TĂBELLA, æ, f.Tablette;écrit,lettre;testament.Syn.Litteræ, codicilli.Epith.Grata, vindex.Usus: 1. Tabella cerata. Tabella judicialis. Tabellis obsignatis agere cum aliquo. 2. Voti tabulæ,petit tableau,tableau votif. Quot in eo fano tabellæ pictæ eorum qui votis vim tempestatum effugerint.
TĂBELLĀRĬUS, ĭi, m.Messager,courrier,piéton.Syn.Nuntius, qui litteras fert.Epith.Fidelis, ignotus, locuples, præposterus.Phras.Quoties tabellarium nactus ero scribam ad te,je vous écrirai toutes les fois que je pourrai trouver un courrier. Quoties mihi certorum hominum copia erit litteras a me accipies; quoties erit cui litteras recte dem, non committam ut desideres meas. Nullum ad te cui fidere audeam, tabellarium proficisci patiar, quin aliquid litterarum ad te dem. Quoties mihi sese tabellarius offeret, sine litteris non abibit; nemo deinceps hinc discedet quin litteras ad te perferat.Usus: Tabellarios instituere, mittere, remittere exspectare, subministrare, præbere. Tabellarios deprehendere, retinere, scrutari, excutere. Cf.Nuntius.
TĂBERNA, æ, f.Boutique de marchand,échoppe d’artisan,magasin.Syn.Caupona.Epith.Instructa, ornata, libraria.Usus: In eamdem tabernam divertimus,dans la même auberge. Tabernas, operis et quæstus quotidiani locum occlusere. Taberna libraria,boutique de libraire.
TĂBERNĀCŬLUM, i, n.Tente.Syn.Castrense tectum.Epith.Militare.Usus: Tabernacula carbaseis intenta velis collocabat. In philosophia quasi tabernaculum vitæ suæ collocare. Tabernacula statuere. Tabernacula defendere. Tabernaculum sacrum,tabernacle. Ædicula sacravelsanctuarium asservando Sanctissimo Christi Corpori, rectius dicetur.
TĂBERNĀRĬUS, ĭi, m.Boutiquier.Syn.Caupo.
TĀBES, is, f.Consomption,langueur;peste,contagion,fléau.Syn.Macies.Usus: Tabes, cruciatus, afflicto.
TĀBESCO, is, bŭi, escere, n.Se fondre,se consumer,se liquéfier.Syn.Liquefio.Usus: 1. Durescit frigoribus humor, calore tabescit. 2. Contabesco, langueo, extabesco,périr de consomption,se consumer de chagrin,croupir dans l’oisiveté. Desiderio, otio, dolore tabescere.
TĀBĬFĬCUS, a, um,Qui fait fondre,qui consume;pestilentiel,mortel.Syn.Quod tabem inducit.
TĂBŬLA, æ, f.Planche,ais.Syn.Asser.Epith.Ænea, nova, præclara, religiosa.Usus: 1. Tabulam de naufragio arripere. 2. Pictura,tableau. Tabulas bene pictas in bono lumine collocare. 3. Liber rationum, scriptura publica, monumentum litterarum,tablette écrite,registre,affiche,table,archives de l’État. Facere, conficere tabulas. In tabulas referre. Tabulas accepti proferre. Digerere, obsignare tabulas. 4. Geographica descriptio,cartes géographiques. Tabulæ Dicæarchi.
TĂBŬLĀARĬUM, ĭi, n.Les archives publiques,le dépôt des archives.Syn.Locus, in quo tabulæ publicæ civitatis servantur.
TĂBŬLĀTĬO, ōnis, f.Assemblage des planches,boiserie,lambris,étage.Syn.Tabularum constructio.Usus: Centones injecerunt, ne tela tabulationem perfringerent.
TĂBŬLĀTUM, i, n.Plancher,étage.Usus: Turrim quatuor tabulatorum constituit Cæsar.
TĀBUM, i, n. *Sang corrompu,venin,pus,corruption.Syn.Sanies.
TĂCĔO, es, cŭi, cĭtum, ere, n. et a. 1. n.Se taire,ne point parler. 2. a.Taire qqche.Syn.Sileo, reticeo, conticeo, tacitum relinquo, silentio prætereo, supprimo.Adv.Arroganter, in perpetuum, insulse, nimium diu, pie, perpetuo, plane, recte, sapienter.Phras.1. Ecquid taces?Pourquoi gardez-vous le silence?Quid te elinguem reddidit? Ecquid lingua obmutuit? Quid sibi vult hæc taciturnitas tua? quid hæras, quid dissimulas, quid tergiversaris? cur silentio uteris tam diuturno? Cur animi sensus nemini impertiris? Quid diutinum adeo silentium tenes? Cur consilia tua silentio premis? Quid tegis, occultas consilia tua? Cur vocem nullam mittis? Cur lingua consistit? Quæ res vocem tibi clausit, interdixit? Quid ita ad silentium obstinatus es? Quid sibi vult pertinax quod tenes silentium? 2. Tacebo de ea re,je me tairai sur cela. Verbum hac de re non faciam; sermonem hac de re nullum habebo; abstinebo me ab hujus rei sermone, silebo, præteribo; tacitus prætermittam; tacitus relinquam; silentio involvam, præteribo, percurram, prætermittam, prætervehar. Omittam ista; oratione mea non attingam; in oratione non ponentur. Cf.Sileo,Silentium. 3. Tacete,silence. Linguam comprimite, compescite; vocem nullam mittite; verbum ne facite; quiescite; loquacitatem continete; mutos vos volo et elingues; vox nulla vobis excidat.Usus: Diu de his rebus tacuerat.
TĂCĬTĒ,Tacitement,sans parler;ensecret,sans bruit.Syn.Silentio, in sinu, suspenso gradu.Usus: Cum libere loqui non audeant, tacite rogant.
TĂCĬTURNĬTAS, ātis, f.Silence,discrétion.Syn.Silentium.Epith.Annua, perpetua.Usus: Taciturnitas imitatur confessionem,le silence ressemble à un aveu (qui ne dit mot, consent). Cf.Silentium.
TĂCĬTURNUS, a, um,Silencieux,taciturne,discret.Syn.Tacitus. Cf.Taceo.
TĂCĬTUS, a, um, p.Ce qui est tû,ce qu’on tait,passé sous silence; a.Silencieux,discret.Syn.Silens, obscurus, abditus, interior, prætermissus, compressus, non expressus.Usus: Nihil me mutum delectat, nihil tacitum. Tacito quodam sensu, sine arte aures judicant. Tacitum aliquid relinquere, præterire. Cf.Prætereo,Taceo.
TACTĬO, ōnis, f.Action de toucher,attouchement.Syn.Tactus.Usus: Voluptas oculorum, tactionum, saporum,le plaisir de la vue, du toucher, du goût.
TACTŬS, ūs, m.Action de toucher,attouchement.Epith.Interior, intimus.Usus: Tactus fusus est per totum corpus, omnesque ictus nimiosque frigoris appulsus sentit,le toucher est également répandu par tout le corps. Ad tactum chordæ respondent,les cordes résonnent sous la main qui les touche. Quæ sub tactumvelaspectum cadunt.
TÆDA, æ, f.Torche.Syn.Fax.Usus: Agitari et terreri ardentibus furiarum tædis,les torches ardentes des Furies.
TÆDET, dŭitvelsum est, ere, imp.S’ennuyer,être ennuyé,fatigué,dégoûté.Syn.Fastidio, fastidio est, tædium me capit.Phras.Tædet me ista toties audire,je suis fatigué d’entendre toujours cela. Fastidii delicatioris sum quam ut ista toties audire sustineam; fastidio quodam et satietate ab his rebus audiendis alienari me sentio; rerum notissimarum mirum quam pertæsum est; odio rerum tristissimarum teneor, capior; propius fastidium, quam desiderium fabulæ sunt istæ; tædium mihi jam afferunt res toties repetitæ; tædium me capit rerum toties auditarum.Usus: Prorsus vitæ tædet, ita sunt omnia omnium miseriarum plenissima. Cf.Piget,Tædium.
