tonare Iovis. Mox veluti pazzus, regalem contra decorem, saltat ab aurati protinus axe troni. Dat sibi guanzatas, tundit sibi pectora pugnis, collericoque sacram dissipat ungue togam. 135 Moscarum subiti clamores atria complent, totaque palmarum plausibus aula tonat. Accurrit moesta urbs, stipatur ubique palazzus, nec tanti constat sat bene causa mali. Ecce maritatae squarzato crine madonnae, 140 quaeque suo rauco clamitat ore virum. Conclamant patres natos, natique parentes, communis vidua crescit in urbe dolor. Non tantus Romam strepitus sotosora butavit, quum Caesar Bruti mortus ab ense fuit. 145 Iamque super volucrem balzarat phama cavallum, it via, nec trombam spiccat ab ore cavam. Mille galoppatim complerat iamque miaros, nec datur ah! stracco spelta, nec orzus equo. Per totos mundi sentita est tromba paësos, 150 donec, ubi regnat Scannacavalla, rivat. Scannacavalla gigas est magnus, rexque Lisaeae, quae sua Commacchio terminat arva freto. Ipse Tavanorum populos, gentemque governat, nilque tiranizans savia testa fuit. 155 Rex huic Moscarum dederat pro uxore sorellam, cui beltas Helenae, Merdola nomen erat. Non stat hic indarnum, cugnati fata repensat, et Cantarellis ponere fraena iubet. Ista cavallorum razza est, animosa batais, 160 quorum culattas ferrea barda tegit. Imponunt famuli varias canzante copertas, rex salit et velox alba chinaea volat. Illico tota cohors post cursum regis arancat, et Cantarellas it stimulando suas. 165 A tergo veniunt cariazzi tardius, ut qui vallisas portant in sua terga graves. Ardua colla ferunt multo resonante sonaio, quos mea Limagas nomine Gosa vocat. Unius in manco mensis rex stancus arivat, 170 cui dolet ob longam quaeque culatta viam. Moschaeae portas multo non absque tumultu introit, et drittus regia tecta petit. Hic iam desmontat, staffam retinente barono, ac subito scalae montat otanta gradus. 175 Iamque venit dentrum, per salas, perque caminos passat, et hic Moscas cernit ubique gramas. Antiporta levant celeres hinc inde scuderi, per centum cameras Scannacavalla meat. Ducitur altandem dentrum penetralibus altis, 180 rex ubi Moscarum Sanguileonus erat, qui tunc cugnato visto se appena redrizzat in pede, nec potuit non madefare genas. Scannacavalla etiam quantillas lumine gozzas edidit, at laetos sic dedit inde sonos: 185 —Quo tua, Sanguileo, prudentia nota calavit? quo mens, quae binos terret utrinque Ioves? Non animus tibi stat regis, non scaeptra tenentis, non est cotali danda corona viro. Si Tamira sui flesset pro morte fioli, 190 scampasset magni gensque caputque Cyri. Si tot amazzatos lagrimasset Roma guereros, Scipio non primum ferret in orbe cridum. Degenerant nimium lachrymae, minuuntque decorem, nilque potest savio turpius esse viro. 195 Sunt lachrymae pueris magis aptae, suntque puellis, quae bagnant causa fletibus ora levi. Nos quibus immisit sennum natura virilem, ut quid ab adversa sorte gitamur humo? Nosco valentisiam, pelago saltante, nochieri; 200 nosco animum fortis, Marte furente, ducis. Iuppiter humanam si vellet sternere gentem, sumamus, cur non? proelia contra Iovem. Seu fas, sive nefas, debemus regna tueri, non tamen ut lacrimis, sanguine sed proprio. 205 Eya age, Sanguileo, propriae te redde rasoni, nosce parentadi quanta sit umbra tui. Vosque senatores savii gentesque tribunae, conseium vobis tam date, quam populo. Si vos lugetis, sic urbs moestissima luget; 210 si vos ridetis, ridet et illa simul. Conseium regi vestro praestate saputum, de vobis regimen non piat ille pocum. Agmina Moscarum si bello tanta morirunt, num quoque reliquiis Zarra lavanzus erit? 215 Sunt sunt Moscarum, sunt vendicanda Tavanis funera, sunt squadris bella cienda meis. In punto mittam sex centos mille Tavanos, quos facit armigeros longa bataia viros. Pars equitando solet curvas portare balestras, 220 pars alio grossos more cavalcat equos. Pars pede fert piccas, pars implet pulvere schioppos, sbombardantque mihi per mare mille rates.— Dixerat haec, animosque sibi revocaverat aegros, inque suo steterant corda fugita loco. 225 Vergognantur enim lachrymis imitasse putellos, ac ita maturam deposuisse guisam. Postquam Sanguileo ter strinxit Scannacavallam, et grates docto reddidit ore suas, congregat ad din don campanae grande pregaium. 230 istaque tunc populo verba pochina facit: —Sic sic alta volunt, sic pensant, sic ve comandant numina, sic filos forfice Parca taiat. Scannacavalla tamen verbis consolat amicis, datque suus grandem sermo disertus opem. 235 Eya quid indarnum nos mundo vivimus isto? Non est, ut cedant arma cruenta togae; non vos affectus, seu patris, sive fioli, vincat, sed patriae respiciatur amor, nec tantum patriae, sed regis, sed capitani 240 Ragnifugae, quem nunc scivimus esse presum. Nonne recordatis quas tanta per arma, per undas, hic Pulicanaea fecit in arce provas? Nonne quod in Cutica, quando sex mille Pedocchios brusavit, superos igne tocante polos? 245 Xersis in armata si dux tunc ipse fuisset, fors isset alio tanta facenda modo. An dux perdendus talis? non qualis habetur, seu sit, sive fuit, seu paladinus erit. Parlamenta igitur vadant, veniamus ad arma; 250 Moscas armari per mea regna volo. Cum septem centum transibimus aequora fustis, quaelibet est virdae scorcia longa fabae.— Sic ait, et—Fiat, fiat—Moschaea cridabat,— fiat quod noster rex cupit atque iubet.— 255 Mittuntur cunctas in bandas illico bandi, currunt ad iussos quaeque stafetta locos. Plena tesororum reserant aeraria patres, soldatis siquidem debita paga datur. Non nisi tamburros sentis accendere Martem, 260 atque petezantes tantararare tubas. Contra Formicas odium crudele stigatur, quarum se pasci velle cruore bravant. Qui iurat patrem, qui vendicare fradellum, qui bramat spadam sanguibratare suam. 265 Iuppiter at sub se iam baltegare solarum senserat, et smortos cernit in ore deos. Smergolat in colera, chiamat:—Cur tremmat Olympus? Cur mea sunt fumo sydera brutta nigro? Nunquid adhuc veniunt nos assaltare gigantes, 270 bassaque gens nostras struggere cercat opes? Heus, Vulcane focum, pegolamque, bitumina profer, cumque trementinis sulphura mista nigris. Porta spaventosum fulmen, brusabitur orbis: humanum, quam nos, malo perire genus.— 275 Mercurius respondet ei:—Ringratia fatum, quod non contra tuos guerra fit ista deos. Nunc tamen est tempus, quod quatti stemus acasam, Solque stet in thalamis, Lunaque scosa suis. Nullus praesumat, seu divûm sive dearum, 280 iam modo venturas cernere velle brigas. Ne bombardarum quando scoccamina fiant, rumpamus nobis colla, cadente polo. Inter Formicas et Moscas tanta coorta est ira, furor, rabies, collera, stizza, focus, 285 ut, nisi pacificet Calabronus maximus illas, diluvius mundo sanguinis alter erit.