CUNCTUS, a, um,Tout. R. q. Conjunctus.Syn.Omnis, totus, universus.Usus: Cuncta sidera, cunctus populus; cuncta Ægyptus, cuncta terra.
CŬNĔĀTIM,En forme de coin.Syn.Per cuneos.Usus: Cuneatim urbem oppugnabant.
CŬNĔŎLUS, i, m. Dimin.Petit coin.Syn.Parvus cuneus.
CŬNĔUS, i, m.Coin.Syn.Quod inseritur in ligno findendo.Usus: Hos ille cuneos inserens prorupit artus.
CŬNĪCŬLUS, i, m.Lapin;souterrain;mine (de guerre).Syn.Fossa subterranea.Phras.(Cuniculum fecerunt,Vulg.),ils firent une galerie souterraine. Cuniculum egerunt; cuniculis subtraxere aggerem.Usus: 1. Quatuor homines cuniculus oppressit. Cuniculum agere. Cuniculis oppugnare. 2.Transl.Dolus,moyen détourné,sourde menée. Prius vi, nunc cuniculis me oppugnat.
CŬPA, æ, f.Tonneau,barrique.Syn.Vas vinarium, ubi mustum coquitur, et defæcatur.Usus: Vinum a propola, et de cupa.
CŪPĒDĬA, ōrum, n. pl. et CŪPĒDĬÆ, ārum, f. pl.Mets de choix,friandises.Syn.Suaviores epulæ,velearum cupiditas; deliciæ ciborum; gulæ irritamenta.Usus: Ægrotationi subjecta sunt avaritia, liguritio, vinolentia, cupedia, mulierositas.
CŪPĒDĬNĀRĬUS, a, um,Pâtissier,confiseur.Syn.Esculentarum rerum venditor.
CŬPĬDĒ,Ardemment,passionnément.Syn.Studiose, avide, callide. Sæpius in vitium.Usus: Agros suos studiose colit, non alienos cupide appetit. Moniti, ne cupide quid agerent Multa a senatu cupide, multa temere fiebant.
CŬPĬDĬTAS, ātis, f.Désir,ardeur,passion.Syn.Aviditas, ardor, amor, animi impetus, cupiditatis sitis, libido, studium, desiderium, desideratio.Epith.Acerrima, fortissima, acrior, insanior, apertior, cæca atque temeraria, dominatrix animi, effrenata et furiosa, excellens laudis in omnibus rebus, flagrans, honesta, impia, improbissima, inconsiderata, incredibilis, inexplebilis, infinita, inhonestissima, injusta dominatus, insatiabilis, levis, liberalior, non mediocris, obscura, occulta atque tecta, lubrica dominandi, projecta, sacra, summa, singularis, sollicita, turpior, vacua, tam varia, tam nova. Cupiditates contrariæ, diversæ et inter se pugnantes, extraordinariæ, faciles, intolerabiles, immensæ, et innatæ, inanes adolescentiæ, indomitæ animi, inexplebiles, innumerabiles, multæ, quam variæ, quam infinitæ, naturales et inanes, naturales et necessariæ.Phras.1. Cupiditatem alicui facere,enflammer les désirs de qqn. Cupiditatem alicui injicere; cupiditate incitare, incendere, inflammare, afficere; in cupiditatem rei impellere; cupiditatem erigere. 2. Cupiditatem habere,désirer avec passion. Magna cupiditate teneri; inflammari, rapi, ferri, efferri cupiditate; cupiditate flagrare; cupiditatem præ se ferre; magno studio in rem ferri; esse in aliquo cupiditatem; incensum esse desiderio; studio inflammatum; magno rei desiderio teneri, moveri, æstuare, flagrare, exardescere. Cf.Desidero,Desiderium. 3. Cupiditatem comprimere,étouffer,arrêter ses désirs. Docemur domitas habere cupiditates; libidines coercere, frangere, cohibere; restinguere cupiditates; imminuere certe et debilitare; modum ponere cupiditati; imperare sibi; nec parere libidini, nec morem gerere cupiditati; regere consilii gubernatione cupiditatem; cupiditatem comprimere. 4. Cupiditatem explere,satisfaire ses passions. Cupiditatibus suis servire, obsequi, parere, morem gerere; rapi cupiditatibus suis; inflammata ferri libidine; cupiditati frena laxare; cupiditate longius procedere; efferri libidinis impetu; cupiditati suæ satisfacere, obtemperare.Usus: Suffragari alterius cupiditati,favoriser les passions de qqn. Cupiditate se devincire,se laisser enchaîner par ses désirs. Cf.Avaritia,Desiderium,Libido.
CŬPĪDO, ĭnis, f.Désir,envie,passion.Syn.Cupiditas.Usus: Bona pars hominum decipitur cupidine.
CŬPĬDUS, a, um,Qui désire,qui souhaite,qui aime.Syn.Studiosus, appetens, avidus, amans, observans. )( Moderatus.Adv.Nimium decedendi, valde spectandi, vehementer.Phras.Minime sum cupidus,je ne désire rien. Remotus ab omni cupiditate sum; careo omni cupiditate; cupiditatem omnem abjeci; nulla me tenet cupiditas; nulla in me est cupiditas; procul absum a cupiditate. Cf.Cupiditas.Usus: Est ille perstudiosus tui, et cupidus in perspicienda veritate. Græci contentionis quam veritatis cupidiores. Cf.Avarus,Avidus.
CŬPĬO, is, īvi,velii, ītum, ere, a.Désirer,souhaiter.Syn.Opto, exopto, aveo, desidero, expeto, appeto, concupisco, cupidus sum, studio et cupiditate ardeo, cupiditatem habeo, cupiditas me tenet, cupiditate flagro, inflammatus sum, cupidatate in aliquam rem immineo, desiderio teneor, studio efferor, alacer animo sum, aviditas me tenet, gestio, sitio, cupiditas alicujus rei est, studio trahor, incendor.Adv.Diu, mirabiliter, nefarie, plane, summe, valde, vehementer, vehementius.Usus: 1. Hoc nos vitare cupimus; ardenter aliquid cupere. 2. Faveo, studeo, benevolus sum,s’intéresser à,être bien disposé pour. Dolabellæ causa cupio omnia, et debeo. Vehementer alicujus causa cupere. Tibi uni maxime cupio. Faveo Curioni, Cæsari honestissime cupio, pro Pompeio emori volo. Cf.Desidero,Cupiditas.
CUR?Pourquoi?Syn.Quare? quamobrem? quid est, quod? qua ratione? eccur? quid est causæ? quid est?Usus: Quid est causæ, cur repudietur? causa, cur cuperes, non erat.
