ĂNĬMŬLA, æ, f.Petite âme,faible existence.Usus: In unius mulierculæ animula, quæ tandem jactura fit?
ĂNĬMUS, i, m.Ame;pensée;courage.Syn.Mens, anima, ratio:velbenevolentia;velconsilium, cogitatio.Epith.Abjectus, abjectior, acer et magnus, præsens et acutus atque versatus, acrior, attentus, accusatorius, æger, æquus atque fortis, paratusque, æquior, æquissimus, æternus, afflictus, agrestis ac durus, alacer et erectus, alienus, gloriæ cupidus, amicus, amplus et excelsus, et patiens incommodorum, non omnino integer, angustus atque demissus et jejunus, tamque parvus.Phras.1. Animo magno eat fortique,cet homme a un grand courage. Animus illi magnus est, et ad omnes casus ferendos constans, atque paratus. Animo sane est virili. Est in illo animus amplus, excelsus, incommodorum patiens, acer, præsens, robustus, omni liber cura et angore. Est in illo viro animi altitudo, firmitudo, gravitas, constantia incredibilis. Quantum in ejus viri animo roboris et nervorum, quam eximia virtus insit, quo sit animi robore, qua virtutis indole, qua animi excelsitate, et quasi exaggeratione, quis non videt? Animi firmitudine, gravitateque est singulari. Animo est erecto, et minime perturbato. Animi robore incredibili septus. Stat animo; viget animo et celsitate quadam indolis incredibili. Plenus animorum est. Vigore animi est acerrimus. Vir est, cuius constantiam, vigoremque mentis res nulla labefactet. Vivit in vivido pectore ingenium plusquam pro ætate vegetum. Pectus est homini animorum plenum. Excellenti est animo præditus. Vigore animi inter suos excellit maxime. Est in illo animi excellentia quædam, excelsitas singularis. Animum induit maximis rebus parem. Cf.Fortis,Alacer. 2. Animo est pusillo et abjecto,il a un cœur faible et pusillanime. Homo est animo fracto, remisso, humili, et imbecillo. Est illi animus mollis, perturbatus, irritabilis. Videas in illo homine ridiculam animi debilitatem, summam animi remissionem, dissolutionem, languorem, imbecillitatem. Minimus terror ejus animum frangit, minuit, effeminat; illi animum adimit. Ad minimum terrorem animus homini cadit; animum despondet, contrahit, inflectit, demittit; animo deficit, consternitur, concidit. Est quædam in eo homine animi humilitas, impotentia, contractio. Sensibus mirum quamangustis est. Ad primum fortunæ impetum animos submittit. Terroris siquid increpuit, animus mox concidit; frangitur metu; timore debilitatur, exanimatur. Cf.Abjectus,Timidus. 3. Animo est erga me benevolo,il est bien disposé à mon égard. Animo in me est bono, optimo. Summa in me fide est, et animo amicissimo. Summa ejus semper in me voluntas fuit. Quæ ille confert in me officia, ab optimo animo proficiscuntur. Secunda est ejus in me voluntas. Cf.Affectus, a, um. 4. Animo est a me alieno,il est mon ennemi. Alienum a me habet, gerit animum. Animo et voluntate a me dissidet. Armatum retinet in me animum. Animo est mirum in modum abalienato; aversissimo est a rebus meis animo. 5. Animo est invido,il est envieux,jaloux. Animo pravo est, et malevolentia suffuso. Cf.Invidus. 6. Animum habeo discedendi,j’ai dessein de partir. Animus est in discessu. In animo est; in animo habeo; cum animo; apud animum statui; deliberatum cum animo habeo, proxime migrare. Animus est in eo, ut proxime me hinc auferam. Animum induxi,velin animum; animum hunc suscepi; animus mihi est, abire propediem. Id ago; in eo nunc sum, ut quamprimum discedam. 7. Animum non habeo,je n’ai pas le courage. Abhorret animus ab hoc consilio. Studio toto, ac voluntate abhorreo a re. 8. Animi causa ludit,il s’amuse pour se reposer. Delectationis et otii consumendi causa; ad oblectandum temporis otium; fallendi otii gratia; animi remittendi ergo ludo utitur. 9. Animo hæc eo facta sunt,il a fait cela dans te dessein de.... Isto animo, atque ea opinione; ea mente et cogitatione, ea voluntate; eo consilio hæc gesta sunt. 10. Animo cado,je perds courage. Animo concido; animo contrahor, animo succumbo; spes me deserit; animus cadit, deficit, deest; animo deficere; animum submittere; frangi animo, debilitari; mente consterni soleo. 11. Animum excitare,enhardir. Animum erigere; a molestiis revocare, animum addere, augere, dare, renovare, afferre, reficere. 12. Animum recepi,je suis remis de ma frayeur. Collegi me ex timore; recreavi me ex illo pavore, recepi me a timore; recuperavi me; redintegravi animum, ac collegi ex illo tumultu. Aberrationem ab iis molestiis nonnullam habeo; animus accessit novus, animos sustuli, cœpi animo stare rursus, ac vigere. Fregit se tandem, ac deferbuit æstus ille animi. Cf.Remitto.Usus: Mens, anima, ratio,Ame,intelligence,raison. Animus est, qui viget, sentit, moderatur, et movet corpus, cui præpositus est. Cernere animo, comprehendere, complecti, tenere. Animum a negotio ad seipsum avocare, secum esse cogere, a corpore abducere. Animo excubare. Animi motus, perturbatio, contentio. 2. Ad benevolentiam refertur: Ex animo diligo,aimer du fond du cœur. Quem tibi debeo animum, nunquam mutabo,je vous aimerai toujours autant que je le dois. 3. Pro consilio et deliberatione,disposition naturelle,dessein,volonté. Animus mihi est. In animo est. Animo volvo, cum animo reputo. Animo perspicio. Cum animo constituo. Statuo apud animum; ex animi mei sententia; animo lustro, intueor. Animus is nunquam excidet, discedet. Defigo animum. 4. Ad mentis fortitudinemveldebilitatem refertur,âme élevée,caractère bas. Animo esse magno, acri, ac præsente. Animo esse solutiore, fracto, jejuno, angustiore. 5. Animo bono,bienveillance. Animo amicissimo, summa fide ac voluntate. 6. Temeritas, ferocitas,temérité,fierté. Animos alicujus, ac impetus retardare.
ANNĀLES, ium, m.Annales,histoire.Epith.Maximi.Usus: Ex vetustate annalium eruenda est memoria nobilitatis. Ex annalium monumentis, et vetustis commentariis hæc petenda sunt.
ANNĀLIS, e,Annuel,relatif aux années.Usus: Majores nostri leges annales non habebant,nos aïeux n’avaient pas de lois annales (qui fixaient l’âge requis pour les magistratures). Lex annalis est, quæ certos annos Magistratui cuivis capessendo præscribit.
ANNECTO, is, nexui, nexum, ere, a.Attacher.Syn.Agglutino, necto. )( Avello.Usus: Stomachus ad linguam annectitur.
ANNELLUS, i, m.Anneau.Syn.Annulus parvus.Usus: Epicuri imaginem in poculis, et annellis habebant.
ANNĬVERSĀRĬUS, a, um,Qui revient tous les ans,annuel.Syn.Quod singulis annis recurrit, revertitur.Usus: Agere sacra anniversaria; festos dies anniversarios; anniversariæ cœli vicissitudines.