TÆDĬUM, ĭi, n.Dégoût,ennui,lassitude,aversion.Syn.Molestia, fastidium, satietas.Phras.Cavendum ne tædium capiat audientes,il faut prendre garde d’ennuyer ses auditeurs. Occurrendum satietati aurium; fugienda aurium satietas; audiendi tædium varietate levandum est. Cavendum ne audiendi satietate expleantur audientes; ne oscitantem jam auditorem, loquentem cum altero, nonnunquam etiam circulantem, (caput circumferentem,) fastidio et satietate prorsus abalienemus.Usus: Ejus sermo inconditus plurimum mihi tædium attulit. Magnum inde tædium cepi. Lectionis tædium varietate levare.
TĀLĀRIS, e, gen. com.Relatif à la cheville du pied.Syn.Ad talos usque demissus.Usus: Tunica talaris,tunique longue, flottante, qui descend jusqu’à la cheville du pied.
TĀLĀRĬUS, a, um,Relatif aux dés. Ludus talarius,lieu où l’on joue aux dés.
TĂLENTUM, i, n.Talent,somme d’argent.Le talent attique valait 6000 drachmes, environ 5600 francs.Syn.Argenti summa quæ pretium efficit sexcentorum fere coronatorum, si de talento attico sermo sit. (Talentumpronaturæautingenii dotibus,talent,capacité,vulg. est.)
TĀLĬO, ōnis, f.Talion,peine du talion,par ex.: Œil pour œil, dent pour dent.Usus: Pœna talionis.
TĀLIS, e, gen. com.Tel,telle;de telle et telle nature,pareil,semblable.Syn.Hujusmodi, ejusmodi, ejusdemmodi, ejusdem generis, id genus, hujus exempli.Usus: Quales sumus, tales esse videamur.
TALPA, æ, f.Taupe,animal.Usus: Talpa cæcior.
TALUS, i, m.Partie inférieure du pied,talon;dé oblong, rond de deux côtés et n’ayant ainsi que quatre côtés marqués.Syn.Postremum cruris in quo os prope calcem eminet:indeos quatuor laterum, quo luditur.Epith.Rectus.Usus: Purpura usque ad talos demissa. Talum jacere, talis ludere,jouer aux dés. Talus tibi recte cecidit.
TAM,Autant,tellement,aussi,si.Syn.Æque, adeo.Usus: Quid opus tam valde affirmare? Ego hæc tam esse quam audio non puto,je ne crois pas qu’elles le soient (outrageantes) autant que je l’entends dire. Tam tibi credo, sicut alteri nemini. Res tam maxime necessaria.
TAMDĬU,Aussi longtemps.Syn.Usque eo, tanto tempore, tantisper.Usus: Feram tamdiu quam ferre potero. Tamdiu requiesco, quam diu ad te scribo.
TĂMEN,Cependant.Syn.Attamen, verumtamen, nihilominus, certe.Usus: Tamen nihilo minus putabam.
TĂMETSI,Quoique,bien que,encore que.Syn.Etsi, quanquam, licet.
TANDEM,Enfin.Syn.Demum, aliquando, ad extremum, denique, ad ultimum.Usus: Tandem legi tuas litteras.
TĀNGO, is, tĕtĭgi, tactum, ere, a.Aborder,atteindre,parvenir,entrer.Syn.Contingo, attingo.Adv.Leviter, modice.Usus: 1. In via quæ villam tangit. Simul ac tetigit provinciam. Genu terram tangere. 2. Indico, leviter tracto, leviter perturbo,toucher,traiter,s’occuper de;émouvoir. Leviter unumquodquetangam. Cura me illa, religio, earum rerum memoria tetigit. Minæ tuæ me parum tangunt. 3. Lædo, violo,toucher,frapper,pousser. Aliquem in convivio tangere. 4. Contracto,toucher,manier. Ulcus tangere. Rem acu tangere, rem ipsam putare,mettre le doigt sur la chose,c. à d.,deviner juste.
TANQUAM,Comme si,de même que.Syn.Quasi, quodammodo ac, juxta ac, ut.Usus: Istum, tanquam si consul esset, salutavi. Tanquam domi meæ. Tanquam si res mea agatur. Cf.Sicut.
TANTISPER,Aussi longtemps,pendant ce temps-là.Usus: Morare tantisper, dum defervescat hominis bilis.
TANTO,Si longtemps.Usus: Non tanto ante fugisset.
TANTŎPĔRE,Tant,tellement.Usus: Non hæc tantopere desiderarem.
TANTŬLUM,Tant soit peu.Syn.Nec digitum, nec digitum latumveltransversum; nec transversum unguem.Usus: Si quis tantulum de via deflecteret.
TANTŬLUS, a, um,Si petit,si faible.Syn.Tantillus.Usus: Vix huic tantulæ epistolæ tempus habui. Ex grano tantulo tanta arbor.
TANTUM,Seulement.Syn.Tantummodo, solum.Usus: 1. Non tantum parum commode, sed et turpiter. Tantum quod hominem non nominat. 2. Tam, ita, adeo,tant,autant. Id tantum abest ab officio, ut nihil sit officio magis contrarium. Tantum, quantum sat est.
TANTUMMŎDO,Seulement.Syn.Modo, duntaxat.
TANTUMDEM,Autant.Usus: Tantumdem populo dandum est, quantum.
TANTUS, a, um,Aussi grand,aussi considérable.Syn.Tam multus, tam magnus.Usus: Tantum studium posui. Tanta res tamque immensa. Alterum tantum,une autre fois autant.
TARDĒ,Lentement,d’une manière tardive.Syn.Sero.Usus: Litteræ ob longinquitatem tardissime ad nos perferuntur.
TARDĬTAS, ātis, f.Lenteur,marche lente.Syn.Cunctatio, mora, stupor. )( Celeritas.Epith.Abjecta, considerata, contraria, odiosa, mollior.Usus: Cursu corrigere tarditatem. Ista legatio moram et tarditatem bello afferet. Considerata tarditate uteris. Plerisque in rebus tarditas et procrastinatio odiosa est. Tarditas ingenii, debilitas, stupor,esprit lent,facultés bornées.
TARDO, as, avi, atum, are. 1. a.Retarder,causer du retard,arrêter. 2. n.Tarder,être en retard.Syn.Moram interpono, moror, moram et tarditatem affero, cunctor, indormio, differo, moram traho.Usus: 1. Venti profectionem meam tardant. Ejus animum negligentia tardabat. Animos accusatorum tardare. 2. Moram traho, commoror, n.tarder,être en retard. Tardare et commorari te melius est. Cf.Moror,Mora.
TARDUS, a, um,Lent à se mouvoir et à agir,tardif,paresseux,Syn.Serus, cunctator. )( Citus, celer, expeditus, velox, incitatus.Usus: 1. Homo tardus et parum efficax Consideratus et lentus potius quam tardus. 2. Hebes, remissus, obtusus, parum efficax,lourd d’esprit,borné,bouché. Quis tam indocilis, tam tardi ingenii? Cf.Segnis.
TAURUS, i, m.Taureau,bœuf.Epith.Corniger, nobilis, optimus, truculentus.Usus: Taurus Phalaridis.
TECHNA, æ, f.Ruse,fourberie,tromperie,artifice.Syn.Ars, dolus, fraus artificiosa.
TECTĒ,Secrètement,en cachette.Syn.Obscure.
TECTŌRĬUM, ĭi, n.Stuc,enduit de stuc,crépi.Syn.Calxseucrusta inducta parieti.Epith.Bellum, concinnum, novum, tantum, vetus.Usus: Columna ex qua tectorium vetus deletum sit.