CŪRA, æ, f.Soin.Syn.Diligentia, studium, cogitatio, meditatio, angor, metus, molestia, sollicitudo, acerbitas.Epith.Acris, anceps, antiquissima, assidua et perpetua salutis, difficilis alicujus rei, dignissima virtutis alicujus, divina, domestica, fixa, gratissima, gravis, incredibilis, magna, majuscula, non mediocris, minor, parva, reliqua, sagax, sempiterna, simplex, summa, vetus animi. Curæ anxiferæ, honestæ, incredibiles, magnæ, miserrimæ, optimæ, plurimæ.Phras.1. Ea res tibi magnam curam afferet,cette affaire vous causera de grands soucis. Magnamcuram injiciet, dabit; ex ea re magnæ tibi curæ nascentur; ea res magnis te curis afficiet, conficiet, implicabit; ea res multis franget te curis; multis curis te macerabit, excruciabit; cura ac sollicitudine animum occupabit. 2. Curam, quæso, reipublicæ suscipe,acceptez, je vous en prie, le gouvernement de l’État. Complectere, quæso, rempublicam tuis curis; curam omnem ad rempublicam conferto; ad reipublicæ curam te animumque conferto; in maximis negotiis tuis etiam huic cogitationi tempus impertire, quam reipublicæ cura injecerit; in his studiis omne studium tibi et cura ponatur, adhibeatur, consumatur; in ea re curas tuas omnes pone, fige, defige, infige, ut respublica salva sit; in eam curam toto pectore incumbe; in eo cura tua versetur omnis; perpetua illa cura apud te excubet, ut rempublicam salvam præstes; sustine, quæso, tantisper reipublicæ curam; animum ad publicæ rei curam converte; nullam aliam priorem, quam reipublicæ curam age; in eadem, quæso, cura rempublicam habe, qua privatam; curationem reipublicæ hoc maxime tempore age; publicis, quæso, negotiis inservi; nihil tibi potius, nihil antiquius sit reipublicæ cura; omnium rerum prima tibi sit et antiquissima reipublicæ cura. Cf.Curo. 3. Si tibi salus mea curæ est,si ma vie vous tient à cœur. Si tibi salus mea cordi est; si qua salutis meæ cura te tangit, attingit, tenet; si tibi cura est de salute mea; si curæ habes salutem meam; si salutis meæ rationem ducis aliquam. 4. Curam mihi exemit,il m’a enlevé cette inquiétude. Magna me cura levavit; curam meam levavit; multa me cura solvit, liberavit, laxavit; magnam curarum partem mihi ademit. 5. Curam hanc dudum deposui,depuis longtemps j’ai laissé de côté ce souci. Abjeci, dimisi, animum ab ea cura abduxi, traduxi; cura illa dudum consedit; cura ea me dudum expedivi. 6. Cura mihi augetur,mes soucis augmentent. Cura acuitur, cura in sollicitudinem vertitur. 7. Curis consumi,je suis dévoré d’inquiétude. Curis macerari, confici, absumi, exedi, frangi, discruciari. 8. Alia ex alia me cura invadit,mille soucis m’envahissent. Alia ex alia me cura excipit, mihi incumbit; mihi nascitur; me urget, premit, urit; animo insidet; animum obsidet, occupat, aggreditur, exagitat, discruciat, oppugnat, exercet; curarum agmine obsideo, oppugnor; curarum fluctibus occupor, obruor, crucior; alia ex alia cura me gravius angit, sauciat. 9. Curas illas excute,quittez ce souci. Abjice inanes has curas ac sollicitudines; mitte curas inanes; exue te his curis; animum avoca ab hac molestia; curas has infestas ex animo ejice; absterge et exclude istam ex animo ægritudinem; expue hanc animo molestiam, et te tibi vindica. 10. Jam sine cura sum,je n’ai plus de soucis. Cura omni vacuus sum; cura omnis jam consedit; animo otioso sum ac soluto; jam mihi in vado res est, timore expeditus, solutus a curis, expers curæ sum; nulla me cura coquit; nulla sollicitudo mordet; nulla tristitia exedit. Cf.Sollicitudo.Usus: Sit tibi mea dignitas curæ. Sit tibi cura de dignitate mea. Habeto curæ dignitatem meam. Fugere omnem de republica curam.
CŪRANTĬA, æ, f.Diligence.Syn.Cura. )( Non curantia.Usus: Quod me admones de non curantia, recte facis.
CŪRĀTĬO, ōnis, f.Administration,charge,office.Syn.Procuratio, administratio.Epith.Agraria, regia, integra, periculosæ, ancipites, variæ.Usus: Cultus et curatio corporis est adhibenda. An Dii ab omni curatione et administratione vacent? Res annonaria est curationis meæ. Hæc curatio ad me delata est. Ejus provinciæ curationem suscepi, egi. Inter primam curationem exspiravit. Gravibus morbis ancipites et periculosæ curationes adhibentur, præscribuntur. Omni curatione vacare. Cf.Administratio.
CŪRĀTOR, ōris, m.Préfet,commissaire.Syn.Procurator, præfectus.Usus: Curatores urbis, annonæ. Ludorum curatorem constituere, præficere.
CŪRĬA, æ, f.Assemblée du Sénat.Syn.Sedes ac templum consilii publici, tribus, privatæ domus pars.Epith.Crudelis, elinguis, major, minor, multa, nova.Usus: Curia vindex temeritatis, moderatrix officii. Curia, templum sanctitatis, amplitudinis, mentis, consilii, caput urbis, ara sociorum, portus omnium gentium.
CŪRĬĀLIS, is, m.Habitant du même bourg.Syn.Tribulis, municeps.Usus: Cimon in suos curiales hospitalis.
CŪRĬĀTUS, a, um,De curie.Usus: Lex curiata. Curiata, centuriata comitia.
CŪRĬO, ōnis, m.Curion,prêtre d’une curie.Usus: Curio maximus.
CŪRĬŌSĒ,Soigneusement.Syn.Diligenter.Usus: Quærere, conquirere aliquem, aliquid curiosius.
CŪRĬŌSĬTAS, ātis, f.Soin,curiosité.Syn.Nimia diligentia, cura humani ingenii.Usus: Sum in ejus rei curiositate.
CŪRĬŌSUS, a, um,Soigneux,exact.Syn.Nimium in quærendo diligens.Adv.Belle.Usus: Nihil de aliis inquirere, minimeque in aliena re curiosum esse. Homo curiosus et plenus negotiis. Servulus percuriosus. Non sum in exquirendis juribus curiosus. Non ita latet, quin curiosis oculis perspici possit Cf.Cura.