ANNŌNA, æ, f.Récolte de l’année;vivres,denrées.Syn.Res frumentaria, commeatus, cibaria.Epith.Cara, carior, carissima, durior.Phras.1. Annonæ penuria est,il y a disette de vivres. Annonæ summa est caritas; rei frumentariæ inopia. Annonæ difficultas ingravescit; premit urbem. Durior fit annona. Frugum est inopia; arcti commeatus. Arctiorem annonam hostis, clausum mare facit. Annona laboratur graviter. Annus in summa caritate est. Gravi conflictamur annona. Clausa sunt annonæ subsidia. Consumpta re frumentaria magnis sumus in angustiis. Frumenti inopia, re frumentaria premimur. Rerum omnium ad victum spectantium tantam inopiam sentimus, ut jam non caritas, sed fames timeatur. Copia frumenti deficit. Ad summam frugum inopiam adducti sumus. Annona crescit indies,putapretio. Res frumentaria in angusto est Annonæ angustiis premimur. In difficultate nobis res est. Annonæ magnisincommodis conflictamur. Laboratur ab re frumentaria. Anguste utimur re frumentaria. Frumentum angustius provenit. Angustiis rei frumentariæ ac cibariorum inopia in summas difficultates incurrimus. 2. Annonam interclusit hostis,l’ennemi empêcha les vivres d’arriver. Hostis re frumentaria nos exclusit, interclusit; frumento, commeatuque nos prohibuit; commeatu interclusit; annonam avertit, arctiorem annonam fecit. 3. Annonam mittere,envoyer des vivres. Commeatum mittere, subministrare, portare, supportare, subvehere, devehere, adducere, advehere, parare. Frumentum conferre; frumento juvare; rem frumentariam comparare, expedire, explicare. 4. Annonæ difficultas non multum minuitur,la difficulté de se procurer des vivres ne diminue pas. Annona haud multum laxaverat; nullum adeo momentum annonæ eo consilio factum est. 5. Annonæ caritas imminuta est,la cherté des vivres a diminué. Secuta tandem est annonæ levatio, vilitas. Consecuta est ex summa inopia summa vilitas. Levavit, laxavit, præstitit annonam magistratuum solertia. Apertis horreis frugum pretia levata sunt. Laxaverat tandem annona. Copia frumenti rursum suppetit. Utimur tandem expeditiore re frumentaria; a commeatu melius instructus, omnium rerum copia completus est exercitus. Commeatu, omnium rerum copia abundamus.
ANNŌSUS, a, um,Vieux.Usus: Annosa arbor. Cf.Senex.
ANNŎTO, as, avi, atum, are, a.Annoter,prendre note de.Syn.Noto, observo.Phras.Rei gestæ series annotanda est,il faut consigner ces actions dans les annales. Monumentis mandanda, commendanda, consecranda, celebranda; res ea in tabulas, in album est referenda; prodenda, committenda litteris; scripto relinquenda; memoriæ prodenda. Rei gestæ memoria posteris est prodenda.Usus: Et meminisse et annotare oportet Cf.Noto,Consigno.
ANNŬLĀRĬUS, ii, m.Fabricant d’anneaux.Syn.Opifex annulorum.
ANNŬLĀTUS, a, um,Qui porte un anneau. *Syn.Annulis ornatus.Usus: Incedunt cum annulatis auribus.
ANNŬLUS, i, m.Anneau.Epith.Aureus.Usus: Annulo in cera sigillum imprimere.
ANNŪMĔRO, as, avi, atum, are, a.Compter,évaluer;mettre au nombre de.Syn.In aliquorum numero pono, in eundem numerum refero, adscribo, adscisco, coopto, recipio.Usus: 1. His libris annumerandi sunt illi de Republica,à tous ses ouvrages,il faut ajouter ses livres sur la République. In horum numerum librorum et isti veniunt; de horum numero; in horum numero librorum et illi sunt de Republica, in horum numero librorum et illi habendi, reponendi, collocandi de Republica. 2. Numerare simpliciter,compter. Pecuniam alicui annumerare. Difficile fit omnes de finibus sententias annumerare. Cf.Adnumero.
ANNUNTĬO, as, avi, a tum, are, a.Annoncer;faire savoir.Syn.Nuntio, denuntio.Usus: Ei salutem a me annuntiabitis.
ANNŬO, is, ui, nutum, ere, n. et a.Donner son assentiment,affirmer.Syn.Nutu capitis assentio.Usus: Id ille toto capite annuit. Si annuerit, salvus sum.
ANNUS, i, m.An,année.Syn.Tempus, spatium annuinum.Epith.Absolutus perfectusque, egregius, exiens, fatalis, funestus, gravissimus, et pestilentissimus, integer, intolerabilis, judicialis, lenior, magnus, memorabilis, perfectissimus atque ornatissimus, pestifer, plenus, posterior, postremus, proximus, recentissimus, salubris, salutaris, similis, superior, totus, tranquillus aut certe munitissimus, uberrimus quæstuosissimusque, vertens.Phras.1. Anni principio,au commencement de l’année. Anno ineunte; se aperiente, anni initio, exordio, ingressu. 2. Sub finem anni,vers la fin de l’année. Anno exeunte, vertente, circumacto, transacto. Dum annus se circumagit, dum annus in exitu est. Cum jam anni pars major processisset; cum extremum iam anni esset. Cum anni tempus circumactum esset. 3. Anni duo abierunt,deux années se sont écoulées. Anni duo intercessere, interfluxere. Biennium jam factum erat, postquam etc. Tertius est hic annus, ex quo etc. 4. Annum agit tertium,il est âgé de trois ans. Tres habet annos. Quadrimo minor est. Major est annis duobus. Annorum est trium. Nondum tertium egressus est ætatis annum. Annum agit tertium. Annos natus est, complevit tres. Trimulus est puer. Ætas universa ad tertium processit annum. Ætas est illi trium annorum. Hinc annus est illi tertius. Annum decurrit tertium. Annum tertium nondum explevit, excedit. Ad annum vitæ pervenit tertium.Usus: Homeri et Virgilii ætates non annis, sed seculis sunt disjunctæ. Annus integer, solidus, qui cursu solis, solstitiali orbe circumagitur. Annus abhinc alter abiit, exiit, præteriit. Anno Domini,l’an du Seigneur,l’an de grâce. Anno post Christum natum; Christi nati. Anno a salute humana hominum generi, restituta, data, recuperata. Anno a partu virginis; a partu virgineo; a puerpera virgine; a partu Matris semper virginis. Anno partus virginei; salutis per Christum restitutæ, reparatæ, recuperatæ salutis humanæ.
ANNŬUS, a, um,Annuel.Syn.Quod unius anni spatio continetur.Usus: Cursus annuus finitur ad rationem solis. Annuum tempus prope emeritum habes.
ANQUĪRO, is, quisivi, quisitum, ere, a.Rechercher soigneusement.Syn.Inquiro, quæro.Usus: Omnes artis locos anquirere. Judicio anquirere. Capite,velcapitis anquirere,intenter une action capitale. (Vulg.Contra aliquem criminaliter procedere.) Cf.Inquiro.
ANSA, æ, f.Anse,poignée.Syn.Manubrium.Epith.Plures.Usus:Transl.Pro occasione,occasion,moyen. Dare ansam ad agendum. Capere ansam dicendi. Retinere ansam ad aliquem exagitandum. Cf.Occasio.
ANSĀTUS, a, um,Qui a une poignée. *Syn.Quod ansam habet.Usus: Homo ansatus, qui subnixis alis sese infert,homme qui a les poings sur les hanches.
ANSER, ĕris, m.Oie.Usus: Anseribus in Capitolio, et canibus cibaria publice præbentur.
ANTE,Avant,devant.Syn.Præ, pro, a fronte, in conspectu, ob. )( Post.Usus: 1. Loci ratione: Ante tribunal, ante pedes, ante oculos; ante suum fundum Clodius Miloni insidias parat. 2. Ratione temporis: Ante tempus consulatum inis. Idem jam quatriduo ante cogitarem. Proxime tu dices, ante ego censueram. (Interdum omittitur): Quarto (subintell. ante) Calendas, Idus, Nonas Novembres. 3. Magis (in comparatione): Te ante alios diligo. Virgo longe ante alias specie insignis. Numidæ ante omnes barbaros in venerem effusi. Nulli mortalium armis, aut fide ante Germanos.
