MĪRĀTĬO, ōnis, f.Admiration,étonnement.Syn.Admiratio.Usus: Causarum ignoratio in re nova mirationem facit,dans un fait nouveau l’ignorance de la cause fait naître l’etonnement.
MĪRĒ,Étonnamment,beaucoup,fort.Syn.Mirabiliter.Usus: Omnes tibi mire favent.
MĪRĬFĬCE,D’une façon merveilleuse,surprenante.Syn.Mire, admirabiliter.Usus: Mirifice me delectat hoc.
MĪRĬFĬCUS, a, um,Qui produit l’étonnement,l’admiration;merveilleux.Syn.Mirus, admirandus, admirabilis.Usus: Mirificam cepi voluptatem.
MIRMILLO, ōnis, m.Gladiateur.Syn.Gladiator.
MĪROR, aris, atus sum, ari, d.Admirer,s’étonner.Syn.Admiror, demiror, obstupesco; mirum, mirandum, mirabile mihi videtur.Adv.Admodum, magnopere, vehementer, maxime.Phras.Miror de ea re vehementer,cette chose m’étonne considérablement. Magna me tenet admiratio hujus rei; magna hujus rei capior admiratione; magna me incessit eo de negotio admiratio; admirationi mihi ea res est; admiratione afficior, cum intelligo etc.; movet admirationem ea res. Cf.Admiror,Obstupesco,Stupor.Usus: Non dubito, quin mireris et stomacheris etiam. Miror, quid causæ sit, ea de re. Id vehementer miror. Cf.Mirandus.
MĪRUS, a, um,Étonnant,merveilleux.Syn.Mirabilis, mirificus.Phras.Mira sunt quæ narras,vous racontez des choses bien surprenantes. Portento similia narras; mera monstra nuntias. Quid tam novum, tam præter consuetudinem, quid vero tam inauditum, tam inusitatum, tam singulare, tam incredibile, ac illud, quod memoras? Non hæc mirabilia modo, sed prodigiis similia sunt, quæ commemoras.Usus: Mirum, ni videas. Mirum me desiderium tenet. Sales in dicendo mirum quantum valent. Nec mirum, si, etc. Cf.Mirandus.
MISCĔO, es, cŭi, mistum et mixtum, ere, a.Mêler,unir,confondre.Syn.Permisceo, turbo, confundo, perturbo.Phras.Miscere se negotiis,s’immiscer dans les affaires. Immiscere se, se ingerere, se inserere negotiis; offerre se negotiorum tumultui; implicare se alienis negotiis. 2. Miscebuntur omnia et turbabuntur,tout sera bouleversé et confondu. Ingens inde perturbatio rerum omnium, et confusio consequetur. Confuse omnia agentur; omnia in motu, conversione rerum, confusione et perturbatione versabuntur. Cf.Turbo.Usus: Miscere venenum, potionem. Rempublicam turbare et miscere.
MĬSELLUS, a, um,Pauvre,malheureux.Syn.Miser.
MĬSER, ĕra, ĕrum.Misérable,malheureux,triste;mauvais.Syn.Calamitosus, ærumnosus, infelix, afflictus, prostratus, jacens. )( Beatus.Phras.Miser sum,je suis malheureux. In magna calamitate versor; in summa infelicitate versor; premor, circumventus sum, conflictor, afficior maximis calamitatibus; jaceo in calamitate; vitam vivo, ago, duco, exigo calamitosam; miserrima sum conditione; ea videor conditione natus, nihil ut boni videam in vita, nihil ut mali non sustineam. Nemo omnium, qui vivunt, infelicior me est et infortunatior. Meas miserias nulla æquat infelicitas. Mea est miserrima conditio. Omnibus vexor, perturbor, exagitor infortunii casibus, calamitatibus, miseriis, malis. Omnes me premunt miseriæ. Infesta, infensa, adversa, iniqua mihi sunt omnia. Nulla est tam misera fortuna, quam mea fortuna non superet, quæ sit cum mea fortuna conferenda, quæ non infra meam fortunam sit. Miserrimo sum fato natus; nemo, qui in terris degunt mortalium, deteriore fato est, ac ego. Fatum hoc meum est, ut miserrima quæque subeam, sustineam. Hæc mihi nascendi dicta lex est; ut amarissimam fortunam in omni vita degustarem; nunquam ut secunda fortuna uterer; nunquam ut miser non essem; perpetuis ut vexarer miseriis; perpetuis ut angerer, cruciarer, torquerer, afficerer malis. Infausto nimium adversoque sidere natus sum. Mecum infeliciter agitur. Prorsus infeliciter ago. Suas in me vires fortuna nunquam non exercet. Nihil fingi potest mali, quo non urgear. Omnibus me fortuna machinis, omni me telorum genere, suis me fortuna, quantascumque habet, opibus ac viribus oppugnat. Non adversa tantum, sed eversa penitus est mea fortuna. Sortem meam fortuna crudelius aggravat; eo redactus sum, ut melioris spei nullus mihi relictus locus sit; morte graviorem vitam exigo. Cf.Actum est,affligo.Usus: Nihil tam miserabile, quam e beato miser,rien n’est si digne de pitié que celui qui d’heureux est devenu malheureux.
MĬSĔRĀBĬLIS, e, gen. com.Digne de pitié;lamentable.Syn.Miserandus.Adv.Mire.Phras.Miserabilis est,il est digne de pitié. Homo fractus ac prope dissipatus; gravissimofortunæ vulnere percussus; circumventus morbo et inopia; afflictus, debilitatus et omni spe salutis orbatus; afflictus atque eversus; mœrore ac miseriis perditus; fractus malis, debilitatus et abjectus metu; malis confectus; deformatus ærumnis; coopertus miseriis; ad summam infelicitatem redactus.Usus: Casus fortunæ miserabilis. Cf.Miser,Miseria.
MĬSĔRĀBĬLĬTER,D’une manière lamentable,misérablement.Syn.Miserandum in modum.Usus: Miserabiliter emori. Epistola miserabiliter scripta,lettre touchante, écrite dans des termes pathétiques.
MĬSĔRANDUS, a, um,Digne de pitié,à plaindre.Syn.Miserabilis.Usus: Oratio tua omnibus miseranda est visa. Cf.Miser,Misericordia.
MĬSĔRĀTĬO, ōnis, f.Compassion,pitié.Syn.Commiseratio, misericordia.Epith.Multa, flebilis.Usus: Miseratio nascitur, odia concitantur. Ad miserationem promovere judices. Cf.Misericordia.
MĬSĔRĒ,Misérablement,malheureusement.Usus: An pace turpiter, an bello misere vivendum esset, nondum sciebamus.
MĬSĔRĔOR, ēris, ertus sum, eri, d.Avoir pitié, compassion de qqn.Syn.Me miseret, miseror, misericordia me tenet alicujus; misericordia commoveor.Phras.Misereor egentium,j’ai compassion des pauvres. Frangor sæpe misericordia egentium; egentium misericordia me cepit; miseror illorum fortunam; egentium subit me sæpe miseratio; moveor egestate hominum; eorum inopia et egestate ad misericordiam adducor; misericordiam in egentes verto. Cf.Commiseror.Usus: Supplicum tandem miserere.
MĬSĔRET, imp.J’ai pitié de qqn ou de qqchose.Usus: Miseret me tui. Cf.Misericordia.