CŪRO, as, avi, atum, are, a.Soigner,avoir soin.Syn.Do operam, laboro, elaboro, studeo; curam, diligentiam adhibeo, curam inaliqua re pono; cura ac diligentia complector, diligentiam in aliquam rem confero; mihi curæ est, procuro, tracto, administro;item: medeor, curationem adhibeo.Adv.Diligenter aliquem, de aliquo, mandatum, valetudinem, perferendas litteras, diligentissime, etiam atque etiam, fideliter mercedes prædiorum, honorificentissime decernendum de rebus gestis, laxius, leviter ægrotantem, magnopere, mediocriter, omnino nihil, prope prorsus, nihil aliud, studiose omnia, maxime.Phras.1. Curabo res tuas diligenter,je prendrai grand soin de vos affaires. Habebo rationem dignitatis tuæ; inserviam honori tuo; summa contentione pro te decertabo; suscipiam propugnationem, ac defensionem dignitatis tuæ; rerum tuarum rationem ducam; in negotia tua omni cogitatione, toto pectore curaque incumbant; rerum tuarum mihi semper antiquissima cura erit; de rebus tuis securus esto, curabo pulchre omnia; curam de te geram diligentem, tua negotia, quidquid ad te pertinebit, uti debeo, diligenter agam; res tuas, negotia, rationes pro virili parte tractabo, administrabo, procurabo. 2. Ille curat, tractatque res meas,il s’occupe de mes affaires et les traite. Procurator is rerum mearum est, curator et administer; ille sustinet rerum mearum curam; curationem agit, curam habet rerum mearum; is est, cui res meas tractandas, administrandas, procurandas commisi, credidi, commendavi; cujus fidei potestatique res meas commisi, mandavi; in cujus fidem tutelamque res meas tradidi, permisi. Cf.Cura,Committo,Commendo. 3. Cura, quæso, res meas diligenter,occupez-vous avec soin de mes affaires, je vous prie. Fac, ut meæ tibi rationes curæ sint; prospice, consule, provide rationibus meis; suscipe me, respice fortunas meas. Tuere me, fove, ac complectere. Cf.Curam suscipere. 4. Res alienas diligenter, tuas negligenter curas,vous vous occupez avec ardeur des affaires d’autrui et vous négligez les vôtres. De aliis plurimum, de te ipso rebusque tuis minime laboras; aliena tibi curæ sunt, tua negligis; aliorum rationes pluris apud te sunt, quam tuæ; propensior ad alios, quam ad te ipsum tua voluntas est; alienæ voluntati ut morem geras; obsequaris, te ipsum deseris, relinquis, destituis; ut aliis satisfacias, aliorum causa te ipsum destituis; quid aliis placeat, quid aliorum e re sit, attendis, at rerum tuarum ratio quid postulet, minime cogitas; alienæ causæ patronus, tuæ pene prævaricator es; alienis commodis omni studio, cura, labore inservis, invigilas, operam das, dicas, navas, præstas, tribuis, de tuis commodis nihil agis, tua commoda minime tibi cordi sunt; aliorum commoda dum captas, dum aliorum causam foves, juvas, agis, suscipis, tuam jacere, frigere, neglectam jacere pateris, tuam abjicis, nihil facis; de aliena causa sollicitus, tuæ oblitus es; alienæ causæ faves, tuam contemnis; quod tuæ causæ studium dicare deberes, id alienæ dicas, in aliena collocas. 5. Nihil ille curat,il ne s’en occupe pas. Haud in magno ponit discrimine; nec quidquam illi pensi est; nihil pensi habet; nihil moratur; nullo loco id numerat; ab rerum suarum sensu jam dudum abalienavit animum; se, libertatem, salutem dudum projecit; nihili hæc facit; omnia in minimis ponit, deputat. 6. Curavit hominem,il a guéri l’homme. Curationem illi adhibuit, admovit, attulit; morbum depulit, sustulit, profligavit; sanitati hominem restituit; ejus opera recreatus a morbo est; valetudinem, vires recepit. Cf.Sano,Convalesco.Usus: 1. Funus ei faciendum curavit. Deos non curat. Signa, quæ mihi curasti, reddita sunt. Corpora curare milites jussit, cibo reficere. 2. Valetudini restituo,soigner,guérir (une maladie). Violentis medicamentis curare eum, qui gravius ægrotat. Provinciam curavit, sanguinem misit.
CURRĬCŪLUM, i, n.Endroit où l’on court,lice,carrière;course;char.Syn.Spatium, quo curritur; stadium, cursus, currus.Epith.Æternum, exiguum vitæ, æternum gloriæ, tam exiguum, tam breve vitæ, vetus.Usus: Deflexit de curriculo mos majorum. Animum de curriculo litterarum negotii alicujus causa deflectere. Vivendi curriculum honeste conficere. Exiguum vitæ curriculum nobis natura circumscripsit, æternum gloriæ. Hæ exercitationes ingenii, hæc curricula mentis. Curricula sermonum. Omne curriculum industriæ meæ in amicorum periculis elaboratum est. De proposito mihi curriculo nihil discedam.
CURRO, is, cŭcurri, cursum, ere, n.Courir.Syn.Cursum conficio, cursum teneo, cursum curro.Adv.Aperte eosdem cursus, certatim ad opus, furtim, longius, proclivius, raptim in sententiam.Phras.Ad aliquem currere,courir vers qqn. Cursu tendere, contendere ad aliquem; cursu effuso aliquo ferri, provolare; cursim ad aliquem pergere; cursu ad aliquem ire.Usus: Qui stadium currit, eniti debet, ut vincat.
CURRŬS, ūs, m.Char.Syn.Vehiculum, cisium, carpentum, pilentum.Usus: Visus est sibi in somnis curru quadrigarum vehi. Curru albis equis juncto invehitur. Cisio regionem pervolat. In rheda vehi. Aliquem de curru detrahere. De foro in Capitolium currum flexit, vehiculo eripuit se ex oppido. Curru sublimis ibat in regiam. Aurato eminens curru vehebatur.
CURSIM,En courant,à la course.Syn.Cursu, effuso cursu, effusissimis habenis, laxatis habenis.Usus: Cursim impetum facere, cursim aliquo pergere. Quæ ego sero et cursim, et subsecivis, ut aiunt, operis arripui. Cursim dicere.
CURSO, as, are, n.Courir souvent,çà et là.Syn.Frequenter curro.Adv.Temere, ultro.Usus: Cursare ultro citroque, huc illuc.
CURSOR, ōris, m.Coureur.Usus: Cursores in stadio. Cursor ad Olympia profecturus.
CURSŬS, ūs, m.Course;voyage (sur terre ou sur mer);cours,durée.Syn.Curriculum, iter, navigatio, lapsus.Epith.Admirabilis orationis, æquus, æternus gloriæ, apertus ad laudem, assiduus, brevis, sempiternus celerior ætatis, certus, concitatior, contentus, decorus, facilior ad gloriam, forensis, incertus, incitatior, incredibilis, inusitatus verborum, legitimus, lunaris atque infimus, magnus, maritimus, maximus, olympiacus, otiosus vitæ, rectus, secundus, simillimus totius vitæ, summus, suspectus honorum, tantus verborum. Cursus æquabiles, æterni, ætherii, annui, celeres, certi et constantes, contrarii, dispares astrorum, immoderati, immutabiles, maritimi, ordinati, perennes ac perpetui, stati et immutabiles, vagantes, varii.Usus: 1. Contento cursu classis Italiam petebat. Brevi tempore magnos cursus conficere. Secundo vento cursum tenere. Vivendi cursus, solis, stellarum cursus. 2.Transl.Cursus animi et industriæ,carrière,manière. Vide, in quo cursu simus. Vita brevis est, cursus gloriæ sempiternus. Non omnibus idem cursus in cœlum patet. Per rectum cursum ad honores non pervenit. A genere cursuque meo vivendi nunquam desciscam.
CURTUS, a, um,Écourté.Syn.Decurtatus, mutilus.Usus: Nihil inconditum, nihil curtum, nihil claudicans. Meæ aures completo verborum ambitu gaudent, et curta sentiunt, nec amant redundantia.
CŬRŪLIS, e, gen. com.Curule.Usus: Sella curulis, ædilitas curulis.
CURVO, as, avi, atum, are, a.Courber.Usus: In arcum curvare.
CURVUS, a, um,Recourbé.Syn.Flexus, contortus.
CŪSOR, ōris, m.Monnayeur.Usus: Monetæ cusores.
CUSPIS, ĭdis, f.Pointe.Syn.Acuta pars gladii.
CUSTODĬA, æ, f.Prison;gardes,sentinelle.Syn.Carcer, præsidium, vigilia, excubiæ, conservatio.Epith.Fida, infelix capitis, libera et non sollicita, liberalis, optima tutissimaque, privata, publica, regia, horribilis, mirifica.Phras.1. In custodiam dare,mettre en prison. In custodiam tradere; in custodia includere; custodia septum tenere. Cf.Carcer. 2. Ex custodia dimittere,relâcher. Ex custodia emittere, amittere, educere, eripere; vinculis levare, exsolvere. Cf.Carcer,Vinculum. 3. In custodia esse,être en prison. In custodiis haberi, teneri, retineri.Usus: Exercitus, præsidium populi Rom., custodia provinciæ. Urbis custodiam agere. In urbis custodia te fortuna posuit,la fortune vous a commis à la garde de la ville. In hac custodia, velut in specula collocati sumus, ut populum metu vacuum nostra vigilia et providentia servemus. Illam coloniam ego meis vigiliis et custodiis munivi. Advigilare ad custodiam ignis. Illæ tabulæ privata custodia continentur.