ANTĔA,Auparavant.Syn.Antehac, ante hoc tempus, superioribus diebus, superioribus temporibus.Usus: Ad te antea, atque adeo prius scripsi. Id magis nunc opportunum, quam unquam antea.
ANTĔACTUS, a, um,Passé,écoulé.Syn.Superior.Usus: Ex anteacta vita facere judicium de aliquo.
ANTĔCAPTUS, a, um,Préconçu.Syn.Ante conceptus, præceptus.Usus: Antecapta quædam animo totius rei informatio, opinio.
ANTĔCĒDO, is, cessi, cessum, ere, a. et n.Marcher devant,devancer.Syn.Anteeo, præeo, præcurro, prægredior, antegredior, anteverto. )( Sequor.Adv.Efficienter.Usus: Biduo illum antecessi. Aliquem auctoritate, ætate, usu rerum antecedere. Cf.Excello.
ANTĔCELLO, is, cellui, ere, a. et n.Surpasser,l’emporter sur.Syn.Excello, præsto, antesto, præcedo, antecedo. )( Inferior sum.Adv.Longe, longe et multum.Usus: Chaldæi astrorum scientia aliis gentibus antecellunt,les Chaldéens n’ont point de rivaux dans la connaissance des astres. Eloquentia, ingenii gloria, humanitate, integritate, militari laude antecellere. Cf.Potior.
ANTĔCESSĬO, ōnis, f.Action de marcher devant;cause antérieure.Syn.Præcursio, prægressio. )( Consecutio.Usus: Vir sapiens causas rerum videt, earumque progressus, et quasi antecessiones non ignorat.
ANTĔCESSOR, ōris, m.Soldat d’avant-garde. *Syn.Qui præcedit.Usus: Res per speculatores, et antecessores equites enuntiatur,il apprend l’affaire par ses éclaireurs.
ANTĔCURSOR, ōris, m.Éclaireur. *Usus: Cum antecursoribus Cæsaris prælium commisit.
ANTĔDĪCO, is, dixi, dictum, ere, a.Dire à l’avance,prédire.Syn.Prædico, ante prædico.Usus: Augurum est, antedicere ea, quæ vitari possunt.
ANTĔĔO, is, iivelivi, itum, ire, a. et n.Précéder;surpasser.Syn.Antecedo, præeo, præcedo.Usus: Præstantia animi omnibus bonis corporis anteit. Si me amas, fortunam ipsam fortunis anteeo meis. Aliquem tempore, ætate, intelligentia, virtute anteire. Cf.Supero,Excello.
ANTĔFĔRO, fers, tuli, latum, ferre, a.Préférer.Syn.Antepono, præpono, præfero.Adv.Longe.Usus: Iniquissima pax justissimo bello; bonus Imperator optimo Jurisperito anteferendus est. Catonis fortunam afflictam omnibus Cæsaris triumphis antefero. Cf.Antepono.
ANTĔGRĔDĬOR, eris, gressus sum, gredi, d.Marcher devant,devancer.Syn.Antecedo, anteverto, prægredior. )( Sequor.Adv.Fortuito.Usus: Lucifer, cum solem antegreditur; cum subsequitur, Hesperus dicitur. Omnia quæ fiunt, causis fiunt antegressis. Cf.Præcedo.
ANTĔHAC,Auparavant.Syn.Antea.Usus: Antehac sperare licebat, nunc etiam spes erepta est.
ANTĔLŪCĀNUS, a, um,Qui a lieu avant le jour.Syn.Quod ante lucem est,velfit.Usus: Tempus antelucanum. Cœnæ antelucanæ,repas prolongés jusqu’au jour. Litteratus antelucana opificum industria ne se vinci sinat.
ANTĔMĔRĬDĬĀNUS, a, um,Qui a lieu avant midi.Syn.Quod fit ante meridiem. )( Pomeridianus, vespertinus.Usus: Antemeridianus sermo. Antemeridianis litteris tuis me recreasti.
ANTENNA, æ, f.Antenne,vergue.Syn.Transversum in navi lignum ad malum, cui velum alligatur.Usus: Quid tam in navigio necessarium, quam prora, puppis, antennæ, vela, mali?
ANTĔOCCŬPĀTĬO, ōnis, f.Antéoccupation. Figura Rhetorica.Syn.Impulsio.
ANTĔOCCŬPO, as, are, a.Aller au-devant,prévenir.Syn.Præoccupo.Usus: Ut anteoccupet, quod putat opponi.
ANTĔPĪLĀNI, ōrum, m. pl.Soldats des deux premiers rangs.Usus: Hoc agmen antepilanos vocabant.
ANTĔPŌNO, is, posui, positum, ere, a.Mettre devant;préférer.Syn.Præpono, præfero, antefero, præstabilius puto, primas do, primum et summum habeo.Adv.Longe, nimium, recte, stulte.Phras.Publica commoda privatis antepono,je préfère l’intérêt de l’état à mes propres intérêts. Reipublicæ commoda privatis potiora habeo; mihi reipublicæ prima est dignitas, vitaque potior. Majorem publicæ, quam privatæ utilitatis rationem duco. Ad publica magis, quam privata commoda, consilia mea, studia, ac cogitata refero. Pluris ego publica, quam privata facio commoda. In quærendis commodis non tam meas, quam reipublicæ utilitates specto; non tam mei, quam publici boni rationem habeo. In consiliis, ac cogitationibus ampliorem publicis, quam privatis utilitatibus locum do, tribuo, relinquo. Reipublicæ mihi cura potior est ac antiquior, quam privata rerum mearum commoda.Usus: Ego nec meum consilium nec judicium tuo, nec laude probitatis me tibi antepono.
ANTĔPRÆDĬCO, is, dixi, dictum, ere, a.Dire à l’avance,prédire.Syn.Prædico.Usus: Itaque hoc apud vos testificor, denuntio, anteprædico.
ANTĔQUAM,Avant que.Syn.Priusquam, antequam.Usus: Scribam, antequam discendo.
ANTĔSIGNĀNUS, i, m.Soldat qui est devant les enseignes;chef.Syn.Primipilus.Usus: Antesignanos constituere judices. Fuerat in acie Pharsalica antesignanus.
ANTESTO, stas, steti, statum, stare, a. et n.Être au premier rang,surpasser,exceller.Syn.Præsto, antecello, excello.Adv.Multum.Usus: Crotoniatæ olim corporis viribus omnibus antestetere.
ANTĔVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. et n.Arriver avant,devancer.Syn.Prævenio, anteverto, præverto.Usus: Consilia et insidias hostium antevenire. Omnibus rebus, credo, amorem prævenire. Cf.Præsto.
ANTĔVERTO, is, verti, versum, ere, a. et n.Aller devant,prévenir.Syn.Præverto, antecedo. )( Subsequor.Usus: 1. Itinere illum antevertit. Antequam tecum agerem, antevertisti. 2. Rebus aliis antevertam, quæ mandas mihi,je m’occuperai avant tout de ce que vous m’ordonnez. Cf.Prævenio.
ANTĬCĬPĀTĬO, ōnis, f.Connaissance anticipée,préalable.Usus: Quis non habet sine doctrina anticipationem quamdam Deorum? i. e. anteceptam Deorum agnitionem,quel est celui qui, même sans instruction, n’a pas une certaine connaissance de la Divinité?
ANTĬCĬPO, as, avi, atum, are, a.Devancer,anticiper.Syn.Anteoccupo, anteverto.Usus: Quid anticipas molestias diu post secuturas? Anticipatum est mentibus nostris, DEUM humana forma concipere.
ANTĬPŎDES, um, m.Antipodes.Syn.Gentes adversi orbis incolæ.Usus: Antipodes e regione nobis, adversis stant vestigiis, adversa urgent vestigia.
