The Project Gutenberg eBook ofNasawing PagasaThis ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online atwww.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.Title: Nasawing PagasaAuthor: Angel De los ReyesRelease date: November 15, 2005 [eBook #17070]Most recently updated: December 12, 2020Language: TagalogCredits: Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza and the OnlineDistributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (Thisfile was made using scans of public domain works from theUniversity of Michigan Digital Libraries.)*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK NASAWING PAGASA ***
This ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online atwww.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.
Title: Nasawing PagasaAuthor: Angel De los ReyesRelease date: November 15, 2005 [eBook #17070]Most recently updated: December 12, 2020Language: TagalogCredits: Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza and the OnlineDistributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (Thisfile was made using scans of public domain works from theUniversity of Michigan Digital Libraries.)
Title: Nasawing Pagasa
Author: Angel De los Reyes
Author: Angel De los Reyes
Release date: November 15, 2005 [eBook #17070]Most recently updated: December 12, 2020
Language: Tagalog
Credits: Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza and the OnlineDistributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (Thisfile was made using scans of public domain works from theUniversity of Michigan Digital Libraries.)
*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK NASAWING PAGASA ***
kasaysayang napalathala sa pahayagáng "ang democracia" noóng abril ñg 1910 na nilagdaán ñg "mulawin". nagkaroón ñg mga pagbábago at inayos ang nagíng kamálian.SINULAT NIANGEL DE LOS REYESkumatha ñg mga kasaysayang "ang diyosa inéng" "¡kristong magdaraya!" "¡imbing kapalaran!" "¡parusa ñg diyós!" "¡hinagpís ni loleng!" at "¡tayo ay mamundók!"
kasaysayang napalathala sa pahayagáng "ang democracia" noóng abril ñg 1910 na nilagdaán ñg "mulawin". nagkaroón ñg mga pagbábago at inayos ang nagíng kamálian.
kumatha ñg mga kasaysayang "ang diyosa inéng" "¡kristong magdaraya!" "¡imbing kapalaran!" "¡parusa ñg diyós!" "¡hinagpís ni loleng!" at "¡tayo ay mamundók!"
ay dapat bumasa ñg babasahing tagalog
MGA PAGUNITA NA DAPAT NUYNUYINSA MAGLÍLIWALÍW SA Bayan ng̃ AntipuloANG MGA PUMÁPATÁY SA Kalulwá ñg BayanMABUTI KANG TAO NGUNI'T Masama kang Kristiyano¿SINO ANG NATUMPÁK? Kayó nga ang humatolSA KINAÚUKULAN ¡Maaliwalas ang daan ko!PANG̃UNANG SALITA NI AMADO JACINTO¡NASAWING PAGASA! Kasaysayang TagalogPARAÑGAL SA KUMATHA ÑG ¡NASAWING PAGASA!
Mga Pagunita na dapat nuynuyin
Anim na binibini ang nang̃akálupasay sa lilim nang isáng puno ng̃ manggá sa bayang Antipulo nang taóng nagdaan. Pawa siláng magágandá; pawa siláng mahíhinhín; ng̃uni't ang katakátaká, ang apat ay nakátawa at ang dalawá ay nakásimang̃ot. Sa lihim kong pagsísiyasat ay naunawa kong kaya palá gayón, ang apat ay nakápagdalá ng̃ mg̃a babasahing Tagalog at ang dalawá ay nakalimot. Walang pagáalinlang̃an na yaóng di nakápagbaon ay siyáng nakásimang̃ot, pagka't wala ng̃ masaráp na aliwan sa bayan ng̃ Antipulo na para ng̃ magbasá ng̃ aklát. Maligo, pagkatapos ay magduyan, bago magbasá ng̃ aklat: iyán ang buhay mayaman.
Kaya kayóng maglíliwalíw sa Antipulo, nang huwág kayóng sumimang̃ot pagdatál doón, ay magbaon kayó ng̃Pinatatawad kitá!, Ang Mananayaw, Mga Anák Bukid, ¡Duwág! Sa tabi ñg bañgin, ¡Tadhana!, Halina sa Lañgit!,¡Sawíng Pagasa!,Larawan ñg Pagirog, Pañgarap ñg Buhay, ¡Walang Diyos!, ¡Higanti at Pagsisisi!, ¡Enchang!, ¡Kristong Magdaraya!, ¡Parusa ng̃ Diyós! ¡Imbing Kapalaran! Bahág-Hari,¡Milagros!atLihim na pagluha!Sa gayón, tang̃i sa maáalíw ninyó ang inyóng sarili ay makatútulong pa kayó sa masisikap na kawal ng̃ pagpápalaganap ng̃ wikang minana natin.
