ALTERNUS, a, um,L’un l’autre,alternatif.Syn.Quod vicissim fit, aut vicissitudinem habet.Usus: Epigramma alternis vicibus longiusculis. Alterni pedes ex iambis sint. Alternis verbis, altero quoque verbo. Alterna capita sibi contraria. Alternis, absolute subintell. vicibus, annis, diebus.
ALTĔRŬTER, utrius,l’Un ou l’autre.Syn.E duobus alter.Usus: Si in alterutro sit peccandum, malim videri nimis timidus, quam parum prudens. Alterutrum tibi eligendum est,il vous faut choisir l’un ou l’autre.
ALTĬTŪDO, ĭnis, f.Hauteur,élévation.Syn.Celsitas, excelsitas.Epith.Infinita, miranda, concava.Usus: 1. Arborum, montium altitudo. 2. Labes agri ad infinitam altitudinem descendit. Latumiæ opus ingens in mirandam altitudinem depressum,carrière d’une profondeur immense. Maris altitudo,abîmes de la mer. 3.Transl.Animi, fortunæ gloriæ altitudo. Altitudo et elatio orationis. Cf.Altus.
ALTOR, ōris, m.Celui qui nourrit.Syn.Educator.Usus: Omnium rerum seminator et altorDeus.
ALTRINSĔCUS,De l’autre côté. *Syn.E regione, ex altera parte.Usus: Assiste altrinsecus.
ALTRIX, ĭcis,Celle qui nourrit.Syn.Nutrix, educatrix, alumna.Usus: Terra patria, altrix nostra.
ALTUM, i, n.La pleine mer.Usus: Tempestate in alto jactantur nautæ. Ex alto emergere.
ALTUS, a, um,Haut,élevé.Syn.Sublimis, excelsus, celsus, erectus, editus, excitatus humo. )( Abjectus, humilis.Phras.1. Turris est altissima,cette tour est fort élevée.Turris in magnam altitudinem evecta; situ et opere multum edita, in ingens fastigium elata. 2. Vienna altissimis ædibus est conspicua,Vienne est remarquable par la hauteur de ses édifices. Vienna cœnaculis sublata, atque suspensa latissime eminet; ædibus editissimis, in altitudinem ingentem elatis, late eminentibus constructa; ædibus ad eximiam altitudinem perductis, mira altitudine ædium urbes cæteras superat, et excedit. 3. Alto vir animo es, et excellenti,vous avez une âme noble et magnanime. Vir sapiens es, et alta quadam mente præditus; nihil times, nemini cedis; altum quiddam spiras; invictum semper, et ad altiora quædam, et magnificentiora te natum meministi. Altum te natura videlicet, et humana despicientem genuit. Alta spectas, virtutis gloria ad cœlum te effers. Animo es super humanum fastigium elato; supra fortunam animos geris.Usus: 1. Sua virtute pervenire in altiorem locum,parvenir par son mérite aux plus hautes dignités. Virtus altissimis defixa radicibus. Cœli altissimus complexus. 2.Transl.Ad animum: Alta mens; humanarum rerum alta quædam despectio. Alta et exaggerata oratio. Altus et excellens vir. Nihil nisi altum, et magnificum suscipere, moliri. Cf.Excelsus,Animus.
ĂLUMNUS, i, m.Qui est nourri,enfant,élève.Syn.Qui alit, quique alitur; discipulus.Usus: Eloquentia bene constitutæ civitatis velut alumna est, et nutrix. Platonis, disciplinæ Platonicæ alumnus. Cf.Discipulus.
ĂLŪTA, æ, f.Peau molle.Syn.Pellis mollior.Usus: Pellis pro velis, alutæque molliter confectæ.
ALVĔĀRĬUM, ii, n.Ruche d’abeilles.Usus: Apes in alvearium concesserant.
ALVĔŎLUS, i, m.Petite cavité;petit damier,table à jouer.Syn.Tabula, in qua tesseris, aut talis luditur.Usus: Ludum quærere, alveolum poscere.
ALVĔUS, i, m.Excavation,cavité;baignoire.Syn.Vas amplum, quo in balneis utebantur.Usus: In alveum descendere.
ALVUS, i, f.Ventre.Syn.Venter, intestina; uterus.Epith.Multiplex, tortuosa.Usus: 1. Mater alvo filium continet. 2. Alvum ciere, medicamentis citare, movere,lâcher le ventre. 3. Alvum laxare, solvere, purgare dejicere,aller à la selle. 4. Alvum mollire, bonam facere,ventre lâche. 5. Alvum fluentem sistere, tardare, inhibere,arrêter le flux de ventre. 6. Astricta alvo esse,être constipé. Suppresso ventre alvum consistere; venter non reddit, non excernit. 7. Alvo esse fusa, citata, resoluta;alias: dejectionibus laborare,avoir le flux de ventre. Citata alvo exerceri; accidere frequentem alvi dejectionem; ventre esse liquido. 8. Ire ad alvum subtrahendam,alias: ire ad requisita naturæ; ire, quo saturi solent; naturæ parere; ventris causa de medio abire; ad necessaria secedere; ad reddenda ciborum onera se subducere,aller à la selle.
ĂMĀBĬLIS, e, gen. com.Aimable.Syn.Amore dignus, suavis, omnibus jucundus.Phras.Amabilis est; dignus qui diligatur, qui ametur,il est aimable. Sunt in eo multa, quæ amorem conciliant; possidet, quæ ad colligendam benevolentiam valent. Ad alliciendas voluntates, ad animos adjungendos, ad comparanda hominum studia nihil desideres, nihil in eo requiras, nihil deesse dicas. Causas amoris in eo plurimas, odii nullas invenio. Amandus est propter multas suavitates, ingenii, officii, humanitatis. Ejus suavitates, virtutes ipsi studium hominum adjungunt, pariunt, gratiam comparant, adipiscuntur. Ferreus sit, qui illum non amet. Aversus ab omni humanitate, expers humanitatis, prorsus homo non sit, qui illum amore non prosequatur. Nihil non est in eo, nulla non re commendatur, quæ homines ad illum amandum alliciat, qua ab omnibus gratiam ineat, qua adjungere sibi hominum benevolentiam possit. Nulla in eo desideres animi bona, ornamenta, quibus benevolentia colligitur.Usus: Virtute nihil amabilius. Mores, homines amabiles.
ĂMĀBĬLĬTER,Avec amour.Syn.Animo amico, suaviter, humaniter.
ĂMĀBO,De grâce,je te prie.Syn.Si me amas, rogantis est.Usus: Exspecta, amabo, dum te conveniam. Amabo te; incumbe in eam rem.
ĂMANDĀTĬO, ōnis, f.Éloignement,exil.Syn.Relegatio, rejectio.Usus: An hæc rusticana vita relegatio, atque amandatio appellabitur.
ĂMANDO, as, avi, atum, are, a.Éloigner,reléguer,exiler.Syn.Ablego, relego, removeo, dimitto, mitto.Usus: Amandato Catone, Tullio expulso.
ĂMANS, antis, part. v. amo.Qui aime.Syn.Observans, studiosus, fautor, benevolus.Usus: Ad nos tui amantissimos veni. Nemo me tui amantior. Lenissimis et amantissimis verbis accipere.
ĂMANTER,En ami,tendrement.Syn.Peramanter, studiose, prolixe.Usus: Valde hoc velim, amanter, diligenterque conficias. Conjunctissime et amantissime vivere cum aliquo.
ĂMĀRUS, a, um,Amer.Syn.Sapore præditus dulci adverso.Usus: 1. Sensus indicat dulce, et amarum,les sens nous indiquent qu’une chose est douce ou amère. 1.Transl.Calamitosus, insuavis, morosus,désagréable,pénible. Amariorem me et stomachantem omnia senectus facit.
ĂMĀSĬUS, ii, m.Amant. *Syn.Amator.Usus: Miserrimum hunc hodie habebo amasium.
ĂMĀTOR, ōris, m.Qui aime,ami de.Syn.Amicus, cultor.Epith.Acer, antiquissimus, communis.Usus: 1. In bonam partem: Sapientiæ me amatorem profiteor. Ciceronis amatores. 2. In malam partem: An tu amatorem, non adulterum dices? Amatores puerorum.