TECTŌRĬUS, a, um,Qui sert à revêtir les murs, le sol, etc.;de stuc,de crépi.Usus: Exornare sepulcrum opere tectorio.
TECTUM, i, n.Toit.Syn.Pars summa domus, qua tegitur. )( Solum.Epith.Absolutum, sartum integrumque; tecta cælata, firma, inaurata, magnifica, marmorea, ebore fulgentia, misera, silvestria.Phras.Domum tecto spoliare,enlever le toit d’une maison. Domum detegere; nudare tectum; detrahere culmen domui; tectum diruere, demoliri.Usus: Porticus ad tectum prope pervenerat Tectum multorum fastigiorum. Multis locis ne tectum quidem accipio, sed in tabernaculo manendum est,une demeure,un abri. Vos in vestra tecta discedite,rentres dans vos foyers.
TECTUS, a, um,Couvert,secret,caché,dissimulé.Syn.Obscurus, occultus, defensus. )( Apertus.Phras.1. Nullum delictum tectum esse diu potest,aucun crime ne peut être longtemps caché. Nullum facinus celari, velari, supprimi, silentio involvi, latere diu potest. Nullum facinus esse potest quin emanet pateat, in lucem prodeat, divulgetur aliquando. Cf.Occultus,Clam.Usus: 1. Bestiæ terra tectæ. Tectis verbis ad te scribo,je vous écris à mots couverts. 2. Taciturnus,dissimulé,discret. Quis illo consideratior, tectior, prudentior? 3. Defensus,protégé,défendu. Majores nostri leges et jura clarissimorum hominum auctoritate tecta esse voluerunt.
TEGMEN, ĭnis, n.Couverture,enveloppe.Syn.Tegumentum.Epith.Durum, latum.
TĔGO, is, xi, ctum, ere, a.Couvrir,recouvrir,envelopper.Syn.Obduco, obnubo, obtendo, contego, velo, operio, occulto, vestio,convestio. )( Aperio.Adv.Nimium, diu, perspicue, undique.Phras.1. Tegit ille scelera sua,il cache ses crimes. Libidines suas tenebricosa fronte et supercilio contegit, circumvestit sedulo, in operto habet; frontis integumento ad occultanda vitia sua utitur; insignem nequitiam frontis ac dissimulationis integumento velat; multis simulationum involucris, et quasi velis quibusdam sua scelera obtendit,il déguise ses crimes de mille manières, les couvre de mille voiles. 2. Non decet nos ista tegere,il ne convient pas que nous dissimulions ces choses. Non decet nos ista tenebris involvere, velle ut in tenebris jaceant, ut in tenebris condantur, ut in obscuro sint. Cf.Abscondo,Celo,Occulto.Usus: 1. Suam prudentiam stultitiæ nomine tegere; suam sententiam tegere. 2. Excuso, defendo,protéger,défendre. Meam salutem suo præsidio et benevolentia texit.
TĒGŬLA, æ, f.Tuile;toiture,toit.Usus: Promitto tibi, si valebit, tegulam illum in Italia nullam relicturum,pas même une tuile. Quum tu tamen nocte socia per tegulas demitterere,quand... tu te laissais glisser par le toit.
TĔGŬMENTUM, i, n.Couverture,enveloppe.Usus: Quærere flagitiorum tegumenta,voile. Corporis tegumentum.
TĒLA, æ,Tissu,toile.Usus: 1. Telam texere, retexere. 2.Transl.Telam exordiri, rem aliquam incipere et aggredi,commencer qqche,entreprendre une affaire.
TELLUS, ŭris, f.Terre,globe terrestre.Epith.Infima, media.Usus: Tellus neque movetur, et infima est.
TĒLUM, i, n.Arme pour combattre de loin,projectile,trait,javelot,flèche;arme offensive.Syn.Jaculum, hasta, gladius, hostile ferrum.Usus: Telum in aliquem intendere, emittere, immittere, conjicere. Eo graviores habent emissiones tela, quo sunt contenta atque adducta magis. Erit id telum acerrimum ad omnes fortunæ impetus,ce sera une arme très suffisante contre tous les assauts de la fortune.
TĔMĔRĀRĬUS, a, um,Inconsidéré,imprudent,déraisonnable.Syn.Inconsideratus, præceps, nullius consilii.Usus: Ea sunt turbulenta, temeraria et periculosa consilia. Cæca et temeraria cupiditas. Cf.Præceps,Temere.
TEMERĒ,Sans réflexion,à la légère,avec témérité;de soi-même,spontanément.Syn.Inconsulto, inconsiderate, imprudenter, sine judicio et modo, temeritate quadam; nulla ratione, casu; fortuito, fortuitu.Phras.1. Nihil temere agit,il ne fait rien de téméraire. A reprehensione temeritatis longe abest; nunquam impetu aut temeritate, sed delectu et sapientia ducitur; non offert se ullis temeritatibus; minime præceps in consiliis aut devius est; nihil per incogitantiam, stulte, aut incaute, aut sine consilio suscipit; nunquam in præcipitia agitur consilia; nihil fortunæ permittit, omnia consilio. 2. Temere in res irruit,il se mêle sans réflexion à toutes sortes d’affaires. Sine recti pravique discrimine res quasvis aggreditur; aura, non consilio fertur; impetu magis quam consilio incurrit; cæcus et præceps fertur in res; cæca cupiditate rapitur ad aliquid; cæcus atque amens furore; cæcus amentia, crudelitate ac scelere fertur in rem; temeritatis inconsideratissimæ, dementissimæ plenus est; temeraria utitur ratione; amentissimus atque omnibus consiliis præceps ac devius est, sine judicio, ratione; nullo adhibito consilio; per summam incogitantiam, per summam temeritatem in omnem se offert discriminis casum. 3. Temere credit,il croit facilement. Auditionem levem pro re comperta habet; rem credit de qua nihil præter auditum habet; verba sibi dari facile patitur; credulum se præbet iis etiam quibus fidem et auctoritatem justa suspicio derogat. Cf.Credo.Usus: Audacter hoc dico, non temere affirmo.
TĔMĔRITAS, ātis, f.Irréflexion,étourderie,témérité.Syn.Inconsiderantia. )( Sapientia, judicium.Epith.Admirabilis, furiosa, inconsideratissima ac dementissima, insignis, materna, summa, tribunitia, turbulenta, turpis, vitiosa.Usus: Genus inconsideratissimæ temeritatis. Errant qui temeritate et casu, non consilio agi, regi, administrari credunt omnia. Temeritas est florentis ætatis, prudentia senescentis,la témérité est le propre du jeune âge. Cf.Imprudentia,Temere.
TĒMĒTUM, i, n.Breuvage capiteux,vin.Syn.Vinum.Usus: Careant temeto mulieres.
TĒMO, ōnis, m.Timon,flèche d’un char.
TEMPĔRĀMENTUM, i, n.Combinaison habile,juste mesure,juste proportion.Syn.Temperatio, ratio.Usus: Inventum est temperamentum quo tenuiores ditioribus æquari se putarunt,un tempérament fut trouvé par lequel les pauvres crurent devenir les égaux des plus riches.
TEMPĔRANS, antis, omn. gen.Qui garde la mesure,modéré,retenu,réservé,tempérant.Syn.Continens, moderatus, qui ab omni libidine se continet. )( Libidinosus.Adv.Late, juste.Phras.Homo est temperantissimus,cet homme est très modéré. Ab omni cupiditate longe remotus; ab omni cupiditate alienus; omnis cupiditatis expers; vir est in quo rationis in libidinem aliosque non rectos animi impetus firma et moderata dominatio cernitur; qui rebus in omnibus certum habet vitæ modum; qui frugi hominis et temperantis fungitur officio; qui victu cultuque corporis parabili ad implenda naturæ desideria defungitur; vir est in quo cum modestia certat frugalitas; qui salubri victu cultuquemoderato temperantissime agit, qui modum omnibus in rebus servat, adhibet, tenet, retinet, moderationem adhibet. Vir frugi et in omnibus vitæ partibus moderatus, plenus pudoris, plenus officii et religionis.Usus: An temperantem eum dices, qui in aliqua libidine se continuerit, in aliqua se effuderit?Appellerez-vous tempérant celui qui, se modérant dans une passion, s’abandonnera sans réserve à une autre?Cf.Modestus,Moderatus.