— Iuppiter intremuit, Solem remanere comandat qui striggiare suos tempus habebit equos. Neptunus quoque rumorem sub gurgite sensit, 290 itque sua in fundo tota roversa domus. Nymphae concurrunt trepidae, divique marini, quos huc, quos illuc multa paura fugat. —Quis Satanasus—ait Neptunus,—trentaque para tam cito compellit vos scapolare viam? 295 Aeolus absque mea nunquid rex ille saputa per mare Garbinos lassat abire suos? Eya cito, nostrum spatianter ferte tridentem, Aeolus hic audax est aliquando nimis.— Triton respondet:—Non hoc solet ille fracasso 300 mittere diavolos nostra per arva suos. At sunt armatae centum settanta galaeae, quae Zenzalarum millia mille ferunt. Itur in auxilium Moscarum, Mangiaque vacca dat regio squadras et Codegora suas. 305 Nonne maris schenam tanto sub pondere sentis flectier? ah nimias portat apena rates! Sunt Calcinelli, Peverazzae, suntque capaces Cappae, sunt Conchae dimidiaeque nuces. Talibus utuntur corsari navibus et qui 310 mercadanteschis mercibus aequor arant. Rex Zenzalarum, Cosinus nomine, passat hoc pelagi golfum terrificatque deos.— Neptunus se se tanto sermone tasentat, itque per algosas, corde tremante, casas. 315 Gaudet Sanguileo, Zenzalis obvius ibat, quas magno in portus coepit honore suos. Artelaria sonat bom bom, allegrezzaque fitur, et campanarum din don ad astra volat. Vixque arrivarant Zenzalae, maximus alter 320 fit sonus, et mundi machina tota tremit. Innumerae apparent banderae desuper Alpes, armorumque procul tersa metalla nitent. Nunquid erunt sguizeri? nunquid vascones et illa gens brava cum squadris italiana suis? 325 ista todescorum num proles apta batais? mandat spagnolos num quoque Spagna suos? Non sunt spagnoli, taliani, lanzque chinecchi, non sunt vascones, non sguizerique simul, sed Moschinorum descendunt culmina squadrae, 330 rexque suus nomen Siccaboronus habet. Nec quo descendit, nec ubi sol nascitur, unquam dux tam crudelis, quam fuit iste, fuit. Iurarat siquidem totum sibi subdere mundum, atque Iovem sediis praecipitare suis. 335 Non fuit in guerris, nec erit magis armiger alter, et qui plus hostis temneret arma sui. Huic tota Ebrietas provincia, Tartaris aequor, atque Barillensis subdita vallis erat. Sanguileo tantum capitanum laetus abrazzat, 340 mox bona soldatis dat casamenta suis. Partibus ex aliis veniunt Myrmicoleones, qui grottas habitant, rustica turba, cavas. Non fuit in terra gens assassinior unquam, quae Formicarum membra vorare cupit. 345 Ut metuit Soricus Gattam, Leporettaque Braccum, sic Formica istos contremit, oyme, ladros. Rex huius populi crudus Myrpraeda vocatur, a quo nulla unquam forza stimata fuit. Sive sit herculeum robur, sive Hectoris ingens 350 sit prodezza, unum non stimat ille figum.
Menat hic armatos sex centum mille guereros, nemo cavallaster, quisque pedester erat. Quinque simul reges ergo Mars fortis adunat, qui soldatorum mille miara guidant: 355 Scannacavalla gigas, Myrpraeda, Cosinus et ille Siccaboronus atrox, Sanguileoque ferox. Omnibus insemmam iunctis. Formica petenda est, contra Formicam mundus in arma ruit. Sanguileo cunctos capitanos chiamat in unum, 360 verba quibus docto protulit alta sono. Supra caput stronzi montaverat altior altris, ac ibi quae orandi sint documenta dabat. Seu sit Sanguileon armatus sive togatus, vincitur hinc Caesar, vincitur inde Cato. 365 Mox ubi soldatos oratio longa feroces egerat, ordinibus campus abire parat. Sanguileo rutilis vestiverat arma metallis, de duro ciceris cortice facta nigri. Dimidiam gussam fert pro targone fasoli, 370 estque sibi porchae lancea soda pilus. Excusat fortem milii pars mezza celatam, stat pro pancera maxima gussa fabae. Interea grandis fit sgomentatio campi, ducitur indomitus Sanguileonis equus. 375 Hic erat ex illis, quos dicunt nomine Grillos, qui faciunt saltos ampia per arva leves. Ista cavallorum duplex est razza: camini una busos habitat, ruris at una foros. Mantellus baius est illis, istisque morellus, 380 hi currunt, illi saltibus astra petunt. Sanguileonis erat totus niger ergo cavallus, quem stranium numerus gentis apena tenet: nitritu reboare gravi sentitur Olympus, totaque sub pedibus terra tremare suis. 385 Imbrattat sabiis coelum, quum calcitrat, et quum soffiat e naso spiritus astra fogat. Sanguileo, cunctis facientibus illico largum, saltat in arzonem, stringit, et urtat equum. Mox ad naspantes, ficco sperone, galoppos 390 hunc movet, ac gentes it rasetando suas. —Vivat Sanguileo, vivat Moschaea—cridatur, cernis et antrattum mille cavare bretas. Tota super grossos equitant Moschamina Grillos, centum Grillinis mille feruntur equis. 395 Scannacavalla suos alia quoque parte Tavanos ordinat, et squadras praticus octo facit. Magnus hic est busto, sed sensu magnior alto, doctus et ad guerrae scire piare modos. Ad strabucconem sua nunquam gesta movebat, 400 inque armis Fabius Maximus alter erat. Mente ferebatur savia, non corde feroci, ut faciunt plures absque rasone duces. Qui, nec appizzatur simul atra barufola guerrae, omnes in pezzis praesto taiare volunt. 405 Non ita maturus rex Scannacavalla solebat, imo reposato fatque refatque modo. Hic habuit quondam cum Vespa forte duellum, qui tandem multo victor honore fuit. Illius e cauda stoccum detraxit aguzzum, 410 qui plus quam mortis frizza forando forat. Ast ordinanza Cosinus ponit in altra Zenzalas, aliis ne minor esse parat. Lendinis hunc totum pellis durissima coprit, in qua nulla taium spada tacare potest. 415 Non nisi de humano Zenzalae sanguine vivunt, unde cruentatos cernis habere musos. Non usant spadas, stoccos, mazzasque feratas; Zenzalis piccas tradito, victor eris. Sunt scarnae, assuttae, nervosae, saltibus aptae, 420 unde sciunt hastas ben manegiare leves. Fantaria quidem tota est, cui iuncta nigrabant Myrmicolionis agmina ducta viris. Grillus equus Moscham, fert Cantarella Tavanum, it Zenzala pedes, Myrmilioque simul. 425 Non minus ergo suos curat Myrpreda guereros, quos bene guarnitos unit et arte docet. Gens sassina quidem est, at in armis pratica multum, et cui phama, magis quam sua vita, placet. Sunt pedites cuncti, picchis utuntur aguzzis, 430 quas segetum summis prodit arista comis. Hos regit ille gigas Myrpreda stupendus in armis, totum Farfallae quem tegit ala finae. Inter Formicas et hos de gente ladronum semper guerra fuit, est quoque, semper erit. 435 At Moschinorum rex, crudus Siccaboronus, sfodrato squadras instruit ense suas. Se Parpaionum duris vestiverat alis, est tineae scutum mezza ganassa suum. Mittit corseros regio Fornarica fortes, 440 quos Panarotos nomine dixit Adam. Sunt lunghi et nigri, vecchio de pane creati, qui Moschinorum esse probantur equi. Moschini armantur stuppa, quae circa borones, circaque cannellas dura venire solet. 