ANTĪQUĒ,A l’antique.Usus: Quædam antique, pleraque dure dicit,employer des expressions vieillies,des archaïsmes.
ANTĪQUĬTAS, ātis, f.Antiquité.Syn.Vetustas.Epith.Incorrupta, mutata, ultima.Usus: 1. Antiquitas proxime ad Deos. In exemplis auctoritatem habet antiquitas. 2. Priscorum mores: Cato documentum virtutis, antiquitatis, prudentiæ,Caton, ce modèle de vertu, de probité antique, de prudence.
ANTĪQUO, as, avi, atum, are, a. Rejeter.Syn.Abrogo.Usus: Legem, rogationem antiquare. Cf.Aboleo,Abrogo.
ANTĪQUUS, a, um,Antique,ancien,Syn.Vetus, priscus. )( Recens.Differ.Senes, quantum ad vitam privatam; Veteres, quantum ad publicum tempus. Antiqui utrique dicuntur, sed magis Veteres, quam Senes.Phras.1. Quæ tu narras, antiqua sunt,ce que vous racontez est bien ancien. Horum non satis explicata recordatio est, quæ propter vetustatem obsoleverunt. Hæc jam diu gesta, et a memoria nostra sunt remota. Perantiqua ista sunt, ex annalium monumentis, et Regum memoriis repetenda. Res sunt vetustate, senio, et situ oblitteratæ, vetustate nimia obscuræ, ut quæ ex magno intervallo non cernuntur. Exoleta vetustate annalium ista sunt exempla. Exesa sunt vetustate monumenta; profundæ vetustatis caligine obducta; ex veterrimis commentariis eruenda, conquirenda. Res sunt vetustate obrutæ; vexatæ; vetustatis rubigine obsitæ. Monumenta sunt vetustatis injuria victa. 2. Antiqua verba adhibes, et obsoleta,vous vous servez d’expressions vieillies et qui ne sont plus en usage. Versus affers, quos Fauni olim, vatesque canebant. Prisca verborum vetustate uteris. Verba adhibes ex Faunorum et Aboriginum seculo repetita. Quasi cum Evandri matre loquereris, ita verborum quævis monstra aucuparis. Videris inter Menenios, et Appios litteras didicisse. Verba affers a Sabinis usque, ac Curibus accita. Pacuvios sermone refers. Reconditæ istæ voces sunt et exoletæ, quarum tibi in sermoneusus est. 3. Antiquarum rerum investigator est diligens,c’est un critique habile de l’antiquité. Cognoscendæ vetustatis avidus est; vir est morum et litterarum veterum studiosissimus; mirifico antiquitatis studio tenetur. Diligentissimus est antiquitatis investigator.Usus: 1. Hæc nimis antiqua, et obsoleta sunt,tout cela est bien vieux et passé de mode. Hæc memoria nostra antiquiora sunt. Homo est antiquus, simplex et antiqui moris, qui ex sua natura cæteros fingat. In hoc homine vestigia antiqui officii remanent. 2. Comparat. Antiquior, pro carior, melior, potior. Nihil tibi sanctius sit, et antiquius, quam etc.,n’ayez rien de plus sacré, de plus à cœur que.... Nihil habui antiquius, quam salutem publicam. Hæc mihi cura erit antiquissima. Cf.Potior.
ANTISTES, stitis, m.Prêtre,pontife.Syn.Præsul.Usus: Sacrorum antistites, religionum interpretes.
ANTISTĬTA, æ, f.Prêtresse.Usus: Fani Cereris antistita.
ANTRUM, i, n.Antre,caverne. *Syn.Caverna, specus.
1. ĀNUS, i, m.Anus,fondement.Usus: Anum appellas alieno nomine, cur non suo potius?
2. ĂNŬS, ūs, f.Vieille femme.Epith.Delira, excors, fatidica.Usus: Quæ anus, ita, ut tu, deliret.
ANXĬĒ,Avec anxiété. *Syn.Sollicite, curiose, religiose, cum anxietate.Usus: Anxie rem ferre videtur. Anxie quærit.
ANXĬĔTAS, ātis, f.Anxiété,tourment,souci.Syn.Sollicitudo, dolor.Differ.Anxietas ab angore ut ebrietas ab ebriositate. Cf.Afflictor.
ANXĬUS, a, um,Inquiet,tourmenté.Syn.Natura proclivior ad angorem, sollicitus.Phras.1. Anxius sum,je suis inquiet. In angustiis sum; omnibus rebus urgeor; in summas angustias adductus, inclusus sum; valde suspenso animo exspecto, qui evadam. Angor animo; metu conficior et angore. In sollicitudine sum; non mediocrem habeo, sustineo sollicitudinem; hæret in me sollicitudo illa; discrucior animo; sollicitor plurimis modis; animo male est, exedor, excrucior, emaceror. Nullum mihi tempus sine sollicitudine intercedit; vehementer re ista commoveor. Angitur intimis sensibus,il est profondément troublé,inquiet. Cruciatur, æstuat, titubat, hæsitat; quo se vertat, nescit. Qui homini æstus, quis error, quæ tenebræ? quid ille, caput sinistra perfricans, secum commurmurat? nocturno metu, et diurno vitam agit angore plenissimam. Æger animi, trepidus rerum suarum, nec satis certus, quo loco res suæ sint; afflictat se, manus supplices ad cœlum tendit; cogitationibus animum exedit; gravatum animi anxietate corpus ægre trahit. In angustum ejus coguntur copiæ. 2. Anxio te animo esse video,je vois que vous êtes triste,inquiet. Sentio te ægritudine confici; multis curis urgeri; affligi mœrore et consumi. Non me fugit, quantis curarum fluctibus, quantis perturbationibus animus jactetur tuus. Video, te in molestissimis esse curis; mœrore contrahi; ægritudine contabescere. Tristibus vexatum curis; angoribus implicatum; sollicitudine æstuantem te conspicio. Magnis mihi curis agi, magnis premi, angique sollicitudinibus videris. Nisi me conjectura fallit, multum acerbitatis tibi exortum est; magnum mœrorem eo ex casu cepisti, suscepisti, hausisti; ingentem ea tibi res sollicitudinem incussit; multas tibi curas dedit. Angorem capis, ut video, nimium; angori te das, dedis, implicas nimio; speciem mali majorem anxio animo tibi figuras; sollicitudine exsanguis es; in angustiis versaris maximis. Noctem, reor, cum perpetuis vigiliis, et magno animi motu agis. Turbata magnopere, quantum conjectura consequor, tibi mens est; gravis tibi injecta est cura; magnus te incessit metus. Cf.Affligo,Sollicitus,Timeo.Usus: Morosi sunt, iracundi, anxii et difficiles senes. Sollicitus et anxius amor. Animo esse anxio. Cf.Scrupulosus.
ĂPĂGE et ĂPĂGĬTE!Ôte,retire-toi;arrière,loin d’ici. Abigentis vox est, et fastidientis aliquid.Usus: Apage cum illo.
ĂPER, pri, m.Sanglier.Syn.Silvestris porcus.Epith.Ingens.Usus: Hercules cum Erymanthio porco confligens.