CUSTŌDĬO, is, īvi, ītum, ire, a.Garder.Syn.Asservo, tueor, septum custodia teneo, in vigilia rei alicujus maneo, privata custodia contineo, incolumem servo, observo, præsidio sum, custodia teneo, præsidiis firmo, custodiis munio, præsidium impono, diligenti custodia asservo, speculor, conservo.Adv.Diligentissime librum, recte, sanctissime signa et ornamenta urbis.Usus: Me non solum amicorum fides, sed oculi universæ civitatis custodiunt. Posse percipere animo, et custodire memoria. Delecta juventus ejus corpus custodit. Custodire litteris magnorum virorum dicta.
CUSTOS, ōdis, m.Gardien.Syn.Conservator, vindex, defensor.Epith.Bonus defensorque provinciæ, diligentissimus pacis et otii, præclarus ovium, malus, primus. Custodes certi, multi, severi.Usus: Custos, præses, conservator urbis et libertatis. Malus custos diuturnitatis metus. Fani, urbis custodes. Sapientia custos et procuratrix hominis. Præficere custodes alicui rei. In aliqua re custodes ponere.
CŬTIS, is, f.Peau.Syn.Pellis, corium.Usus: Aliquid intra cutem inest vulneris.
CYCNĒUS,velCYGNĒUS, a, um,De cygne.Usus: Cygnea vox et oratio.
CYCNUSvelCYGNUS, i, m.Cygne,oiseau.Syn.Olor.Epith.Providentes.Usus: Cygni non sine causa Apollini dicati sunt, sed quod ab eo divinitatem habere videantur, quia providentes, quid in morte boni sit, cum cantu et voluptate moriuntur.
CY̆LINDRUS, i, m.Cylindre.Syn.Quod volubile est, ut columna teres.Usus: Cylindrum volvere, versare.
CYMBA, æ, f.Barque,canot,nacelle.Syn.Scapha et parva navis.Usus: Cymbarum multitudo.
CYMBĂLUM, i, n.Cymbale,instrument de musique.Usus: Domus cantu et cymbalis personat.
DACTY̆LUS, i, m.Dactyle,Syn.Pes carminis heroici.
DĀCTȲLĬCUS, a, um,De dactyle.Usus: Numerus dactylicus.
DÆMON, ŏnis, m.Esprit,génie.Syn.Lar, genius. Cf.Diabolus.
DÆMŎNĬUM, ii, n.Génie.Syn.Genius.Usus: Socrates ait, esse divinum quiddam quod dæmonium appellat, cui semper ipse paruerit, nunquam impellenti, sæpe revocanti.
DĀMA, æ, f.Daim,animal.
DAMNĀTĬO, ōnis, f.Condamnation judiciaire.Syn.Condemnatio.Epith.Aliena, misera, invidiosa. Damnationes acerbissimæ reorum, quotidianæ.Usus: Omnes damnatione ignominiaque digni. Reorum damnationes acerbissimæ.
DAMNĀTŌRĬUS, a, um,De condamnation.Usus: Judicium damnatorium.
DAMNĬFĬCUS, a, um,Malfaisant,nuisible.Usus: Bestia damnifica.
DAMNO, as, avi, atum, are, a.Condamner.Syn.Condemno, improbo, supplicio addico, damnatione afficio, vitam alicujus,autsanguinem addico.Adv.Damnari honeste, inique a civibus, palam, voce omnium.Usus: Aliquem sceleris, injuriarum, stultitiæ damnare. Mulier unius peccati damnata uno judicio, multorum maleficiorum convicta putatur. Turpi judicio damnatus. Nomine conjurationis, de vi, de majestate damnatus. Capite damnatus. Causa judicata, convicta, damnata. Cf.Condemno, Animæ damnatæ.
DAMNŌSĒ,De manière à causer du tort.Usus: Damnose bibere,boire à ruiner qqn.
DAMNUM, i, n.Perte,dommage,détriment;tort,préjudice.Syn.Jactura, detrimentum, incommodum, malum, fraus, dispendium.Epith.Magnum, majus, minus, novum, quæstuosum, tantum, damna aleatoria, maxima.Phras.1. Ea res non parva tibi damna inferet,cette affaire vous causera de grands dommages. Damna non levia dabit, afferet; multis gravibusque damnis te afficiet; damno erit ac calamitati; gravia detrimenta inferet, importabit; detrimenta non pauca injunget, invehet; plagam rebus tuis gravissimam injiciet; imponet vulnus sane gravissimum; ea res ad tuam perniciem pertinet; res tuas magnopere labefactabit; pestem tibi et exitium afferet; tibi noxæ erit; gravibus damnis te mulctabit; plus damni ac mali datura est, quam credi possit; ea res fraudi aliquando tibi futura est; malo tibi erit ac calamitati; calamitatem inferet certissimam; exitium struet; damna non levia pariet, creabit. 2. Magnum damnum passus sum,j’ai essuyé de grandes pertes. Ob eam rem in maximam fraudem incurri, incidi; magna inde rei familiaris naufragia feci; plagam inde odiosam accepi; magnum meæ res vulnus acceperunt et mortiferum; magnum mihi vulnus inustum, impositum est; plaga mihi injecta est maxima; multa detrimenta mihi sunt allata, importata; magnam inde jacturam feci, accepi; carpi me gravibus quotidianisque damnis comperi; magna clades familiaris rei accepta est; accisæ admodum ea clade res meæ sunt; non parva clades rebus meis incidit; magna rerum mearum imminutione id accidit; existimatio mea graviter læsa, offensa est; magnum incommodum accepi; calamitatis aliquid acceptum est; fractæ eo casu res nostræ sunt; allisæ graviter; gravi vulnere afflictæ; damnum feci, contraxi maximum; detrimentum cepi, accepi, feci sane gravissimum; damnis non levibus affectus, mulctatus sum; res meæ grave damnum subiere; gravi ictu perculsæ sunt, ac pene prostratæ; grave vulnus rebus meis inflictum est. 3. Damnum mihi minatur,il me menace de grands dommages. Machinam in caput meum comparat, intendit; caput meum oppugnat; exitium mihi parat; ad perniciem capitis mei incumbit; omnia ad perniciem meam instructa sunt; pestem mihi et exitium denuntiat. 4. Damnum compensare,réparer ses pertes. Damnum præstare, illita damna sarcire, detrimenta resarcire. Cf.Compenso.Usus: 1. Damnis multis me affecit; multum damni dedit,causer du dommage. In mercatura magnum damnum fecit, contraxit,éprouver des pertes. 2. Damna illata tibi præstanda, sarcienda sunt,il vous faut réparer les dommages causés. Cf.Detrimentum,Incommodum,Noceo.
DĂPES, um, f. pl. anom. daps,Sacrifice offert aux dieux;banquet,festin.Syn.Epulæ in sacrificiis Deorum largiores et opipari apparatus.Usus: Lautæ, opimæ, festæ dapes. Cf.Convivium.
DAPSĬLIS, e, gen. com.Abondant,riche,somptueux.Syn.Abundans, largus, lautus,Usus: Sumptus dapsilis.
DAPSĬLĬTER,En faisant bonne chère,magnifiquement,somptueusement.Syn.Opipare, large, magnifice, splendide, abundanter, laute, liberaliter.