MĬSĔRĬA, æ f.Misère,détresse;peine,embarras;douleur.Syn.Calamitas, ærumna. )( Felicitas.Epith.Diuturna, insignis, perennis, præsens, sempiterna, summa, summo dedecore conjuncta, voluntaria, afflicta, aliena, communis, maxima, tanta.Phras.1. In summis miseriis versatur respublica,la république est dans la plus grande détresse. Res ubique asperæ sunt et turbidæ; durissima sunt reipublicæ tempora; in discrimen extremum venimus. Nihil est, unde nos reficiamus, aut ubi lapsi resistamus. In fortuna miserrima et luctuosissima destituti sumus. Quanta hæc caligo temporum! quæ flammæ quassatæ reipublicæ! quæ pestes, quæ bonorum omnium naufragia! quot incommodis conflictamur? in quas miserias projecti sumus et præcipitati? quibus in angustiis res est? quibus difficultatibus premimur? quibus undique miseriis obsidemur? Ita sunt debilitata omnia et prope exstincta; tanta malorum impendet Ilias; adeo nihil consilio, nihil ordine, nihil ratione agitur, ut nihil possit esse miserius, perditius, fœdius. 2. In tantis miseriis quæ potest esse consolatio reliqua?Dans de si grands malheurs, quelle consolation peut nous rester?In tantis tenebris; tam turbidis in rebus; in hac flamma rerum, et perturbatione temporum; in his asperitatibus rerum, acerbitatibus temporum; in hac orbis terrarum perturbatione; in tanta rerum omnium amissione, et desperatione recuperandi; in fortuna adeo afflicta; in hac iniquissima vitæ conditione; in his, quibus jactamur, fluctibus; in hac injustissima temporum calamitate; in tanta vi ac acerbitate; in hac temporum iniquitate; in ista caligine ac tenebris, quæ totam rempublicam occuparunt; in tanta difficultate, summisque angustiis rerum necessariarum; tam dubiis in rebus, quibus æternam mihi impositam ærumnam arbitrarer; in tanto reipublicæ vulnere; in tam ægra, et prope deposita reipublicæ fortuna; in hac vexatione, in hoc squalore et lacrimis reipublicæ; cum patriæ eversiones, exilia civium, liberorum orbitates prope in oculis sint, quid miserius, quid acerbius, quid luctuosius esse potest? cum tam multiplici clade fœdetur annus; cum amissio meorum, interitus patriæ, exilium, servitus impendeant, jaceo sine sermone, sine cogitatione, inque lacrimis et sordibus tabescendum mihi video.Usus: In maximam miseriam incidere,tomber dans de grands malheurs. In miseriis esse, versari. Miseriis premi, cooperiri,être dans le malheur. Miseriam levare, lenire,soulager les maux. E miseriis eripere, a miseria vindicare,arracher au malheur. Tantisper a miseria aberrare,se distraire un peu.
MĬSĔRĬCORDĬA, diæ, f.Compassion,commisération,miséricorde.Syn.Miseratio, clementia.Epith.Aliena, grata et jucunda, magna, maxima, mira, pristina, similis, singularis.Phras.1. Est misericordia dignus,il est digne de commisération. Dignus est, qui perfugium in vestra misericordia habeat; cui misericordia impertiatur, tribuatur, adhibeatur; is est, qui misericordiam moveat merito suo; qui facile alliciat ad misericordiam quemlibet; dignus est, cujus misericordia quemlibet teneat; cujus calamitas perspecta misericordiam concitet, commoveat; ad misericordiam quoslibet adducat; qui receptum ad vestram misericordiam habeat. 2. Misericordiam tuam implorat,il implore votre pitié. Misericordiam tuam exposcit, requirit, captat, implorat; ut ignoscas, ut miserearis sui, orat; ut ex ista se ærumna extrahas, rogat atque obsecrat; orat, obsecrat, ut misericordia sui te capiat; ut vicem ejus misertus misericordiam tribuas, impertiaris.Usus: Misericordiam alicujus implorare,implorer. Misericordiam movere, commovere, concitare,exciter.Ad misericordiam allicere, vocare, revocare, adducere,amener à la miséricorde. Misericordia capi, teneri, moveri, commoveri,être touché de pitié. Misericordiam tribuere, impertiri, adhibere,accorder sa pitié à qqn, témoigner de la compassion. Misericordiam magnam habere,inspirer une profonde pitié.
MĬSĔRĬCORS, dis, omn. gen.Compatissant,miséricordieux.Syn.Clemens, propensus ad misericordiam, cujus animus alieno incommodo facile commovetur. )( Severus, crudelis.Usus: Misericordem se vir bonus mitemque præbuit. Cf.Misericordia.
MĬSĔROR, aris, atus sum, ari, d.Avoir compassion,avoir pitié.Syn.Commiseror.Usus: Non queo satis communem omnium nostrum conditionem et hujus fortunam miserari,je ne puis trop déplorer notre condition commune et la mauvaise chance de cet homme. Cf.Misereor.
MISSA, æ, f.Messe,office divin.Syn.Sacrificium divinum, res divina, res sacra.Epith.Sacrosancta, celebrata pro defunctis.Phras.1. Missam facere,célébrer la messe. Sacrificare; sacrificium, sacrum, rem divinam facere, conficere, peragere; sacris operari; rem sacram perpetrare; cœlestem hostiam immolare; cœlesti victima litare. 2. (Missam solemnem celebrare,Vulg.),chanter une messe solennelle. Apparatissima pompa rem divinam facere; augustiori ritu, pompa, cerimonia sacris operari; divinam hostiam offerre; maximis cerimoniis inter symphoniacosvelmusicos concentus rem divinam conficere. 2. Ad missam ministrare,servir la messe. Sacerdoti sacris operanti ministrare; sacrificanti, rem sacram peragenti inservire. 4. Missam audire,entendre la messe. Interesse divinis sacris, divino sacrificio. Rem divinam obire; divinis assistere; sacrificio adesse. 5. Parare se ad sacrum Missæ officium,se préparer à la célébration du saint Sacrifice. Ad rem divinam se comparare: se ornatu sacrificantis induere. 6. Missam pro defunctis legere,dire la messe pour les morts. Sacrum piaculare facere; funebre sacrum facere; rem divinam in subsidium piorum manium facere; offerre cœlestem hostiam in subsidium vita functorum. 7. Intra Missam,pendant la messe. Inter sacrificandum; inter rem divinam; sub sacrificio divino. 8. Post Missam,après la messe. Re divina peracta; perpetratis rebus divinis; secundum rem divinam; perpetratis sacris; peracto sacrificio; ab re sacra; a sacris.
MISSĬLIS, e, gen. com.Ce qu’on jette,ce qu’on lance; subst. e, is, n.Trait,javelot.Usus: Saxa; tela missilia.
MISSĬO, ōnis, f.Action d’envoyer,envoi.Usus: 1. De litterarum rariore missione frustra accusor. 2. Dimissio,congé. Missione militem donare. 2. (Sacra Missio,mission,Vulg.), Latine: Expeditio sacra.
MISSŬS, ūs, m.Envoi;portée.Syn.Missio.Usus: Balbus ad me venit, missu Cæsaris. Missus telorum, lapidum.
MĪTESCO, is, ere, n.Devenir doux,tendre;mûrir.Syn.Mitior fio.Usus: Uvæ a sole mitescunt.
MĪTĬGĀTĬO, ōnis, f.Adoucissement.Syn.Delinitio, excusatio.Usus: Licentia, si nimium acrimoniæ habueris, multis mitigationibus lenietur.
MĪTĬGO, as, avi, atum, are, a.Rendre doux,adoucir,calmer,fléchir.Syn.Mitiorem facio, lento, placo, sedo, flecto.Adv.Facile.Usus: Eum ordinem tibi reconcilies, multisque humanitatis condimentis mitiges. Dolor vetustate mitigatur. Ætas omnia, et dies mitigabit. Ex agresti vita ad humanitatem mitigatus. Cf.Lenio.
MĪTIS, e, gen. com.Doux.Syn.Moderatus, placatus, lenis, mansuetus. )( Asper, durus, ferus, immanis.Usus: Homo mitissimus et lenissimus. Est illi mite ac tractabile ingenium. Cf.Lenis,Mansuetus.
MĬTRA, æ, f.Mitre,coiffure orientale.Syn.Redimiculum, muliebre capitis ornamentum in coronæ modum.