ĂPĔRĬO, is, ui, ertum, ire, a.Ouvrir.Syn.Patefacio, recludo, resero.Adv.Aliquando, breviter, diligentius, paulum, studiosius.Phras.1. Domum meam amicis aperio,ma porte est ouverte à mes amis. Domus mea patet omnibus; nemini clausa est amicorum. Adapertæ, expansæ fores sunt; angulos ædium mearum omnes amicis pervios facio, pando, resero. 2. Jussit vi aperiri portam,il ordonna d’enfoncer la porte. Militi negotium datum est, ut portas moliretur; seras, claustraque refringeret, revelleret; impetum in portas faceret. 3. Aperuit litteras,il ouvrit les lettres. Litteras resignavit; vincula epistolæ solvit, laxavit. 4. Animum aperire grave est,ouvrir son cœur est chose grave. Grave est, denudare judicia sua; animum patefacere; occulta sua apud aliquem expromere. Res est periculi plena, significationem dare, animi sui, sic ut sensus, voluntates ac studia quisque intelligat, perspiciat, cognoscat; ut pateant, exstent, perspecta sint studia nostra; ut ex signis quisque obviis de sensu nostro conjiciat.Usus: 1. Non ita claudenda est res familiaris, ut eambenignitas aperire nesciat; nec ita reseranda, ut pateat omnibus,il ne faut être ni prodigue, ni avare. 2. Declaro, indico, explico, dissero aperte, facile reddo,découvrir,montrer,parler de... Studia, consilia, cogitationes, sententiam meam tibi aperire soleo. Philosophiæ fontes Socrates primus aperuit. Ego in senatu sceleratorum consiliorum fontes omnes aperui. Virtus sibi reditum in patriam aperit. Fores amicitiæ, occasionem ad invadendum aperire.
ĂPERTĒ,Ouvertement.Syn.Publice, plane, palam, non obscure, non dissimulanter. )( Tecte, ex insidiis, clam.Phras.Res in aperto, ac propatulo loco; in ore, atque oculis provinciæ; luce palam, inspectantibus omnibus gesta,chose faite ouvertement,au vu et au su de tout le monde. Apertissime et planissime rem explicare. Proferre aliquid aperte falsum. Simpliciter, candide et aperte loqui. Cf.Palam.
ĂPERTŬRA, æ, f.Ouverture. *Usus: Contra eas cellas relinquantur aperturæ.
ĂPERTUS, a, um,Ouvert.Syn.Patens, manifestus, planus, ante oculos positus.Phras.Homo eat apertissimus,cet homme est très-ouvert. Eo ingenio natus est, ut amicitiam et inimicitiam in fronte promptam gerat; animo simplici est et aperto, animum in vultu et lingua promptum habet. Cf.Sincerus.Usus: 1. Nihil tam clausum, tam reconditum, quod istius cupiditati non apertissimum, promptissimumque foret. Apertam simultatem gerere. Apertum scelus. Nihil tam apertum, tam perspicuum. 2. Facilis, perspicuus, sincerus,ouvert;clair. Multus tibi apertus est ad laudem cursus. Homo apertissimus. Aperta, dilucida oratio.
ĂPEX, ĭcis, m.Sommet.Syn.Fastigium.Usus: 1. Apex senectutis est auctoritas. 2. Diadema regium,diadème. Aquila Tarquinio apicem imposuit.
ĂPHRACTUS, i, f.Vaisseau sans pont.Usus: Morata est navigationem aphractorum imbecillitas. Genus est navigii Rhodiis usitati.
ĂPIS, is, f. gen. pl. apium et apum,Abeille.Usus: Homines mollitia fluentes apis aculeum ferre non possunt. Apum examina, quibus plurimum natura ingenii atque artis tribuit.
ĂPŎLŎGUS, i, m.Narration,fable,apologue.Syn.Fabula, in qua bruta animalia inducuntur loquentia.Usus: Narrationes apologorum.
ĂPOPHTHEGMA, ătis, n.Apophthègme.
ĂPOSTĂTA, æ,Apostat.Syn.Datæ Christo fidei desertor impius; desertor sacri instituti.Phras.1. Nuntium remisit religioni veræ,il a abjuré la vraie religion. Ejuravit Christi sacra; a fide Christo data impia defectione descivit; ejurato Christi nomine ad superstitiones pristinas se recepit; a vera Religione, ab recta in DEUM fide defecit; desertis Christi castris ad sacrilegas superstitiones revertit. 2. Defecit a sacri ordinis instituto,il a quitté son ordre, sa profession religieuse. Deseruit religiosum, quod professus erat, institutum; sua voluntate a religiosa se militia segregavit; spreta votorum religione profanis se iterum curis, rebusque reddidit; abruptis legum, religionumque vinculis in nefariam se libertatem restituit; descivit a religiosæ familiæ institutis. Obligatam sacramento fidem nefaria instituti desertione impius fefelit.
ĂPOSTŎLI, ōrum, m. pl.Les Apôtres.Phras.Primi Christianæ legis Magistri, ac doctores; duodecim Christianæ doctrinæ præcones; legati a Christo missi ad omnes terrarum nationes; Christianæ reipublicæ Duodecim viri; Christianæ religionis signiferi; primorum Ecclesiæ principum collegium.
ĂPŎTHĒCA, æ, f.Magasin;cellier,cave.Syn.Cella vinaria, penuaria, etc.Usus: Domos omnium et apothecas scrutari.
APPĂRĀTĒ,Avec appareil,somptueusement.Syn.Cum apparatu, magnifice.Usus: Itaque edit, et bibit jucunde, sane et opipare, et apparate.
APPĂRĀTĬO, ōnis, f.Magnificence.Usus: Magnificentia, et apparatio popularium munerum,pompe des jeux publics.
APPĂRĀTŬS, ūs, m.Préparatifs;ornement,apparat.Syn.Apparatio.Epith.Epularum a magnificentia recedens, magnificus, non privatus, aut plebeius, sed patricius, et prætorius, major, maximus, minor, navalis, præclarus; regius, tantus, tam præclarus, tenuissimus.Usus: Delectant me magnifici apparatus, vitæque cultus cum elegantia, et copia. Dies festus argento, veste, omni apparatu, ornatuque visendo agitur. Regio epularum apparatu accipi. Nullo apparatu pure et dilucide dicere. Hæc erat totius operis designatio, et apparatus. Apparatu nobis opus est, et rebus exquisitis undique, et collectis, accersitis, comportatis.
APPĀRĔO, es, ui, itum, ere, n.Apparaître,se montrer.Syn.Adsum, præsto sum, videor, compareo, in conspectum me do. )( Occulto.Adv.Leviter, clarius, facile, nusquam, prorsus, plane, serius.Phras.Apparuit in somno,il apparut en songe. In somnis observata hominis species; repræsentatæ sunt illi species minarum, iræque cœlestes; cœlo repente delapsa viri species se obviam dedit; in quiete visus divina specie juvenis; secundum quietem oblata illi species est hominis; in somno spectabilem habuitvirum. Erat in oculis species hominis incogniti; per speciem se oculis obtulit; spectandum se præbuit vir ad eum diem ignotus.Usus: 1. Nulla uspiam navis prædonum, equi nulli, nulli equites apparuere. Deus ille sub anguis specte Syllæ apparuit. 2. Patet, liquet,être évident,manifeste. Ut apparet ex ejus orationibus, fuit vir doctus. Quo magis opprimitur, eo magis ejus virtus eminet, et apparet. Apparebunt demum fraudes tuæ, dilucebunt, detegentur. Cf.Emineo.
APPĀRĬTĬO, ōnis, f.Fonction d’appariteur.Syn.Apparitoris officium.Epith.In longa ejus apparitione fidem ejus, et abstinentiam cognovi.
APPĀRĬTOR, ōris, m.Appariteur,nom générique de tous les officiers subalternes attachés aux magistrats romains.Syn.Satelles, stipator.Epith.Humilis et abjectus, necessarius, recens.Usus: Quis unquam apparitor tam humilis, et abjectus.
APPĂRO, as, avi, atum, are, a.Préparer.Syn.Comparo, paro.Adv.Omnino, opipare.Differ.Præparare est antea utilia parare; apparare pertinet ad dignitatem quamdam, ac verius pompam.Usus: Bellum apparavit, suscepit, confecit. Convivium, cœnam, nuptias, prandium apparare et ornare. Crimina in insontem apparare. Ludi apparatissimi. Instructa et apparata domus rebus omnibus. Cf.Paro,Instruo.