TEMPĔRANTER,Avec retenue, réserve.Usus: Si temperantius egisset.
TEMPĔRANTĬA, æ, f.Mesure,modération,tempérance.Syn.Modestia, moderatio, frugalitas, continentia.Usus: Temperantia moderatrix omnium commotionum, inimica libidinum, in prætermittendis voluptatibus cernitur. Temperantia, cupiditatum moderatio rationi obediens, animi motus regit. Temperantia est sedatio perturbationum animi, et rerum modus. Novi ego temperantiam et moderationem naturæ tuæ,je connais la mesure et la modération de ton caractère. Cf.Moderatio.
TEMPĔRĀTĒ,Avec modération, retenue, réserve.Usus: Temperate agere.
TEMPĔRĀTĬO, ōnis, f.Proportion régulière,juste mesure,modération.Syn.Temperamentum, moderatio.Epith.Modica, sapiens, superior.Usus: Cœli, civitatis, juris temperatio,température,climat,organisation politique. Caloris temperatione semina oriuntur et augescunt. Sol, mens mundi et temperatio,le soleil, âme et lien de l’univers.
TEMPĔRĀTOR, ōris, m.Celui qui organise, qui dispose, qui règle.Usus: Temperator ille ac moderator hujus varietatis.
TEMPĔRĀTUS, a, um,Modéré,posé,calme,tempéré.Syn.Temperans, moderatus, modicus. )( Nimis incitatus.Adv.Utcumque.Usus: Temperati mores. Temperatis escis et potationibus uti. Oratio temperata numeris.
TEMPĔRO, as, avi, atum, are, a. et n.Diriger,régler,organiser,se modérer,se contenir.Syn.Moderor, rego, administro; temperationem facio, misceo.Phras.Vix mihi tempero,je puis à peine résister au désir de.... Vix comprimor quin, etc.; vix me teneo; vix me contineo quin; vix possum animum vincere, vix me cohibeo.Usus: Lycurgus rempublicam optimis institutis et legibus temperavit. Amara risu, victoriam clementia temperare,tempérer l’amertume par la gaieté, la victoire par la clémence. Ab injuria, a maleficio temperare. Vix sibi temperat quin. Cf.Moderor,Coerceo,Cohibeo.
TEMPESTAS, ātis, i.Époque,temps;orage,tempête.Syn.Tempus, status cœli, æris constitutio; turbo, procella.Epith.Adversa, bona, calamitosa, civilis, horribilis, idonea, egregia; læta, sæva, serena, turbulenta, violenta, tetra, popularis, perfrigida.Phras.1. Tempestas magna exorta est,une violente tempête s’est élevée. Coorta est tempestas maxima cum magno fragore tonitribusque; fœda tempestas cum grandine ac tonitribus cœlo dejecta est; tanta vis tempestatis, imbris ac turbinis ferebatur, ut nulla unquam dies turbulentior fuerit; fœda tempestas nimbo denso omnia operuit, mare exasperavit fluctibus, omnia permiscuit; ingens repente commota, concitata tempestas est; erumpebant venti, sævi exsistebant turbines, fluctus ejiciebantur maximi; multis imbribus et prope intolerabili tempestate vexabamur. Vento mixtus imber ferebatur in ora, ut jam spiritum prope intercludere, nec reciprocare animam sineret; tum vero ingenti sono cœlum strepere, et inter horrendos fragores micare ignes, donec effuso imbre creberrimaque grandine obruerentur omnia. Ab omni parte cœli emicabant fulgura, et nunc internitente luce, nunc condita, non oculos modo, sed etiam animos terrebant Erat prope continuus cœli fragor, et passim cadentium fulminum species visebatur, dum repente imber grandinem incutiens torrentis modo effunderetur. 2. In mari tempestas fœda exorta est,une tempête épouvantable régnait sur la mer. Spissæ se cœlo nubes intendebant, et quidquid lucis intermicabat, effusa caligine exstinctum est; tum inhorrescens mare paulatim levari, deinde acriori vento concitatum fluctus ciere, et inter se navigia collidere, ut scissis repente triremium vinculis ruere tabulata et cum ingenti fragore in profundum secum trahere quidquid erat vectorum, inciperent. Interea atro nubium globo effusa grando cum ingenti fragore cœli tonitribusque, ac fulminibus præstringentibus aciem oculorum, omne dehinc cœlum et mare in austrum cessit, qui immenso nubium tractu validus rapuit disjecitque naves. Vehemens primum ingruebat ventus, isque cum fulgetris et cœli fragore, tetraque ac minaci nubium vi, tum inhorrescens mare paulatim attolli majoresque in momenta ciere fluctus, qui violentis ab omni parte exasperati flatibus quassatæ jam navis in perniciem conspirabant. Tum vero non per gradus, ut solet, tempestas intumuit, sed direptus subito aer ita miscuit maria, ut artem mox a principio, et spem nautis eriperet. Coire paulatim nubes, sonare cœlum, micare ignes, ruere noctem videbamus; prœliabantur venti, surgebant undæ crebrisque fluctibus navem oppugnabant. Principio nigrescere ac condensari nubes, solis aspectus adimi; tenebris conduplicatis inhorrere omnia, ut cæca quadam nocte obsessi oppressique videremur; cœlum tonitribus dat mugitus ingentes, concursu conflictuque nubium fulgura et fulgetra ingeminant, atque in illa opaca caligine funestam nobis lucem præbent; glomerabant horrendam grandinem venti, imbresque densissimi, qui ad concitandum æquorsic incubuerant, ut illud ab imis sedibus eversuros putares; totum cœlum in mare descendere omniaque inter se elementa permisceri atque confundi crederes; volvebantur aquarum montes, crescebatque magis semper ac magis tempestas, et decumanis fluctibus, terribili procellæ fremitu navis latera feriebat. Immutata repente maris fides est, nam præter disturbatum procellis aerem et furentium ventorum violentiam, ex obliquo mare miscentem, etiam nubes, æstivis caloribus incensæ, inter se collidebantur, creberrimoque ruptæ tonitru, fragoribus aures, tumultu pontum ac cœlum, fulgurum jactu oculos animosque confundebant; cumque procella nimbos impelleret, nubes præcipiti ruina fractæ tam densis imbribus descendebant, ut torrentes ac nova quasi maria effundere viderentur.Usus: 1. Qua tempestate Græci florebant. 2. Turbo, procella,orage,tempête,intempérie. Imbres, nimbi, turbines cæteræque tempestates. Tempestate jactari, abripi, everti. 3.Transl.Ætumnæ, calamitas, tempus miserum,trouble,désastre,tempête,calamité,malheur. Tempestas in me coorta, commota, concitata est. Impendentem reipublicæ tempestatem dudum prospexi. Hac populi tempestate jactamur. Turbulentissimæ huic tempestati cedendum. Tempestate reipublicæ detineri, in portum rejici. Mutata sedataque hac reipublicæ tempestate. Tu procella patriæ, turbo ac tempestas pacis. 4. Æris ac temporis constitutio, cœli status,temps,température. Tempestatem idoneam nancisci, habere. Tempestate bona conscendere, solvere, navigare. Cf.Serenus.
TEMPESTĪVĒ,A temps,à propos,au bon moment.Syn.Opportune, in tempore, mature, in loco, commodum, opportuno tempore, optima opportunitate.
TEMPESTĪVĬTAS, ātis, f.Temps propre,temps opportun ou favorable.Syn.Opportunitas.Usus: Sua cuique parti ætatis tempestivitas est data,chaque âge a son caractère particulier.