ĂMĀTŌRĬE,Avec amour,passionnément.Syn.Amatorum more.Usus: Amatorie scripta, dicta.
ĂMĀTŌRĬUS, a, um,Qui concerne l’amour,qui inspire l’amour.Syn.Quod ad amorem pertinet, vel allicit.Usus: Amatorius sermo. Amatorium carmen.
AMBĀGES, um, f.Détours,sinuosités;ambiguité.Syn.Circuitio, anfractus, inflexus Mæandri, diverticula, inflexiones.Usus: Ambages fidei fallendæ exquirere.
AMBĬGO, is, ere, a.Douter,disputer.Syn.Dubito, in controversiam voco, adduco, discepto, in dubium traho, revoco.Usus: Ambigunt agnati cum hærede,les parents sont en discussion avec l’héritier, disceptant. Ambigere de re aliqua. Hoc inter nos ambigitur. Ex contrariis scriptis ambigere aliquid. Cf.Dubito,Dubium,Controversia.
AMBĬGŬE,D’une manière douteuse,équivoque.Syn.Dubie.Usus: Ambigue dicta, scripta, posita, dividenda sunt et explananda.
AMBĬGŬĬTAS, ātis, f.Équivoque,obscurité.Syn.Anceps, dubia, incerta, multiplex verborum potestas; verba media et suspensa; quæ in duas vel plures sententias trahi possintUsus: Nominum ambiguitas in multos errores inducit. Cf.Dubitatio.
AMBĬGŬUS, a, um,Ambigu,incertain,équivoque, douteux.Syn.Anceps, dubius, incertus, obscurus, multiplex, perplexus. )( Perspicuus.Usus: Non habeo ambiguum,je ne balance point. Oracula obscura, ambigua. Ex ambiguo dicta existunt argutissima. Invidiæ nomen ambiguum. Cf.Dubius,Perplexus.
AMBĬO, is, ivi,velii, itum, ire, a,nonnunquamn.Entourer,briguer.Syn.Circumeo,velprenso.Adv.Valde, vicatim.Phras.Consulatum artibus parum honestis ambit,il se sert de moyens peu honnêtes pour briguer le consulat. Quibus artibus sibi viam ad consulatum muniat, quod iter affectet, video. Summa ambitione, honoris contentione, ambitu contendit. Circuit et prensat Patres juxta, ac tribules. Est in illo summa honoris contentio; ambitus illi est in petendis honoribus incredibilis. Nullum in prensando studium prætermittit; in prensandis, appellandis Patribus studium adhibet maximum. In aucupandis magistratibus nullos scopulos, nullos casus pertimescit; aureis retibus venatur imperium. Honoribus operam dat, sed artibus parum decoris. Honorum in republica nullus est, quem non appetat, ad quem non aspiret,il n’y a point de dignité qu’il n’ambitionne.Usus: 1. Lunæ cursus terram proxime ambit,la lune fait sa révolution autour de la terre. 2. Prensare, petere,solliciter. Si comitia in senatu haberi placet, petamus, ambiamus.
AMBĬTĬO, ōnis, f.Sollicitation,brigue.Syn.Ambitus, studium cupiditasque honorum.Epith.Levis, major, miserrima, nimia, perniciosa, popularis, summa, timida.Usus: Ambitione labi, ardere. In tuo favore mea ambitio nititur.
AMBĬTĬŌSĒ,Par brigue;avec faste.Syn.Cum ambitione.Usus: Provinciam ambitiose petere. Facere aliquid, fovere aliquem ambitiose.
AMBĬTĬŌSUS, a, um,Ambitieux.Syn.Ambitione plenus, honorum cupidus.Phras.Vir est ambitiosus, avaritia gloriæ, et honoris cupiditate insatiabili,c’est un ambitieux,un intrigant. Ambitioni servit perdite, ardet infinita honorum cupiditate, in honorum studio pene modum nescit, ad ambitionem toto pectore incumbit, fertur incredibili gloriæ cupiditate; honorum nusquam illi satis est, honoris est supra modum appetens. Cf.Ambio,Gloria,Superbus,Arrogans.Usus: Amicitiæ ambitiosæ, in quibus assentationis plurimum, nihil rei. Homo minime ambitiosus.
AMBĬTŬS, ūs, m.Circuit,détour;ambition.Syn.Conversio, circuitus, orbis; ambitio, ambitionis crimen.Epith.Contractus et brevis, et vehemens verborum, immanis, infinitus, par, perfectus, completusque verborum, rotundus, totus verborum, argutus, certusque et circumscriptus verborum.Usus: 1. Ambitus domus,le tour de la maison. Rotundi stellarum ambitus. 2. Circuitus verborum,périodes. Comprehensio, et ambitus ille verborum, quem periodum vocamus. 3. Ambitio,ambition. Accusari, damnari ambitus.
AMBŬLĂCRUM, i, n.Promenade couverte,galerie,allée d’arbres.Syn.Locus in ædibus ad deambulandum accomodatus.
AMBŬLĀTĬO, ōnis, f.Promenade.Epith.Aurea, meridiana, inferior, pomeridiana, compitalitia.Usus: 1. Ambulandi actio,promenade,action de se promener. Constituimus inter nos, ut ambulationem ruri conficeremus. 2. Locus ambulationis,promenade,lieu où l’on se promène. Nostram ambulationem, quæso, invisas. Hedera intercolumnia ambulationis convestit. Nondum absoluta est ambulatio, nondum sub tecto.
AMBŬLĂTĬUNCŬLA, æ, f.Petite promenade.Epith.Tecta.Usus: Cum una ambulatiuncula, et sermone nostro delicias urbis omnes non permutavero.
AMBŬLO, as, avi, atum, are, n.Se promener.Syn.Deambulo, inambulo, obambulo, deambulationem perago, spatior, eo, decurro, abeo, iter facio, contendo, pedibus peragro.Adv.Artificiose, contentius, recte.Usus: Ambulare in sole. Ambulare lente, ut philosophi. Intra diem plura passuum millia ambulare. Xerxes, juncto classibus Hellesponto, Athoque perfosso, maria ambulavit, terram navigavit.
AMBŪRO, is, bussi, bustum, ere, a.Brûler autour,consumer.Usus: Num tu ex ambustis fortunarum mearum reliquiis spolium petes? Vicina Cremona incendio ambusta, Mantua tamen salva evasit.
ĀMENS, entis, gen. omn.Troublé,égaré,insensé,fou.Syn.Insanus, mente motus, perturbatus.Phras.Homo excors, omnibus consiliis præceps ac devius, mente captus, alienatus mente, amentia præceps, obcæcatus; prolapsus in furorem, mente paulum imminuta animo parum validus, mente orbatus.Usus: Homo amentissimus, vecors, ac consiliis omnibus præceps, ac devius. Cf.Insanus.
ĀMENTĀTUS, a, um,Garni d’une courroie.Syn.Loris religatus ad acrius feriendum.Usus: 1. Hastæ amentatæ.Javelot garni de sa courroie. 2.Transl.Argumenta amentata præclari oratoris lacertis viribusque contorta,arguments tout prêts.
ĀMENTĬA, æ, f.Démence,folie.Syn.Insania.Epith.Civilis, magna, mira, præceps, singularis, summa, tanta.Phras.Hic homo in amentiam incidit,cet homme est devenu fou. A se, a mente discessit; ad insaniam redactus est; impulsus, prolapsus in furorem est: mens reliquit hominem; injecta illi amentia est. Amentia incredibilis hunc hominem tenet,un trouble incroyable s’est emparé de lui. Amentia flagrat, torquetur, rapitur, tenetur, excæcatur plane insolita, alienata penitus mente est. Cf.Amens,Alienatus,Furor,Insania,Stultitia.Usus: Amentia est animi affectio lumine mentis carens. Qua amentia inductus hoc egisti?
ĂMĪCA, æ, f.Amie,amante.Syn.Mulier amata.Usus: Alcibiades amicæ amiculo tectus. Septem currus amicarum plenos secum trahebat Verres.