DE, præpos,De.Usus: 1. Ex, ad personam relatum: Audivi hoc de parente,j’aiouï dire à mon père, etc.Emit agrum de socero. 2. Ex, ad locum refertur: De via me inclamat,il m’appelle de la route. De schola venit. De Sicilia provincia decedit. 3. Ad tempus refertur. Vigilat de nocte,il veille durant la nuit. Navigat de mense Decembri. 4. Ad gentem, multitudinem, conditionem accommodatur: Accusator de plebe. Unus de multis. Is orator sane habeatur, sed de minoribus,qu’il soit mis au nombre des orateurs, mais des moins importants. 5.Aliasad materiam: Misit de argento, quantum visum est,il envoya de son argent autant qu’il voulut. Multa de suis rebus asportant. 6. Super:au sujet de. Regulus de captivis egit,Régulus traita des prisonniers. Legati de pace, de captivis redimendis. 7. Propter:à cause de. Irascitur de nihilo,il se fâche pour un rien. Flebat de supplicio filii; maximis, gravibus de causis. 8. Quod attinet ad:quant à. De religione facile concedam,quant à la religion, je vous concéderai facilement. De pace aperta est simulatio. 9. De consilio, de sententia alicujus:de l’avis de qqn. De communi sententia. De tuo consilio hoc agam. 10. De industria,de propos délibéré,exprès. 11. De integro,de nouveau. 12. De scripto,par écrit. 13. De meo, de tuo, de suo,du mien,du tien,du sien. Potat de meo; sumptum faciam de meo. 14. Ab:de,à. Jugera aliquot de filio emi. Agri de hostibus capti,champs pris sur les ennemis. De nuntiis hoc accepi.
DĔA, dĕæ, f.Déesse.Usus: Dii, Deæque immortales. Deæ vindices facinorum ac scelerum.
DĔALBO, as, avi, atum, are, a.Blanchir,crépir.Syn.Tectorium induco.Usus: Duos parietes de eadem fidelia dealbare. (Prov.)
DĔAMBŬLĀTĬO, ōnis, f.Promenade.Usus: Vel hæc me deambulatio, quamvis non laboriosa, ad languorem dedit.
DĔAMBŬLO, as, avi, atum, are, n.Se promener.Syn.Ambulo, inambulo, obambulo, spatior.Usus: Eamus deambulatum.
DĔĂMO, as, avi, atum, are, a.Aimer éperdûment.Syn.Valde amo. Cf.Amo.
DĔARMO, as, avi, atum, are, a.Désarmer.Syn.Armis exuo.Usus: Dearmatum hostem, exercitum sub jugum misit.
DĔARTŬO, as, avi, atum, are, a.Démembrer.Syn.Quasi per artus concido.Usus:Transl.Deartuare opes,ruiner.
DĒBACCHOR, aris, atus sum, ari, d.S’emporter,se déchaîner avec violence.Syn.Præ ebrietate valde furo. Cf.Furo.
DĒBELLO, as, avi, atum, are, n. et a.Terminer la guerre (par une victoire);vaincre complètement.Syn.Expugno, victoria bellum finio. Debellare est bello expugnare, pugnando vincere.Usus: Cum Antiocho uno prœlio debellatum est. Cf.Bellum finio,Vinco.
DĒBĔO, es, ui, ĭtum, ere, a.Devoir,être tenu à.Syn.Oportet, convenit, opus est, faciendum est, ut, etc.Usus. 1. Juvare nos et maxime debebat, et poterat. 2. Refertur ad æs alienum,devoir,être débiteur. Multos mihi nummos debet. Talenta ducenta debet. 3. Ad res alias,devoir,être forcé à faire telle ou telle chose. Hoc tibi beneficium debeo. Debeo hoc necessitudini nostræ. Reipublicæ studia omnia, meipsum debeo. Summam tibi gratiam debeo. Cf.Æs alienum,Debitum.
DĒBĬLIS, e, gen. com.Faible,infirme.Syn.Infirmus, imbecillus, fractus, debilitatus, levis, mancus. )( Firmus.Phras.1. Intemperantia debilem te fecit,vos excès vous ont affaibli. Vires corporis tibi ademit vitæ ratio minime moderata; vires corporis tibi minuit, diminuit, deminuit, comminuit, infirmavit, debilitavit, abstulit, afflixit tua incontinentia, nequitia, luxus, libido; vita intemperanter, immoderate, incontinenter acta, vita dissolute, nequiter, sine modo, luxuriose traducta ad infirmitatem, ad imbecillitatem, ad tenuitatem corporis te adegit, adduxit; minus te firmum, validum, valentem, robustum, infirmiorem, imbecilliorem reddidit; longa intemperantia paulatim vires tibi carpsit, exhausit; corporis vires labefecit, labefactavit; robur enervavit. 2. Debili est stomacho,il a l’estomac malade. Stomachus illi languet; stomachi vis debilitata est, jacet, stomacho est languente; stomacho laborat; stomachus parum concoquit; ventriculo esse languenti, infirmo, imbecillo; stomachus parum valet; marcescit cibi nondum concocti onere. Cf.Stomachus. 3. Debili est valetudine,il a une santé faible. Valetudine utitur infirma, imbecilla; viribus est parum firmis; corpore utitur non satis firmo; valetudine utitur incommoda, tenui, affecta; valetudine est valde imbecilla; magna in eo est virium imbecillitas; fractæ sunt admodum ac imminutæ vires.Usus: Homo animo debilis, et corpore. Debilem præturam gessit. Mancus, membris omnibus captus, ac debilis. Cf.Valetudo,Infirmus.
DĒBĬLĬTAS, ātis, f.Débilité,faiblesse,infirmité.Syn.Infirmitas. )( Firmitas, integritas.Usus: Tarditas ingenii, stupor debilitasque linguæ. Hoc agunt, ut a se morbos, debilitates, dolores repellant. Bonum integritas corporis, miseria debilitas. Cf.Infirmitas.
DĒBĬLĬTĀTĬO, ōnis, f.Affaiblissement.Usus: Debilitatio atque abjectio animi.
DĒBĬLĬTO, as, avi, atum, are, a.Affaiblir.Syn.Infirmo, frango, infringo,debilem facio, minuo, comminuo, exhaurio, nervos incido, corrumpo, enervo, affligo. )( Confirmo.Phras.Debilitamur indies magis,nos forces diminuent de jour en jour. Carpuntur vires, exhauriuntur; fractæ fatiscunt opes viresque; vis senescit, et prope ad nihilum venit; incisis, exsectis, solutis nervis vires paulatim defluunt.Usus: Tribunitios furores debilitare et reprimere. Ea mentio vocem mihi debilitavit, mentem dolore impedivit. Noli me, meam virtutem, spem luctu debilitare. Debilitata virtute, fracto animo. Afflictus, debilitatus, mœrens, dolore exanimatus. Urbs ipsa nervis omnibus exsectis debilitata, et soluta, abjecta metu, muta, fracta malis relinquitur. Cf.Affligo,Frango,Debilis.
DĒBĬTĬO, ōnis f.Action de devoir,dette.Syn.Debitum.Usus: Nihil de emendo cogitat, debitione dotis satis torquetur. Dissimilis est pecuniæ debitio, et gratiæ.
DĒBĬTOR, ōris, m.Débiteur.Syn.Is, a quo invito exigi pecunia potest. )( Creditor.Usus: Pecunias creditas debitoribus condonare. Levior plaga est ab amico, quam a debitore.