APPELLĀTĬO, ōnis,Appel (en justice);appellation,dénomination.Syn.Compellatio.Epith.Improbissima, inanis, levis, venalis.Usus: Regum appellationes venales erant.Le titre de roi était à vendre.Ea Tribunorum appellatio intercessit auxilii causa.
APELLĀTOR, ōris, m.Appelant, qui interjette appel.Usus: Vix manus ab illo appellatore abstinebantur.
APPELLO, as, avi, atum, are, a.Adresser la parole.Adv.Apertius, blande, blandissime, comiter, commode, communiter, durius, græce, gravissime, honorificentissime, identidem, inutiliter, ita sane, latine, melius, nimirum, recte, nominatim, nusquam, omnino non, pessime, prudenter, recte, rite, rectius, temere, valde, probe, vere, ultro, vulgo.Usus: 1. Voco, compello, alloquor. Rem suo nomine appellare. Salutare benigne, comiter, hilariter appellare unumquemque. Blando sermone milites appellare. Superbius, asperius, duriore verbo appellare quemquam,parler à. 2. Nomino, nuncupo,nommer,proclamer,mentionner. Nunquam Cæsar Pompeium honorifice appellat. Nominatim, nomine aliquem, tertio quoque verbo appellare. 3. In jus voco,appeler en justice. Debitum reposco,sommer un débiteur de payer. Cur me post biennium primo appellas? Sponsores appellare. De pecunia quem appellare. 4. Invoco, et confugio ad,appeler à son secours. Quis mihi Deus appellandus, quæ hominum fides invocanda, imploranda? A Prætore ad Tribunos,velTribunos appellavit. (Vulg.Majorem potestatem imploro,en appeler à une juridiction supérieure.) Cf.Nomino,Voco.
APPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a.Aborder.Syn.Applico, admoveo, accedo.Adv.Valde, timide.Phras.Navis ad littus appulit,le navire aborda au rivage. Littori admovit; terræ applicuit; navi ad portum successit; in terram evasit; ad terram pervenit; littus attigit; aditum ad terram navibus habuit; portum tenuit; in portum delatus, invectus est; portus hominem accepit; littore potitus est; portum ingressus est, cepit, tenuit, subiit; ad portum accessit; in portum navim subduxit; portum tetigit, assecutus est, intravit.Usus: 1. Classem ad portum, ad littus appulit,aborder. 2.Transl.Animum ad litteras appellere,s’appliquer à l’étude. Animum ad uxorem, ad scribendum appellere. 3. Pass. Classis appulsa. Appulsi in navibus prædones Cf.Accedo.
APPENDĬCŬLA, æ, f.Petit accessoire.Syn.Corollarium, accessio.Usus: Est hæc quasi appendicula ejus causæ.
APPENDIX, ĭcis,Appendice.Syn.Additamentum, accessio, corollarium.Usus: Appendix animi corpus,le corps est une dépendance de l’âme.
APPENDO, is, di, sum, ere, a.Peser.Syn.Annecto, suspendo, pendo.Differ.Perpendo, expendo, ejusdem fere significationis, rem exacte pondero: appendo, suspendo ad lancem;velstatera pondero.Usus: Non annumero verba, sed appendo,je ne compte pas les mots,mais j’en pèse la valeur. Omnia sua tibi concessit, annumeravit, appendit. Aurum appendere artifici.
APPĔTENTĬA, æ,Appétit,désir.Syn.Appetitus.Epith.Effrænata.Usus: Lætitia, profusam hilaritatem, libido effrænatam appetentiam efficit. Appetentiam cibi præstare; famem obsonare,faire provision d’appétit.
APPĔTĪTĬO, ōnis, f. et APPĔTĪTŬS, ūs, m.Désir,convoitise;besoin.Syn.Appetentia, impetus.Epith.Immoderata, nimia, naturalis.Usus: Natura belluis dedit sensum, et motum, et cum quodam appetitu accessum ad res salutares. Appetitus rationi obediant, subjecti sint. Contrahere et sedare omnes appetitus, ut tranquilli sint, et omni perturbatione careant. Cf.Desiderium.
APPĔTO, is, ivivelii, itum, ere, a.Rechercher,désirer.Syn.Cupio, opto, desidero, expeto. )( Refugio.Differ.Appeto cum affectu qualicunque: expeto cum ratione honesta et bona.Adv.Ardentius,cupide, frustra magnificentius, plus, semper, rapide, ultro.Phras.Aliena bona appetit,il convoite le bien d’autrui. Oculos ad prædia illa adjicit; inhiat, imminet fundis illis.Usus: 1. Non solum non recuso; sed appeto, reposco,non seulement je ne refuse pas, mais je désire. Homo voluptatum, gloriæ appetentior, laudis appetens. 2. Invado, impeto,attaquer,assaillir. Vita ejus sæpe ferro, insidiis appetita est. Lapidibus se appetitum, ac percussum clamitat. 3. Appropinquo,approcher (en parl. du temps). Dies appetebat septimus,le septième jour approchait. Cf.Peto,Desidero.
APPINGO, is, pinxi, pictum, ere, a.Ajouter en écrivant.Usus: Novi semper aliquid appingitur.
APPLAUDO, is, plausi, plausum, ere, a.Battre des mains,applaudir.Syn.Manuumvelpedum plausu favorem significo.Usus: Cui civium generi maxime applauditur. Cf.Plaudo,Admurmuratio,Gratulor.
APPLAUSŬS, ūs, m.Applaudissement.Syn.Favor popularis, secunda populi admurmuratio, festa acclamatio.Epith.Magnus.Usus: Assentiente populo magno applausu dixit Cf.Plaudo,Plausus.
APPLĬCĀTĬO, ōnis, f.Attachement,sympathie.Syn.Adjunctio, adjectio.Usus: Amicitia potius ex applicatione quadam animi cum sensu amandi, quam a cogitatione utilitatis secuturæ oritur.
APPLĬCO, as, cui, citum, are, a.Appliquer,attacher,joindre.Syn.Adjungo.Adv.Familiariter, maxime, studiose.Phras.Ad bonas artes, se diligenter applicat,il s’applique à l’étude avec ardeur. Mentem, animum, consilium, studium ad litterarum studia appellit; mentem in bonarum artium studiis figit, locat. Animum ad doctrinarum studia adjungit. Bonarum artium studiis se addicit, operam dat; operam et studium navat. Ad artes liberales animum applicat; operam, studium, laborem confert; se ad bonarum artium studia transfert; in iis elaborat, desudat; operam ponit, consumit; industriam suam exercet. Animum adjicit ad bonas artes; nullam in iis consequendis industriam omittit; nulli parcit operæ; toto pectore, omni studio, cura, cogitatione in honestas artes incumbit; in honestissimarum artium studio, ac cultura omnes curas intendit.Usus: 1. Applicare naves ad terram, terræ. Flumini castra; se ad arborem applicat,aborder;adosser,s’appuyer contre. 2. Adjungo,s’attacher à qqn. Se ad aliquem præsidii causa; se ad ductum alterius, ad fidem et amicitiam populi applicare,s’appliquer à. Alii ad jus civile; ad eloquentiam alii se applicant. Animum denique ad frugem applicuit. Ad deteriorem partem animum ægrotum applicare,se laisser aller au mal. Cf.Adjungo.
APPŌNO, is, posui, positum, ere, a.Placer auprès;ajouter.Syn.Addo, adjungo, admoveo, adjicio, appingo, adscribo.Usus: 1. Ad ignem apponere aliquid,mettre qqchose sur le feu. Notam alicui rei, ad rem aliquam, ad malum versum adscribere, apponere. Ad illa præcepta de suo aliquid apposuit. Nec dies tuæ epistolæ, nec signum appositum est. 2. Pono,placer qqn auprès d’un autre. Custodem alicui apponere. Lucro apponere aliquid. 3. Ex composito adhibeo,aposter. Accusatorem alicui, calumniatorem apponere,aposter des accusateurs,des délateurs. Cf.Addo,Adjicio.