445 Est Mussattorum talis destrezza, quod uvae trant vinazzolos belligerando graves. Ex his semper habent carneria plena balottis, cum quibus elmettos, duraque scuta terunt. Post has ergo acies, post agmina plurima monstrae, 450 obtinuit duplices quaeque caterva pagas. Sanguileo vecchios reseraverat ante tesoros, nec sua sparagnat praemia militibus. Spendit abundanter, quia sic faciendo valentos reddit soldatos, dispositosque mori. 455 Non modo stendardos, modo non insignia narro, namque nocet capiti chiachiara longa meo. Si varias scribam linguas, variasque dovisas nullus et inchiostrus, nullaque charta sat est. Non nisi banderae, nisi non vexilla volazzant, 460 suntque pavaionis littora plena tesis. Hic contestabiles, caporales et capitanos, lanzaque spezzadas, magnanimosque ducas, marchesos, contos, alpheros, logotenentes, cernebas proprium sollicitare gradum. 465 Hic lanzae, spadae, targones, scuta, celadae; hic trombae, gnacarae, timpana, corna, cifoi. Circumcirca tremunt colles, reboantque riverae, celsaque de vastis rupibus echo tonat. Soldatos animat trombarum tararan illud, 470 atque nihil mortem corda stimare facit. Navibus interea complentur littora carchis, millia per salsas vela videntur aquas. Hae sunt carracchae, sunt fustae, suntque galaeae, schirazzi, grippi, lignave quaeque maris: 475 Scilicet armatae sunt multo milite scorzae, dimidiae giandae, dimidiaeque nuces. Trant sursum anchoreos rampinos undique nautae, vela favorevolis dant sofianda notis. Tercentum cordae mollantur, sive tirantur, 480 unde cridat rauco multa cirella sono. Non monitiones, non hic vittuaria mancat, maxime sed guerris artelaria decens. Sanguileo primus galionem scandit in amplum, qui patuit cortex Gambaris esse vodus. 485 A poppa et prora stant centum passavolantes, gens ubi ballottas dat Scaravazza suas. Gens Scaravazzorum, quam larga Boëtia nutrit, ballottas mira fabricat arte graves. Tota suum regem seguitat Moschaea valentem, 490 vix infassatus restat in urbe puer. Denique sgombrantes portum, lata aequora complent, quae male soffrendo pondera tanta gemunt. Incutit horrorem coelo, terraeque, marique tam numerus rerum, quam sonus, atque cridor.
At non Formicas tanta haec bravura spaventat, quae iam praescierant bella futura sibi. Ipse senatores Granestor convocat omnes, fitque inter savios disputa longa duces. 5 Supra Formicas scoeptrum regale tenebat Granestor, sperans altior ire deis. Consilio semper saviorum cuncta movebat, quapropter bellum victor ad omne fuit. Illuc praecipue magnus Myrnuca vocatur, 10 qui Formicarum dux generalis erat. Inter Formigenas nemo robustior illo, qui solus grossae fert duo grana fabae. Quamlibet armorum guisamque, modumque sciebat, omnis et ingenio res erat apta suo. 15 Multa reportarat giostrarum praemia secum, milleque de bustis tolserat ense capos. Mille capos, inquam, mozzarat iure duelli, omnia cartellis plena fuere suis. Unde galoppabat totum sua phama per orbem, 20 nec siluit forzae cridor ad astra suae. Non multum tenuit regnum, nec habere cupivit, rocca valoroso sat fuit una viro. Nux erat in summo rapae fundata colengo, quae busa Myrnucae rocca superba fuit. 25 Hinc sibi composuit nomen Myrnuca decenter. Myrnucam Myrmix cum nuce iuncta facit. Sed quia de paribus semper furor invidus exit, gestibus invidit, Siccaborone, tuis. Dudum cartellos in te per ubique tacarat, 30 ut seu tu mundo, seu foret ipse prior; at tu sprevisti secum brigare superbus, cum sis rex, et cum rege sit ille minor; unde raquistandi regnum sibi voia venivit, quo tibi certandi scusa niuna foret. 35 Ante senatores Formicas venerat ille, cui data communi laude bachetta fuit. Se prius indignum tanti accusavit honoris, mox tamen impresae cingitur ille datae. Formicarum ingens bellaxque exercitus arma 40 induit, et Moscas contravenire parat. Ponitur in punto campus, gens, tela, cavalli, banderae, lanzae, busa metalla simul. Sed quia per varios audit rex ipse spiones: quinque coronatos castra menare viros, 45 non audet tantae se impresae accingere solus, at petit antiquae regibus arma lighae. Quattuor acciti reges cito tela parecchiant, perque Alpes veniunt agmina, perque fretum. Prima Pedocchiorum comparsa est zurma bravorum, 50 quos rex a Cutichae clymate Furfa guidat. Armant hi duris tegnae sua corpora crustis, Zanninumque fabae quisque cavalcat equum. Caganiellus item Formicis portat aiuttum, qui Pulicum caricas ducit otanta rates. 55 Boscosam sub iure suo tenet ipse Lasaenam, eius et imperio sylva canesca datur. Gens haec atezatrix leggiadro corpore saltat, vincit et aethiopas bruna colore nigros. Eius ab humana vix ungue corazza foratur, 60 Orlandi ut fuerit scorza fadata minus. Venerat et Cimex, Putrifola nomine, qui rex totum Lettiriae per mare sceptra tenet. Gens sua Lympirides equitat, quae nocte vagantur, itque coruscantes nocte cagando focos, 65 unde Cagafocos stirps Cimica nominat illos, atque cavallazzos eligit esse suos. Muschifur hic etiam Ragnorum maximus est rex, cui smisurati forma gigantis erat. Ipsius officium est muraias condere fortes, 70 condere trinceras et casamatta simul; it pedes, atque suos pedites facit ire gigantes, crura caminandi sunt quibus apta diu. His igitur simul addunatis, mira tenetur ordinanza, velut pratica banda solet. 75 Granestor, nec non quaevis Formica, Locustas spronat et his Moschae contremit agmen equis. Iam mare Sanguileo Pulicum calcabat, et alta aequora, quae velis tota coverta fremunt. Ipse suis mundum privarat Apollo cavallis, 80 nec dare lusores vult bona luna suos. Aeolus en valido rallentat fraena Siroccho, claraque fumanis turbulat astra suis. De quibus ille fero cum turbine saltat in undas, spernazzatque nigras impetuosus aquas. 85 Ut sua natura est, pelagus sotosora butatur, pascit castrones nigra per arva suos. Sanguileo clamat:—Quam das, o nauta, novellam?— Respondet:—Mi rex, prava novella datur. Non hoc spero equidem garboio prendere portum, 90 non si mi faciat Iuppiter ipse fidem.— Talibus auditis, tollit Moschaea cridorem, nam timet insano quisque perire freto. At magis undosas montagnas aequor inalzat, fitque procellosi strania danza chori. 