DĒBĬTUM, i, n.Dette,ce qui est dû.Syn.Debitio, æs alienum, pecunia debita, nomen.Adv.Jam diu.Phras.1. Debita magna fecit,il a contracté de grandes dettes. Æs alienum fecit, conflavit, contraxit; in æs alienum incidit; nomina fecit; nomina confecit plurima; æs alienum coegit; ære alieno se obstrinxit; æris alieni vim magnam contraxit. 2. Magna habet debita,il est très-endetté. Laborat vehementer ex ære alieno; ære alieno graviter premitur; urgentibus semper sortem usuris, gravi obrutus est fœnore; ære alieno oppressus est; in nominibus est plurimis; in ære alieno est; multum debet; æris alieni magnitudine demersus gemit; animam debet; magno ære obstrictus est, est in nominibus ex pecunia satis multa; æris alieni habet plurimum; ære alieno gravatus, obligatus est; obæratus plurimum. 3. Debita reposcere,réclamer son argent. Nomina exigere; convenire, appellare de credito debitorem; nomina urgere; appellare de pecunia; debitorem admonere de pecunia 4. Debita solvemus,nous paierons nos dettes. Nomina dissolvemus, expediemus, exsolvemus, æs alienum exsolvemus, solvemus; ex ære alieno exibimus, libraque et ære nos liberabimus; ære alieno paulatim nos levabimus, liberabimus, contracta nomina expungemus, explicabimus, solvemus. 5. Debitum antiquum novo debito expungere,payer ses vieilles dettes en faisant de nouvelles. Versuram facere, nomina transferre; versura solvere. 6. Debita vix solventur,ils pourront à peine payer leurs dettes. In ære alieno vacillant debitores; nomina impedita sunt ut plurimum; vix solvendo sunt debitores; vacillant nomina; inveterascit æs alienum. Cf.Æs alienum.Usus: Fidei conducit in loco debitum solvere, retribuere. Turpe, debito fraudare creditorem.
DĒBĬTUS, a, um,Dû.Syn.Meritus, justus.Usus: Debitam tibi justamque gratiam refero. Reddere officium alicui debitum. Mortem naturæ debitam patriæ impendit. Solvere justas debitasque pœnas. Debiti mihi honores sunt habiti. Non injusta merita, debita iracundia fuit.
DEBLĂTĔRO, as, avi, atum, are, n. et a.Babiller,bavarder;débiter,raconter.Syn.Stulte loquor.Usus: Rem totam vicinis omnibus deblaterasti.
DĒCANTO, as, avi, atum, are, a.Chanter,réciter;vanter.Syn.Canto, celebro, pervulgo.Usus: Decantata est fabula. Græcus doctor pervulgata præcepta decantat. Cf.Cano.
DĔCAS, ădis, f.Décade.
DĒCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n.S’éloigner de.Syn.Cedo, discedo. )( Accedo.Adv.Alicunde, aliquando, de sententia, plane.Phras.Alicui de via decedere,se ranger devant qqn,céder le pas. De via concedere; dare viam; declinare se paulum extra viam; deflectere a via; cedere, divertere, declinare de via; iter dare, præbere.Usus: 1. Metellus de civitate, quam de sententia decedere maluit. Inimicorum amentiæ, tribunitio furori, ac violentiæ decessit Cicero. Ex,velde provincia decedere. De possessione, de jure suo decedere coactus. 2. Morior,mourir. Tum omnes decesserant. De vita, de statione vitæ cum decessero. Cf.Cedo,Morior.
DĔCEM,Dix.
DĔCEMBER, ris, m.Décembre.
DĔCEMPĔDA, æ, f.Perche de dix pieds,mesure.Syn.Instrumentum, quo terram metiuntur metatores.Usus: Solis magnitudinem tanquam decempeda metiuntur mathematici. Cum architectis et decempedis villas multorum peragravit.
DĔCEMPĔDĀTOR, ōris, m.Arpenteur.Syn.Agri metator.Usus: Æquissimus agri publici et privati decempedator Antonius.
DĔCEMVĬRI, ōrum, m. pl.Les décemvirs. Qui duodecim tabulas perscripsere.
DĔCEMVĬRĂLIS, e, gen. com.Décemviral,des décemvirs.Usus: Amplissimum collegium decemvirale.
DĔCEMVĬRĀTŬS, ūs, m.Décemvirat.Syn.Decemvirum magistratus et munus.
DĔCENTĔR,Convenablement,avec bienséance.Syn.Decore.Usus: Jura a majoribus decentissime scripta.
DĔCENTĬA, æ, f.Convenance,bienséance.Syn.Convenientia, condecentia, venustas, decorum, ordo.Usus: Venustatem, ordinem, et ut ita dicam, decentiam oculi videant, judicent.
DĔCERNO, is, crēvi, crētum, ere, a.Juger,décider,décréter.Syn.Statuo, constituo, in animum induco, destino; mihi certum, fixum, ratum, destinatum est, consilium est, consilium capio, judico, censeo, sancio, decretum facio, decretum interpono, sententiam dico,velfero.Adv.Atrocius, amplissime de salute, caute, communiter, diligenter, fortiter de rep., gratias, honores gravius, gravissime, honorificentissime, injuriose, juste, libere, mature, nominatim de aliquo, ornatissime, plane recte, sapienter, severe de religione, varie, vere.Phras.Decrevi, me Philosophiæ dare,j’ai résolu de me livrer à l’étude de la philosophie. Certum mihi est; definitum est; decretum mihi est; animus est; stat sententia; stabile est, ita est sententia; animum obfirmavi; in animo mihi est; id mihi consilii est; animo proposui; Philosophiam mihi persequi certa res est. Cf.Constituo,Sententia,Consilium.Usus: 1. Honores alicui, triumphum, provinciam decernere. Contra,velsecundum aliquem decernere,décider contre qqn,ou en sa faveur. De eadem re alius alia decernit. 2. Pugno, decerto,lutter,combattre. Uno judicio de fortunis omnibus decernere. Fac, ne ferro, ne armis decernatur. In ea pugna de salute reipublicæ decernitur. Cf.Constituo,Volo,Statuo,Pugno.
DĒCERPO, is, cerpsi, cerptum, ere, a.Ôter,détacher,cueillir.Syn.Carpo, delibo, excerpo, aufero.Usus: Nihil sibi de ista laude miles decerpsit. Cave, ne quid jocus de gravitate decerpat. Humanus animus decerptus e mente divina. Cf.Minuo,Detraho.
DĒCERTĀTĬO, ōnis, f.Décision d’un combat.Syn.Dimicatio, concertatio.Usus: Harum rerum decertatio Consulibus permissa est,le jugement de ces questions a été abandonné aux consuls. Cf.Certamen.
DĒCERTO, as, avi, atum, are, n.Combattre,lutter.Syn.Certo, depugno, dimico, concerto.Adv.Acerrime, cominus, ferro inter se, confestim, felicissime prœliis.Usus: Jure et legibus disceptando, vi et armis contra vim decertare. Summa contentione cum æmulis decertat; inter se acerrime decertant. Cf.Certo.
DĒCESSĬO, ōnis, f.Départ.Syn.Abitus, discessus.Epith.Matura, molesta, tarda.Usus: 1. Sæpe de tua mansione et decessione communicat. Decessionis dies appropinquat. 2. Detrimentum, diminutio,déchet,diminution. Nescio, an accessionemveldecessionem de summa mihi attulerit. Nulla fieri accessio,veldecessio poterat.
DĒCESSŬS, ūs, m.Départ,mort;sortie de charge d’un magistrat.Syn.Decessio, mors.Usus: Amicorum decessu valde me ango. Decessus e provincia.
DĔCET, cŭit, cēre, imp.Il convient,il est convenable,séant;il faut.Syn.Convenit, decorum est, æquum est, par est, postulat jus, dignum est, aptum est. )( Dedecet.Phras.1. Quod decet, sectare,étudiez les convenances et mettez-les en pratique. Quod decorum; quod te dignum; quod e dignitate tua est; quod dignitati consonum; quod tuum est; quod jus fasque est; quod tuarum partium est; quod ingenium, genus ætatem tuam addecet, sectare. Quod nec inhonestum, nec tibi indecorum est, age; quod jus fasque concedit, nec præter decentiam est, id sequere. 2. Sapientem decet non temere credere,le sage ne doit pas croire à la légère. Sapientis est; sapientiæ istud est, non temere credere; sapientis hæ partes sunt; semper sapientis est habitum; sapientis officium est; pars magna prudentiæ est; ad sapientem pertinet, fidem non temere quibusvis rumusculis habere. Cf.Honestum est,Refert,Convenit.Usus: Nihil decet invita, ut aiunt, Minerva. Quid deceat, quid aptum personis sit, videat orator. Quem muliebris ornatus parum decet. Caput artis est decere.