ĂMĬCĒ,En ami.Syn.Benevole, familiariter, animo amico, et conjunctissimo.Usus: Vivere simpliciter, vitæque hominum amice. Quod tantum mihi tribuis, facis, fecistique sane amice.
ĂMĬCĬO, is, cui,velxi, ictum, ire, a.Couvrir d’un vêtement,envelopper.Syn.Vestio, operio.Usus: Amictus toga purpurea.
ĂMĬCĬTĬA, æ, f.Amitié.Syn.Benevolentia, conjunctio, familiaritas, necessitudo; vetus et assiduus inter æquales usus, ac vitæ consuetudo; jucunda vitæ, atque officiorum omnium societas, amabilissimus amicitiæ nexus; amoris vinculum arctissimum; omnes amicitiæ necessitudines; conjunctionis, ac necessitudinis vinculum; benevolentiæ conjunctio; familiaritatis nexus; summa voluntatum consensio.Epith.Adjutrix virtutum, comes vitiorum, afflicta, non solum ampla, sed etiam jucunda, concors, conjunctior, consularis, desiderata, ditior, et affluentior, firmior, bona, gratuita, insignis, intempestiva, inveterata, justa veraque, magna, uber, jucundissima, molesta, naturalis, non brevis et suffragatoria, sed firma et perpetua, pulcherrima et maxime naturalis, pyladea, remissior, et liberior, et dulcior, et ad omnem comitatem facilitatemque proclivior, sancta, summa, vetus, vetusta, vulgaris aut mediocris, vera et perfecta.Phras.1. Amicitiam contrahere,contracter amitié. Amicitiam cum aliquo appetere, expetere potentum amicitias, gratiam et amicitiam petere; adrepere sensim, applicare se ad alterius amicitiam; insinuare se in potentum amicitiam; adjungere se, conferre, aggregare ad alterius amicitiam; amicitiam sibi parare, comparare, conciliare; in consuetudinem alterius se dare, insinuare, immergere; amicitiis multorum implicari; amicitias sibi parere, gignere, jungere, conjungere, instituere; consuetudine alterius se implicare, devincire, jungere; amicitiæ fores sibi aperire; consuetudinem jungere cum altero; amicitiam conglutinare, conjugare, constituere; colligere, contrahere consuetudinem cum altero; amicitiæ et societatis vinculo se adstringere; incipere, conflare amicitiam; coire societatem cum altero; amicitiam sequi, ad amicitiam accedere; alterius amicitiæ se dedere ac devovere, sancire; ferire, percutere fœdus amicitiæ; amicitiæ fœdere se devincire. 2. In amicitiam alicujus venire,devenir ami de quelqu’un. In amicitiam accipi, recipi, adjungi; in familiaritatem alterius venire, pervenire; adscribi ad alterius amicitiam; inire cum altero societatem; jungi amicitia; incidere in improborum hominum amicitiam; familiaritatem alterius penitus intrare, consequi; amicitiam adipisci; in familiaris amicitiæ jura adduci. 3. Amicitiam habere cum altero,être lié d’amitié avec un autre. Necessitudo intercedit mihi cum illo, et vetus amicitiæ usus; necessitudo mihi cum illo constituta dudum est; est mihi amicitia, consuetudo, hospitium cum illo; amicitiam gero, habeo cum illo; intime utor homine; societatem habeo cum illo firmam ac perpetuam; intima illi familiaritate conjunctus sum; locum amicitiæ non infimum tenet apud me; est mihi cum homine magnus usus, vetus cunjunctio; conjunctissime et amantissime inter nos vivitur; arcta familiaritate hominem complector; longa consuetudine devinctum teneo hominem; mutua benevolentia implicatum habeo;conjunctus sum longo familiaritatis usu; inveterata mihi cum illo est amicitiæ fides; perpetua gratia atque amicitia mihi cum illo est. 4. Amicitiam observare,garder l’amitié. Amicitiam colere, servare, retinere; obsequio amicitiam tueri; amicitiam præstare; necessitudinem colere, conservare; uno tenore fidem colere; in amicitia et fide manere, permanere. Par voluntas, ab unoquoque nostrum redditur, et accipitur. Amicitiæ nostræ fides sanctior est, quam ut malevolorum sermonibus labefactetur. Amicitiam gerimus non modo officiosam, sed veram et concordem. 5. Amicitiam firmare et augere,entretenir,augmenter l’amitié. Amicitiam confirmare, firmiorem facere, reddere; in amicitia provehi; firmare obsequio gratiam; concordiam in perpetuum firmare; consuetudinem facere majorem; id agere, ut amicitia non modo vigeat, sed crescat, accrescat. 6. Amicitia minuitur,l’amitié décroît. Claudicat amicitia nostra, labefactatur sensim malevolorum sermonibus, et elevatur. Vacillat, inclinat amicitiæ nostræ stabilitas. Satietas quædam amicitiæ subit. Multis rebus quotidie violatur amicitia nostra. Non respondet animus tuus in amicitia meo. Non eum præstas animum mihi, quem debes. Parem in me benevolentiam non commonstras. Tuus in me amor cum meo conferendus non est; longe inferior meo est; longe infra est. Non es mutuo erga me animo; non æque, atque ego, animatus es. Conjunctio illa vetus, ac jucunda multum a te imminuitur, perfringitur, ac labefactatur. 7. Amicitiam abrumpere,rompre une amitié. Disrumpere, discindere, dissociare, dissolvere, dissuere, præcidere, extinguere, tollere, evertere amicitiam; deserere jus amicitiæ, spernere, negligere; extinguere necessitudinem pristinam; amicitiam dimittere, deponere, excludere; in inimicitiam convertere; ab amico se abrumpere; ab amicitia se removere; caritatem, conjunctionem dirimere; a conjunctione animos avocare; collectam diu gratiam momento effundere; amabilissimum amicitiæ nodum tollere; renunciare alteri societatem, hospitium, amicitiam; finem gratiæ ponere; amicitias diducere cohærentes; gratiam alterius repudiare, recusare; totum se ab amicitia alterius avertere; refugere a pristina consuetudine; ab amicitia deficere; sejungere se a veteri societate; conjunctionem solvere, amorem ex animo penitus ejicere. 8. Amicitiam redintegrare,renouveler,rétablir l’amitié. Redire cum altero in gratiam; renovare, redintegrare pristinam consuetudinem; gratiam novo beneficio redimere; ad gratiam et amicitiam receptum habere. Cf.Amicus,Familiaritas,Necessitudo,Inimicitia.Usus: Amicitia est omnium divinarum, humanarumque rerum cum benevolentia et caritate summa consensio. Amicitia nihil majus, uberius, jucundius. Hæc amicitia, hæc conjunctio, hæc jucundissima vitæ, atque officiorum omnium societas fictis sermonibus, falsis criminibus, sæpe dirimitur.
ĂMICTUS, a, um,Vêtu,recouvert.Syn.Vestitus, indutus, tectus, opertus.Usus: Amictus lana, toga purpurea, pallio, amiculo.
ĂMICTŬS, ūs, m.Toute espèce de vêtement extérieur.Usus: Imitari alicujus amictus statum,autmotum,imiter qqn dans sa manière de porter la toge ou d’en disposer les plis. Cf.Vestis.
ĂMĪCŬLA, æ, f.Amante.Syn.Amica.Usus: De amicula rixari.
ĂMĬCŬLUM, i, n.Petit vêtement.Syn.Palliolum, vestis.Epith.Aureum, frigidum, grave.Usus: Dionysius aureum Jovi detraxit amiculum.
ĂMĪCŬLUS, i, m.Cher petit ami.Syn.Amicus.