95 Nocchieri affrettant mollare, tirareque chordas, sollicitos vitae mors fugienda facit. Quisque gubernator male scit manegiare timonem; ars, ubi ventorum fit violenza, perit. Millibus in squarzis operantur vela nientum, 100 Nec disgroppari quaeque ritorta potest. Saepe simul naves urtant, spezzantque vicissim, et linquunt tabulas per freta larga suas. Unde marinari iam temnunt iussa paronum, quaeritur at vitae scampus ubique suae: 105 qui brancat tavolam, qui remum, quique coëllum. qui despoiata veste nodare parat. Hac, illac, fustae balzant, grandesve caracchae, huic temo, huic velum, spiccus huic arbor erat. Sanguileo flexis et Scannacavalla zenocchis 110 stabant, unde suis vota tulere deis. Sanguileo favae vult sacrificare Zaninum, cuius sit pellis digna gonella Iovi. Scannacavalla duos Serapicas, tresque Pedocchios Myrpraeda, et magnae busta Cosinus Apis. 115 His etenim sperant votis rehavere bonazzam, nulla sed his votis chinat orecchia deûm. Unius ob causam scelerati nempe guereri, mitigat iratos nulla preghera Ioves. Siccaboronus is est, qui solus despicit undas, 120 seque facit beffas aequore posse mori. Solus dispresiat coelum, tonitrumque menazzat, solus in instanti morte petezat aquas. Biasmat eos, qui sic genibus fant vota pigatis. Imo Iovi zurat: velle scanare Iovem. 125 Saepe ficas coelo monstrat, scopritque culamen, saepe travaiatum percutit ense fretum. Fortius unde illud percussum mugit, et altis bagnat hiperboreum saepe Booten aquis. Horrendos offensa tonos dant nubila sursum, 130 mox aperit gravidos imbre ruente sinus. Siccaboronus opem vult navi tradere solus; dumque studet cordas solvere, frangit eas. Quando comandabat, si non obeditus ab altris praestus erat, miseros praecipitabat aquis. 135 Non dicit—Guarda,—sed buttat in aequora multos, hac libare suam noverat arte ratem. Illa tamen duro spezzatur denique scoio, absorbetque ingens rupta carina fretum. Sed quid? deventat magis ille, magisque superbus, 140 sit licet in grembo mortis ad usque gulam. Grande vinazzolum subito abbrazzaverat uvae, quo sua sostegno vivere vita potest. Non tamen interea, dum crura et brachia menat, turpia desistit dicere verba deis. 145 Dat pugnos, calzosque mari, tutavia natando, vultque ad despettum mortis abire foras. Mors desperatum timet assaltare gigantem, qui mortem morti tradere velle bravat. Unde gaiardorum columen finaliter undis 150 se cavat, et magnam liber it extra brigam. Vult plus quam maium, giurat, chiodumque piantat infima Plutoni tollere, celsa Iovi. Vultque governa maris Neptuno prendere, vultque hos super imperios unicus esse deus. 155 Vult sua sit coniux Pallas, sit serva Diana, et iam facta vetus sit rofiana Venus. Vult quoque Mercurium doro appicare sogheto, cuius ad officium Mars manigoldus erit. Solus it armatus, cui stat samitarra galono, 160 quam duro ex hominis cuderat ungue Sterops. Nullis fortunae percossis ille pigatur. sola sed ah stimulat viscera magra fames. Non Leo sic vacuis cridat peragrando budellis, quum capitat griffis bestia nulla suis, 165 ut flos heroum sforzatur ventre famato, saepe grave in nuda sternere corpus humo. Tandem longe videt summae fastigia turris, ad quam sollicitos frettat habere pedes. Turris haec altus erat fungus, qui sydera toccat, 170 multaque sub tundo culmine rura coprit. Quattuor hic Pulices armato corpore stabant: nam Formicarum sat prope campus erat. Pinguis in aguzzo rostitur Lendina speto, quam coquit ardentis copia multa paiae. 175 Expectant illi quod sit bene cotta lecardi, statque super cagolam mensa parata caprae. Non procul est vini grossissima butta racentis, cum qua iuxta focum iam squaquarare parant; scilicet ex uvis albanis nobile granum 180 praestus adocchiatum Siccaboronus habet. Introit audacter, velut est usanza gaiardi, et movet aspectu talia dicta bravo: —O compagnones, vobiscum ducor a coenam, me vester quoniam rostus odore tirat.— 185 Unus respondet:—Non hic, compagne, taverna est; albergum quaeras in meliore loco.— Siccaboronus, apro similis, iam ferbuit ira, totaque de colera fazza bianca venit. —Per stygiam—dixit—dabitis coenare paludem. 190 Gentilezza negat quod dare, forza dabit.— Cui responderunt:—Per forzam tollere vis ne?— Siccaboronus:—Ita, sufficientus ero.— Non supportarunt Pulices ea verba superbi, dant subito chiappum, telaque nuda piant. 195 Siccaboronus, habens animum dextramque paratam, fulmineo vacuat protinus ense fodrum. —A trincatores!—inquit,—gens apta tavernis, nil timeo vestras, trista canaia, minas.— Sic ait et spadam vibrans hic praestus et illic, 200 hos sibi lontanos brachia quinque tenet. Circundant illum Pulices saltonibus altis, sed quantum extendit se daga, retro tirant. Ursa famata paret mastinos intra cagnazzos, exiguum nec adhuc perdidit ille pilum. 205 Nullo se pacto sgomentat, quattuor inter saltantes Pulicos, maximus ille baro. Imo caneggiatus, mistas cum sanguine bavas dum vomit, hostiles fat retirare pedes. Quoque magis retro vadunt, magis ante ficatur 210 vir, nec terreni perditur onza sui. Unus at ecce Pulex dardum de longe balanzat, scilicet ereptum Muris ab aure pilum. Siccaboronus habet lyncis bellando vedutam, saltat et a colpo retro it, inde subit. 215 Nunquam vista fuit leonessa velocior illo, quum simul indretum, quum simul ante salit. Perstringit spallam Pulicis fendente sinistram, et calat in dextrum spada taienta latus. Ecce ruunt terrae patefactis viscera panzis, 220 itque diabolicas umbra trovare casas. Nec se contentans unam hanc monstrasse prodezzam, ad coelum salto se levat octo pedes. Se levat octo pedes Mussati, Siccaboronus, atque aliam rutilo spiccat ab ense provam. 225 Dum calat e coelo, Pulicem male tractat un altrum, quem medio capitis vertice spada ferit. Non elmus durat, quamvis sit gussa lupini, millibus in pezzis longe tridatus abit. Totum se abscondit tenera in ventralia ferrum, 230 sic duo iam Pulices tartara nigra petunt. Tertius ecce Pulex incautum Siccaboronem post cuppam chioccat falsus, et ille cadit. Ille cadit, sed non aliter sua gamba resurgit, quum tangit duram sgonfia balla petram. 235 Inde magis factus colerosus, tartarus heros nettum roverso truncat utrumque genu. Ultimus expavit, scapolat saltonibus inde, quem desdegnatur mens generosa sequi. Elevat orgoium, post unum currere temnit, 240 sed vadit longam pro satiare famem. Incipit ante focum rostitam mandere Lenden, omnia cum totis carnibus ossa vorat. Mox uvae granum tribiani siccat afattum, et vino tandem factus alegrus abit. 245 Sanguileo iam iam tota cum classe suorum sub valida portum coeperat arce Chyni. Est Chynus arx Pulicum fortissima versus Arognam, Sanguileo tamen hanc prendit et igne brusat. Hinc abit, huncve sequens exercitus omnis arivat, 250 flumen ubi Vermer cum Brue iungit aquas. Urbs ibi Crappa sedet fluviorum meza duorum, Crappa caput mundi, metropolisque Brugi. Urbs ea non altrum est quam morti testa cavalli, qua sunt pallazzi mille, tre mille casae. 