TEMPESTĪVUS, a, um,Qui arrive à propos, en son temps;prématuré,précoce.Syn.Opportunus.Usus: Mari ad navigandum nondum tempestivo solvit. Tempestivi fructus. Convivia tempestiva. Cf.Opportunus.
TEMPLUM, i, n.Temple,lieu consacré,lieu saint.Syn.Ædes sacra, locus sacer, domicilium divinum; fanum, delubrum; sacrarium.Epith.Amplissimum, antiquum, sanctum et religiosum, auguratum, augustissimum clarissimum, egregium, pulcherrimum et magnificentissimum. Opere nobilissimum, religione sanctissimum.Phras.1. Templum ibi est valde celebre,il y a ici un temple très célèbre. Ædes DEO sacra ibi est, magnis populorum concursibus celebrata. Sedes ibi Deo consecrata est advenarum frequentia insignis; inclitum ibi divitiis et sanctitate templum est. Templum ibi visitur advenarum concursu imprimis nobile ac celebratum. Templum ibi est opere nobilissimum, religione sanctissimum. Antiquum augustissimumque ibi templum est; augustissima Numini dicata ibi domus est. 2. Templa visitare,visiter les églises. Religionis causa celeberrima urbis templa obire; loca sanctimonia inclita veteri religione visere; loca sacra et cœlestibus prodigiis illustrata, nobilitata, inclita venerari.Usus: Templa publice vota et dedicata. Sanctissimarum et antiquissimarum religionum templum.
TEMPUS, ōris, n.Temps,époque.Syn.Temporis status, forma, ratio, varietas, cursus, inclinatio, perturbatio; tempestas, ævum; sæculum.Phras.1. Tempore minime opportuno reverteris,vous revenez à un moment tout à fait défavorable. Alieno tempore reverteris; in alienum tempus cadit reditus tuus; reditum tuum ratio temporis haud sane probat; si rationem temporis spectasses, redeundi consilium non suscepisses, aut susceptum abjecisses, ineptum, aversum a ratione plane stultum judicasses; revertendi maturitas nondum erat 2. Nemini bene est tempore tam misero,dans ces temps malheureux tout le monde a qqche à souffrir. Nemo est cui recte sit hoc miserrimo temporum statu; in tanta temporum acerbitate, tristitia, calamitate, atrocitate, iniquitate, injuria; in tam iniqua, dura, adversa temporum ratione, in tam infelici temporum conditione; in hac temporum perturbatione, in his omni calamitate, omni scelere ac flagitio refertis temporibus; in hac omnium rerum perturbatione; in hac malorum colluvie; in hac non modo virtutum, verum etiam doctrinarum pernicie; his miserrimis temporibus; his tam miseris, infaustis, iniquis, perditis temporibus; his tam alienis ab omni virtute, a bonis artibus, ab omni vivendi ratione ac ordine temporibus. 3. Tempore felici amicis abundamus,dans le temps de la félicité, nous avons beaucoup d’amis. Prosperis temporibus; in prospera fortuna; in secunda, læta, felici, optima fortuna; rebus ad voluntatem fluentibus; cum rebus omnibus belle est; cum omnia facillimo cursu procedunt; optimis, lætissimis temporibus amicorum turba circumsepti sumus. 4. Tempus breve admodum indulges,vous accordez un temps beaucoup trop court. Tempus perexiguum præfigis; exiguam temporis usuram concedis; in horæ unius circulum me cogis; spatium agendæ rei das perexiguum; angustis terminis concludis. 5. Tempus non habeo ad scribendum,je n’ai pas le temps d’écrire. Tempore excludor ad scribendum; multæ quæ me circumstant occupationes spatium non dant, relinquunt scribendi; temporis angustiis, temporibus excludor ascribendo;otium, spatium non est scribendi; temporis nihil est quod a reliquis negotiis possit subtrahi ad scribendum; quod eripi tot occupationibus possit; scribere per quotidianas confertasque occupationes non licet; temporis nihil vacat, nihil reliquum est ad scribendum; quotidianæ occupationes tempus omne mihi eripiunt. 6. Tempori servire sapientis est,le sage sait se plier aux circonstances. Consulere temporibus, necessitati parere; rationem temporis habere; res ad tempus accommodare; servire, inservire, cedere, assentiri tempori; parere tempori; scenæ servire nec sapiens interdum refugit. 7. Tempus omne in litteris consumo,je passe tout mon temps dans l’étude des lettres. In bonis litteris tempus omne pono, traduco, tero, contero; tempus omne bonis litteris do, transcribo; otium quod nactus sum in bonis litteris tero; diem legendo scribendoque condo; vitam, ætatem doctrinarum studiis contero. 8. (Cum tempore,Vulg.),avec le temps,à temps. Tempore suo; dato tempore, annis venientibus; procedente tempore; olim. 9. Nondum tempus est,il n’est pas encore temps. Immatura res agitur; nondum habet maturitatem res suam. 10. Ubi tempus erit, faciam,je le ferai, dès qu’il sera temps. Ubi res et ratio postulabit; ubi locus agendæ rei datus fuerit; ubi tempus agendæ rei stabit, faciam quæ cupit; quæ cupis, in loco, suo tempore perficiam.Usus: Tempus alicui ad colloquium dare, constituere, designare,indiquer, assigner un moment. Appropinquat, venit, accedit tempus rem exsequendi; tempus est ut rem exsequamur,il est temps de faire cela. In quæ reipublicæ tempora incidimus, incurrimus,se trouver. Adeundi aliquem tempus scite capere, arripere, observare,saisir l’occasion, le moment. Ad litteras scribendas vix mihi tempus sumo, habeo, nanciscor,prendre, trouver à peine le temps. Tempus in aliqua re pono, tero, contero,passer le temps. Frustra tempus perdere,prendre son temps. Nugis tempus eximere,tuer le temps. Tempus omittere, dimittere, prætermittere,laisser échapper le moment. Abiit, præteriit tempus illud,le temps est passé. Nec revocari, nec recuperari amissum tempus potest,racheter,retrouver le temps perdu. Temporis causa facere aliquid,faire qqche à cause des circonstances. Tempore, in tempore, ad tempus venire,dans le temps convenable,en temps opportun;à temps,à propos. Ab eo tempore, ex eo tempore declinare cœperunt omnia,à partir de cette époque. Coluntur duntaxat ad tempus,seulement pour un temps. Dux ad tempus lectus,général choisi temporairement. Interjecto haud longo tempore,peu de temps s’étant écoulé. Multum temporis intercesserat,beaucoup de temps s’était écoulé.
TĒMŬLENTUS, a, um,Ivre,en état d’ivresse.Rad.Temetum.Syn.Ebrius, ebriosus. Cf.Ebrius,Vinolentus.
TĔNĀCĬTAS, ātis, f.Force avec laquelle on tient ou retient.Usus: Aves quædam unguium tenacitate cibum capiunt. Cf.Avaritia.
TĔNAX, ācis, omn. gen.Économe,avare;qui retient fortement,tenace,attaché à.Syn.Parcus, retinens.Phras.Propositi tenax est,il est tenace dans ses idées. A suscepta sententia dimoveri, averti non potest; a sententia nec transversum unguem deflectit; in suscepto consilio perstat; consilium non mutat, sua in sententia constat.Usus: Parcus et tenax. Cf.Parcus.
TENDĪCŬLÆ, ārum, f. pl.Petit filet,petit piége.Syn.Laquei, retia.Usus: Aucupia verborum et litterarum tendiculæ.