ĂMĪCUS, i, m.Ami.Syn.Necessarius, familiaris. )( Inimicus.Differ.Amator, in malam, Amicus in bonam partem accipitur.Epith.Amans et observans, antiquior, antiquissimus, benevolus, blandus, bonus, communis, firmus et fidelis, fortior, fortis, gravissimus, satis honestus, indignus fortuna aliqua, infidus, insolens, lepidus, locupletior, magnus, mediocris, multo justior, officiosissimus, paternus, ac pernecessarius, præceps, privatus, prudens, recens, simplex et communis, et consentiens, studiosus, observans, suavis, verus, vetus, voluntarius.Phras.1. Amicus meus est,il est mon ami. Multis annis illo utor familiariter; est ex domesticis meis, et intimis familiaribus; necessarius meus est, et amantissimus mei; conjunctus mihi usu, est in intimis; me plane suum numerat; sunt mihi cum illo omnes amicitiæ necessitudines; utor hominis amicitia diu, et concorditer; in meis familiarissimis est, ac plane meus; longe omnium amicorum carissimus est; in intima ejus familiaritate versor; conjunctissimus illi sum; omnia mihi cum eo intercedunt jura summæ necessitudinis; arctissimo mihi est amicitiæ vinculo copulatus, colligatus, connexus; est mihi amicitia cum eo non vulgaris; utor illo intime; est mihi intimus; nihil illo mihi conjunctius, carius, jucundius. Cf.Familiaris,Adjungo, Amicitiam habere. 2. Amicos sibi paravit plurimos,il s’est fait beaucoup d’amis. Multos ille sibi beneficio adjunxit; multos sibi consuetudine devinxit; animos multorum sibi conciliavit; multorum voluntates sibi obsequio demeritus est; amicitiam fecit cum plurimis; ex adversa factione suos sibi fecit quamplurimos; necessitudinem constituit, fecit, conjunxit cum multis, ad amicitiam adscripsit, aggregavit non paucos. Cf.Amicitiam contrahere.Usus: 1. Amici maxima amoris conspiratione consentientes. Mihi nemo teamicior, carior, jucundior. 2. Amicum facere, diligere, eligere, acquirere; conciliare sibi alterius voluntatem, gratiam, studium. 3. Amico uti et necessario,avoir un ami. 4. Amico orbari, vitam ab amicis desertam et incultam agere,n’avoir pas d’amis.
ĀMISSĬO, ōnis, f.Perte.Syn.Jactura, detrimentum.Epith.Tanta rerum, turpis.Usus: Amissio omnium rerum, desperatio recuperandi.
ĂMĬTA, æ, f.Sœur du père.Syn.Soror patris.
ĀMITTO, is, mīsi, missum, ere, a.Perdre.Syn.Dimitto, perdo, jacturam facio.Adv.Funditus, penitus, plane.Phras.Amisisti omnia,vous avez tout perdu. Jacturam fecisti fortunarum omnium. In hoc portu gloriæ, dignitatis naufragium fecisti. Eversus es rebus omnibus, captus, orbatus. Omnia tibi illo jactu perierunt, occiderunt. Gratia omnis, ac gloria tibi defluxit. Cum fortunis fama te simul, ac fides deseruit. Cf.Perdo,Eripio,Evanesco.Usus: 1. Amittere occasionem. Prædam de manibus amittere,manquer,laisser échapper. 2. Dignitatem, civitatem, jus imperii, memoriam, mentem, vitam, lucem amittere. Vires, et corpus ægritudine, vitam per dedecus amittere,perdre. 3. Dimitto;renvoyer,congédier. 4. Abjicio,abandonner. Assiduitate malorum omnem sensum humanitatis ex animo amittere.
AMNIS, is, m.Fleuve.Syn.Fluvius.Epith.Funestus, incitatior, sedatus, magnus, nobilis, obscurus, profluens, contortus, deflexus.Usus: Liquores perlucidi amnium, riparum vestitus viridissimi. Alter sine salebris amnis, alter incitatior fertur. Contortus et deflexus in alium cursum amnis. Cf.Flumen.
ĂMO, as, avi, atum, are, a.Aimer.Syn.Diligo, carum habeo, studio prosequor, benevolentia complector, magno studio et amore sum in aliquem; faveo, cupio alicui maxime, honestissime.Adv.Admodum, æque atque, certatim, fraterne, illustrius, maxime, merito, mirabiliter, mirifice, multum, nimium se; plus, plurimum, præcipue, recte, turpissime, valde, vehementer, unice, vulgo.Phras.1. Amo te plurimum,je vous aime beaucoup. Sic te diligo, ut neminem magis, ne me ipsum quidem. Singulari erga te amore sum, singulari sum in te benevolentia. Ego te, ut oculos, aut si quid oculis est carius, diligo. Nemo est omnium, in quem magis, quam in te, mea sit propensa benevolentia; qui mihi te sit carior; quem ego vehementius, quam te, diligam, quem ego majore, quam te benevolentia complectar; quem ego magis ex animo, quam te, diligam. Quo amoris vinculo adstricti sumus, eo nihil potest esse arctius; id ejusmodi est, ut laxari nullo modo possit. Summe, vehementer, valde, magnopere, maximopere, maxime, etiam atque etiam, mire, mirifice, incredibiliter, unice, singulariter, egregie, insigniter, ex animo, ex intimo sensu, cumprimis, imprimis, apprime, præcipue, admodum, oppido, majorem in modum, mirum in modum, minime vulgariter, non mediocriter te diligo. Omnibus tibi necessitudinis causis conjunctus sum maxime. Ita multæ mihi tecum sunt necessitudinis causæ, ut nihil possit esse jucundius. Omnes mihi necessitudines, necessitudinum causæ, omnia mihi necessitudinum summa jura tecum intercedunt. Mihi tecum omnia sunt communia. Amo te singulariter omnibus de causis. Omnibus ad te amandum causis adducor, moveor, impellor. Causam tui diligendi nullam non habeo. Arctissimo necessitudinis vinculo conjuncti sumus. Nihil est nostra necessitudine conjunctius. Pervenit ad summum amicitia nostra. Benevolentia in te mea ad summum pervenit, aucta sic est, ita jam crevit, ut nihil ad eam possit accedere. Amor in te meus is est, ita accumulatus est, ut addi nihil possit. Æque, similiter, pariter ac me ipsum; itidem ut me ipsum; non secus, ac me ipsum te diligo. In te amando nemini concedo. Qui te vehementius diligat, concedo nemini. Amorem in te meum cogitatione fortasse consequi, complecti possum, verbis quidem exprimere, explicare, expromere profecto non possum. Cum te multi diligant, in amore tamen omnes vinco, principatum appeto, primas partes mihi vindico, principem locum obtineo. Fero te in oculis. Mihi es in amoribus. Nihil mihi est te carius. Secundum DEUM, post DEUM, excepto DEO, cum a DEO discessi, nemo mihi te est carior. Primum in amore DEUM, te habeo proximum. Amor in te meus tantus est, quantus potest esse maximus. Hæres mihi in animo, in medullis, in intimis sensibus. Ut pater in filium, ita ego in te sum animatus. Habeo te fratris loco. Quid est, cur te non etiam atque etiam diligam? Quod vinculum, quod studii genus aut officii, quæ omnino res amori nostro, amicitiæ, conjunctioni, necessitudini nostræ deest, in amicitia nostra requiri, ac desiderari potest? Amorem in te meum verbis exprimere qui possum, quem cogitatione vix complector, cujus magnitudinem vix mente comprehendo? 2. Tu si me amas, communem amicum dilige,si vous m’aimez,aimez aussi mon ami. Tu si me carum habes; si tibi cordi sum; si animum mihi dedisti tuum; amicum omni benevolentia, caritate, officio complectere. Sit tibi ille in pectore, hæreat in venis, animo, visceribus. Tu si mei amore duceris; si totus ego tuus sum; si ardes, cales, teneris studio complectendi mei; amicum in sinu, in oculis gesta; hæreat ille tibi in medullis; gradum ac caritatem filii apud te habeat. Si amore tibi conjungor; si, ut tute affirmas, ita in oculis tuis habito; in medullis inclusus sum; amicum toto animo,omni gratia, officio, caritate complectere. Si tanta propendes in me voluntatis inclinatione, quantam singularis in me tua benevolentia, eximia caritas, perpetua officia pollicentur, mea potiorem vita communem amicum habe. Siquis amor mei in te residet; si amore mei caperis, incensus es; si caritate flagras; carissimum tibi amicum habe nostrum; magisque quam oculos illum ama meos. Si quis amor penitus hæret mei; si in medullis resideo tuis; si in deliciis sum; amicum oculis, animo, complexu tene; omni amore prosequere; dignum profecto ob multas suavitates ingenii, ut animo tuo carus sit egregie. 3. Amat intemperanter, inhoneste,il se livre à la débauche. Amoribus servit; turpius, quam par est, diligit; differtur amore; immodico amore flagrat. Deperit hominem misere; amore occupatus est; animum amori deditum habet; in amores effunditur; amore amens, malesanus est; perdite amat; amore languet; cæcis maceratur ignibus; totus in amore est; in castris Veneris militat; versatur in amoris rota; amore vadatus, ac vinctus attinetur; in hospitium divertit ad Cupidinem.Usus: Quidam seipsos amant sine rivali. Me aut amabis, aut, quo contentus sum, diliges.Differ.Amare plus est, Diligere minus. )( Odio habeo.