255 Illam Sanguileo vult expugnare, sed intus Ragnorum princeps Muschifur arma tenet. Stat pro Formicis, nec vult dare moenia Moschis Muschifur, aguaitis valde provista suis. Condiderat largum sibi gens Ragnina stecatum, 260 quem nihil aut pocum Mosca forare potest. Ter centum vigilant noctesque diesque Pedocchi semper, et in muris—Fa bona guarda—cridant. Sanguileo grossos tamen illuc trare canones mandat, ut urbs seu vi sit presa sive dolo. 265 Artelaria data est in curam Scannacavallae, si per forza intro forsitan ire potest. Mirpredae officium datur heminare cavernas, si quoque per fraudem praendier illa valet. Est proprium Moschae maioris, sive Tavani, 270 impete Ragnorum castra forare suo. Unde Tavanorum impresa est iuncta tyranno, cingere bombardis pergama grossa cavis. Myrmicaleonis etiam data gentibus est ars, propria furtivis antra cavare dolis. 275 Qua propter Myrpraeda, suus rex atque monarca, curat in obscura nocte forare busos. Muschifur at vigilans capitanius omnia scoprit, omneque dissegnum hostis inane facit. Iamque trapassarat constructo ponte canales 280 Sanguileo, et circum sederat urbis agrum. Scannacavalla die sbombardat, nocte terenum Myrpraeda evangat, Mustibibaxque spiat, namque hic Mustibibax ille est, qui Siccaboroni, multibus in factis signa tremenda tulit. 285 Artelariarum mandatur guarda Cosino, sat bene Zenzalis convenit illa suis. Proprietas propriae Zenzalae traditur, ut non dormiat, utque alios non reposare sinat. Moscarum Grillis acies imposta legeris, 290 saepe imboscatis aut capit, aut capitur; sed iam obsessis mancat vituaria Ragnis, omneque portandi circa stopatur iter. Muschifur excelsa signum de turre palesat: nunc fumo potum, nunc petit igne cibum. 295 Non procul ad littus fossae, Granestor acampat, quo soldatorum facta resigna posat. Viderat accortus signum, noratque bisognum, illico Myrnucae quae facienda iubet. Mille cariazzos, Scaravazzos nomine, cargat, 300 multaque per fluvium Vermeris esca natat. Mittuntur centum nonantaque grana ceserchiae, atque masinatae septuaginta fabae. Multaque praeterea sunt missa salumina carnis, quae fuit ex grassis facta Ranabotolis. 305 Haec ea dum vadunt, accompagnante Putriffa Cimice cum multo, zarda scoperta fuit. Zarda palesatur tradimenti denique magni, quo fuit a prigolo Crappa levata gravi. Inter Pedocchios testae, stantesque camisis, 310 ad quorum guardam grossa muraia datur, accidit ut secum Pedocchi mille polini susciperent vicibus talia dona suis. Hos quidam Cimex stipulatus, nomine Puzzor, corrupit, spondens quinque vel octo pagas, 315 dummodo nocte velint aut sursum trare Tavanos, auxiliatrices dentque tirando manus, aut scintinellas cuiusdam turris habentes, curent ut manibus porta stet una suis. His Rodipollaster fuerat capitanius, omni 320 plus Gaino falsus, plusque Sinone duplex. Ipse, spionandi pratighissimus arte, giganti Muschifero se se protulit ire spiam. Vult quoque pro patria servanda temnere vitam, vult, inquam, modo sit patria salva, mori. 325 Tali sub manto, tali sub veste ribaldus, pessima taiantis fata rasoris habet. Namque secutura debebat nocte Tavanis Crappa dari, et summos igne strinare deos. At quia caecus amor cogit secreta fateri, 330 nec fert groppatam foemina quaeque gulam, Roddipolaster, amans ingenti ardore Cigalam, huic traditoreschae fraudis aprivit opus. Illa suae matri retegit, materque marito, cunctaque Muschifero nuntiat ille suo. 335 Prenditur infelix, cruciatur, scarnificatur, squartatusque sua carne satollat aves. Sanguileo interea, Moscha referente spiona, senserat ut Ragnis vecta sit esca magris. Tunc Moschinorum subitus sex millia contra 340 expedit, hisque novum donat habere ducem. Siccaboronus adhuc non huc apparet, et huius magnus Mustibibax logotenentus erat. Supra Panarottos sellae buttantur, et ingens it Moschinorum sub duce banda novo. 345 Pergitur ascoso cursu, parlatque niunus, sub pedibus feltrum quisque cavallus habet. Non procul en densis cum boschis ripa trovatur, foltaque de ortighis sylva, grataque culis. Hanc uno compiere die staffetta nequiret, 350 seu sit Testudo, sive Limaga celer. Quam scondirolam dux accortissimus intrat, nam fuit aguaitos apta coprire novos. Dux iam Cimicibus procul adventantibus, ipse stat chetus, ac alios fat quoque stare chetos. 355 Iamque sonaiorum strepitu properare bagaios audit, et hos panis copia magna gravat. Non latet ulterius, bellus dum zettus habetur: —Arma—sprovedutus personat,—arma—cridat. —Arma—cridant omnes,—carn, carn, ammazza canaia;— 360 postque bravarias, tela, manusque menant. Illico Putrifolae mens consternata stupescit, quum sibi tot lanzas currere contra videt. Attamen, ut melius potuit, simul agmen adunat, fatque cariazzos retro tirare graves. 365 Expedit ad regem subitam Granestora postam, qui sibi quam curto tramite donet opem. Inde Cagafogum toccans sperone cavallum, Cimiceos animat voce furente viros. Ingentem villum, Cingiari a fronte revulsum, 370 bassat et adversum Mustibibaca petit. Mustibibax minus hunc refugit, sed pronus arestat, atque valorosus contrus utrinque fitur. Hic Panarottus equus, nec non Cagafocus, atroces se simul inculant, se simul inde levant. 375 Coelum antennarum tronchi petiere supremum, mox cavat hic brandum, sfodrat et ille stocum. Caetera gens etiam variis se incontribus urtant, fractaque lanzarum sylva per astra volat. Qui manet in sella, qui non manet, unus amazzat, 380 unus amazzatur, nemoque nascit ibi. It fragor armorum coelo, confusio vocum, alta nigrant sabiis, bassa cruore rubent. Tandem Mustibibax, numero superante, manebat vincitor, unde parat Cimica turba fugam. 385 Rex sed avisatus nuper Granestor arivat, mirum quam subitus, quam fuit ille celer! Claudius Hasdrubalem cum fretta quippe minori cursus asaltavit, stravit et arma tulit. En Granestor adest, exercitus ecce secutus, 390 tollere Mustibibax cogitur inde pedem. Ad totam scapolat briliam, revocatque sequaces, ut salvet proprios, bon capitanus, equos. Optime cuncta tenet drittae sentiria stradae, quam ve potest curto tramite, sgombrat iter. 395 Iugiter incalzat persona Granestoris illum, ad passumque agiles praesto traversat equos. Sex Formicarum squadras Myrnuca legeras, qua fors Mustibibax transeat, expediit; nec suus indarnum pensavit talia sensus, 400 hostibus en tandem cingitur, itque presus. Omnia Sanguileo sentit, sentitque nemigos non procul a castris ponere castra suis. Protinus insemmam squadrones contrahit omnes, mandat et in proprio quemque sedere loco. 405 En sed hoc in medio totius alegra levatur vox campi cridans:—Siccaboronus adest, Siccaboronus adest: pensavimus esse negatum, attamen (o bona sors) Siccaboronus adest.