TENDO, is, tĕtendi, tensum, ere, a. et n.Tendre,se diriger vers,avoir tel ou tel but.Syn.Aliquid cogito, ad aliquid aspiro.Usus: Ad consulatum tendere. Hæc jam habebamus, ad illa nunc acri tendamus animo. 2. Extendo, porrigo,tendre, présenter. Græcia tendit dextram Italiæ,la Grèce tend la main à l’Italie. 3. Molior,tendre, préparer. Insidias alicui tendere. Adversus aliquem pertinaciter tendere. 4. Fundo, diffundo,répandre. Animum autem per totum corpus tetendit. 5. Eo, contendo, peto,diriger ses pas, sa course vers, voyager, aller. Romam, aliquo suum cursum tetendit. Sententiæ in diversum tendebant. 6. Tentoria figo,dresser les tentes,camper. Tendere, simpl.
TĔNĔBRÆ, ārum, f. pl.Obscurité,ténèbres.Syn.Obscuritas, caligo, nox. )( Lux.Epith.Æternæ, crassæ, diurnæ, intimæ, magnæ, opacæ, tetræ et quasi perpetuæ.Phras.Tenebræ media die factæ sunt,au milieu du jour, l’obscurité enveloppa la terre. Umbra nocti similis premebat terrain; nox cœlo obducta lucem condidit, suppressit; lux ipsa solis crassis occultata et circumfusa tenebris latebat; quidquid lucis internitebat, offusa caligine exstinctum est; spissæ repente tenebræ lucem supprimebant.Usus: Tanquam si reipublicæ offusa sempiterna nox esset, ita in tenebris jacebant miscebanturque omnia. Ex caligine et tenebris in lucem respicere cœpit respublica. Obscuram familiam e tenebris in lucem vocare. Afferre, obducere, offundere tenebras rei. In tenebras deprimi. In tenebris jacere. Philosophia ab animo caliginem et tenebras dispellit. Luce non tenebris rediit,il revint de jour et non de nuit.
TĔNĔBRĬCŌSUS, a, um,Obscur,ténébreux,secret.Syn.Obscurus.Usus: Sensus tenebricosus. Libidines tenebricosæ. Tempus reipublicæ tenebricosissimum. Cf.Obscurus.
TĔNĔO, es, ŭi, tentum, ere, a.Retenir,conserver.Syn.Retineo.Adv.Acutissime, ægre, copiosissime, diligenter, diu, facile, firmius, maxime, mordicus, necessario, omnino, bene, plane, postremo, præclare, probe, summe, jam ante, aliquando, coram, manifesto,undique.Usus: 1. Cursum suum tenere; dignitatem, morem, gravitatem, statum et instituta sua tenere. Locum urbis principem, gubernacula imperii, summam reipublicæ, provinciam tenere. Gratiam alicujus, rei alicujus memoriam tenere. 2. Adstringo, obligo,retenir,enchaîner,obliger. Voto, promisso, religione, lege, jurejurando teneri. 3. Obtineo,posséder,occuper. Qui mare tenet, rerum potitur. Civitatem servitute oppressam tenere. Dominatu unius omnia tenentur. Causam tenuit, obtinuit. 4. Agnosco, assequor, intelligo,comprendre,posséder,connaître. Probe rem teneo. Teneo voluntatem tuam. Aliquid animo tenere. 5. Habeo,avoir. Tenere animum attentum ad aliquid. Tenere exercitum, fiduciam. 6. Deprehendo, circumvenio,prendre,surprendre. Tenetur in manifesto crimine. Manibus rem teneo; tenemur undique, non elabemur. 7. Cohibeo,retenir,comprimer. In tanto dolore lacrimas tamen tenui. Iram non tenui quin erumperem. Vix risum tenui. 8. Moveo, afficio, impello,être poussé, animé. Desiderio, spe, verecundia, studio rei alicujus, morbo, otio, ludis, etc. tenetur. 9. Conservo,retenir,conserver. Domum totam amicitia devinctam teneo. 10. Moror, detineo,retenir. Tempestas biduum me tenuit. Sermone hominem in multam noctam tenui. 11. Contineo,se tenir. Domi se, suis finibus se, aliquem in custodia tenuit. Vix teneor quin. Vix me teneo quin. (Tenet mecum,vulg. est),il est avec moi, de mon parti. Latine: Mecum stat, in meis partibus stat; stat a me; mecum facit; meis partibus studet; mecum sentit.
TĔNER, ĕra, ĕrum,Tendre,mou,souple,délicat.Syn.Mollis, tractabilis. )( Durus.Usus: Nihil tam tenerum, neque tam flexibile, neque quod facilius sequatur quocumque torqueas, quocumque ducas. Oratio mollis et tenera. Animo mihi videris teneriore. Cf.Mollis.
TĔNĔRĬTAS, ātis, f.Délicatesse,mollesse.Syn.Mollities.
TĔNĔRĬTŪDO, ĭnis, f.Tendreté,qualité de ce qui est tendre.Usus: Si siccitates sunt et terra teneritudinem habet,si la terre est molle.
TĔNOR, ōris, m.Cours non interrompu,continuité.Syn.Æquabilis ratio, cursus.Usus: Is (stilus medius) uno tenore, ut aiunt, in dicendo fluit,ce style tempéré coule uniformément. (Litteras hujus tenoris scribere,vulg. est),écrire une lettre à peu près en ces termes. Latine: In hanc sententiam, rationem scribere litteras.
TENTĀBUNDUS, a, um,Qui essaye,qui tente.Usus: Ventum ad angustam rupem, ut ægre expeditus miles tentabundus, manibusque virgulta retinens se demitteret.
TENTĀTĬO, ōnis, f.Attaque,atteinte de maladie.Syn.Commotiuncula.Usus: Valetudinem tuam et a vetere morbo, et a novis tentationibus confirmatam gaudeo. 2.Essai,tentative. Ægre Hortensius pati, tentationem eam credens esse perseverantiæ suæ. Cf.Consentio tentationi.
TENTĀTOR, ōris, m.Celui qui tente.
TENTO, as, avi, atum, are, a.Attaquer,assaillir;éprouver,essayer.Syn.Attento, periclitor, conor, periculum facio.Phras.Omnia tentabo,je tenterai tous les moyens. Vias omnes persequar, quibus putabo ad id quod volo, posse perveniri; nihil erit in quo acquiescam; odorabor omnia, quam potero, sagacissime; animum versabo in omnes partes, agitabo, omniumque animos tentabo; sensus omnium mentesque degustabo, explorabo; nihil ad summam diligentiam mihi faciam reliqui; ad omnia nitar; omnem lapidem movebo; ad vim etiam et armatas preces animum convertam.Usus: Tentare leviter aliquem, quo animo ferat aliquid. Prœlio belli fortunam tentare, experiri. Aliquem donis, spe, metu, armis tentare. Morbo tentari. Manu, pede aquæ frigus tentare. Cf.Experior.
TENTŌRĬUM, ĭi, n.Tente.Syn.Tabernaculum militum.
TĔNŬIS, e, gen. com.Mince,fin,délié,petit,chétif,mesquin;peu considérable;misérable.Syn.Exilis, minimi momenti, subtilis; parum locuples. )( Crassus, locuples.Phras.Homines tenues,hommes du commun,de la basse classe. Obscuro loco nati; animo et fortuna imbecilliores; ordinis tenuioris homines; infimo loco nati; humili fortuna orti, nullius nominis aut dignitatis; terræ filii; inferius genus hominum; qui in obscuro vitam agunt; obscuri inter populares generis. Cf.Vilis,Humilis,Abjectus.Usus: 1. Tenue cœlum,ciel limpide. Auctoritas tenuis. In tenuissimis ac minutissimis rebus sæpe labimur. Patrimonium tenue. Tenuis aqua vadum alibi aperiebat. 2. Pauper, vilis, obscurus, humilis,pauvre,vil,obscur,misérable. Cui tenues opes, nullæ facultates, exiguæ amicorum copiæ. Ordinis tenuioris homo. Tenuem victum anteferre copioso. 3. Gracilis,maigre,grêle,fluet. Corpusculo tenui.