ĂMŒNĬTAS, ātis, f.Agrément,charme.Syn.Suavitas locorum.Epith.Summa.Usus: Hortorum et littorum amœnitates. Cf.Jucunditas.
ĂMŒNUS, a, um,Agréable.Syn.Voluptuarius, jucundus.Usus: Amœnus sane, et arbitris semotus locus. Prædiola belle ædificata amœno loco, et salubri. Cf.Jucundus.
ĂMOR, ōris, m.Amour.Syn.Benevolentia, gratia, pietas, studium, caritas. )( Odium.Differ.Amor genus est ad omnia pertinens, Caritas species ad homines tantum.Epith.Gloriæ nimis acer, verumtamen honestus, communis, cultus, dulcis et optatus, flagitii et levitatis auctor, fraternus domesticusque, honestus, humanus, tam improvisus ac repentinus, tam castus, tam religiosus, tam sanctus, tam pius, inauditus, non ignotus, sed tamen gratus, et optatus, incredibilis, et bonus, insitus, jucundus, magnus, mediocris, mirificus, muliebris, mutuus, naturalis, novus, vetus, patrius, perpetuus, præcipuus, princeps, pristinus, sævus, singularis, sollicitus atque anxius, summus, turpissimus, vetus et fictus, veterrimus, verissimus, vetustus.Phras.1. Utinam excitare amorem patriæ in te possem!puissé-je vous inspirer l’amour de la patrie!Utinam te patriæ amore inflammare, pietatem in patriam intendere, excitare, gignere, conciliare possem! utinam efficere id possem, ut patriæ amor in te nascatur, oriatur, exoriatur! utinam ea mihi facultas sit, ut meis hortatibus pietas illa in patriam rursus in te exsistat, emergat; ut ex natalis soli dulcedine amor ille effluat, emanet, progrediatur, proficiscatur, qui erga patriam optime de te meritam exstare, residere in animis civium debet. 2. Amorem in te meum ubique declarabo,je vous prouverai partout mon affection. Quem diu tecum constitutum habeo amorem, omnibus in rebus testificabor, demonstrabo. Respondebo profecto amori tuo, et omni officiorum genere tecum certabo. Recognosces non modo ex litteris, sed ex omnibus studiis, officiisque meum in te amorem. Amorem hunc meum, quem a puero suscepi, omnibus officiis colam, præstabo, reddam amori tuo. Meam in te singularem benevolentiam, summum, incredibilemque amorem quovis officii genere testatum faciam; officiis ac studiis illustrabo, approbabo. Nullum erga te officium hominis amantissimi prætermittam. Qui in me residet amor tui, eidem serviam semper; hunc fovebo, et augebo. Non est quod vereare; in amore egregie respondebo. Efficiam profecto, ut omnibus pateat, neminem ut fugiat, lateat, quæ mea sit in te benevolentia. Amorem tui, qui in animo insidet mea non verbis modo præ me feram, sed rebus, factisque ostendam, patefaciam, confirmabo. 3. Amorem in te meum semper conservabo,je serai toujours votre ami. Amorem, quo semel tibi conjunctus fui, quo te adhuc prosecutus sum, fovebo semper, augebo, colam, servabo, confirmabo. In amore tui semper provehar. Illa pietas, id studium, quo te semel complexus sum, incrementa capiet maxima. Ad eum amorem, quem adhuc præstiti, accessiones fient maximæ. Ut amandi causæ semper novæ, ita nova semper officia ad pristini amoris significationem accedent. Idem dies amorem tui mihi eripiet, qui vitam. Dum spirabo, spirabit simul in me amor tui. 4. Amorem exuit,il ne m’aime plus. Amorem abjecit, excussit, deposuit omnem. Multum de vetere amore detractum, laxatum est. Amorem omnem ex animo ejecit. Nemo te, nisi tua illa inconstantia ab amore nostri avertit; illa amorem diremit, illa exhausit.Usus: Amor verus et fictus non facile dijudicatur,il n’est pas facile de distinguer la véritable amitié de la fausse. Honestus amor e virtute nascitur. Judicio labitur, qui fortunam in amore, non virtutem spectat. Amor flagitii et levitatis auctor.
ĀMŌTĬO, ōnis, f.Action d’éloigner,éloignement.Syn.Remotio.Usus: Doloris amotio successionem efficit voluptatis.
ĀMŎVĔO, es, movi, motum, ere, a.Éloigner,écarter.Syn.Arceo, prohibeo, removeo.Phras.Fames hostem ab urbe amovit,la famine a éloigné l’ennemi de la ville. A mœnibus hostem detraxit, depulit, dejecit. Fames hostilem impetum propulit,submovit, propulsavit; emovit hostium multitudinem; pestem illam a mœnibus urbis avertit. 2. Amovet a se omnes,il éloigne de lui tout le monde. Abstinet procul homines; segregat a se omnes, removet, submovet; emovet domo salutantium multitudinem; hospitum ac clientum turbam suis ab ædibus amolitur. 3. Amovet se a rebus publicis,il ne prend aucune part aux affaires publiques. Animum procul habet a republica; animum abducit a forensi strepitu; publicæ rei curam a se in alios transfert.Usus: Libidinem, odium, invidiam, metum, cupiditates omnes ab aliquo amovere,éloigner,détourner. Segnitiem, crapulam, calumniam a se amovere, depellere. Molestiam a foribus; suspicionem a domesticis amovere. Cf.Repello,Arceo,Rejicio.
AMPHĬBŎLĬA, æ, f.Amphibologei.Vulg.Amphibologia.Usus: Amphibolias aucupantur Dialectici.
AMPHŎRA, æ, f.Amphore.Usus: In singulas vini amphoras quaternos denarios portorii nomine exigunt.
AMPLĒ,Amplement,largement. Amplissime.Syn.Magnifice, honorifice, honeste. )( Abjecte, humiliter.Usus: Ample, elateque dicebat Cicero; honores idem amplissime sibi decretos, magnificentissime, amplissime gessit,Cicéron avait un langage élevé et abondant; il exerça avec la plus grande distinction toutes les charges qui lui furent confiées.
AMPLECTOR, eris, plexus sum, plecti, d.Embrasser.Syn.Amplexor, amplexu stringo, comprehendo.Adv.Amicissime, vehementer, ultro et citro, usu, vel officiis; libenter, generatim, nequaquam satis.Phras.Pater filium amantissime amplexus est,le père embrassa tendrement son fils. Amplexatus est, brachia in collum filii injecit; pectus pectori commisit, conjunxit, admovit; amplexu filium petiit, aggressus est, vinxit, arcte tenuit, continuit, fovit; apertis brachiis filium amplexurus, ad ejus caput advolavit; in ejus amplexus effusus est, ruit; ejus cervicibus se innexuit, et arctissimis complexibus illigavit; pater filii cervicibus injecit manus, et toto pectore se adstrinxit. Filii collum invasit pater; ad complexum concurrit; tulit complexum filio, inque eum fimul corpore, fimul animo effusus est, circumfusus amplexibus filii pater, pectori collo eumdem admovit. Recepit filium sinu, complexuque pater; dextera cervicem ejus manu strinxit; amplexu filium cooperuit pater, et pectus pectore constrinxit.Usus: 1. Ille me amplexus, flere prohibebat,celui-ci m’ayant embrassé,m’empêchait de pleurer. 2.Transl.Amo, colo,cultiver,s’adonner à. Auctor tibi sum, ut rempublicam, bonas artes, jus civile amplectare. Cæsar me in dies amicius amplectitur. Amplector animum in me tuum. 3. Comprehendo, stringo,comprendre,renfermer. Non is est, qui res tantas consilio amplectatur, animo, ac mente circumspiciat. Paucis plurima; artem omnem paucis præceptis amplector.