Masaráp ang wikang Ingglés, ang turing ng̃ Ingglés; lalo na ang wikang Kastila, ang saló ng̃ Kastila; lalo pa ang wikang Pransés, ang habol ng̃ Pransés, palibhasa'y para-para siláng may damdamin at marunong magmahál sa mg̃a kalulwá ng̃ kaníkaniláng bayan, na alinsunod sa mg̃a pantás na sinásamba ng̃ marami, ang wika, ay siyáng kalulwá ng̃ bayan.
Ng̃uni't ... sa bibíg ng̃ ilang mg̃a Tagalog, ay hindi ganitó ang namúmutawi. ¡Katiwaliang lahát at balót ng̃ mg̃a kahang̃alán ang lumálabás! Pawáng kapalaluan na anyá'y masaráp ang wikang Kastila at Ingglés kay sa wikang Tagalog kaya't ni di ko tinitisod ang mg̃a katha dito, ng̃uni't masdán mo ang aking mg̃a nobelang Ingglés at Kastila ay hindi na mabilang.
Iyán ang mg̃a kaaway ng̃ bayan; pagka't silá ang pumápatáy sa kalulwá nitó. Dahil sa kayabang̃ang masabing sila'y nakaiintindí ng̃ wikang dayo, ay ipinagpápalít na, ang kaniláng dang̃ál....
¡Mg̃a kamánunulát! ¡Kahabághabág ang ating katayuan! ¡Sa lahát ng̃ sandali'y nakaumang sa ating mg̃a ulo ang tabák ni Damokles; nanunuláy tayo sa pang̃anib na guhit ng̃ mg̃a batás; kalaban natin ang mg̃a dayuhan at sampu ng̃ kalahi, ay kalaban pa rín!...
—¿Bakit?
—¡Mangyari ay umáasa ka sa panghíhirám ng̃ bagong aklát!Mabuti kang tao, pagka't nabasa mo na halos lahát ng̃ nobela sa kahíhirám, ng̃uni'tmasama kang kristiyano, pagka't pinápatáy mo ang mg̃a kumatha at nagpalimbág at ayaw kang bumilí ng̃ iyó, gayóng pinagkagastahán nilá. ¿Saán mabubuhay ang kuto, kung hindi sa ulo?
—¡Kung ayaw kang magpahirám ay huwág! ¡Kay dami mong rekubeko! ¡Pag ikáw namán ang nanghirám sa akin, ay tatawagin kitá ng̃ TUSO, pagka't para mo ríng tinuso ang kuwartang ibinilí ko, na nabasa mo ang aking binayaran ng̃ di ka nagkagastá!...
Ganyán ang taltalan ng̃ dalawáng magkaibigan, kaya't ikáw na bumábasa, upang huwág tawaging TUSO ó MASAMANG KRISTIYANO, ay bumilí ká ng̃ mg̃a kasaysayang: "¡Halina sa Lañgit!" niGat-Dusa: "¡SAWÍNG PAGASA!" niBb. Francisca Laurel; "¡Duwag!" niGerardo Chanco: "Larawan ñg Pagirog" niSimplicio Flores: "Sa Tabi ñg Bañgin" niJosé María Rivera; "¡Imbing Kapalaran!" niAngel de los Reyes; "Tadhana!" niDemocrita P. Antonio; "¡Walang Diyós!" niHonorato de Lara: "¡Parusa ñg Diyós!" niAngel de los Reyes; "Mga Anak-Bukid" niRos. Almario; "Pañgarap ñg Buhay" niSimplicio Flores; "¡Enchang!" niHonorato de Lara; at "¡Kristong Magdaraya!" niAngel de los Reyes.
Si Petra at si Petring ay magkapatíd. Minsáng nalálapít ang Paskó, ay binigyán silá ng̃ kaniláng amá ng̃ muntíng halagá upang magugol sa dakilang araw. Si Petra ay ibinilí ang kanyáng bahagi ng̃ isáng hikaw, at si Petríng ay pawang babasahing tagalog ang pinakyáw.