MITTO, is, mīsi, missum, ere, a.Envoyer,députer.Syn.Ablego. )( Accipio.Phras.Hominem statim mitte,envoyez aussitôt un homme. Hominem, si nondum profectus est, quamprimum fac extrudas, dimittas, submittas, amandes in Græciam; ad illum alleges.Usus: 1. Mitto tibi, ad te litteras. Nullam pro republica vocem misit,il n’a pas fait entendre sa voix pour la défense de la république. 2. Omitto,congédier,bannir,chasser. Certamen, iram, lacrimas mitte. 3. Invado,jeter,lancer,etc.Mittere se in hostem. 4. Educo,émettre,tirer. Mittere sanguinem alicui,saigner qqn.
MIXTUS, a, um,Mêlé.Syn.Confusus, concretus.Usus: Voluptate et molestia mixtus amor.
MŌBĬLIS, e, gen. com.Mobile,changeant.Syn.Volaticus, volubilis, instabilis, inconstans, fluxus, quod modo huc, modo illuc transfertur. )( Constans, stabilis.Usus: 1. Oculus mobilis et lubricus. 2. Levis, caducus, mutabilis, fluxus,inconstant. Te tam mobili in me animo fore non putabam. Cf.Inconstans,Varius. (Mobilia,Vulg.),les biens meubles,le mobilier. Latine: Res moventes, supellex, instrumentum domesticum, quæ moveri possunt. Præda, quæ rerum moventium sit.
MŌBĬLĬTAS, ātis, f.Inconstance,légèreté.Syn.Inconstantia. )( Constantia.Epith.Celerrima.Usus: Quid inconstantia, mobilitate, levitate turpius? Cf.Inconstantia.
MŌBĬLĬTER,Rapidement,promptement.Usus: Animus mobiliter agitatus.
MŎDĔRĀTĒ,D’une manière modérée,avec mesure.Syn.Modeste, modice, temperate, temperanter, parce, restricte, abstinenter.Phras.Dignitate moderate usus est,il usa de son autorité avec modération. Modice et scienter usus est; modice et modeste; modeste et abstinenter se in prætura gessit; parce et molliter potestate usus est; in jubendo parcus erat et verecundus; temperate magistratu suo usus est; parce ac restricte potestate sua usus est.
MŎDĔRĀTĬO, ōnis, f.Modération,mesure.Syn.Modestia, modus, temperantia, mediocritas, temperatio, gravitas. )( Superbia, libido, incitatio.Epith.Certa, continens, divina, facilis, magna, singularis, summa.Usus: Etiam in jocando adhibenda, tenenda, servanda est moderatio. Ad usum nostrum definita moderatio rei familiaris. Cf.Moderatus.
MŎDĔRĀTOR, ōris, m.Qui dirige,qui gouverne.Syn.Rector, gubernator.Usus: Tu eris moderator omnium consiliorum meorum. Divina providentia fictrix et moderatrix materiæ.
MŎDĔRĀTUS, a, um,Modéré,sage,tempérant.Syn.Temperatus, æquabilis. )( Asper, durus.Phras.Vir est moderatissimus,cet homme est très modéré. Vir est summa æquitate, temperantia, et bonitate naturæ; qui rebus in omnibus mediocritatem sectatur; in quo summa verecundia et quidam quasi ornatus vitæ temperantia et modestia; quo justiorem, temperantioremque habemus neminem; vir est moderationis expertæ; medii et moderati consilii; qui et temperare suos impetus, et severitatem comitate miscere pulchre norit. Vir est, qui et iram tenere, et in ordinem sese ipse norit cogere; qui in rebus omnibus consilium et modum adhibeat; in quo nihil materiæ neque ad cupiditatem, neque ad audaciam esse videtur; qui acerbiore in neminem imperio, præterquam in se utatur. Cf.Modestus.Usus: Vir castus, moderatus, sanctus. Nihil in eo, nisi ingenuum, moderatum, pudens, pudicum. Convivium moderatum et modestum.
MŎDĔROR, aris, atus sum, ari, d.Modérer;régler,disposer,gouverner.Syn.Modum abhibeo, rego, tempero, guberno, moderationem adhibeo, metior.Adv.Diligenter, vehementer, magnopere.Phras.1. Moderari sibi novit,il a appris à se modérer. Novit imperare animo, sibi, cupiditatibus; continere linguam, manus a præcipiti impetu; dare spatium iræ, continere dolorem, odium, etc.; cohibere iram, libidinem; modum figere effrenatæ cupiditati; effrenatos animi impetus tanquam in gyrum rationis ducere. Cf.Cohibeo,Coerceo,Frenum,Domo. 2. Vix moderari mihi possum, quin, etc.,je puis à peine m’empêcher de... Vix me teneo, vix teneri possum, quin, etc.; vix tempero manibus; vix me retineo; temperatum ægre est.Usus: Te hortor, ut omnia gubernes et modereris prudentia tua. Sententiam suam non sua, sed reip. utilitate moderari. Auditorum aures moderantur oratori.
MŎDESTĒ,Avec modération,mesure,modestie.Syn.Moderate.Usus: Modeste, temperanter et graviter se gessit. Cf.Moderate.
MŎDESTĬA, æ, f.Modération,mesure,réserve,retenue,modestie.Syn.Modus, moderatio, pudor.Epith.Singularis, summa, virginalis.Usus: Modestia est in animo continens moderatio cupiditatum omnium, per quam pudor honestus claram et stabilem comparat auctoritatem. Cf.Modestus.
MŎDESTUS, a, um,Modéré,modeste,réservé,sage.Syn.Pudens, minime ambitiosus, commodus.Phras.1. Homo est perquam modestus,cet homme est on ne peut plus réservé. Modestissimis est moribus; summo pudore ac temperantia; ad omnem modestiam compositus; ita compositis est moribus, ut nec manum, nec oculum sine causa moveat, et decorum in statu ac incessu teneat; motu omni, ac statu pudorem, ingenuitatemque præstat; modestiæ speciem præ se fert pulcherrimam; commendat hominem verecundus pudor, index probitatis, virtutumque custos. 2. Homo est animo perquam modesto,cet homme est très modéré. Minime ambitiosus est; animo egregie imperare novit; is est, qui et fortunæ magnitudinem possit capere, nec insolentius se efferre; qui fortunam utramque modeste ferat; qui a cupiditate remotissimus; cujus ex ore nunquam neque insolens, neque gloriosum quidquam exire soleat; qui a fastu omni, ac supercilio absit quam longissime.Usus: Modestus et frugi vir. Cf.Moderatus.
MŎDĬCĒ,Dans la mesure convenable,discrètement;médiocrement.Syn.Moderate, mediocriter, modeste.Usus: Modice et scienter honore usus est. Modice illum laudabo, aut etiam intra modum.
MŎDĬCUS, a, um,Médiocre,modique.Syn.Mediocris, paucus.Adv.Valde.Usus: 1. Pecunia mea est ad vulgi opinionem mediocris, ad meam modica. 2. Mediocris, temperatus,moyen,tempéré. Genus dicendi modicum. Esca modica uti. Cf.Paucus.
MŎDĬFĬCĀTUS, a, um,Mesuré,modifié.Syn.Ad certum modum traductus.Usus: Verba ab oratore modificata et inflexa quodammodo,mots dont le sens a été modifié et en qq sorte détourné par l’orateur.
MŎDĬUS, ii, m.Mesure pour le blé;boisseau contenant 16 setiers ou la sixième partie d’un médimne grec.Syn.Sexta pars medimni.Epith.Multi, pleni.
MŎDO,Récemment,tout à l’heure,naguère.Syn.Paulo ante, memoria nostra, nunc,solum.Usus: 1. Modo uno tempore tot viri clari interiere. 2. Saltem,au moins,du moins. Qui hæc mediocriter modo considerarit. 3. Nunc,maintenant. A studiis ante solatium, modo salutem petimus. 4. Tantummodo,seulement,exactement. Hæc omnibus, si ea mediocriter modo considerentur, pertractata esse possunt.