AMPLEXOR, aris, atus sum, ari, d.Embrasser.Syn.Amplector, amo, amplexibus excipio, foveo sinu, amplexu circumplico, circumplector.Adv.Familiariter, hilare, mirifice, recte, vehementius.Usus: Inimicum meum sic amplexabuntur, sic in manibus habebant, sic fovebant. Amplexari auctoritatem senatus. Certam sententiam amplexari. Cf.Amplector.
AMPLEXŪS, ūs, m.Embrassement.Usus: Pudici amplexus.
AMPLĬFĬCĀTĬO, ōnis, f.Augmentation.Syn.Cessio, incrementum, cumulus, exaggeratio. )( Diminutio.Epith.Magna, nemini nocens, vehemens.Usus: Amplificatio gloriæ, honoris, pecuniæ, rei familiaris,accroissement de richesses. Amplificatio Rhetorica. Gravior quædam affirmatio, quæ motu animorum conciliat in dicendo fidem,ampfilication.
AMPLĬFĬCO, as, avi, atum, are, a.Augmenter,agrandir.Syn.Amplum facio, dilato; rem parvam verbis majorem facio; augeo, multiplico, locupleto. )( Minuo, infirmo.Phras.1. Amplificare imperium,reculer les frontières de son royaume. Proferre imperium, imperii fines; ingentibus incrementis rempublicam augere; ampliare, dilatare, extendere, protendere imperium; imperii fines promovere, propagare, magnas imperio accessiones adjungere. 2. Amplificare dicendo,développer un sujet. Augere rem, et tollere altius dicendo; verbis exaggerare, extollere; rem ornare; tragice et rhetorice, omnia dicendo augustiora, majora facere; vero majora jactare; in majus celebrare; verbis in majus ferre, extollere.Usus: 1. Semper studui, tuam gloriam laudibus amplificare,je me suis toujours efforcé d’augmenter votre gloire en vous louant. Sermo tuus dolorem mihi meum amplificat. Urbs, fortuna urbis in dies amplificatur et augetur. 2. Amplificare atque ornare dicendo. Cf.Augeo,Amplus.
AMPLĬO, as, avi, atum, are, a.Remettre,ajourner.Syn.Comperendino, differo, temporis plus concedo causam dicturo.Usus: Hæc causa septies est ampliata. Quid hominem nefarium ampliatis?
AMPLĬTER,Amplement,largement.Syn.Ample.Usus: Ampliter in cœna apposuit Ampliter mentiri.
AMPLĬTŪDO, ĭnis, f.Grandeur,dignité,rang.Syn.Gloria, dignitas, splendor, auctoritas, gravitas, pondus, claritudo, præstantia,majestas, claritas.Epith.Rara, egregia, modica, summa.Usus: Amplitudo est potentiæ,autmajestatis,autaliquarum copiarum abundantia. Ipsæ injuriæ tuam amplitudinem illustrabunt. Omne meum studium ad tuam amplitudinem amplificandam, retinendam conferam,je ferai tous mes efforts pour vous élever en dignité et vous garder votre rang. Pompeius posteris suis amplitudinem nominis, quam non acceperat, tradidit. Pervenisti ad summam amplitudinem. Cf.Splendor,Dignitas,Præstantia,Magnitudo.
AMPLĬUS,En plus grande quantité,davantage.Syn.Plusquam, plus, magis, supra, quod excurrit.Usus: Amplius est triennium,veltriennio. Non amplius decem cohortes pugnavere. Decem et amplius nummis, decem, et quod excurrit, nummis. Ita quidem Socrates; hoc amplius Theophrastus, quod etc.,a cela de plus que,etc.Morem tibi geram, hoc amplius, ut oraculum te audiam,je vous obéirai, bien plus, je vous écouterai comme un oracle.
AMPLUS, a, um,Ample,spacieux,grand. )( Angustus, parvus.Usus: 1. Ampla domus,maison spacieuse. Theatrum magnitudine amplissimum, celebritate refertissimum. Locus præter modum amplus, ingentis laxitatis, et qui multorum millium multitudinem capiat. Ædes amplæ, spatiosæ, effusæ. Forum, quantumvis amplum, laxandum videbatur. 2. Seges gloriæ ampla. Res ampla, et immensi operis. Copiæ amplissimæ, militum is numerus, ut virium jam non pœniteat. 3. Amplissimus civitate, amplissimo loco natus. Id curo unice, ut respublica opibus firma, copiis locuples, gloria ampla, virtute honesta sit. Cf.Clarus Magnificus,Magnus.
AMPULLA, æ, f.Petite fiole au corps bombé.Syn.Vas vitreum ventre amplo et inflato.
AMPULLOR, aris, atus sum, ari, d.S’exprimer avec emphase.Syn.Turgeo, inflor. Cf.Superbus,Facto.
AMPŬTĀTĬO, ōnis, f.Action de couper,d’émonder.Usus: Sarmentorum amputatio.
AMPŪTO, as, avi, atum, are, a.Couper,tailler;supprimer,retrancher.Syn.Reseco, circumcido, rejicio.Usus: Amputetur quidquid in republica est pestiferum. Sit aliquid in adolescentis ingenio quod circumcidam, quod amputem. Cf.Præcido.
AN,Où, est-ce que?Syn.Ne, anne, utrum, num, ecquid?Usus: Multum refert, utrum coram multis, an paucis dicatur. An licebit cunctis, tibi non licebit? Patris partes suscipiam, an filii? Eloquat, an sileam.
ĂNAGNOSTES, æ, m.Lecteur.Syn.Lector conductitius.Usus: Puer festivus anagnostes noster.
ĂNĂLŎGĬA, æ, f.Conformité,rapport.Syn.Proportio.Usus: Analogia ejus vocabuli me decepit.
ĂNAS, ătis, f.Canard.Usus: Anatum ova gallinis supponimus.
ĂNĂTŎCISMUS, i, m.Intérêt de l’intérêt,intérêt composé.Syn.Fœnus, quod ex fœnore capitur.Usus: Ille quidem ne centesimis, cum anatocismo contentus est.
ANCEPS, cipitis, omn. gen.Douteux,incertain.Syn.Dubius, incertus, ambiguus. )( Certus.Usus: 1. Incertus est exitus, et belli fortuna. Cura, disputatio, causa anceps. Anceps fatorum via. Anceps et multiplex verborum potestas. Cf.Dubius,Ambiguus. 2. Anceps gladius,glaive à double tranchant.
ANCHŎRA, æ, f.Ancre.Syn.Ferrum aduncum ad firmandas naves.Usus: Ergo ille malum erigi, vela fieri, anchoras præcidi, solvi jussit.
ANCĬLLA, æ, f.Servante.Syn.Famula, pedissequa.Usus: An partus ancillæ in fructu sit habendus, disputant.
ANCILLĂRIS, e, gen. com.Servile,bas,dégradant.Usus: Ancillare ac sordidum artificium.
ANCILLOR, aris, atus sum, ari, d.Servir.Syn.Servio.Usus: Nemini uni ancillatus sum, aut privatim me addixi. Cf.Servio.
ANCILLŬLA, æ, f.Servante.Usus: Juris scientiam eloquentiæ tanquam ancillam, et pedissequam adjungebant; contra nunc est.
ANDĂBĂTA, æ, m.Andabate,gladiateur qui combattait à cheval et les yeux couverts.Syn.Gladiatorum genus velatis oculis pugnantium.Usus: Quem antea ne andabatam quidem defraudare poteramus.
ANFRACTŬS, ūs, m.Tour,révolution.Syn.Circuitio, flexus, ambitus.Epith.Non longus, longus ad spiritum et aptus, annuus, septenus.Usus: Figura nihil habens incisum angulis, nihil anfractibus. Longo anfractu circumscripta oratio. Ætas tua septenos octies solis anfractus, reditusque convertit,vous êtes âgé de 56 ans.