Dumatál ang araw ng̃ paskó, at gaya ng̃ karaniwan, ay nagdalawán ang dating mag-kákaulayaw. Sa dampa ng̃ magkapatíd ay mayroón díng mg̃a panauhin. At ¿anó ang naisalubong ni Petra? ¿Naipagparang̃alan bá ang kanyáng hikaw? ¡Hindi! Subali't si Petríng ay naipagmalakí niyá ang kanyáng mg̃a aklát at tang̃ing nakápagsabing "Mamiyang hapon na kayó umuwi at tayo ay magbasá nitóng masasaráp na kasaysayang bagong labás ..."
Kayóng bumabasa nitó, ay inyóng hatulan kung sino ang natumpák: ang hiyás na nagagamit ng̃ isáng tao lamang ó ang aklát na pakíkinabang̃an ng̃ marami ang lalong mahalagá, Kauntíng pagkukuro ang inyóng papaghariin. Tutupín ninyó ang inyóng mg̃a puso at siyáng magsasabing: mahalagáng pagaari ang mg̃a aklat kay sa hiyás na nawawala.
Sa tahanan ng̃ isáng matalino, ay aklát ang matátagpuan; ng̃uni't sa tahanan ng̃ isáng mangmáng ay pawáng hiyás ang palamuti. Dahil doo'y magipon kayó ng̃ mg̃a babasahing tagalog upang mapabilang kayó sa mg̃a pantás.
Suriin natin ang ugali ng̃ umanó'y mg̃a bantóg at pahám na manúnulát. Ayaw siláng makariníg na mayroóng makata; ayáw siláng makakita na mayroong bagong kasaysayan, at pauulanin na nilá ang pula, lubha pa't isáng maliít ang sumulat. Sasabihing iyán ay mali, walang kabuluhan; at sayang lamang ang ipinagpalimbág. Palalo at pang̃ahás ang gumawa niyán, huwág na di masabing siyá ayautor.
¡Kaawaawang mg̃a manúnulát!
¡At silá daw ay mg̃a kawal sa pagpápalaganap ng̃ wikang tagalog! Kung sa habang panahón ay ganyán ang aasalin nilá, ay sumpa ng̃ bayan ang kaniláng maáantay. Sa kaniláng pakikipagkapwa ay doon lamang uusbóng ang pagmámalasakitan ng̃ mg̃a makatang pilipino, na, tang̃ing daan ng̃ ikátatanyág ng̃ masaráp na wika ni Balagtás.
Kung sa akin silá hahadláng ay itutulak ko silá ng̃ dalawáng kamáy at bubulyawán kong: ¡Maaliwalas ang daan ko! ¡Nakikita ko ang aking nilálakaran! ¡Tanglawán ninyó ang inyóng landasin at di ko kailang̃an ang inyóng ilaw! ¡Manipís mán ang aming mg̃a katha ay piniga namáng tunay sa aming sariling isipan at di naming ninakaw sa isipan ng̃ mg̃a makatang kastila, ingglés, pransés, at ibá pá! ¡Mura mán ang aming mg̃a aklát ay madali namáng maubos at di ináamag sa mg̃a aklatan!
Pañgunang Salita ni amado Jacinto
Ang munti kong kaya at maiklíng pagkukuro ay minarapat ng̃ mahál kong kaibigang Angel de los Reyes na magbigáy ng̃Pang̃unang Salitadito, sa kanyáng bagong aklát na maliit, na noóng araw ay napalathala na sa páhayagang "Ang Democracia;" at kung bagamán tinawag ko ng̃ayon ng̃bagong aklátay sapagka't ng̃ayón lamang naipalimbág at di na paputól-putól.
Walang alinlang̃an akóng nayag sa hilíng ng̃ aking kaibigan, nang̃iti ako ng̃ lihim ng̃ ito'y sabihin niyá, at naibulong ko sa sarili na siya'y sadyang matalino sapagka't totoóng maalám na magbagay-bagay: nababatid niyáng sa isáng maiklíng aklát, ay isá namáng maiklíng isip na lamang ang dapat mag-ukol ng̃ mg̃a palagay at paghahaka. At dahil diyán, ay sisimulán ko ayon sa makákaya, ang paglalahad ng̃ aywán kung tumpák na aking mg̃a pagkukuro tungkól sa kanyang katháng itó.