TĔNŬĬTAS, ātis, f.Ténuité,finesse,délicatesse,petitesse.Syn.Gracilitas.Usus: 1. Quosdam corporum tenuitas ipsa delectat. 2. Subtilitas,subtilité. Tanta est animi tenuitas, ut fugiat aciem,l’âme est d’une nature tellement subtile, déliée, qu’elle échappe à la vue. 3. Paupertas,pauvreté,dénûment. Ex meis angustiis illius sustento tenuitatem. Cf.Vilitas.
TĔNŬĬTER,Petitement;d’une manière fine,subtile.Syn.Anguste, presse, philosophorum more. )( Copiose.Usus: Tenuius, subtilius et acutius tractare.
TĔNUS,Jusque.Usus: Aurium tenus. Verbo tenus,en paroles seulement, nominalement.
TĔPĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a.Faire tiédir,échauffer.Syn.Calefacio.
TĔPESCO, is, pŭi, escere, n.Devenir tiède.Phras.Tepescere cœpit in spiritu,il commença à perdre de son ardeur, de sa ferveur. Spiritus fervor in illo, quasi frigida effusa aqua restinctus est; ardor primus virtutis exstinctus est; a religione officii declinavit; ardorem refrigescere passus est. Ardor remisit, refrixit, deferbuit; oblanguit fervor ille ex diuturna meditatione conceptus et sensim evanescere cœpit.Usus: Maria agitata ventis tepescunt.
TĔPĬDUS, a, um,Tiède.Usus: Tepidus vapor. Cf.Remissus.
TĔPOR, ōris, m.Tiédeur.Syn.Moderatus calor.Epith.Externus, modicus.Usus: Tepor excitatus. Modico tepore calet.
TER,Trois fois. Ter decies,trente fois.
TĔRĔBRA, æ, f.Foret,vrille,tarière.Syn.Instrumentum, quo ligna perforantur.
TĒRĔBRO, as, avi, atum, are, a.Percer,forer,trouer.
TĔRES, ĕtis, com. gen.Arrondi,fait au tour,poli;fin,délicat.Syn.Rotundus; acer.Usus: Plena et teres oratio. Atticorum teretes aures.
TERGĬVERSĀTĬO, ōnis, f.Tergiversation,subterfuge.Syn.Recusatio.Usus: Quid ergo erat moræ et tergiversationis?
TERGĬVERSOR, aris, atus sum, ari, d.Tergiverser,user de détours,éluder.Syn.Refugio.Usus: Invitum, æstuantem et tergiversantem ad dicendum coegi. Quid taces? quid dissimulas? quid tergiversaris? Non est locus ad tergiversandum. Cf.Nolo,Invitus,Moror.
TERGO, is,velĕo, es, si, sum, ere, a.Essuyer,frotter,nettoyer.Syn.Abstergo.Usus: Qui tergunt, qui ungunt, verrunt.
TERGUM, i, n.Dos.Syn.Aversa pars corporis tota.Usus: A tergo adoriri aliquem. Terga vertere, in fugam abire,tourner le dos,prendre la fuite. Hostem a tergo interclusum relinquere. Insequitur nos a tergo senectus, nec opinantes assequitur. Ab tergo se objicere.
TERMĬNĀTĬO, ōnis, f.Délimitation,définition.Syn.Finis, mensura, modus.Usus: Versus inventus est terminatione aurium,par la délimitation qu’assigne l’oreille à la mesure du vers. Terminatio rerum expetendarum exposita,après avoir exposé à quoi se réduisent les vœux de la nature.
TERMĬNO, as, avi, atum, are, a.Fixer,déterminer;finir,borner,délimiter.Syn.Determino, concludo, laudo, definio; regionibus aliquibus circumscribo, definio.Usus: Imperium Rom. non terra, sed cœli regionibus terminatur. Iisdem finibus vitam et gloriam terminare. Epicurus bona voluptate terminavit. Verba melius terminantur ac cadunt in syllabas longiores. Cf.Finio.
TERMĬNUS, i, m.Borne,limite,terme.Syn.Finis, regio.Epith.Certi, modici.Usus: Jus suum nullis terminis ac finibus circumscribere, definire. Termini quos Socrates pandit et constituit. Certos mihi fines, cancellos, terminos ipse constituam, extra quos non egrediar. Cf.Finis.
TERNI, æ, a,Trois par trois;qui sont trois,au nombre de trois.Usus: Terna, aut bina, aut singula etiam verba dicere.
TĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a.User,consumer,employer,perdre.Syn.Contero, consumo, mollio.Usus: Terere tempus, ætatem nugis. Verbum vulgari sermone tritum,langage,terme commun,trivial.
TERRA, æ, f.La terre,le globe terrestre,le monde,l’univers.Syn.Globus terræ, medius mundi locus, orbis terræ, humus, tellus, solum.Epith.Altrix, beata, effectrix, fecunda, fœta, horrida, hostilis, immanis, immobilis, infirma, ingrata, lata, mater omnium, media, misera, parva, solida, globosa, tota, vestita floribus, universa, aliena, aspera, continens, disjuncta, mortifera.Usus: 1. Terra mater omnium, vestita floribus, herbis, arboribus. Conquirere aliquem terra marique. Romam terra petere,aller à Rome par terre. A terra solvere; navim ad terram deligare. Ad terram aliquid abjicere, affligere. Terram aratro proscindere, discindere, subigere. 2. Orbis,la terre,le monde,l’univers. Homini nihil in terris simile. 3. Regio,terre,pays,contrée,région. In terra hostili. Ex ultimis terris protectus. Nostra sunt maria et terræ.
TERRÆ MŌTŬS, ūs, m.Tremblement de terre.Epith.Horribilis, magnus, usitatus.Phras.Magnus terræ motus in Sicilia fuit,il y eut en Sicile un violent tremblement de terre. Sicilia magnis terræ motibus conquassata est, contremuit; in Sicilia terra per plures dies movit horrendum in modum; terra ingenti motu contremuit, ut non moveri, sed everti crederentur omnia. Sicilia magnis terræ motibus concussa est, adeo ut in agris tecta corruerent, multarum urbium magnæ partes prosternerentur, cursu rapido averterentur amnes, montes lapsu ingenti proruerentur, ventis per cava terræ citatis, rupti montes tumulique subsiderent. Terræ motus Siciliam maxime quatiebat; multa tum oppida corruere, multis locis labes facta, terræ desedere, flumina in contrarias partes fluxere; nutabat perpetuo solum, frequenter etiam subsultabat, tanto impetu ac fragore, ut urbes ac oppida suis divellendas sedibus putaremus, nec quisquam tam saxei esset pectoris, quin saxis terraque rementibus contremisceret.Usus: Animi terræ motibus ac pestilentiæ vastitate maxime terrentur. Terræ motus factus.
TERRĒNUS, a, um,Formé de terre;terrestre.Syn.Terrestris.Usus: Humor maritimus et terrenus. Terrenis et concretis corporibus sunt intersepta. Corpora nostra terreno principiorum genere sunt confecta. Bestiarum terrenæ sunt aliæ, partim aquatiles,parmi les animaux, les uns sont terrestres, vivent sur la terre, les autres sont aquatiques, vivent dans l’eau. Cf.Mundanus.
TERRĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a.Effrayer,épouvanter.Syn.Terrorem affero, infero, injicio; metum affero, infero, facio.Adv.Minaciter, vehementius.Phras.1. Res ea vehementer nos terruit,cette chose nous a fortement effrayés. Animos terruit, formidine oppressit; perculit nos ea res, id fulmen, ejus vocis terror vehementer; percussit nos vox ea, inque animis auribusque omnium adhuc versatur? magnum ea res metum incussit; multum trepidationis fecit; terrorem subita res præbuit, excivit et repentino pavore pene nos exanimavit; ea res subitum terrorem effudit; metu nos territavit; in timorem dedit; animos graviter percussit; ea res terrorem injecit; trepidationem injecit animis; terroris mutui nos implevit; metum, terrorem incussit omnibus; pavorem offudit mentibus; pavorem injecit; terrorem nobis ingentem obtulit; formidinis nos implevit; terrore animos fregit oppressitque; in metum nos adduxit; metum objecit, incussit; metu nos affecit; animos in terrorem conjecit; timore mentes omnium nostrum præpedivit; religionem et formidinem incussit; periculi species animos hominum horrore perstrinxit, perfudit, pavore implevit, exanimavit. 2. Magnopere territi sumus,nous fûmes tout à fait épouvantés. Novo quodam terrore ac metu permoti, concitati, obstupefacti, perterriti, perculsi fuimus. Lingua obmutuit, manus obtorpuit, mente debilitata metu concidimus, toto corpore perhorruimus. Nemo fuit tanta confidentia quin timido sanguis refugeret et metu exalbesceret. Ultimo metu perfusi sumus tot terroribus undique ostentatis. Perlatus est ad omnes terror. Circumfuso undique pavor ita obtorpuimus, ut nemo dicere quod in rem esset, nemo audire posset. Præsens timor adeo animos omnium occupaverat, ut prope alienata mente, obcæcati metu et terrore nobis ipsis excideremus. Trepidatum repente, omnium pectora occulto metu pervadente, sic ut vox omnes ac sanguis deficeret. 3. Territi hostes in fugam sedant,les ennemis épouvantés prennent la fuite. Hostes pavore perculsi; vano timore perfusi; metu subacti; multiplici terrore perculsi, circumventi; tantis terroribus vexati, ancipite circumstante metu in fugam se conjiciunt; terror incussus hostes per tota castra trepidos agit. Cf.Timeo.Usus: Non me terrent ista. Suæ quemque conscientiæ animi terrent.
TERRESTRIS, e, gen. com.Qui vit sur la terre,terrestre.Syn.Terrenus.Usus: Terrestre præsidium.
TERRĬBĬLĬS, e, gen. com.,Terrible,effrayant.Syn.Horribilis, horrendus.Usus: Vultus terribiles et ardore animi micantes. Pompeii virtus terribilior Romanis quam exteris gentibus,la valeur de Pompée était plus redoutable pour les Romains que pour les nations étrangères. Cf.Terror,Terreo.
TERRĬCŬLA, ōrum, n. pl. *Épouvantail,fantôme.Syn.Quod terrorem injicit.
TERRĬFĬCUS, a, um,Effrayant,terrible.Syn.Quod terrorem incutit. Cf.Terribilis.
TERRĬTŌRĬUM, ĭi, n.Territoire.Syn.Terra, ager.Epith.Atriale.Usus: Florentis coloniæ territorium minuitur.
TERROR, ōris, m.Terreur,effroi,épouvante.Syn.Minæ.Epith.Barbarus, inanis verborum, immanis, implacabilis, militaris, nocturnus, novus, sempiternus, summus, tantus, tribunitius, mirus, mediocris.Usus: Terrores minasque jacere, spargere, jactare,épouvanter,répandre l’effroi. Is nuntius magnum nobis terrorem obtulit, attulit, intulit, incussit, injecit, magno terrori fuit,glacer d’effroi. Terrorem addere, admovere,augmenter l’épouvante. Si quid increpet terroris,si quelque effroi se fait jour. Anceps terror circumstabat,une terreur secrète nous environnait. Terrorem illatum reddere,rendre l’effroi causé. Firmare ex terrore hominem metuque liberare,délivrer qqn de son épouvante, le rassurer. Cf.Terreo.
TERTĬĀNUS, a, um,Relatif au troisième.Usus: Febres tertianæ,fièvre tierce, qui revient tous les trois jours.
TERTĬO,Pour la troisième fois.Usus: Iterum ac tertio.
TERTĬUS, a, um,Troisième.
TĔRUNCĬUS, ĭi, m.Quart de l’as.Syn.Nummulus.Usus: Ne teruncii quidem sumptus mea causa factus est,dépense d’un liard, d’un denier.
TESSĔRA, æ, f.Dé à jouer,marqué sur les 6 côtés;mot d’ordre;signe d’hospitalité.Syn.Talus.Usus: Nobis senibus de lusionibus multis talos relinquant, et tesseras. Quid enim est sors? idem propemodum, quod micare, quod talos facere, quod tesseras,jouer à la mourre,aux dés,aux tessères.
TESTA, æ, f.Vase de terre cuite;coquille.Syn.Concha, vas fictile.Epith.Nativa.
1. TESTĀMENTĀRĬUS, ĭi, m.Rédacteur d’un testament.Syn.Subjector testamentorum.
2. TESTĀMENTĀRĬUS, a, um,De testament,testamentaire.Usus: Lex testamentaria.
TESTĀMENTUM, i, n.Testament.Syn.Suprema voluntas; voluntatis nostræ justa sententia de eo quod post mortem nostram fieri voluerimus.Epith.Falsum, firmissimum, non improbum, non inofficiosum, non inhumanum, irritum, ruptum, ratum.Usus: Testamentum facere, conscribere, componere, obsignare; testamento aliquid alicui relinquere. Testamentum falsum supponere; testamentum subjicere. Nefas est testamenta mutare, rumpere, inducere, irrita facere et voluntates mortuorum evertere. Qui factionem testamenti non habuerit. Cf.Hereditas.
TESTĀTUS, a, um,Attesté,certifié,démontré.Syn.Exploratus, ratus, indubitatus.Usus: Nihil dixi nisi notum et testatum. Ut res multorum oculis fieret testatior,afin que la chose fut plus notoire. Res certissimis monumentis testata.
TESTĬFĬCĀTĬO, ōnis, f.Déposition,témoignage.Syn.Testimonium, formula testimonii.Epith.Summa, sempiterna.Usus: 1. Manebit hujus tui facti testificatio sempiterna. Chirographa, testificationes, judicia, quæstiones. 2. Affirmatio privata,déclaration,preuve. Cum summa testificatione suorum erga me meritorum. Cf.Testimonium,Testes.
TESTĬFĬCOR, aris, atus sum, ari, d. a.Déposer,témoigner,certifier,attester qqche comme témoin.Syn.Testor, attestor, notum facio, testimonium dico, testibus firmo.Usus: Id feci testificandi amoris mei causa. Hæc in maxima hominum frequentia testificabatur.
TESTĬMŌNĬUM, ĭi, n.Témoignage,déposition,attestation.Syn.Testificatio, jurejurando devincta auctoritas.Epith.Acerrimum, debitum, divinum, exploratum, extremum, falsum, firmum, gratum, grave, improbum, inimicum, majus, mutuum, præclarum, proprium, publicum, sempiternum, totum, vehemens, divinum, tacitum.Usus: Testimonium secundum fidem et religionem gravissime dicere. Pro testimonio dicere; testimonium innocentiæ alicui tribuere, impertiri. Sunt in eam rem multa testimonia. Refellere, refutare, elevare testimonia. Eodem is convertit aculeos testimonii sui. Causa ejus gravissimorum virorum testimoniis communita fuit.
TESTIS, is, m.Témoin.Syn.Laudator, auctor, obsignator; testimonium.Phras.Ejus rei multos testes habeo,j’ai de nombreux témoins de cette chose. Ejus rei testes citare, proferre, edere, producere possum plurimos, qui se non opinari sed scire, non audivisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicent. Rem testibus planam facere perfacile mihi est. Testem citabo totam domum; ejus rei auctores testesque optimos dare possum; res ea multorum testimoniis communiri potest; in ea causa deesse non possunt, qui pro testimonio dicant; rem eam multis testibus firmare possum.Usus: Testes adhibere locupletes, idoneos, religiosos, integros, incorruptos, gravissimos;aut contrafalsos, diobolares, ab religione remotos. Testis ac spectator vivus ac præsens. Testis est Italia. Clarissimæ victoriæ testes. Deos facere testes.