MŎDŬLĀTĒ,D’une manière mesurée, cadencée.Syn.Concinne, numerose, composite.Usus: Fidibus modulate canere.
MŎDŬLOR, aris, atus sum, ari, d.Mesurer,diriger,régler.Syn.Metior, moderor.Usus: Hominum auribus vocem natura modulatur ipsa. Ipsa natura quasi modulatur hominum orationem. Cf.Cano.
MŎDŬLUS, i, m.Petite mesure.Syn.Parvus modus.Usus: Metiri se quemque suo modulo ac pede verum est,il est vrai que chacun se mesure à sa taille et se chausse à son pied(Prov.).
MŎDUS, i, m.Mesure;manière.Syn.Mensura.Epith.Amabilissimus, antiquus, aptus, austerus, bonus, certissimus, florentior, gravis, humanus, magnus, bonus, naturalis, novus, simplex, varius. Hostilis, incredibilis, major, mirandus, miserandus, saliaris, servilis; multi, pressi, flebiles, tardiores, toti.Phras.1. Perge, quo cœpisti modo,continuez à agir de la même façon. Quam eatenus viam, quam rationem rerum gerendarum secutus es, persequere; quam viam, quam rationem rerum tuarum inivisti, instituisti, ingressus es, tene; quo tenore res tuæ fluere cœpere, eodem ut decurrant, vide. Quæ tibi ratio viaque principio tentata est in rebus tuis, eadem procedant reliqua. Perge tenere viam, quam instituisti. 2. Nunc primum intelligo, quo modo ad honores sit contendendum,je comprends maintenant comment on peut parvenir aux honneurs. Qua ratione via munienda sit ad honores; qua via grassandum ad honores; quo artificio, quibus artibus aditus ad honores recludendus. Nunc tandem vias teneo, nosco, quibus ad honores pervenitur. 3. Modus omnibus in rebus servandus est,en toutes choses, il faut garder la mesure convenable. Omnibus in rebus tenendus, servandus modus est; modum unicuique rei statuere, constituere, finire, definire, terminare, necesse est; ordo in rebus omnibus adhibendus est, et modus. Omnibus in rebus modum retineas; lineam teneas, necesse est. 4. Cave modum excedas,prenez garde de dépasser les bornes. Cave, lineam transeas; fines transeas; modum transgrediaris; modum transeas, excedas; extra modum prodeas. Cf.Transeo.Usus: 1. Id more et modo fecit. Tristitiæ modum res ipsæ terminabunt. Magnum agri modum possidet. Extra, præter, supra modum sumptu prodire. Homo mirum in modum, mirandum, admirabilem in modum, servilem in modum patiens. Modum finire. Modum transire. 2. Finis,terme,bornes,fin. Modum tandem orationis faciamus. Quare faciam modum lugendi. 3. Conditio,condition,genre. Homines cujusquemodi. Ejusdemmodi labor. Jus prætorum uniusmodi et simplex. 4. In musicis,les modes en musique. In musicis numeri et voces et modi.
MŒCHUS, i, m.Adultère,débauché.Syn.Adulter. Cf.Adulterium.
MŒNĬA, ōrum, n. pl.Murs de défense,remparts.Syn.Muri urbis.Epith.Extrema.Usus: Urbes mœnibus sepire, circumdare, cingere, vallare. Mœnia quatere.
MŒRĔO, es, ere, n. et a.Être triste,affligé;déplorer.Syn.Doleo, lugeo, gemo, in mœstitia sum, in mœrore jaceo, voce et querelis dolorem indico, significo.Usus: Filii mortem, de filii morte graviter mœrebat. Cf.Lugeo,Mœror,Tristis,Gemo.
MŒROR, ōris, m.Tristesse,deuil,gémissement.Syn.Mœstitia, tristitia, luctus, squalor, ægritudo.Epith.Assiduus, communis, dignus, domesticus, incredibilis, infinitus, luctuosus, magnus, novus, major, patrius, quotidianus, summus, tantus.Phras.In magno mœrore sum,je suis accablé de tristesse. In maximo mœrore jaceo, versor; mœrori me dedi; mœrore laceror, urgeor, conficior, affligor; in mœstitia sum; in squalore et luctu sum; sordibus et squalore obsitus sum. Cf.Luctus,Tristitia,Lacrimæ.Usus: Mœrorem suscipere,ressentir du chagrin. Mœrorem minuere, deponere,mettre un terme à sa douleur. A mœrore recreari,être soulagé, ranimé.
MŒSTE,Tristement.Syn.Cum mœrore.
MŒSTĬTĬA, æ, f.Tristesse,chagrin,affliction.Syn.Mœror, tristitia. )( Hilaritas.Epith.Præsens, tanta. Severitas et quasi mœstitia orationis. Graves modi mœstitiam inferunt. In mœstitia esse. Mœstitiæ resistere. Cf.Mœror.
MŒSTUS, a, um,Triste,affligé.Syn.Tristis, mœrens, sordidatus, incultus, horridus, capillatus, squalidus. )( Hilaris.Usus: Vultu mœsto, conturbato. Mœstum senem excitavi, in spem erexi. Cf.Tristis.
MŎLA, æ, f.Farine sacrée,c. à d.,grains de blé torréfié, mêlé de sel, qu’on répandait sur la tête des victimes.Syn.Far tostum et sale respersum, libatio.Usus: 1. Extis molam simul et vinum inspergunt. 2. Lapis quo frumentum frangitur,meule,moulin. Rhodi molis potius, quam Moloni operam dedit.
MŌLES, is, f.Masse informe, grande, lourde.Epith.Tanta, major, insana, mirifica.Usus: Moles oppositæ fluctibus. Ad utrumque portus cornu moles jecimus. Molem injuriæ vix sustineo. Molem mali a cervicibus reipubl. depellere. Quas aras ille cæsis lucis,substructionum insanis molibus oppresserat. Moles superba, magnifica.
MŎLESTĒ,Avec peine, à regret.Syn.Graviter.Phras.Moleste fero nonnullorum stultitiam,je supporte difficilement la sottise de quelques personnes. Ægre sustineo; haud satis æquo animo fero; adduci non possum, impetrare a me non possum, dementiam nonnullorum ut animo non iniquo feram. Cf.Ægre.Usus: Rem moleste tulit.
MŎLESTĬA, æ, f.Peine,ennui,chagrin.Syn.Cura, sollicitudo, angor, ægritudo, negotium.Epith.Consequens, honestissima, incredibilis, ingens, judicialis, magna, minor, par, propria, provincialis, vetus. Undique confusæ, diuturniores, maximæ, inultæ, magnæ, variæ, tantæ.Phras.1. Nolo te molestia afficere,je ne veux point vous causer de désagrément. Nolo molestiam tibi afferre, exhibere, aspergere; molestiæ causam dare; molestia afficere; pluribus molestiis implicare; nolo tibi negotium facessere, exhibere; nolo tibi ægre facere; litteris aut querelis aures tuas obtundere; nolo importunis his querelis sæpius tibi obstrepere. 2. Magnam molestiam capio ex perfidia amicorum,la perfidie de mes amis m’accable de chagrin. Magnam molestiam traho, contraho, suscipio, habeo ex perfidia amicorum; in magna molestia sum; magnis molestiis conflictor, vehementer angor, discrucior ex tanta amicorum perfidia. Cf.Ango. 3. Epistola tua omnem mihi ademit molestiam,votre lettre m’a enlevé tout mon chagrin. Omnem mihi delevit molestiam; omni me molestia expedivit, liberavit; omnem molestiam laxavit, diluit, dimovit, depulit, dempsit, levavit; omni a molestia me vindicavit; animum ab omni molestia abduxit; omnem aculeum, qui me adhuc pupugit, evellit. Cf.Levo,Adimo. 4. Molestia ista me tandem liberavi,enfin je me suis débarrassé de ce souci. Exspui tandem hanc animo molestiam; molestiam omnem deposui; a molestiis tandem aberrare cœpi; aberrationem a molestiis tandem reperi.Usus: Hoc molestiæ ea res aspersit. Molestias omnes devoravi; a molestiis absum; vacuus sum molestiis. Ea res mihi renovat, refricat, auget molestiam. Molestiis maximis perfunctus sum. Cf.Molestus.