Sa ganáng akin, ang mátutunghayán ng̃ayón ng̃ mg̃a mambabasa ay isáng aklát na mainam, isang aklát na dapat bigyán ng̃ papuri,hindi dahil sa itó'y nakáwiwili lamang basahin kundi alang-alang pá sa wagás at maníngníng na damdamin ng̃ kumatha: ang maalab niyáng nasang ang dukha ay igalang at masugpu ang ugaling hanggáng ng̃ayon ay umiiral pa sa ibá, at kung minsán ay sa dukha rín, na inuuna ang salapi bago ang lahát; minámahál na higít sa puri, sa dang̃al, sa katungkulan at wastong ugali.
Ganyáng-ganyán ang asal na makikita natin sa mag-amá ni Tuníng sa Kasaysayang itó, na bagamán mahirap ang búhay, nang mahulí ay ayaw na silá sa kapwa nilá mahirap at ang ibig ay ang mayaman, dahil sa may nakápang̃ibig lamang na isang masalapi kay Tuníng at ito'y si Ruperto. At ang kasuklám-suklám na nagíng bung̃a ng̃ kasabikáng itó sa pilak ay ang pagkatapon ng̃ anák ni Osong, ang binatang unang inibig ni Tuníng, pinaglagakan ng̃ boo niyáng pagkábabai at hanggáng sa nagbung̃a pa ng̃a. Datapwa't kay Tuníng, ay nagíng bula ang salitangpuriatkatapatansa haráp ng̃ yaman ni Ruperto, kayá't dito siyá napakasál sa wakás, gayóng si Osong ay di namán tumatanggi sa pagtupád ng̃ kanyáng tapát na pang̃akó at wagás ná pagibig.
Si Osong na parang sinasakal ng̃ mg̃a daliring bakal ay hindi nakatiis at nang araw ng̃ pagkakasál ay nagdamít-pulubing naparoón sa bahay ng̃ kasayahan nilá Tuníng at ni Rupertona dalá ang larawan ng̃ kanyáng bunsóng na sagíp sá ilog, at nang makita ni Tuníng na yaón ang kanyáng anák ay hinimatáy na bigla, bago humingí ng̃ tawad kay Osong at hanggáng sa nalagót ang hining̃á. Samakatwíd ay oo't nagsisi ng̃á si Tuníng kayá't huming̃í pa ng̃ tawad sa pinagtaksilán niyáng binata, subali't dí dahil dito'y hindí siyá matatawag na babaing salawahan at tampalasan lalo pa't isasagunita ang pagkákatapon sa tunay na dugó ng̃ kanyáng pusó.
Kung ang gayóng ginawá ng̃ babaing ito'y oo't napatatawád ng̃ Diyós, sa mg̃a tagá-lupa'y waláng makapagpapatawad marahil.
Sa haráp ng̃ ganyáng paglálarawan ng̃ kaibigan ko, ay labis niyáng ipinakilala ang lubós na kabagsikán ng̃ salapí na waláng dí naituturó sa tao, pati ng̃ lalóng kasamasamaan.
Subali't ¿ang hang̃ád kayá ng̃ mahál kong kaibigan sa paglalarawang itó ng̃ nakáririmarim na ugalí ay upang pulutin namán itó ng̃ mg̃a mambabasa?
Kayóng tumútungháy ng̃ayón ang makásasagót, at kayó rin namán ang dapat makábatid sa túnay na layon ng̃ ¡Nasawing Pagasa!
Gayon man ay sasagot din ako ng̃ para sa akin.
Ang mithí ng̃ aklát na itó ay walá ng̃áng ibá sa warí ko, kundí ang turuan ang mg̃a dukhá sa pagpapakárang̃al sa kaniláng sarili, sapagkát kung ang mg̃a dukhá'y marang̃ál,kung ang lahát ng̃ dukha'y hindi nagbibili ng̃ puri ni napaaalipin sa salapí, ang mg̃a mayáyaman ay hindí maaaring magpákatayog-tayog na para ng̃ madalás nating mapánoód ng̃ayón.