— Illum Sanguileo venientem strictus abrazzat, 410 stringit et abrazzat, ter deciesque basat. Passatae narratur ei successio guerrae, vanaque proditio, Mustibibaxque presus. Talibus auditis, ignavos clamitat omnes, scire nec impresas, dignaque facta ducis. 415 Allegat Hannibalem, Pyrrhum, Romaeque Rinaldos, omnibus est licitum quos seguitare modis. Inde superborum princeps, tonitruque furoris vult sibi bastonem, vult sibi sceptra dari. Totius chiedit bastonem, sceptraque campi: 420 non aliter forzas velle provare suas. Ergo capitanii generalis prendit honorem, quodque ultro poscit, regibus ultro datur. Non hoc Sanguileo, non hoc Myrpraeda negavit, Cosinus laudat, Scannacavalla probat. 425 Muschifur interea videt alta e turre propinquos hostes esse suis, hostibus esse suos. Praeparat ignivomos hinc sagras, inde canones, archibusariae dat loca certa suae. Vallis erat quaedam, quam Bos impresserat olim 430 corpore, dum tenera forte iaceret humo. Manserat hic tellus grossi sub pondere ventris concava, cui species, formaque vallis erat. Hic sua Formicae, sua Moschae castra locarunt, stantque cagnezatis pro dare signa viris. 435 His bombarderae Crappae dominantur ab alto colle, nec est Moschis sors ibi tuta satis. Turribus ex altis huc grana nigerrima vezzae dirigit, et Moschis maxima damna facit. Siccaboron tantae scontrat se impressa ruinae, 440 seque gabiottis cingit ubique novis. Est animalorum quaedam fortissima razza, quos Porcellettos itala lingua vocat, ex illis dico, qui se quandoque rotundant ceu Pater nostros, sint licet absque buso. 445 Hos iungit veluti Bufalos moschineus haeros, subque uno stimulat millia para iugo. Strassinatur enim lombardae machina quaiae, torrida quae dudum lumine solis erat. Plena ceresarum duris ex ossibus extat, 450 qui stant ut scopuli, quos nihil unda movet. Siccaboron tale hoc dedit illa in parte reparum, qua sua bombardae ferrea poma dabant. Multa ceresarum post ossos turba latebat, cumque archibusis tif taf ubique sonat. 455 Ecce sed intantum stendardi utrinque levantur, banderaeque tremunt mille, bofante noto. Hinc sua Siccaboron, sua dividit inde Granestor agmina, Myrnucae nam nova cura datur. Myrnucae nova cura datur sfidare nemigum, 460 velleque cum solo Siccaborone brigam. En venit armatus bardatam supra Locustam, perque acies hostis sicut araldus abit. Ipse cruentatimi fert guantum in cuspide lanzae; quo viso, horribili corda pavore tremunt. 465 Hunc iacit ante pedes regis moschensis, et inquit: —Nunc duo, Sanguileo, foedera pono tibi. Vel dux Siccaboron mecum combattere voiat, totaque sit per nos quaestio facta duos; vel crudelis atrox hodie giornata fiatur, 470 qua seu tu primus, sive Granestor erit.— Siccaboron praesens, dum talia sentit, avampat ore foco, et colerae verba dat aspra suae. —Non ego Siccaboron, toto celeberrimus orbi, qui de Membrotti semine duco genus, 475 non ego Myrnucam dignarem, qui mihi nasum fazzolo, et retro tergeret ore busum. Guarda mò, si tecum vellem, rofiane, duellum prendere, si mortum famme stimare velim.— Sic ait, et voltans humeros responsa refudat, 480 illeque praecipitans in sua castra redit.
Plus maraviosam venio cantare bataiam, quam notat antiquas ulla legenda libris. Maxima Ranarum, Soricumque canuntur Homero proelia, non istis aequiperanda tamen. 5 Altri scripserunt et verbi et nominis arma, quum gens grammaticis tanta perivit agris. Nulla tamen paritas est his facienda catervis, quas modo fert odium, trat furor, ira coquit. Ungite quantillum fresco mihi labra botiro, 10 o Musae, o ventris grassa polenta mei. Salsigeram pinguis mezeni adferte brasolam, quae super ardentes sit bene tosta brasas. Hinc quoque de caneva Bromii spinate vasellum, ut sit carminibus digna bevanda meis. 15 Agmina Siccaboron toto de robore gentis quinque legit, ducibus subiicienda suis. Fantaria gravi zenzalica ducta Cosino ponitur ad primam prima tacare brigam. Myrmilios ducit squadram Myrpraeda secundam, 20 qui quoque sunt pedites trenta tre mille viri. Hae pro antiguarda firmantur in ordine squadrae post quas Moscarum grossa bataia sequit. Sanguileo tanquam princeps et honorior altris, et cuius causa grande paratur opus, 25 ut cor in medio gentis, quae dicta bataia est, altior it cunctis, fulgidiorque viris. Inde retroguardae grossissima banda sequebat, quae tamen in turmas scinditur una duas. Scannacavalla suos pene ultimus ante Tavanos 30 apparet, cui sat barba canuta riget. Siccaboronaeae tandem datur ultima curae, totaque res manibus itque reditque suis. Stant longo Moschae fraenatis ordine Grillis, quarum pars maior multicolora nitet. 35 Sunt quae velluto, sunt quae canzante teguntur, sunt quoque quas auro merda coprire solet. In Cantarellis retinent ibi fraena Tavani, quae raspant, trombis dum tonat aether, humum. At sub Moschinis Panarotti calzibus ardent, 40 visque potest sisti smania tanta briis. Alta spiegantur vexilla, strepuntque per altum aëra, trombettae mille taranta sonant. At Myrnuca videns inimicos esse paratos, non minus ex cunctis agmina quinque facit. 45 Caganiel primus Pulicorum trenta miaros guidat, et hi pedites Martis in arte vigent. Furfa dehinc agiles vehit octo mille Pedocchios, octoque mill'altros ipse Granestor habet. Rex Formicarum, quamvis Formica sit ipse, 50 stat sua Pedocchis multa fidanza tamen. Cimica post ipsos acies it iuncta Putriffae, postera Myrnucae, Muschifur urbe sedet. Banda Pedocchiorum toccat sperone Zaninos, inque Cagafoghis Cimica squadra furit. 55 Formicae sed equos fraenant, urtantque Locustas, queque stat, et nitidas masticat ore brias. Iam magis alter erat campus vicinus ad altrum, seque maranazzos, bottiliosque vocant. Montagnae reboant frifolo clangore tubarum, 60 Muschifur ignivomos agombrat ab urbe tonos. Iamque leves primum scaramuzzae utrinque fiuntur, inque vicem crustas dantque levantque bonas. Denique Zenzalas magno clamore Cosinus inviat, et picchis bellus it ordo chinis. 65 Huic Caganiellis procedunt contra Pulecchi, qui quoque vocisonum murmur in astra levant. Ipsi affrontantur capitani protinus una, unaque piccadis fortibus arma terunt. Cosini lanzonus erat soda corna Limaghae, 70 quae Caganiellis pectus aguzza ferit. Non tamen infilzat, cartae panzera repugnat, quae de scartozzo facta savonis erat. Ast e contra pilum Bovis ille suburget acutum, saepeque Cosinum fat riculare ducem. 