MŎLESTUS, a, um,Qui est à charge, embarrassant, incommode, fâcheux.Syn.Gravis, intempestivus, odiosus, laboriosus, negotiosus.Adv.Omnino, valde, magnopere, sane, diuturne.Phras.1. Molestum mihi illud est,cela m’est à charge. Illud me pungit; mordet me illud; illud grave mihi est; oneri mihi illud est; odio mihi illud est, et fastidio; negotium illud facessit, conflat, exhibet; urit me illud gravissime. 2. Non ero tibi molestus litterarum crebritate,je ne vous ennuierai point par mes lettres fréquentes. Non obtundam sæpius aures tuas crebritate litterarum; non erunt tam frequentes epistolæ, ut pertimescas; litterarum frequentia multum molestiæ tibi non aspergam; non obstrepam multis epistolis; non obtundam te pluribus epistolis. 3. Non ero molestus pluribus querelis,je ne vous incommoderai point en me plaignant davantage. Non obturbabo, nec aures crebritate querelarum violabo; non offendam aures; non gravis ero auribus tuis; non onerabo aures tuas pluribus querelis; non pergam aures tundere querelis odiosis; non obtundam ea de re sæpius; non committam, ut importunitatem meam accusare possis. Cf.Interpello.Usus: Nihil negotiosius aut molestius hac provincia. Amicitia nunquam molesta est. Cf.Odiosus.
MŌLĪMEN, ĭnis, n.Effort pour atteindre un but;grandeur,importance.Syn.Molitio.Usus: Res suo ipsa molimine gravis.
MŌLĬOR, īris, ītus sum, iri, d.Mettre qqchose en mouvement,préparer,disposer.Syn.Ago, struo, conor, machinor, paro, comparo.Adv.Aliquando, amplius, maxime, nefarie, occulte, obscure, palam.Phras.Molitur magnum aliquid,il entreprend qqchose de grand. Nihil medium, sed immensa omnia volvit animo; rem suscipit, aggreditur, sibi sumit plenam periculi et laboris. Cf.Magnus.Usus: Moliri alicui calamitatem, bellum, periculum, insidias, pestem, corruptelam judicii. Moliri semper aliquid et agere. Moliri e terra naves. Cf.Conor,Contendo.
MŌLĪTĬO, ōnis, f.Travail difficile,entreprise pénible;moyens d’action.Syn.Machinatio, fabricatio.Epith.Nova, tanta.Usus:En parl. de la création du monde: Quæ molitio, quæ ferramenta, qui vectes, quæ machinæ, qui ministri tanti muneris fuerunt?Quels puissants moyens d’action, etc.(a dû employer l’Architecte du monde).
MŌLĪTOR, ōris, m.Celui qui disposé, constructeur.Syn.Machinator, fabricator, architectus.Usus: Effector mundi et molitor DEUS,DIEU créateur et architecte de l’univers.
MOLLĬO, is, īvi et ĭi, ītum, ire, a.Rendre mou, amollir, assouplir.Syn.Mitigo, mulceo. )( Durum facio.Usus: Poetæ molliunt animos et effeminant.
MOLLIS, e, gen. com.Mou,flexible;efféminé.Syn.Tener, tractabilis, flexibilis, effeminatus. )( Durus.Adv.Nimis.Phras.Homo est nimium mollis et effeminatus,cet homme est trop mou, trop efféminé. Homo est mollitia liquescens et fluens; unguentis oblitus; vino luxuque languidus; coma calamistrata, quique omnia ad voluptatem corporis referat; qui unguentis niteat; cui capilli compti, madentes cincinnorum fimbriæ, fluentes, cerussatæque buccæ; cujus domus cantu et cymbalis semper personat; bomo cogitationibus mollissimis effeminatus; enervatoanimo ac muliebri; mollis natura, cultu mollissimo; cujus animus umbris, deliciis, otio, languore, desidia dudum infectus. Cf.Voluptas.Usus: Philosophus mollis, enervatus, languidus. Infima auricula mollior. Oratio mollior. Modestior et ad præcepta capienda mollior adolescens.
MOLLĬTER,Mollement;de bonne grâce.Syn.Cum luxu. )( Duriter.Usus: 1. Molliter ac delicate vivere. Molliter recubare. 2. Quod ferendum est molliter sapienti,ce que le sage doit supporter de bonne grâce.
MOLLĬTĬA, æ, et MOLLĬTĬES, ēi, f.Sensibilité,délicatesse,défaut d’énergie,mollesse.Syn.Mollitudo, teneritas. )( Duritia.Usus: Civitatis mores lapsi ad mollitiem. Quæ ista animi est mollities. Ejicienda enim vero hæc mollities animi. Liquescimus fluimusque mollitia. Cf.Mollis.
MOLLĬTŪDO, ĭnis, f.Souplesse,flexibilité.Epith.Spongiæ similis.Usus: Mollitudo corporis, vocis, pulmonum.
MŌMENTUM, i, n.Moment;poids,importance.Syn.Punctum temporis, pondus, vis.Epith.Magnum, parvum, par, perleve.Phras.1. Momento evanuit,il disparut en un clin d’œil. Ad punctum temporis; momento temporis; puncto temporis; e vestigio temporis evanuit. 2. Res est magni momenti,l’affaire est très importante. Res est, in qua existimatio agitur; multum in ea re momenti est; magnum habet ea res momentum; agitur salus multorum, aguntur vectigalia, etc., ea in re; agitur, geritur negotium anceps et periculosæ plenum aleæ. Cf.Gravis,Magnus.Usus: 1. Minimis momentis maximæ fiunt temporis inclinationes,les plus petites causes amènent les plus grandes variations. Observare omnia temporis momenta. 2. Pondus,valeur,prix,cas,importance. Res æstimare, suisque momentis ponderare. Si quid habet momenti commendatio mea. Magno momento est ad beate vivendum. Nihil in his est momenti. Rei alicui momentum facere,faire grand cas de qqchose. Hujus testimonium propter turpitudinem vitæ nullius momenti putatur,son témoignage est considéré comme de nulle valeur, n’a aucune autorité.
MŎNĂCHUS, i, m.Moine,solitaire.Phras.Monachus factus est,il se fit moine. Rebus humanis et caducis, vitæ hujus commodis ac voluptatibus nuntium remisit; omnia vitæ hujus blandimenta abjecit, deseruit, despexit, conculcavit; rebus mortalibus valere jussis, DEO se in sacra familia devovit; in sacram ac religiosam se familiam dicavit; sacræ familiæ instituta professus est; ad religiosorum virorum ordinem animum appulit; christianæ militiæ sub vexillo ac nomine Sancti N. nomen dedit; religiosa castra secutus est; in ordinem, sacram familiam S. N. adscitus, adscriptus, cooptatus est. Religiosæ familiæ se addixit, sacramento se obligavit, auctoratus est. In familiam sacram, in cœnobium se contulit religionis causa; in Religiosorum domicilium se inclusit; in cœnobium se conclusit: ad Christi vexilla confugit, convolavit; religiosæ militiæ sacramento se obligavit, Christo duce stipendia meriturus. In familiam se sacram abdidit; inter sacri ordinis homines nomen professus est; in familiam DEO dicatam aggregatus est.
MŎNĒDŬLA, æ, f.Choucas,oiseau. Avis monetæ cupida, et sic dicta, quod aurum furetur.Usus: Non plus aurum tibi, quam monedulæ committebant.
MŎNĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a.Faire penser à,avertir;exhorter,engager;instruire.Syn.Admoneo, suadeo, hortor, præcipio, prædico, auctor sumvelfio.Adv.Acrius, accuratissime, amice, diligenter, identidem, magnopere, prudenter, recte, sapienter, sero, temere, varie.Phras.1. Monere non desistam,je ne cesserai de vous avertir. Monitis, consiliis perurgebo; officii te commonere, commonefacere non desistam; auctor hortatorque tibi ubique adero; instabo monitis, consiliis, hortatibus; non deero, monebo, prædicabo, denuntiabo, testabor DEUM ac homines. 2. Monuit me amicus de visendo patruo,mon ami m’a engagé à aller voir mon oncle. Amicus in eam mentem me impulit, eam mentem dedit, mentem injecit, ut patruum inviserem; amicus auctor mihi fuit, ut patruum salutarem. Amici admonitu et invitatu patruum accessi.Usus: Accuratissime me de re monuit. Cf.Hortor,Impello,Incito,Excito.
MŎNĒTA, æ, f.Surnom de Junon, dont le temple à Rome était le lieu où on fabriquait la monnaie; inde metaph.Hôtel des monnaies;monnaie.Usus: Juno moneta.
MŎNĒTĀLIS, e, gen. com.Relatif à la monnaie,monétaire.Syn.Qui monetam cudit.Usus: Triumviri monetales,triumvirs monétaires,directeurs de la monnaie.
Mŏnĭălis, is, f.Religieuse.Phras.Virgo Christo consecrata; virgo DEO sacraveldicata; quæ virginitatis sponsione DEO sese obligavit; virginitatem suam in perpetuum DEO consecravit; quæ se in sacrarum virginum collegium abdidit; quæ se a profanarum rerum strepitu, amore abstractam uni DEO sacras inter virgines devovit; quæ virginitatem suam uni DEO consecratam religiosos inter parietes conclusit. Cf.Monachus.
MŎNĪLE, is, m.Collier,ornement.Usus: Monile ex auro et gemmis.
MŎNĬMENTUM et MŎNŬMENTUM, i, n.Monument,souvenir,tout ce qui rappelle le souvenir d’une personne ou d’une chose.Syn.Memoria, litteræ, commentarii, moles, opus publicum, tropæum.Epith.Æternum, amplissimum, celeberrimum, clarum, gloriosum, gratum, illustrissimum, immortale, amplissimum, marmoreum, atticum, certum, gravissimum, perenne, ære perennius. Pauca, plena, præclara, publica, pulcherrima, religiosa, sempiterna, summa, tecta, vetera.Usus: 1. Cupio, res meas monimentis litterarum commendari, mandari. Amplissimis monimentis consecrare memoriam nominis. Monimentis proditum testatumque reperimus. Publicis monimentis rerum gestarum, annalium monimentis celebrare. Monimentum statuere, ponere, relinquere, præbere; in animis condere et collocare. Testimonium ac monimentum virtutis, honoris, gloriæ, rerum gestarum. 2. Sepulcrum,tombeau. Sepulcrorum monimenta et elogia. Aditus monimentorum suorum carminibus exornare.
MŎNĬTĬO, ōnis, f.Avertissement,avis,exhortation.Syn.Admonitio, monitum.Usus: Monitio acerbitate, objurgatio contumelia vacare debet.
MŎNĬTOR, ōris, m.Celui qui avertit,qui fait souvenir.Syn.Admonitor.Epith.Fatuus.Usus: Cæsar auctor et monitor hujus sententiæ.
MŎNĬTUM, i, n.Avis;conseil.Syn.Præceptum, monitio.Phras.Monitis tuis parui,j’ai obéi à vos conseils. Meæ aures tuis monitis semper patuere; præcepta nequaquam surdis auribus cecinisti; tuis monitis ac præceptis ducendum me præbui; tuis monitis auscultavi. Cf.Obedio.Usus: Tuis monitis et consiliis nitar. Cf.Consilium.
MŎNĬTŬS, ūs, m.Avertissement.Syn.Monitio.Usus: Divino monitu.
MONS, tis, m.Montagne.Syn.Alpes.Epith.Communis, altus, apricus, sacer; altissimi, impendentes, patrii, silvestres, vestiti.Phras.1. Regio tota undique montes habet,tout le pays est couvert de montagnes. Perpetuis montibus continetur; perpetuo jugo montis asperi et prærupti includitur; regio cincta, circumvallata montibus; regio circumjectis montibus tanquam vallo septa. 2. Mons altus,montagne élevée. Mons editi in altitudinem ingentem cacuminis; jugum montis cœlo junctum; mons in ingentem altitudinem exsurgens, surgens. 3. Mons in acutum cacumen desinens,montagne finissant en une cime aiguë. Mons in angustum dorsum cuneatus; mons, cujus jugum in acutum cacumen exsurgit. 4. Mons rupibus horridus,mont couvert de rochers. Mons præruptus, saxisque et cotibus impeditus, mons vastus ab natura et humano cultu.Usus: Infimæ radices montis,le pied d’une montagne. Jugum montium cepit, quorum perpetuum jugum in Persidem excurrit. Edita montium occupat. Qua se montium jugum paulatim demittit. Dorsum ejus montis æquum satis, sed angustum. Danubius molli et clementer edito montis jugo effusus.
Mons Calvariæ,Le Calvaire.Phras.Mons morientis in cruce Servatoris nostri memoriæ consecratus. Mons obitu acerbissima Christi morte ad memoriam insignis.
MONSTRO, as, avi, atum, are, a.Montrer,indiquer,désigner.Syn.Demonstro, commonstro, ostendo, doceo, patefacio, digitum ad rem, in aliquem intendo.Adv.Benigne, comiter, non gravate.Usus: Viam erranti comiter monstrare. Monstrabis, quæ non intelligo. Cf.Ostendo.
MONSTRŌSĒvelMONSTRŬŌSĒ,Monstrueusement,contre nature.Usus: Nihil tam incondite, tam præpostere, tam monstrose cogitari potest, quod non possimus somniare.
MONSTRŌSUSvelMONSTRŬŌSUS, a, um,Prodigieux,monstrueux.Syn.Portentosus.Usus: Monstrosus partus. Vita scriptisque monstrosus.
MONSTRUM, i, n.Présage divin;prodige,monstre.Syn.Portentum, ostentum, prodigium, errantis in alienos fetus naturæ partus.Usus: Fœdissimum monstrum, naturæque ludibrium.
MONTĀNUS, a, um,De montagne.Usus: Ligures montani, duri et agrestes,les Ligures, peuple de montagnards.
MONTŌSUSvelMONTŬŌSUS, a, um,Montueux,montagneux. )( Planus.Phras.Montosa regio,région montagneuse. Regio præaltis montibus intersecta, distincta, intersepta; impendentibus ubique montium jugis, interjectis montibus coarctata.Usus: Aspera et montuosa regio.
MŎRA, æ,Délai,retard.Syn.Cunctatio, dilatio, prolatio, procrastinatio, tergiversatio, retardatio, tarditas. )( Celeritas.Epith.Justa, longa, minima, multa, parva, utilior, procabilis.Phras.1. Moram non faciam,je ne retarderai pas. Neminem morabor, remorabor; moram non injiciam; moram non interponam; non retardabo, non extraham vestra consilia; cunctationem non injiciam; tempus longius non ducam; moram non producam; non distinebo longius; moram non afferam; non demorabor vos diutius. 2. Res moram non patitur,l’affaire ne souffre point de retard. Res dilationem non recipit; cunctationem non recipit; dilationem non patitur. 3. Moram res postulat,la chose demande un délai. Res ipsa locum tempusque dari sibi aptum postulat; res ipsa quodammodo manum injicit, et paulisper consistere cogit; res ipsa moram et cunctationem injicit; res ipsa ut aliquid esset moræ, interpellat; intervalli aliquid sibi dari postulat, moram consiliis creat. 4. Ego ipse non ero in mora,pour moi, je ne serai pas en retard. Mora in me nulla erit; moras non traham; nihil erit in me moræ; sine mora,abjecta omni cunctatione adero; non cunctabor.Usus: Ista legatio moram bello afferet. Non modo non effugium, sed ne moram quidem mortis assequi potuit.