ANGĔLUS, i, m.Ange.Syn.Genius bonus, spiritus cœlestis, cœlestis internuntius, minister DEI et nuntius.Phras.1. Angelus custos,ange gardien. Genius humanæ salutis custos; cœlestis custos homini adjunctus, additus, addictus; præses vitæ nostræ spiritus; adjutor, defensor, patronus, auxiliarius vitæ nostræ genius; cœlestis genius, qui hominem ab ortu suo suscipit ac tuetur; qui defendit, custodit, incolumem servat traditum curæ suæ, custodiæ, tutelæ hominem; cui a DEO, Parente optimo, demandatum est hominis patrocinium, cura credita, tutela commissa, et commendata. 2. Angelorum chorus,chœur des anges. Spiritus cœlestes;cœlestes internuntii; mentes corporibus secretæ, beatæ et ab omni concretione mortali semotæ, segregatæ mentes; cœlestes animæ atque ab omni admistione corporum remotæ, puræ atque sinceræ. Numinis administri; DEI ad homines interpretes spiritus; spiritus discriminum et periculorum comites mortalium vitæ adjuncti; cœlestium spirituum cœtus, chorus.
ANGĪNA, æ, f.Angine.Usus: Sues angina moriuntur.
ANGĬPORTŬS, ūs et i, m.Rue étroite,ruelle.Syn.Vicus, angusta via et compendiaria inter domos.Usus: Effusum frumentum vias omnes et angiportus constravit.
ANGO, is, anxi, ere, a.Serrer;attrister,tourmenter.Syn.Constringo, sollicito, vexo, torqueo, premo, crucio, discrucio. )( Recreo.Adv.Vehementer.Phras.1. Filii morbus vehementer me angit,la maladie de mon fils m’inquiète fort. Sollicitum habet, tenet, reddit, efficit; miseris me sollicitat modis; morbus filii non mediocrem mihi affert, conficit, struit sollicitudinem; morbus filii sollicitudinem acuit, auget, duplicat; sollicitudine afficit ingenti; anxiis implet curis; metum, sollicitudinem incutit. Sollicitudini est non exiguæ repentinus filii morbus. Morbus filii animum meum intempestiva sollicitudine turbat, perturbat, vexat, commovet. Morbus filii graviter me afficit; multum curæ, molestiæ, ægritudinis affert; acerbum animo vulnus infligit; curis me frangit, et sollicitudine. Morbus filii molestissime me exercet; gravi mœstitia, atque animi ægritudine afficit, gravem animo sollicitudinem parit repentina filii invaletudo. 2. Admissum a filio dedecus graviter angit patrem,la honte du fils attriste mortellement son père. Susceptum a filio dedecus urit, mordet, pungit vehementer patrem. Ea labes filii acerba admodum videtur patri; graviter eumdum urget concepti facinoris probrum, macerat, concoquit, exercitum habet; ea dedecoris nota patri corpus, viresque exedit; cor, corpusque cruciat; ægritudine conficit. Cf.Dolor,Tristis,Anxius,Cura,Affligo.Usus: Illa me cura vehementer angit et sollicitat. Ea me res intimis sensibus, animis, dolore præcipue angit, et sollicitum habet.
ANGOR, ōris, m.Angoisse,chagrin.Syn.Ægritudo, sollicitudo animum vexans, premens, discrucians.Epith.Utilis.Usus: 1. Noli angoribus te dare, dedere,ne vous tourmentez pas. Ecquid angoribus te implicas? ecquid te metu diurno, nocturnoque tam misere conficis? Sæpe pro amico angor capiendus est. 2. Angorem tollere,faire cesser le chagrin. Tuæ litteræ angores meos levaverunt; ab angoribus me abduxere; vacuitatem ab angoribus præstiterunt. Cf.Angor,Mœror,Tristitia,Anxius.
ANGUĪNUS, a, um,De serpent.Usus: Anguina cervix.
ANGUIS, is, m.Serpent.Syn.Serpens.Epith.Fœmina, mas, neuter, ingens, volucris.Usus: Angues alites. Anguis ab ara exstitit.
ANGŬLĀTUS, a, um.Anguleux.Usus: Corpuscula rotunda alia, alia angulata.
ANGŬLUS, i, m.Coin;retraite.Epith.Summus, par.Usus: Angulum mihi provinciæ eligas reconditum, ac derelictum.
ANGUSTĒ,Étroitement.Syn.Arcte, stricte, presse, exigue, exiliter, tenuiter, jejune. )( Late, fuse, ample.Usus: Anguste urbem obsidere. Anguste, exiliter dicere. Presse, anguste definire. Anguste, tenuiter disputare.
ANGUSTĬÆ, arum, f. pl.Espace étroit,défilés.Epith.Magna, incredibilis, summa.Usus: 1. Fauces terræ marisque,détroits. Corinthus in angustiis, et faucibus Græciæ.Phras.1. In angustias locorum redigi,être enfermé dans les défilés. In exiguum gyrum compelli; tanquam in pistrinum detrudi, ac compingi; in angustum locum concludi, coangustari; in angustum contrahi et adduci; in exiguum orbem contrahi; in arcto stipari, ad colligendum breviori spatio orbem adigi; in arcto esse; in angustias locorum incidere; angustiis locorum claudi, premi. 2. Paupertas,gêne,pénurie,pauvreté. Incredibiles angustiæ ærarii, et pecuniæ publicæ. Ex meis rei familiaris angustiis ejus sustento tenuitatem. 3. Difficultas,embarras,difficultés. Quid me in has verborum angustias revocas? Cur me in Stoicorum dumeta, et angustias tantas adducis, compellis? Angustiæ temporis breviorem me fecere. 4. Infirmitas,petitesse,faiblesse. Non capiunt angustiæ pectoris tui, non egestas animi tantam personam.
ANGUSTUS, a, um,Étroit.Syn.Arctus, brevis, (de loco præcipue).Phras.Angusta loca sunt,ces lieux sont resserrés. Angustæ fauces coarctant iter. Magnæ sunt, et admodum difficiles locorum angustiæ. Impedimento sunt magnæ locorum difficultates. Locus non capit tantam hominum multitudinem; loci angustiæ non accipiunt, non patiuntur extendi copias. Angusta se loca crebro objiciunt; difficilem ac laboriosam viam faciunt. Impeditissima ad iter faciendum loca sunt. Maximus hic labor ex locorum angustiis enascitur iter illuc habentibus. Montium illæ fauces multis locis arctissime coeunt. Via multis locis constringitur, coangustatur.Usus: 1. In angustum locum concludi,être enfermé dans un défilé. 2. Res angusta,pauvreté. Cf.Angustiæ.
ĂNHĔLĬTŬS, ūs, m.Respiration,haleine,souffle.Syn.Spiritus, respiratio.Usus:1. Vix anhelitum recipiebam,je respirais à peine. Anhelitus latentem morbum indicat. 2. Terræ vapores,exhalaisons. Anhelitus terrarum, cum fluere cœperint, venti fiunt.
ĂNHĒLO, as, avi, atum, are, n. et a.Respirer.Syn.Spiro, respiro.Usus: Catilinam furentem audacia, scelus anhelantem, ex urbe vel ejecimus, vel emisimus. Species hominis est crudelitatem ex imo pectore anhelantis.
ĂNHĒLUS, a, um,Haletant.Usus: Equus anhelus.
ĂNĬCŬLA, æ, f.Vieille femme.Syn.Anus, mulier vetula.Epith.Minime suspiciosa, indocta.Usus: Aniculæ sæpe inediam biduo, aut triduo ferunt.
ĂNĪLIS, e, gen. com.De vieille femme.Syn.Quod aniculam potius, quam virum decetAdv.Pene.Usus: Ineptiæ, fabulæ aniles. Omnis superstitio anilis est, et imbecillis.
ĂNĪLĬTER,A la manière des vieilles femmes.Syn.Anicularum instar, more.Usus: Superstitiose, atque aniliter dicere aliquid.