Ang isinasamá ng̃ mg̃a mayayaman ay na sa mahihirap, at ang isinasamá ng̃ isáng pamahaláan ay na sa pinamamahaláan dín. Iyán ang mg̃a katótohanang kailán má'y dí magkakabula at dapat dasalín ng̃ bawá't tao; katótohanang aywán kung kanino ko unang nadiníg o nabasa at ng̃ayo'y inankín ko na tulóy pagka't nakilala kong tapát.
Kayá ng̃a, mg̃a mambabasa, upang makinabang ang kumathá nitóng ¡Nasawing Pagasa! sa kanyang mg̃a ginugol na pagod sa pagsulat ng̃ kasaysayang itó ay pagaralan sana ang huwág magbilí ng̃ puri at isagunitangna sa kupurihán ang tunay na halagá ng̃ tao at wala sa kayamanan.
Kung magkakagayón, siyá at akó'y maghahandóg sa inyó ng̃ masaganang pasalamat, palibhasá'y siyáng túnay na adhiká ng̃ tapát kong katoto.
Amado Jacinto.
Malabón, Rizal, 1912.
¡Nasawing Pagasa! Kasaysayang Tagalog
Dahil sa kagahulán sa panahón at dahil sa kakulag̃an pa sa ng̃ayón ng̃ mg̃a gagamitin, ay hindi nasunód ang mg̃a tuldík na nasa orihinál.
Decorative motif
Mapangláw ang lahát, ang gabí'y tahimikat ang buwán noóng dapat nang sumilip,nagtatago pa rí'tsa sangkatauhan ay nagmámasung̃itbitui'y gayón dín at nakíkiwang̃is.Ni isáng himutók walang mapakinggángsukat gumambala sa katahimikan;¡oh, ang aking lahi!...payapangpayapa sa kanyáng hihigánhabang nawíwili ang mg̃a kalaban.Huni ng̃ kuliglíg, tinig mán ng̃ ibonay kapanglawan dín, dinadalit noón;mg̃a makata mán,siyáng tinutula ng̃ sandalíng yaónang sung̃it ng̃ pangláw, lagáy ng̃ panahón.Anó pa't ang lahát ay yapús ng̃ lumbáyhihip mán ng̃ hang̃in, mandi'y palaypalay;habagat má'y salátat pawáng dalita, ang balitang tagláyna kung pakikinggán ay taghóy na ¡ay!... ¡ay!...Subali't sa isáng maralitang dampasa bayang Malabóng saksí ng̃ pagtula:nagáalimpuyó,ang lugód, ang sayá, ang galák, ang tuwasa piling ng̃a noóng dalawáng nunumpa.Itó ay si Tuníng na piling alindógkapiling ng̃ kanyáng tang̃íng iníirog,pang̃ala'y si Osongna lipi ng̃ dukha't di lahing matayogat binatang Udyóng na ulilang lubós.Payapa ng̃á silá, sa pagkákauposiyáng ináani; galák ng̃ pagsuyo,pinagúusapan,ang ikárarangál ng̃ kaniláng pusona ganitóng saád nang minsáng mahinto:«Kay damot mo namán,» kay Osong na sabi,«isáng halík lamang, itulot mo kasi,nang ako'y maalíwat nang magkaroón ng̃ isá pang saksí!...»«¡Ayáw ko! ¡ayáw ko!...» kay Tuníng na tanggí.«¡Halina irog ko!» «¡Ayaw ko! ¡ayaw ko!...»«¿Diyata't ayaw ka?» «¡Talagáng totoó!»«¡Halina! ¡halina!¡isáng halík lamang!...» «¡Kay ulitulit mo!»«¡Isáng halík lamang!...» «¡Tawad ko sa iyó!»«¡Ah! at iyán bagá, ang lagi mong turingna lubháng dalisay pagibig sa akin ...¡Ikáw ang bahala!...kung natuto akóng sa iyó'y gumiliwmagisá sa dusa'y matútutuhan din ...»«¡Nagtampó na namán!...» «¿Sino bagáng pusoang makababatá ng̃ asal mong liko?»«¡Huwag kang magalit!ang ginagawa ko, ay mg̃a pagsuyo ...»«Pagsuyo sa iyó; sa aki'y panghapo ...Ikáw ang bahala, ako'y mapagtiísat ipatay mo mán ang lahát ng̃ sákitay tatanggapín ko;ng̃uni't ang hiyain, ang isáng ninibiglibong kamataya'y labis pa ng̃ tamís ...»«¿Hiniya ba kitá? ¡Di ko ginagawa!...»«¿Ginaganáp ng̃ayó'y di bagá paghiya?»«Hindi, aking giliw,at ang aking puri ang nagugunitana baka kung ...» «¿Kulang bang tiwala?»«Di lamang sa gayón,» «¿Sa anó pang bagay?»«Katungkulan naming maging̃at na túnay,at ang unang halík,ang katimbang noó'y sampu nitóng buhaysa pagka't daig pa, ang gawáng pakasál.¿Hindi bagá Osong?» «Tapát ang turing mo,at ang pagkakasál ay pakitang tao;subali't ang halík,saksíng akin ikáw, at akó ay iyó,kaya itulot na; halina irog ko ...»Iláng pang «¡Ayaw ko!» at iláng «¡Halina!»bago pinagusap ang labing dalawá;tumunóg ang halík;nilimot na yatang silá'y may hining̃ána dapat malagót sa daratning dusa.Hayán ng̃a ang tuwang nag̃hari sa pusong̃ dalawáng yaóng isá sa pagsuyo,kaya ang paalamng̃ ating binatang anaki ay biro:«¡Sarili na kitá, búhay má'y mapugto!...»