MŌRĀLIS, e, gen. com.Moral.Usus: Decet augentem Latinam linguam, philosophiam moralem appellare, quæ de virtutibus et vitiis, omninoque de bonis et malis quærit,mais en enrichissant la langue latine d’un mot nouveau, il convient de l’appeler morale, cette philosophie qui, etc.
MŌRĀTOR, ōris, m.Celui qui retarde, qui empêche.Usus: Adversus unum moratorem publici commodi, etc.,contre un seul qui faisait obstacle au bien de l’État, etc.
MŌRĀTUS, a, um,Qui a telles ou telles mœurs;constitué,bien réglé.Syn.Moribus præditus, perpolitus, constitutus, institutus.Adv.Bene, mirabiliter.Usus: Bene morata civitas. Institutus, ac bene moratus adolescens. Cf.Mores boni.
MORBĬDUS, a, um,Malade,indisposé.Syn.Morbosus.Usus: Morbidum corpus, pecus. Cf.Debilis,Morbosus.
MORBŌSUS, a, um,Malade,maladif.Syn.Morbis obnoxius.Usus: Majores nostri iracundos solos morbosos nominarunt.
MORBUS, i, m.Maladie.Syn.Invaletudo, malum corporis, ægrotatio.Epith.Difficillimus, gravis, perniciosus, diuturnus, ingravescens, miser, mortifer, novus, perpetuus, relevatus, senescens, tantus, vetus. Alieni, insanabiles, odiosi, opinabiles, voluntarii.Phras.1. In morbum incidit,il est tombé malade. In morbum cecidit, delapsus est; morbo oppressus, correptus; implicitus est; valetudinis quodam genere tentatus est; in morbum injectus est; eum ingens vis morbi adorta est; in morbum implicitus est; morbum nactus est; morbo infestari cœpit. 2. Ex morbo decumbo,la maladie m’oblige à garder le lit. Morbo urgeor, impedior, implicor, teneor, afficior, affligor, opprimor; morbo intabesco; in morbo cubo; ex gravi diuturnoque morbo infirmus sum; graviter æger sum; morbo exerceor; incommoda mihi valetudo est; morbo conflictor. 3. Morbus augetur,le mal s’aggrave, empire. Crescit morbus et ingravescit in dies; ad morbi vehementiam nova in dies fit accessio. 4. Morbus decrescit,la maladie diminue. Laxatur vis morbi; senescit vis morbi, et remittit; morbi fit inclinatio ad sanitatem. 5. Ex morbo nondum plene convalui,je ne suis pas encore complètement rétabli. Etsi contra vim gravitatemque morbi contendam, redeunt tamen commotiunculæ aliquæ, ut malo me liberatum, aut omnino confirmatum dicere non possim; levari morbo me sentio, nondum ex illa virium debilitate recreari. 6. Ex morbo convalui,je suis guéri de ma maladie. Morbo defunctus sum; morbum medicamentis depuli, removi; e morbo evasi; recreor ex gravissimi morbi longinquitate. 7. Morbi latius serpunt,la contagion gagne au loin. Vulgantur contactu in homines morbi; cœlestis ira urbes morbis populatur; morbi in agrestes irruunt; ingruunt morbi, et vis mali latissime vagatur.Usus: Senescentis morbi remissio profuit. Vi morbi consumptus est; morbo exstinctus est,il est mort de maladie.
MORDAX, ācis, omn. gen.Qui mord facilement;piquant;amer.Syn.Aculeatus, dentatus.Usus: Mordax sollicitudo; homo mordax.
MORDĔO, es, mŏmordi, morsum, ere, a.Mordre;chagriner,tourmenter.Syn.Morsu, dente peto, appeto; perstringo, carpo.Usus:Transl.Valde me momordit epistola tua. Si ignominia pupugit, par pari referam, nec decrit, quod te mordeat.
MORDĬCUS, adv. 1.En mordant.2.Au fig. tenir à, persister dans.Syn.Arcte, tenaciter.Usus: Auriculam mordicus abstulit. Perspicuitas, quam mordicus tenere debemus,la clarté, à laquelle nous devons nous attacher.
MŎRĬBUNDUS, a, um,Mourant,moribond.Syn.In exigua spe trahens animam, moriens.Usus: Moribundum vidistis illum. Cf.Assisto.
MŌRĬGĔROR, aris, atus sum, ari, d.Condescendre à,être complaisant.Syn.Morem gero, obsequor, satisfacio, obsecundo.Usus: Voluptati aurium morigerari debet oratio,le style doit flatter l’oreille. Cf.Obedio.
MŎRĬOR, ĕris, mortuus sum, mori, d.Mourir.Syn.Emorior, occido, intereo, decedo, animam ago, mortem obeo, mortem oppeto, de vita decedo; e vita discedo, recedo, migro, emigro, demigro, excedo; vitam cum morte commuto; vitam amitto; extremum vitæ spiritum edo; vitam desero; ab hominibus demigro; ago supremum vitæ diem; extremum vitæ diem morte conficio; morte occumbo; diem obeo; de vita exeo; naturæ concedo, satisfacio; e corpore excedo, emigro; morte occumbo; finem vitæ facio; animam efflo; vitæ cursum, vitæ curriculum conficio; morte deleor; animam, vitam edo; vita fungor; naturæ cedo; e vita cedo; fato concedo; mortalitatem, supremum diem expleo; fato perfungor; ex conspectu hominum morte decedo; rebus humanis eripior; ad DEUM excedo; de medio excedo; vitam pono; mortem cum vita commuto; vitam reddo; spiritum reddo; e vita tanquam ex theatro exeo; e vita, e medio abeo; ex his tenebris ad sempiternam lucem excedo; morti occumbo; occido et exstinguor; istis corporis custodiis liberor; animas corporis se vinculis relaxat; vita me deserit; anima me relinquit; letum oppeto; morte defungor; naturæ debitum reddo; mors me occupat;mors me aufert.Phras.1. Ex morbo mortuus est,il est mort de maladie. Morbo absumptus est; vis morbi hominem consumpsit; vitam homini ademit; vitam abstulit: vi morbi oppressus vitam amisit; morbo exstinctus est; morbo naturæ debitum reddidit. 2. Ex vulnere mortuus est,sa blessure l’a fait mourir. Prolapsus in vulnus, moribundus cecidit; multis vulneribus confectum anima, ultimus spiritus defecit, recepto altius ferro exspirans corruit; vitam in vulnere posuit; sauciatum telo, spiritus pariter ac sanguis liquit; accepto vulnere animam deposuit; linquente spiritu pariter ac sanguine moribundus in arma procubuit. Vulnus vitæ finem attulit; sub oculis hostium vitam profudit; vitam finivit. 3. Mortuus est senex admodum,il est mort dans un âge très avancé. Naturæ modum explevit; naturæ cessit, concessit; naturæ satisfecit; naturæ debitum reddidit; natura ipsa hominem consumpsit; corpus senectus solverat; naturæ dissolutione exstinctus est; diem suum non immatura morte obiit; mortalitatem explevit; vivendi curriculum a natura concessum confecit. 4. Pie sancteque mortuus est,il est mort en bienheureux. Plenus recte factorum gloria ad DEUM excessit; ex vitæ hujus tenebris ad sempiternam lucem excessit; de vitæ statione discessit; in cœlum migravit; in vivis, inter vivos esse desiit; ad beatam immortalitatem demigravit; e custodia corporis evolavit; ereptus, exemptus rebus humanis in cœlum abiit; amorem hujus lucis immortalium spe bonorum lætus projecit, et ad divinum illud animorum concilium plenus meritis migravit; diem supremum, omnibus morientium præsidiis comparatus ad vitæ exitum, sacris mysteriis rite procuratus et expiatus, rite munitus et confirmatus, pie religioseque confecit. 5. Repente mortuus est,il est mort tout à coup. Mora hominem repente occupavit, abstulit, subita morte correptus est; supremus eum dies ante occupavit, quam instare crederet; morte repentina oppressus, ereptus est; nihil cogitantem vita deseruit, anima reliquit; vis repentina mortis sustulit. 6. Si mori fors ante contingeret,s’il m’arrivait de mourir auparavant. Si quid me fieret; si quid humanitus accideret; si me fatum præriperet. Si quid mihi accideret; si mors ante obreperet. 7. Libenter pro patria moriar,volontiers je donnerai ma vie pour mon pays. Libenter pro patria vitam profundam, vitam reddam; spiritum, quem naturæ debeo, patriæ reddam; pro patria morti occumbam; libenter pro patria fatum excipiam; patriæ sanguinem meum largiar; impendam libenter meum patriæ spiritum; pro patria ingenti animo letum oppetam. 8. Cupio mori,je désire mourir. Cupio e vinculis corporis elabi, evolare; cupio relictis rebus mortalibus ad exoptatam immortalitatem discedere; cupio ad vitæ metas pertingere, ex hoc carcere emitti; e vitæ hujus ærumnis ac calamitatibus morte abduci; de vita exire; lucis hujus usuram reddere; ab hoc exilio ad illam bonis omnibus affluentem regionem transire. 9. Omnibus moriendum est,tous les hommes doivent mourir. Mors omnibus impendet; omnia hac lege creata sunt ut morte deleantur, exstinguantur; mortem nemo effugiet; omnibus ad mortem irrevocabili decreto decurrendum est; suprema necessitas omnibus est subeunda.Usus: Sapientissimus quisque æquissimo animo moritur.