1. DĒCĬDO, is cĭdi, ere, n.Tomber.Syn.Cado.Phras.Ex equo decidit,il tomba de cheval. Ad terram defluxit; ad terram delatus est; ex equo dejectus est; equo excussus est; ruente equo ad terram datus est; ex equo lapsus est, decidit; sternacis equi successu ad casum datus est; equus hominem super caput effudit.Usus: De omnibus rebus decidimus. In miserrimam conditionem decidit respublica. Cf.Labor,Cado.
2. DĒCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a.Décider,régler à l’amiable.Syn.Decisionem facio; transigo, pactionem facio; decerno.Phras.Nihil decidit,il n’a rien décidé. Rem in medio reliquit; sententiam dicere, ferre, pronuntiare non est ausus; nondum illi stabat sententia; nondum explicatam habemus causæ nostræ rationem; hæret, pendet, suspensa etiamnum est causæ nostræ ratio.Usus: Transigere et decidere cum aliquo. De summa aliquid decidere. Talentis decem decidisti.
DĔCĬES,Dix fois.
DĔCĬMO, as, avi, atum, are, a.Punir de mort un soldat sur dix,décimer.Syn.Decimam partem accipio.Phras.Decimare legiones,décimer les légions. Decimum quemque e legione supplicio afficere.
DĔCĬMUS, a, um,Dixième.Usus: Hora diei decima.
DĒCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a.Tromper,abuser.Syn.Capio, circumvenio, fraudo, circumscribo, alicui impono, fallo, supplanto, fucum facio, in fraudem impello, in errorem induco, verba do, errorem objicio, errorem incutio, in fraudem deduco, aucupor,induco, eludo.Phras.1. Non erat, quod me deciperes,vous ne deviez pas me tromper. Spem falleres; per dolum atque insidias ageres; meam imbecillitatem aucupareris; in fraudem impelleres; me ludificares, destitueres, adversariis traderes; omni fraude et perfidia falleres, improbissime fraudares. 2. Sentio me a te deceptum,je sens que vous m’avez attrapé. Sentio, me tuis retibus captum, circumscriptum, illusum, destitutum, inductum, circumventum; captionibus tuis deceptum; tuis laqueis irretitum; fallaciis abductum, in fraudem inductum; fraude irretitum, circumventum, captum. 3. Artes decipiendi omnes tenes,vous connaissez toutes les manières de tromper. Totus ex fraude et mendacio factus videris; ex fraude, fallaciis, mendaciis totus constare, consutus esse videris; ad omnem fraudem callidus, fallax, et omni artificio simulationis eruditus; ingenio ad fallendum parato; qui nihil nisi dolos, fallacias, machinas, præstigias animo disponas; nonnisi dolos nectas, intendas; non tam virtute, quam dolo contendas; insidiis nitaris. 4. Facile est, puerum decipere,il est facile d’abuser un enfant. Facile est, puerum in fraudem conjicere, deducere; puero errorem offundere; fucum facere, caliginem offundere puerorum mentibus; insidiis captare; dolis ludere; dolis ductare; fallaciis irretire; fallaciis eludere; in fraudem illicere; lactare verbis fallacibus; verba dare puero; falsa spe producere puerum; in errorem ducere; dolis incessere; circumducere puerum; facile est obrepere imprudenti; verba ex insidiis imprudenti dare; puerum dolo capere; in fraudem implicare. 5. Graviter decepit,il l’a gravement trompé. Fraudem concepit, suscepit maximam; fraudem fecit, admisit sane turpissimam; dolos consuit non paucos; dolum commolitus est, adhibuit nefarium; fallaciam intendit dictu audituque fœdam; fraude ac dolo aggressus est nefario; fraudem struxit, commentus est sane atrocem. 6. Deceptus sum vehementer,j’ai été fortement attrapé. Opinio me fefellit; falsa me opinio tenuit; ductus sum falsa spe, spes me frustrata est; in fraudem incurri, incidi; in fraudem delatus, deductus, inductus, conductus, conjectus sum; pro re vera falsam spem domum retuli; per imprudentiam, aliena perfidia deceptus sum; circumscriptus ac circumventus sum; error est mihi objectus; dolo captus sum; mendaciis oneratus sum; ludificatus et emunctus sum probe; fucus mihi factus est; in fraudem illectus; in errorem implicatus; in fraudem impulsus sum; in fraudem delapsus sum.Usus: Spem meam admodum decepit. Cf.Fallo,Fraus.
DĒCĪSĬO, ōnis, f.Arrangement,accommodement,transaction.Syn.Transactio.Usus: Decisionis arbiter Cæcilius.
DĒCLĀMĀTĬO, ōnis, f.Déclamation,exercice oratoire.Syn.Domestica et umbratilis exercitatio, qua tirones eloquentiæ a magistro exercentur.Epith.Quotidiana, senilis, vulgaris, pervulgata.Usus: Vulgaris, pervulgata declamatio.
DĒCLĀMĀTOR, ōris, m.Déclamateur.Usus: Quis eum declamator ad clepsydram latrare docuit? Videor mihi cum aliquo declamatore disputare. Declamator de ludo.
DĒCLĀMĀTŌRĬUS, a, um,Déclamatoire.Usus: Pueri declamatorio illo genere delectantur.
DĒCLĀMĬTO, as, avi, atum, are, n. et a.Déclamer,s’exercer à la parole.Usus: Græci annos plures sedentes declamitant.
DĒCLĀMO, as, avi, atum, are, n. et a.Déclamer;crier,criailler contre qqn.Syn.In declamationibus exerceor, exercitatione quasi ludicra prædisco et meditor.Adv.Impune in quemvis, vehementissime.Usus: Insanus ille contra me vehementer declamavit; causam declamare.
DĒCLĀRĀTĬO, ōnis, f.Déclaration,manifestation.Epith.Jucundissima.Usus: Liber iste quantam habet declarationem amoris erga me tui!
DĒCLĀRO, as, avi, atum, are, a.Rendre clair;nommer,proclamer.Syn.Significo, planum facio, demonstro, ostendo, indico; pronuntio. Frequentius ad facta pertinet, quam ad dicta.Adv.Aperte, apertius litteris, facilius benevolentiam, obscure, parum, plane, maxime.Usus: Populus universus me consulem declaravit. Declaravit eo facto, quanti me faceret. Declarant ista acumen ingenii tui. Abundantia et satietas rerum copiam declarat. Mentem tuam illis litteris non satis declarasti. Cf.Aperio,Significo,Explico.
DĒCLĪNĀTĬO, ōnis, f.Action de se détourner;aversion,répugnance pour qqche.Syn.Flexio.Epith.Honesta periculi, naturalis, parva.Usus: Nullum animal est, cui non sua appetitio naturalis est et declinatio. Declinatio brevis a proposito.
DĒCLĪNO, as, avi, atum, are, a. et n.Détourner,s’écarter,écarterfuir,éviter.Syn.Deflecto, decedo, vito, de via deducor. )( Appeto, adscisco.Adv.Aliquantulum a proposito, diligentius a vitiis, naturaliter, paululum, recte, impetum declino.Phras.Declinare ictum,parer un coup. Parva declinatione corporis ictum effugere; exire, excedere tela, intentos gladios.Usus: 1. Declinat a proposito, deflectitque sententiam. De via declinavi paulum. 2. Fugio, devito,fuir,éviter. Laqueos judicii, vitia, periculum declinare. Declinare de statu suo. Cf.Vito,Decedo.