75 Iam mistura tenet Zenzalas atque Puleccos, accipit horrisonam stolus uterque brigam. Dux Zenzalarum se retro, suosque retirat, hunc niger in voltam Caganiellus agit; inde videns hostis banderam iuxta volantem, 80 hanc rapit, ac terrae folta per arva trahit. Protinus, hoc viso, zenzalica turba fugatur, nilque pudent lieto rege scapare viam. Quando sbarattatum vidit Myrpraeda Cosinum, Myrmicoleones ducit ad arma ladros. 85 Huic supra Zanninos obiectat Furfa Pedocchios, qui prior intratus fat sibi fare viam. Hunc Myrpraeda salit, cui menans Furfa granarae, sive scopae truncum, vulnus in aure facit. Ipse sed e tasca traxit duo grana ceserchiae, 90 artificioso tota piena foco, qui dum Furfa parat rursum duplicare feritam, prima ceserchiarum iacta balotta sonat. Guay, Pedocchie, tibi, si te nocchia illa coiasset, quae de bombarda ceu vomitata furit. 95 Hanc non expectas, sed pungens sprone Zaninum cedis, at ille novem colpus amazzat equos. Dumque simul certant, et dant pro pane fugazzam, utraque meschiatis squadra fit una viris. Pulverulentus erat iam fumus ad astra levatus, 100 mescolat ingentes vitaque, morsque cridos. Nam pars mazzati lugent, pars sana menazzant, pars animant pavidos, pars scapolare monent. Non mihi si centum linguae, si voxque canonis, dire queam larvas mortis et effigies. 105 Tota fracassatis iam picchis terra copritur, qui stant, qui scampant, hic necat, ille morit. De testis, gambis, polmonibus, atque figatis, deque coradellis terra coverta rubet. Ast aliquantillum sese Myrpraeda retirat, 110 Furfaque Myrmilios pellit ubique suos. Sed cito Sanguileo Porcelli corripit hastam: —Eya, valenthomines, me seguitate—cridat. Sic ait, ante alias Muscas ferit ilia Grilli, prosequitur regem caetera turba suum. 115 Omnia pulvis erant quem volvit cursus equorum, soldati dubitant quae sit amica cohors. Dum male Myrmilios tractabat Furfa ladrones, Sanguileo iungens:—Guarda, Pedocchie—cridat. Furfa sed huic targam fungi de cortice porgit, 120 forza sed est nimium Sanguileonis atrox. Namque Pedocchiorum regi pilus inguina rumpit, illeque Zannini tergore lapsus obit. Putrifolae interea squadronus Cimicis ingens castra movet, quem dux post sua terga menat. 125 O Deus in quanto se castra disordine turbant, Cimica quum putrido iungit odore cohors. Namque urget spronis tali de sorte cavallos, qui sua per spudant posteriora focos. Unde Cagafogos chiamant; pensate quis illos 130 seu spettare volunt, sive piare gatam. Moscarum Grilli drittis stant auribus, inde boffantes voltant terga, piantque fugam. Sanguileonis equus se flammis solus acostat, denteque cimiceos, calceque rumpit equos. 135 Solus Sanguileo pugnat, saltatque per illam Putrifolae gentem, corpora sternit humi. In rottam Cimighi vadunt, ut squadra caprarum quas lupus infestat, quas ve famatus agit. Inde Pedocchiorum stolus calcanea voltat, 140 retroque Zanninos vertere turba studet. Sanguileo incalzat, currit meschiatus in illis, ac rubeo miseros dissipat ense Grisos. Cui mezam spiccat testam, brazzumque galono: tecta cruentatis carnibus arva latent. 145 Attamen un pocum se se riculare bisognat, namque Pedocchiorum squadra secunda venit. Festucum foeni grossum Granestor aferrat, et Forfesinam spronat et urget equam. Ista bifurcatam gestat mala bestia caudam, 150 atque uvae granos intra latere solet. Hanc movet ad cursum princeps Formica Granestor, ob cuius rapidam surgit arena fugam. Cosinum adocchiat Zenzalam sanguine rossum, quem prope mortorum grandis acervus erat. 155 Plantat ei medio ferratam in pectore lanzam, umbraque tartareas it retrovare casas. Postea per Moscas Formica gaiarda fugatas se iacit, et spezzat tela, virosque simul; urtat, et atterrat soldatos, atque cavallos, 160 fertque catervazzam post sua terga grisam. Non haec suffertur Granestoris alta prodezza, quaeque piat turpem Mosca repulsa fugam. Mille roversantur terrae sine milite Grilli, mox fugiunt sellis caeca per arma vodis. 165 Sanguileo et magnus Putrifola grande comenzant certamen, nec se sparat uterque mori. Scannacavalla suam banderam tollit ad auras, Pampognam striccat, turba Tavana sequit. Hunc bene Granestor, Muscas dum cazzat, adocchiat, 170 quem cito voltato praestus asaltat equo. Tam possenta fuit lanzarum botta duarum, quod lunae tetigit fractio trita pedes. Forbesina dedit et Cantarella stramazzum, speronata statim quas relevare facit. 175 Iamque comenzabant tegnam gratare vicissim, inter Pedocchios stirps tavanella ruit. Pulverulentus erat garboius ad astra levatus, nil nisi per terram corpora morta cadunt. Tanquam cornacchiae, volitant per nubila testae, 180 coratae, milzae, brachia, terga, manus. Cum brandis finos audis spezzarier elmos, spata ferit spatam, scutaque scuta terunt. Qualis garboius, qualis confusio fitur, quando fasolorum piena pignatta bulit: 185 talis erat, dum Mosca cadit, Formica resurgit, dum Zenzala ferit, Myrmilioque parat. Grillos, Pampognas, Zaninos atque Locustas innumeras cernis rubra per arva mori. Sed quid olympiacum video trepidare theatrum? 190 quae mare, quae terram nox tenebrosa rapit? nunquid, ut antiqui rerum dixere magistri, vult brusare simul cuncta creata Deus? Heu quia terribilis non est nisi Siccaboronus, qui Moschinorum castra movere parat. 195 Ante suos oculos scampabant mille Tavani, Zenzalae, Moschae, Mirmiliona cohors. Hos Formicaram, Pulicumque potentia cazzat, Hosque valorosus Caganiellus agit. Ergo Leonis habens iram, canegiatus achiappat 200 brandum cum targa, moxque speronat equum, namque sui fugitant schioppat, creppatque dolore, extraque battaiam primus in arma ruit. Dumque ruit proprias cernit dare terga falangas, unde manum rabido mordet utranque sono. 205 In qua parte fugam rapiunt se praestus aventat, urtat et occidit corpora quanta trovat. Qualis in inverni guazzoso tempore torrens de montagnarum culmine portat aquas, talis agrezat equum Panarottum maximus heros, 210 atque hostes pariter snembolat atque suos. Ut bombarda secat densatas illico squadras, taiat, sfrantummat, dissipat arma, viros. Stendardos proprios, aliosque superbus aterrat, sic hostes mazzat, sic taiat ille suos. 215 Nec Moscas guardat, nec Grillos, nec Cagafocos, cumque cavallazzis trat sotosora viros. Iungit ubi montem mortorum fecerat altum Caganiel; clamat:—Guarda, ribalde Pulex. Sic, renegate canis, per te mea castra ruinant? 220 sanguine sic gaudes te satiare meo?— Inde suis conversus, ait:—Quo brutta canaia? scilicet iste unus vos dare terga facit?— Dixerat, et dentes pariter, brandumque restringit, inque ducem Pulicum fortiter urtat equum. 225 Fulminat ad caput, et scutum fracassat, et elmum, inque duos quartos Caganiellus abit. Deserit hunc mortum, Formicasque inter avaras incipit ad superos mittere membra deos. Mittere spalazzos, laceratas mittere faldas, 230 sanguineque aspersus carnea frusta secat. Confugiunt Cimighi, quod habent post terga diablum. Granestorque videns:—Volta, rivolta—cridat,— volta, rivolta mihi, quo scampas, Siccaborone?