ĂNĬMA, æ, f.Ame.Epith.Æterna, infecta, particeps consilii atque rationis, pura, tenuis, carissima.Usus: (Anima vegetativa,Vulg.) Anima altrix plantarum, cujus virtute eæ vigent, crescunt, germinant, frondescunt, florent. 2. (Anima sensitiva,Vulg.) Anima sensu prædita, quæ sensu aliquo utitur, quæ sentientis vitæ beneficio fruitur. 3. (Anima rationalis,Vulg.)Ame raisonnable.Anima rationis particeps, compos; ratione utens; ratione ac mente prædita. Sempiternarum rerum, ac sub intelligentiam cadentium compos, et particeps animus. Particeps consilii atque rationis anima. Immortalis mortali in corpore animus. 4. Anima a corpore separata,âme séparée du corps. Animus a corpore sejunctus; corporeis vinculis laxatus, relaxatus; qui ex vinculis, carcere corporis evolavit. Anima soluta legibus corporeæ servitutis; e corpore dimissa; e corporis custodia in libertatem asserta. 5. Animæ defunctorum. Manes; mortuorum, vita functorum animæ. 6. (Animæ in purgatorio,Vulg.) Animæ piacularibus ignibus addictæ; piaculari flamma suas eluentes maculas; animæ, quæ purgantibus flammis torquentur; salutarium flammarum ignibus lustrantur. 7. Animæ in cœlo beatæ. Animæ cœlo redditæ; æterna jam in cœlo felicitate potitæ; donatæ sempiternæ mercede gloriæ; infinitis ac sempiternis in cœlesti regno gaudiis perfruentes. Cf.Beatus,Sancti. 8. (Animæ damnatæ,Vulg.) Impii manes; animæ sempiternis suppliciis addictæ; æternis cruciandæ flammis; perpetuis inferorum incendiis mactandæ. Cf.Inferi. 9. Ponitur pro vita: In unius hominis anima spes nostras positas omnes habemus,toutes nos espérances reposent sur lui seul. Ægroto, dum anima, spes est. 10. Pro anhelitu,souffle. Continere, comprimere animam,retenir sa respiration. 11. Pro ære,air. Inter ignem ac terram aerem DEUS, animamque posuit. Anima, quæ spiritu in pulmones ducitur. 12. Pro causa et principio vitæ,âme,principe de vie. Animam agere, edere, efflare, amittere,mourir. 13. Pro mente,intelligence,cœur. Ea causa in anima, sensuque meo penitus insita est, et infixa.
ĀNĬMĀBĬLIS, e, gen. com.Vivifiant. Aer animabili, spirabilique natura.
ĂNĬMĀDVERSĬO, ōnis, f.Remarque,réflexion.Syn.Consideratio, attentio, notatio.Epith.Censoria, humanissima, liberalissima, paterna, mediocris.Usus: 1. Notatio naturæ, et animadversio peperit artem. Nosse regiones animadversionis est, aut consuetudinis. 2. Pœna, castigatio, reprehensio,correction,châtiment. Animadversio omnis, ac castigatio contumelia vacare debet. Continere improbos metu animadversionis. Uti in aliquem animadversione. Remittere, condonare animadversionem. Cf.Pœna,Objurgatio.
ĂNĬMADVERSOR, ōris, m.Observateur,qui fait attention à.Epith.Acris, diligens.Usus: Si acres et diligentes judices esse volumus, animadversoresque vitiorum, magna intelligemus sæpe ex parvis.
ĂNĬMADVERTO, tis, verti, versum, ere, a.Faire attention à,remarquer,observer.Syn.Animum adverto, noto, attendo; animum attendo, deprehendo, sentio, intelligo.Adv.Curiosius, attentius, diligentius, facile, graviter, maxime, plane, recte, rectissime, serius, vehementer, usque eo.Phras.Animadvertit, quid velim,il fait attention à mes désirs. Cernit animo, videt, quid velim. Quid agam, sentit. Præsentit, præsensione quapiam capit; nonnullum sensum habet; subolet illi, quid consilii parem. Non fugit hominem, non latet, ambiguum non est, quo mea spectent consilia. Cf.Noto,Adverto.Usus: 1. Animadverte, quæso, pro tua prudentia quæ fiant,observez,je vous prie. 2. Punio, castigo,punit,châtier,sévir. Crudeliter in aliquem animadvertere.
ĂNĬMAL, ālis, n.Ce qui respire,être animé.Syn.Animans. )( Inanimatus, inanimis.Epith.Aptissimum ad cultum, funestum, ac nefariis stupris concretum.Usus: Homo animal divinum, providum, sagax. Homo animal acutum, plenum consilii et rationis, sempiternum, particeps pudoris ac verecundiæ. Animalium alia sugunt, alia carpunt, alia vorant, alia mandunt cibum.
ĂNĬMĀLIS, e, gen. com.D’air.Syn.Spirabilis, aerius.Usus: 1. Natura animantis,velterrena,velignea,velanimalis,velhumida. 2. Animæ proprium, vitale,principe de vie,âme. Intelligentiam animalem quidam etiam astris tribuunt.
ĂNĬMANS, antis, m. f.Au pl.ANIMANTES, ium, m. f.VelANIMANTIA, ium, n.Être animé,animal.Syn.Animal.Epith.Aquatile, dispar, divinum atque cœleste, mortale, pennigerum et aereum, terrestre.Usus: Animantes armatæ cornibus, obductæ plumis, hirsutæ spinis, tectæ coriis, vestitæ villis. Animantes aspiratione æris sustinentur. Quidam mundum ipsum animantem, sapientemque dixerunt.
ĂNĬMĀTĬO, ōnis, f.Action d’animer.Epith.Divina.Usus: Divinæ animationis species ex igne.
ĂNĬMĀTUS, a, um,Animé.Usus: 1. Animatum est, quod motu cietur interiore. 2. Bene,velmale affectus,bien ou mal disposé à l’égard de qqn. Ut homines abs te affecti sunt, ita in te sunt animati.Phras.Erga te semper optime animatus fui,j’ai toujours été plein de bonnes intentions pour vous. Animos gessi non modo benevolos tibi, sed addictos. Egregia semper in te fuit animi mei propensio. Cf.Affectus.
ĂNĬMO, as, avi, atum, are, a.Animer;exciter.Syn.Vitam do, animatum facio, anima dono:vel* excito, stimulo, exstimulo, impello.Phras.Juvenes identidem animandi sunt,il faut exciter les jeunes gens. Recreandi, excitandi, spei animorumque implendi sunt juvenes. Ad spem, fiduciam erigendi sunt torpentes, demissi juvenum animi. Addendi identidem sunt juvenibus animi, et laude confirmandi. Augere animos juventuti oportet, et adhortatione firmare. Juventuti ut consulas, animum dare necesse est; stimulos ac spiritus subdere; fortitudinem inspirare; alacritatem accendere. Incalescant animi juventutis oportet, et alieno studio incitentur. Arrigendi juvenum animi, accendendi, inflammandi. Opera imprimis danda est, ut animus juvenum se colligat, atque confirmet; ut ardor animis injiciatur; alacritas addatur; vigor mentium revocetur. Non desint, quæ juventuti incitamento esse possint; quæ calorem pristinum reddant animis; quæ animos novos afferant; mentes excitent; studium injiciant et alacritatem. Exemplis ac monitis spiritus identidem hauriat juventus; animos renovet; redintegret. Moderator juvenes animum habere bonum jubeat, ut animo forti sint; ut animis vigeant; ut spes languentes erigat, alacritas et fiducia incendatur, curet. Cf.Impello,Excito,Incito.Usus: 1. DEUS omnia animat, format, alit, auget,animer,donner la vie. 2. * Laude animandi sunt juvenes,exciter.
ĂNĬMŌSĒ,Courageusement.Syn.Magno animo, intrepide.Usus: Non solum id animose et fortiter sed considerate etiam sapienterque fecerunt.
ĂNĬMŌSUS, a, um,Courageux,hardi.Syn.Plenus animi, plenus roboris, intrepidus. )( Timidus.Phras.Homo ingentis spiritus,homme de cœur. Animæ prodigus; capax ingentis spei pectus. Cf.Fortis,Alacer.Usus: Vir fortis et animosus.