MŎROR, aris, atus sum, ari, d., n. et a.S’arrêter,séjourner;tarder.Syn.Cunctor, in mora sum; maneo, commoror.Adv.Diutius, parum, valde.Phras.1. Nescio, quamdiu Venetiis moraturus sim,je ne sais combien de temps je resterai à Venise. Nescio quantum temporis positurus sim, quot mensium mea Venetiis commoratio futura sit; quantam moram Venetiis facturus sim; quanto tempore Venetiis detinendus sim. 2. Alia ex aliis me morantur,mille choses m’arrêtent, me retiennent. Moram injiciunt; distinent me alia ex aliis; alia ex aliis me tenent, remorantur. Cf.Mora.Usus: 1. Brutus valde moratur, non tergiversans sed exspectans. 2. Impedio, retardo, moram affero,arrêter,retarder. Non morabor te quin mox conscendas. Cf.Differo.
MŌRŌSĒ,Avec une humeur chagrine,morose.Syn.Fastidiose, importune.Usus: Piso iracundius respuebat ineptias hominum, sive morose, sive ingenuo liberoque fastidio.
MŌRŌSĬTAS, ātis, f.Humeur chagrine, difficile.Syn.Difficultas. )( Comitas, humanitas.Epith.Inutilis, odiosa.Usus: Ne irascamur importune petentibus, ne in morositatem inutilem et odiosam incidamus,ne témoignons pas notre mauvaise humeur contre les solliciteurs importuns, de peur de nous faire des ennemis sans nécessité.
MŌRŌSUS, a, um,Capricieux,chagrin,fantasque.Syn.Difficilis, inhumanus, importunus. )( Facilis, comis.Usus: Senes anxii sunt, morosi, iracundi, difficiles. Mulier stomachosa et submorosa. Cf.Durus,Asper,Inhumanus.
MORS, mortis, f.Mort.Syn.Interitus, occasus, fatum, letum, exitus, discessus, supremus alicujus dies, excessus e vita, dissolutio naturæ.Epith.Acerba, atrocior, beata, bellica, peregrina, bona, certa, communis, consentanea vitæ, crudelis, miserabilis, divinior, dubia, extrema, fatalis, fœda, gloriosa, fortunata, fraterna, matura, honesta, indigna, immatura, levior, media, melior, misera, nefaria, paterna, perniciosa, propinqua, repentina, teterrima, stabilis, subita, turpis, voluntaria, vulgaris.Usus: Mortem alicui minitari,menacer de mort. Mortem alicui afferre, offerre, morte afficere, mulctare,donner la mort. Ad mortem mittere, dare aliquem,envoyer à lamort. Mortem sibi accelerare, mortem sibi consciscere,se suicider. Mortem oppetere, obire, cum vita commutare, morte deleri,mourir. Cf.Morior.
MORSŬS, ūs, m.Action de mordre, morsure.Epith.Acer, immanis, viperinus, ulceratus.Usus: Acer morsus doloris.
(Mortale peccatum,Vulg.)Péché mortel. Crimen mortiferum, letiferum, capitale; letalis noxa, letalis noxæ piaculum, pestifera animi macula. Cf.Pecco.
MORTĀLIS, e, gen. com.Mortel,sujet à la mort.Syn.Morti obnoxius, dissolubilis. )( Immortalis.Usus: Mens soluta et libera, segregata ab omni concretione mortali. Pro mortali conditione vitæ immortalitatem estis consecuti. Sciebam me genuisse mortalem. Cf.Homo.
MORTĀLĬTAS, ātis, f.Mortalité.Syn.Mortalis vitæ conditio, naturæ communis fragilitas.Usus: Omne, quod ortum est, mortalitas consequitur. Multa illi supra mortalitatem sunt attributa.
MORTĀRĬUM, ĭi, n.Mortier.Usus: Contundere in mortario.
MORTĬFER, ĕra, ĕrum,Mortel,qui cause la mort.Syn.Pestifer, perniciosus, letalis, mortem afferens. )( Salutaris.Usus: Morbus, plaga, vulnus mortiferum.
Mortĭfĭcātĭo, ōnis, f.Mortification. Corporis afflictatio, asperitas vitæ voluntaria.
Mortĭfĭco, as, are,Mortifier. Corpori ægre facio, acriter mihi impero; arcte et contente me habeo; noxias frango cupiditates; duriter ac inclementer me tracto; genium defraudo. Cf.Domo,Edomo,Disciplina.
MORTŬUS, a, um,Mort,décédé,défunt.Syn.Morte deletus, consumptus; fato perfunctus; sensu ac vita carens.Adv.Brevi, intestato, omnino, proxime, repentino, acerbe.Usus: A mortuis excitare. Infra mortuos amandare.
MŌRES, rum, m. pl.Mœurs,caractère.Phras.1. Est optimis moribus adolescens,ce jeune homme a un caractère excellent, des mœurs irréprochables. Moribus est gratissimis et humanissimis; natura sanctis et religiosis; modestis, et ad capienda præcepta mollioribus; summa facilitate et comitate; mira facilitate et jucunditate naturæ. Mitis ingenii juvenis est, moribus placidis, liberalibus, summa suavitate temperatisvelconditis; ingenui, placidi et comiter facilis multa documenta sunt; singulari est morum elegantia; cultissimis est moribus et omni humanitate perpolitis. 2. Moribus est malis,il a des mœurs dépravées. Pravis est moribus et protervis; barbaris et immanibus; corruptis et perditis; violento est ingenio, et indomito; summa est ingenii asperitate; homo est effuse petulans, nequam et improbus; protervus, petulans, ignavus; homo semissis,homme sans valeur, qui ne vaut pas deux sous. 3. Ad mores suos cito rediit,il est vite revenu à ses mauvaises habitudes. Cito rediit ad ingenium; recepit se ad ingenium suum; in eamdem vitam revolutus est; ad pristinam vitæ consuetudinem revertit, se retulit, revocavit. 4. Mores deficiunt,les bonnes mœurs s’en vont, la corruption s’accroît. Desident mores, labuntur; ire cœperunt præcipites; disciplina morum paulatim fluere ac inclinari cœpit. Cf.Disciplina.Usus: Aliquem in suos mores formare,former quelqu’un à son image.