— Sic ve retro clamans, it retrovare necem. 235 Ille rivoltatus stoccatam vibrat aguzzam, puntaque per mediani passat iniqua tripam. Granestor moritur, iacet ingens littore truncus. Protinus hinc omnes corripuere fugam. Versus equi Crappam riculant Granestoris arma: 240 —Guarda—cridant,—guarda, Siccaboronus adest.— Ad sabiam buttant alebardas, scuta, balestras, ut levis ad cursum sit sibi gamba magis. Nullus se affrontat, calcagnos quisque rivoltat, confugiunt squadrae, confugiuntque duces. 245 Putrifola ante alios Cagafocum calcibus urget, cui cito post mittit Siccaboronus equum. Corripit ambabus manibus, spadamque roversat, testaque de spallis netta spicata volat. Tunc Myrnuca nimis tardatus convocat omnes 250 Formicas, et ait:—Me seguitate simul. State simul strictae, mea nunquam linquite terga, namque facit grandes stricta caterva provas.— Dixit, et in restam ponens cum tergore lanzam, agmina praecipiti cuncta traversat equo. 255 Gens illum Formica sequit, spronatque Locustas: heu miseras Moscas vestra ruina venit! Contremuere poli, quando Myrnuca Tavanos ingreditur, spezzans scuta, virosque necans. Aethera terribilis subito cridor alta momordit, 260 quum Myrnuca procul vistus in arma fuit. Quis bene Myrnucae vastum narraret asaltum? quis ve suas posset recte docere provas? Fronte minax urget celerem sperone Locustam, protinus hoc viso gens fugitiva redit. 265 Exuperat strepitu Myrnuca tonitrua coeli, vel quando salsas turbo ruinat aquas. Flamma per ardentes stipulas Myrnuca videtur, vel Padus avulso littore quando ruit. Mille roversavit mortas sua lancea Moscas, 270 vadit et in centum denique stracca micas. Sfodrat ab armato brandum galone coruscum, quo cito per nebulas brachia trunca volant. Nullum quippe trovat dum taiat spada reparum, nulla piastra, licet sit fina, stare potest. 275 Ad terram vadunt stendardi Siccaboroni, qui nil quod facitur post sua terga videt. Siccaboron fossas urbis furibundus arivat, in quas se Pulicum sponte caterva iacit. Siccaboronaeam potius quam cernere frontem, 280 in fossas rumpunt colla cadendo giusum. Ecce super muros apparet Muschifur altos, grossa tirat vasto robore grana fabae. Semina spinazzae vibrat, ciceresque tricuspes, atque paiae grossos castra per ampia travos. 285 Siccaboronus habet iam portam, Muschifur obstat, stans super a domibus tecta revulsa iacit. Introit ipse tamen solus Siccaboron atrox, quem sua (nam trepidat) gens seguitare negat. Muschifur extemplo facit omnem claudere portam, 290 sic miser in trapola Siccaboronus erat. Muschifur et grandis Ragnorum squadra seraium circa valorosum conseruere ducem. Ergo, velut porcus singiarus, corde gaiardo, se se mastinos scaliat intra canes. 295 Muschifur esclamat:—Tua nil possanza iuvabit, nil tuus ardirus, nil tuus iste furor. Te nunc infelix omnino morire bisognat, inque brevi noster tempore schiavus eris.— Siccaboronus ait ridens:—Accede prius tu, 300 si mortis cura est nunc tibi tanta meae.— Muschifur attollens mazzam, quae summa granarae pars erat, armigerum vult retridare ducem. Sed colpum incontrat capitanus providus ense, inque duos truncos mazza taiata cadit. 305 Inde super testam geminis Muschifura palmis colsit, et ad bassos dividit usque pedes. Alta ruit terrae defuncti machina Ragni, et moriens largo fonte cruentat humum. Quapropter dardi, lanzones, saxa, zanettae 310 hunc agitant grossae more pluentis aquae. Vix tantam reparare potest se contra brigatam, iugiter armorura densa procella ruit. Spennacchiatus erat rutilo cimmerus in elmo, scinditur et brazzo ferrea targa suo. 315 Icta celata fabis resonat, grossisque fasolis, at ciceres trino cuspide valde nocent. Semina spinazzae peracuta tirantur in illum, ac sua sunt porci membra ficata pilis. Qualis gente Leo, gentisque gridore citatus, 320 non vult sdegnoso corde timere necem, talis es octipedes in Ragnos, Siccaborone, cui semper decoris phama perennis erit. Praesentem mortem cernebas, nec tamen illa falce sua vires fregit acerba tuas. 325 Cruda sed interea campagnae guerra furebat, gens tamen in voltam Sanguileonis erat. Omnes Myrnucae vastissima forza repellit, squartat soldatos, spingit et urtat equos. Nunquam facta fuit tam cruda baruffola mundo, 330 nil nisi per terram membra taiata micant. Grandes mortorum vadunt ad sydera montes, sydera quae multo rossa cruore colant. Pulmones, milzae, lardi, ventralia, nemboi Saturni ad sphaeram foeda per astra volant. 335 Una corada Iovis mostazzum colsit, et uno Sol ibi ventrazzo spinctus ab axe fuit. Dumque dei coenant, puero Ganimede ministro, multa super mensas ossa taiata cadunt. Nunc brazzus Ragni, nunc gamba cruenta Pedocchi, 340 nunc cor Moschini, nunc pulicina manus. Scuta, fracassatas lanzas, stendarda, cavallos morte sforacchiatos, mondus apena capit. Non plus schierarum modus, ars servatur et ordo, non plus libertas ceditur ulla fugae. 345 Iam sua per circum distendunt retia Ragni, in quibus ah pietas quanta brigata morit. Non Moschae passare queunt, trapolantur in illis, quas Ragni stricta compede circa ligant. Illic Moschini, Zenzalae, Myrcaleones 350 millibus e groppis se sgathiare student. Scannacavalla tamen fugiens ita fortiter urtat, ut facto fugiat praestus ab inde buso. Multa Tavanorum potuit scampare brigata, nam laqueos Ragni forza tavana tridat. 355 Sanguileo supra Myrnucae percutit elmum, quem terit et largum vulnus in aure facit. Se Myrnuca videns elmi sine parte feritum, arripit in duplici ferra cruenta manu. Spada super targam subians callabat et elmum, 360 sectaque per dentes Mosca superba cadit. Cum Myrpraeda videt morientem Sanguileonem flevit et—Heu—dixit,—vincimur;—inde fugit. Hunc Myrnuca tamen iungit, spadamque sub anca vibrat et in quartos decidit ille duos. 365 Ergo trucidatis ducibus Moschaea ruinat tota, nec una quidem vivere Mosca potest. Formicae, Pulices, Ragni—Victoria—clamant, trombettae tararan iam frifolando sonant. Solus in urbe furens certabat Siccaboronus, 370 iamque suum centum vulnera corpus habet. De passu in passu tirat se retro fiaccum, saepeque terribili voce spaventat eos. Sed nimis est grandis quae iugiter illic arivat turba, tirat buscas, grana fogata, travos. 375 Saepe soteratur paliis, at fortiter exit, atque boientata saepe pilatur aqua. Denique molaris summa de turre lupinus cascat, et horribili fertur ad ima tono, qui super elmettum schiazzavit Siccaboronem, 380 vitaque cum gemitu sub Phlegethonta fugit.