APPORTO, as, avi, atum, are, a.Apporter,amener.Syn.Affero.Adv.Undique.Usus: 1. Multos secum morbos senectus apportat. Clitellis frumentum eo apportandum est. 2. Nuntio,apporter une nouvelle. Quid apportas novi! gaudium apportas, an luctum? Cf.Affero.
APPŎSĬTĒ,Convenablement.Syn.Apte, accommodate, convenienter.Usus: Apposite ad persuadendum dicere. Cætera apposite tibi mandabo,je vous écrirai le reste en temps utile.
APPŎSĬTĬO, ōnis, f.Citation.Syn.Adjunctio.Usus: Obscuriora sunt præcepta sine appositione exemplorum.
APPŎSĬTUS, a, um,Propre à,convenable.Syn.Aptus, accommodatus.Usus: Locus minime appositus ad pietatem. Forma ad dignitatem apposita. Tempus ad bonarum artium studia appositissimum amici eripiunt. Cf.Accommodatus,Aptus.
APPRĔHENDO, is, di, sum, ere, a.Prendre,saisir.Syn.Accipio, arripio.Usus: 1. Alicujus manum apprehendere,prendre qqn par la main. 2.Transl.Quod ego apprehendebam, mox accusator eripiebat e manibus.
APPRIME,Beaucoup,fort.Syn.Valde, multum, perquam, plurimum.Usus: Homo apprime doctus, pius, nobilis.
APPRŎBĀTĬO, ōnis, f.Approbation,assentiment.Syn.Comprobatio.Epith.Inutilis, magna, popularis, tanta, turpis.Usus: Id vulgi assensione, populari approbatione, et plausibus metiendum est.
APPRŎBĀTOR, ōris, m.Approbateur.Syn.Comprobator.Usus: Tu fuisti suasor, impulsor itineris mei, magis autem approbator.
APPRŎBO, as, avi, atum, are, a.Approuver.Syn.Comprobo, laudo, confirmo. )( Improbo.Adv.Honorifice, mirabiliter. Necessario, temere, valde, vehementer.Phras.Approbavere omnes viri sententiam,toutle monde approuva cet avis. Summa assensione plebis, secundis admurmurationibus senatus auditus est. Conclamavere omnes, ita fieri oportere. Viri sententiam laudaverunt omnes et approbaverunt; ratam omnes habuere; assensu excepere. Itum est, pedibus itum est in ejus viri sententiam. In ejus sententiam discessio facta est; in ejus sententiam discessum est. Summa assensione Senatus, secundoque populo sententia comprobata est. Una omnium, consentiensque vox erat: æquum esse, quod postularet; standum esse ea viri sententia; ad ejus viri sententiam, suam adscribi voluere; album calculum adjecere.Usus: Milites ducis sententiam magno clamore, una voce approbarunt. Quod actum est, Dii approbent! Utinam tibi consilium, officium meum approbem!puissent les dieux le trouver bon!puissiez-vous approuver mes desseins, mes services!Cf.Probo,Assentior,Astipulor.
Approbandi formulæ: Festive, probe, optime! Non possum, quin exclamem: bene hercle factum est. Euge optime! o factum bene! beasti! vir es! Eugepæ nunc places! (Iron.)
APPRŌMITTO, is, misi, missum, ere, a.Répondre pour qqn,se faire caution.Syn.Promitto.Usus: Factum est, ut volui, quod decies sestertium appromisisti.
APPRŎPĔRO, as, avi, atum, are, a.Hâter,accélérer; n.se hâter.Syn.Propero.Usus: Ut approperent, adhortabor. Cf.Propero,Festino.
APPRŎPINQUĀTĬO, ōnis, f.Approche.Usus: Senectus est appropinquatio mortis.
APPRŎPINQUO, as, avi, atum, are, n.Approcher,s’approcher.Syn.Accedo, advento prope, propius, proxime; propius sum, adsum; vicinus sum, impendeo, pedem confero; in oculis, in conspectu sum; in conspectum me do. )( Absum.Adv.Valde.Usus: Ejus rei maturitas nondum venit, etsi appropinquet. Impendet fatum aliquod, plane instat, certe appropinquat. Alicui, ad aliquem appropinquare. Cf.Propinquus,Vicinus,Prope.
APPULSŬS, ūs, m.Accès,atteinte.Syn.Accessus.Epith.Nimius.Usus: 1. Tactus frigoris, et caloris omnes appulsus nimios sentit,il sent toutes les atteintes un peu fortes du chaud et du froid. 2. Commotio,action,impulsion,influence. Tribus modis Deorum appulsu homines somniant. Cf.Adventus.
ĂPRĪCĀTĬO, ōnis, f.Action de se tenir au soleil.Usus: Unam in tua villa apricationem omnibus istorum regnis antefero. Calescere apricatione,veligni. Loci amœnitas libero sole fruentis; a tepore solis indefensi.
ĂPRĪCOR, aris, atus, sum, ari, d.Se chauffer au soleil.Usus: Alexander Diogeni apricanti officiebat.
ĂPRĪCUS, a, um,Exposé au soleil. )( Opacus.Usus: Hortus, locus, vinea aprica.
APTĔ,Bien,convenablement,parfaitement.Syn.Apposite, accommodate, decore, commode, congruenter, eleganter.Usus: Apte dicere et numerose. Facile judicamus, quid apte fiat, quid ab officio, naturaque discrepet.
APTO, as, avi, atum, are, a.Adapter,ajuster.Syn.Accommodo, compono, paro.Usus: Hoc verbum ad hanc sententiam bene aptatur. Pugnæ se aptare,se préparer au combat. Cf.Accommodo.
APTUS, a, um,Propre à,apte à.Syn.Accommodatus, appositus, conveniens, congruens, habilis, idoneus, consentaneus. )( Ineptus, solutus.Adv.Bene, communiter, maxime, mirabiliter, vehementer, mediocriter, omnino.Phras.Natura aptus ad omnia,homme naturellement propre à tout. Dederat hoc natura, quidquid aggrederetur, ut egregie conficeret. Natus ad omnia videbatur. Ingenium acceperat a natura ad omnes res appositum, atque accommodatum. Eo erat, eo utebatur ingenio quidvis ut exequi, præstare satis commode posset. Præcipuo quodam naturæ munere aptus erat, accommodatus ad omnia. Habebat hoc a natura, ut quamcunque ad rem se conferret, quamcumque rem capesseret, ea perfungeretur optime, ex ea cum laude discederet. Nemo erat illo commodior ad res quaslibet. Factus a natura videbatur ad res omnes. In omni re, in omni judicio elegantissimus est. Nihil agit non commode, non apte, non eleganter, laute, venuste, lepide, egregie. Lepores, elegantiam, venustatem habet in omni re. Quidquid agit, cum lepore agit, cum elegantia, sic ut gratiam ab omnibus ineat, ut aptior, accomodatior videatur esse nemo. Idoneus videbatur, et probe affectus ad fungendum munus suum; satis dexter: negotiis gerendis habilis; negotiorum haud quaquam rudis. Ingenio erat commodo et versatili, dignusque, cujus opera ad res quaslibet adhiberetur. Egregio ad res gerendas judicio perpolitus erat. Ad sustinendam cum dignitate quamlibet in republica personam omnem habebat aciem. Cf.Accommodatus.Usus: 1. Ad dicendum natus, aptus,orateur. Calceus habilis et aptus ad pedem. Homo non aptissimus ad jocandum. Aptum et consentaneum tempori et personæ. 2. Cohærens, consentiens,enchaîné,lié. Partes orationis omnes inter se aptæ, et connexæ. Facilius est, apta dissolvere, quam dissipata connectere. Multa dixit, parum apta inter se et cohærentia. Cf.Accommodatus.