DĒCLĪVIS, e, gen. com.Qui est en pente, penché, incliné.Syn.Inclinatus, incurvus,Usus: Collis a summo æqualiter declivis; præceps et declivis locus.
DĒCLĪVĬTAS, ātis, f.Position inclinée,pente.Syn.Inclinatio.Usus: Exiguum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum.
DĒCOCTOR, ōris, m.Dissipateur,banqueroutier.Syn.Qui suam rem confecit, dilapidavit, inficiator, fraudator.Usus: Exercitus e senibus, mendicis, decoctoribus collectus.
DĒCŎLOR, ōris, omn. gen.Décoloré,terne.Syn.Sine colore, quod colorem amisit.Usus: Sanguis decolor. Cf.Deformis.
DĒCŎLŌRĀTĬO, ōnis, f.Altération de la couleur,décoloration.Syn.Livor, pallor.
DĒCŎLŎRO, as, avi, atum, are, a.Décolorer,ternir.Usus: Mortuum deformatum, rumore perditum, corpore decolorato constat fuisse.
DĒCŎQUO, is, coxi, coctum, ere, n.Manger son bien,faire banqueroute.Syn.Male rem gero, conturbo.Usus: Fortunæ vitio, non suo decoxit. Agrum suum intra annum decoxit. Alea, potatione, scortatione decoxit. Cf.Nepos,Consumo,Abligurio,Prodigo.
DĔCOR, ōris, m.Tout ce qui sied bien,parure,ornement.Syn.Species, formæ gratia, quod decet.Usus: Metaphrastus virtutem decore suo spoliavit.
DĔCŌRĒ,Convenablement,décemment.Syn.Decenter.Usus: Loqui ad rerum dignitatem apte et decore.
DĔCŎRŌ, as, avi, atum, are, a.Décorer,orner,honorer.Syn.Celebro, orno, honesto. )( Dedecoro.Usus: Hos majores nostri omni laude, triumpho, honoribus decorarunt, auxerunt, honestarunt. Cf.Orno,Honesto,Colo.
DĔCŌRUM, i, n.Bienséance,convenance,décorum.Syn.Decus.Usus: Ut in vita, sic in oratione nihil est difficilius, quam quod deceat. Scio, quid gravitas vestra, quid hæc advocatio, quid ille conventus, quid dignitas populi Romani, quid periculi magnitudo, ætas mea, honos, decorum denique postulet. Cf.Indecorum,Decet.
DĔCŌRUS, a, um,Convenable;beau,orné.Syn.Decens, conveniens, consonus.Usus: Mihi eo ire decorum visum non est. Aurum et ad usum aptum est, et ad ornatum decorum. Nihil magis decorum, quam æqualitas universæ vitæ. Quod non decorum est, nec Diis dignum.
DĒCRĔPĬTUS, a, um,Décrépit.Syn.Senectute confectus, invalidus, qui summa senectute est.Usus: Tristis ac decrepitus senex.
DĒCRESCO, is, crēvi, crētum, ere, n.Décroître,diminuer.Syn.Subsideo, decedo.Usus: Conchylia omnia cum luna crescunt et decrescunt,seuexhauriuntur.
DĒCRĒTUM, i, n.Décision,jugement,décret.Syn.Consultum, scitum, interdictum.Epith.Egregium, justum, interpositum, severum, liberalissimum, obsignatum, præclarum, stabile, fixum, ratum, vetus. Decreta amplissima atque ornatissima, divina atque immortalia, falsa, firma, gravissima, honestiora, honorificentissima, magnificentissima, multa, nova, ornatissima, superiora.Usus: Decretum facere, interponere. Decreti tabulas figere. Quis consulum illorum decretum comprobabit; honestissimum a senatu decretum abstuli, obtinui. Cf.Consilium,Sententia.
DĔCŬMA, æ, f.Dîme,10ᵉ partie de ses biens que l’on paie au fisc.Syn.Decima pars, quam arator decumano dat.Epith.Certæ, magnæ, reliquæ.Usus: Decumas conducere, exigere acriter. Dare decumas, et accipere. Decumis rempublicam defraudare.
DĔCŬMĀNUS, i, m.Fermier des dîmes,publicain.Syn.Publicanus, qui decumas exigit.Epith.Ministri ac satellites cupiditatum suarum, principes et quasi senatores publicanorum.Usus: Omnia consumis cum decumano.
DĒCUMBO, is, cŭbŭi, cŭbĭtum, ere, n.Se mettre au lit,se coucher.Syn.Cubo, jaceo. )( Sto.Usus: Honeste, turpiter decumbere. Cf.Cubo.
DĔCŬPLUS, a, um,Décuple.Syn.Decies tantum.
DĔCŬRĬA, æ, f.Décurie,corps judiciaire.Syn.Classis, ordo judicum Romæ, a decies centenis judicibus appellatus, qui in singulis curiis sedebant.Usus: Non suæ decuriæ munere, neque ex lege sedit. Lex promulgata est de tertia decuria judicum.
DĔCŬRĬĀTĬO, ōnis, f.Division par décuries.Syn.In curias distinctio et descriptio.Usus: Decuriatio tribulium, descriptio populi.
DĔCŬRĬO, as, avi, atum, are, a.Diviser par dizaines.Syn.In curiam adscribo.Usus: Cum vicatim decuriarentur servi et conscriberentur. Decuriatos habere exercitus peditum.
DĔCURĬO, ōnis, m.Décurion.Syn.Quasi senator in municipio,velconventu.Usus: Factus est Neapoli decurio.
DĒCURRO, is, curri, cursum, ere, n. et a.Descendre en courant,arriver;parcourir,raconter.Syn.Conficio, transigo.Adv.Bellissime, cupide ad jura, breviter.Usus: Jam ad calcem decursum est, nec velim decurso spatio ad carceres revocari. Propeacta et decursa. Quæ a te breviter decursa sunt, audire cupio,je voudrais entendre les points que tu as parcourus brièvement.
DĒCURSĬO, ōnis, f.Marche militaire,incursion.Syn.Excursio.Usus: Decursionibus equitum ea loca vastavit.
DĒCURSŬS, ūs, m.Cours,espace.Syn.Spatium, functio.Usus: Honorum decursus. Cf.Curriculum.
DĔCURTĀTUS, a, um, part. v. decurto.Tronqué,mutilé. Decurtata oratio.
DĔCUS, ŏris, n.Ornement,parure;gloire,honneur.Syn.Honor, laus, dignitas, honestas, ornamentum. )( Dedecus.Usus: Decus et ornamentum senatus Cicero. Populi decus et lumen Pompeius. Verum decus in virtute positum est. Nati sumus ad laudem et decus. Cf.Decet.
DĒCUSSO, as, avi, atum, are, a.Croiser en forme d’X,en sautoir.Syn.In formam litteræ X diduco, divido, constituo, per medium seco.
DĔCŬTĬO, is, cussi, cussum, ere, a.Abattre.Syn.Dejicio.Usus: Summa papaverum capita decussit.
DĒDĔCET, cŭit, ere,Il ne convient pas,il est malséant.Syn.Indecorum est. )( Decet, decorum est.Phras.Nostris moribus nefas habetur,cela ne sied pas à notre époque,ne va pas avec nos habitudes. A decore alienum est; minime decorum est; abhorret a nostris moribus, moribus nostris non est consentaneum; haudquaquam decorum est; præter decorum est; nefas est.Usus: Oratorem irasci dedecet, simulare decet. Cf.Dedecus,Indecorum,Inhonestum.