ĂPUD,Auprèscum accus.Syn.Prope, juxta, non procul.Usus: 1. Prope,près de. Apud Corfinium, apud Romam castra posuit. 2. Cum,chez. Apud matrem erat Apud Pompeium cœnavit. Apud me insidias sibi dixit esse factas. 3. Coram,en présence de,devant. Apud pontificem, apud populum dixit. 4. Cum citantur auctores etc., ut apud poetam, ut apud Terentium est,ainsi que nous le voyons dans Térence. Apud majores hoc erat in more positum. Apud priscos quæsitum est. Dicitur quoque: non sum apud me,je ne me possède pas;je ne suis pas maître de moi.
ĂQUA, æ, f.Eau.Syn.Unda.Epith.Alba, alumna, belle fluens, calida, dulcis, gelida, intercus, jugis, nigra, pluvia, profluens et uber, summa, turbida et cadaveribus inquinata, uberior, marina, perennis, pulchra.Usus: Aqua frigore concrescit. Aquam deducere in villam. Aquam ducere per fundum. Aqua illi hæret,il ne sait que dire,il est dans l’embarras. Aqua et igni interdicere,interdire l’eau et le feu(bannir,exiler). Aquarum fluxiones, ductus, divortia. Aquæ perennes. Aqua imbribus aucta. Aquæ eo anno ingentes fuere,il y eut cette année-là de grandes inondations. Aquam frigidam suffundere,refroidir,opérer un refroidissement(Fig.)
Ăqua benedicta, (Vulg.)Eau bénite.Syn.Aqua lustralis, consecrata.Phras.Aqua lustrali frontem tingere,faire le signe de la croix avec de l’eau bénite. Corpus aqua consecrata aspergere; labeculas animæ aquæ lustralis aspersione abstergere. Aqua consecrata se lustrare.
Ăqua intercus, tis, f.Hydropisie.Syn.Hydrops.Usus: Medicamentum dare ad aquam intercutem.
ĂQUÆDUCTŬS, ūs, m.Conduit d’eau,aqueduc.Usus: De aquæductu probe fecisti.
ĂQUĀRĬUS, a, um,Relatif à l’eau.Usus: Provincia tibi obtigit aquaria,vous avez obtenu l’intendance des eaux.
ĂQUĀRĬUS, ii, m.Porteur d’eau.Epith.Humidus.Usus: Cum aquariis mihi pugnandum fuit (scil. curatoribus),je dus me disputer avec les inspecteurs des eaux.
ĂQUĀTĬLIS, e, gen. com.Aquatique.Syn.In aquis vivens, agens, degens, aquarum incolæ.Usus: Bestiæ terrenæ, aquatiles, volatiles.
ĂQUĀTĬO, ōnis, f.Action de s’approvisionner d’eau.Usus: Hac aquatione carere non possunt. Milites aquationis causa longius progressi.
ĂQUĀTOR, ōris, m.Qui va à la provision d’eau.Usus: Aquatores nostri ab hostibus pressi.
ĂQUĬLA, æ, f.Aigle,oiseau.Epith.Argentea, ac omnibus perniciosa, ac funesta.Usus: 1. Nulla avis aquila vehementius volat. 2. Signum militare,aigle,enseigne. Aquilam inferre in medios hostes. Inter prædam decem aquilæ relatæ.
ĂQUĬLĪNUS, a, um,D’aigle. *Usus: Homo milvinis, aut aquilinis unguibus.
ĂQUĬLO, ōnis, m.Aquilon,vent du nord.Syn.Ventus ex Septentrione,velSeptemtrionibus spirans; Septentrio; ventus Septentrionalis; ventus Austro obversus;item: Pars ea mundi, quæ ad Septentriones spectat.Usus: Domus Aquiloni obversa; Aquilonis frigori obnoxia.
ĂQUĬLŌNĀRIS, e, gen. com.Du nord,septentrional.Usus: Regio Aquilonaris.
ĂQUĬLUS, a, um,Brun,foncé,noirâtre. *Syn.Fuscus et subniger.Usus: Homo colore aquilo, corpore aquilus.
ĂQUOR, aris, aquatus sum, ari, d.S’approvisionner d’eau.Usus: Oppidani sine periculo aquari non poterant.
ĂQUŌSUS, a, um,Aqueux,humide,pluvieux. *Usus: Campus aquosus,plaine marécageuse.
ĂQUŬLA, æ, f.Filet d’eau.Syn.Aqua exigua.
ĀRA, æ, f.Autel.Syn.Altare.Epith.Illustris, infima, princeps, vetus.Usus: Aram dedicare; consecrare. Ad aram confugere. Pro aris et focis certare (pro religionibus). Aram tenere.
ĂRĀTĬO, ōnis, f.Labour,labourage; pl.terres labourables.Syn.Agricultura, agri cultio; arvum.Epith.Desertæ, glandiferæ et fructuosæ, paternæ, relictæ totæ, vacuæ.Usus: Per bellum multæ arationes, fructuosæ alioquin, desertæ jacent. Vastatæ sunt arationes, et agri vectigales.
ĂRĀTOR, ōris, m.Laboureur.Epith.Experientissimus ac diligentissimus fortis et experiens, invitus, nobilis, inimicus, laboriosissimus, locupletissimus, magnus et gnavus, miser, optimus, summus, remotissimus a foro.Usus: Ex aratore oratorem fieri. Ager ille habuit aratores ducentos. Cf.Rusticus.
ĂRĀTRUM, i, n.Charrue.Usus: Aratro terram perstringere. Circumducere aratrum. Boum vires ad extrahenda aratra.
ARBĬTER, ri, m.Arbitre,juge,témoin.Syn.Disceptator litis; præses, testis.Epith.Honorarius, remotus.Usus: 1. Ad disceptandas res meas te arbitrum adopto, statuo. Ad judicandas controversias meas cuperem te arbitrum mihi dari; te arbitrum postulo, capio, sumo; te arbitro mearum rerum utor. 2. Testis,spectateur,témoin. Aliquid agere arbitris remotis.
ARBĬTRĀTŬS, ūs,Arbitrage,sentence;avis.Syn.Sententia, opinio, judicium.Usus: 1. Meo arbitratu potius quam tuo agam. 2. Libitum, desiderium,volonté,bon plaisir. Illius arbitratu de pace agam. 3. Potestas,autorité. In arbitratum, ditionem alterius se dare, dedere. Cf.Arbitrium,Sententia.
ARBĬTRĬUM, ii, n.Volonté,bon plaisir.Syn.Arbitratus, voluntas, libido.Epith.Honorarium.Usus: 1. Ad alterius nutum et arbitrium fingere se totum et accommodare. Omnia sua ad alterius arbitrium conferre. Num id faciendum sit, tuum esto arbitrium. 2. Judicium arbitrii, sententia,sentence. Minos severa facit arbitria apud inferos. Arbitrium ad senatum rejicio; judicem senatum capio,je prends le sénat pour juge.
ARBĬTROR, aris, atus sum, ari, d.Penser,juger.Syn.Judico, censeo, statuo, autumo, existimo, puto.Adv.Imprudenter, omnino, magis, necessario, nimirum, similiter, prorsus non, recte, similiter, usque eo.Usus: 1. Patris est, arbitrari de filii rebus,un père doit surveiller les actes de son fils. 2. Æstimo,estimer. Arbitrari facultates alterius; mores hominis, et facta arbitrari. Cf.Judico,Existimo,Puto.
ARBOR, ŏris, f.Arbre.Epith.Aurifera, novella, vetula, infelix, senescens.Usus: Arbores vivere et senescere dicimus. Directæ in quincuncem arbores. Ambulatio a novellis arboribus opacata. Arbores serere, qua alteri seculo prosint. Proceritates arborum.
ARBUSTUM, i, n.Arbuste.Syn.Arbores multæ ad fructum consitæ; solum arboribus consitum, convestitum.Usus: Arbusta foliorum tegmine ornata.