Mapangláw ang lahát, ang gabí'y tahimikat ang buwán noóng dapat nang sumilip,nagtatago pa rí'tsa sangkatauhan ay nagmámasung̃itbitui'y gayón dín at nakíkiwang̃is.
Mapangláw ang lahát, ang gabí'y tahimik
at ang buwán noóng dapat nang sumilip,
nagtatago pa rí't
sa sangkatauhan ay nagmámasung̃it
bitui'y gayón dín at nakíkiwang̃is.
Ni isáng himutók walang mapakinggángsukat gumambala sa katahimikan;¡oh, ang aking lahi!...payapangpayapa sa kanyáng hihigánhabang nawíwili ang mg̃a kalaban.
Ni isáng himutók walang mapakinggáng
sukat gumambala sa katahimikan;
¡oh, ang aking lahi!...
payapangpayapa sa kanyáng hihigán
habang nawíwili ang mg̃a kalaban.
Huni ng̃ kuliglíg, tinig mán ng̃ ibonay kapanglawan dín, dinadalit noón;mg̃a makata mán,siyáng tinutula ng̃ sandalíng yaónang sung̃it ng̃ pangláw, lagáy ng̃ panahón.
Huni ng̃ kuliglíg, tinig mán ng̃ ibon
ay kapanglawan dín, dinadalit noón;
mg̃a makata mán,
siyáng tinutula ng̃ sandalíng yaón
ang sung̃it ng̃ pangláw, lagáy ng̃ panahón.
Anó pa't ang lahát ay yapús ng̃ lumbáyhihip mán ng̃ hang̃in, mandi'y palaypalay;habagat má'y salátat pawáng dalita, ang balitang tagláyna kung pakikinggán ay taghóy na ¡ay!... ¡ay!...
Anó pa't ang lahát ay yapús ng̃ lumbáy
hihip mán ng̃ hang̃in, mandi'y palaypalay;
habagat má'y salát
at pawáng dalita, ang balitang tagláy
na kung pakikinggán ay taghóy na ¡ay!... ¡ay!...
Subali't sa isáng maralitang dampasa bayang Malabóng saksí ng̃ pagtula:nagáalimpuyó,ang lugód, ang sayá, ang galák, ang tuwasa piling ng̃a noóng dalawáng nunumpa.
Subali't sa isáng maralitang dampa
sa bayang Malabóng saksí ng̃ pagtula:
nagáalimpuyó,
ang lugód, ang sayá, ang galák, ang tuwa
sa piling ng̃a noóng dalawáng nunumpa.
Itó ay si Tuníng na piling alindógkapiling ng̃ kanyáng tang̃íng iníirog,pang̃ala'y si Osongna lipi ng̃ dukha't di lahing matayogat binatang Udyóng na ulilang lubós.
Itó ay si Tuníng na piling alindóg
kapiling ng̃ kanyáng tang̃íng iníirog,
pang̃ala'y si Osong
na lipi ng̃ dukha't di lahing matayog
at binatang Udyóng na ulilang lubós.
Payapa ng̃á silá, sa pagkákauposiyáng ináani; galák ng̃ pagsuyo,pinagúusapan,ang ikárarangál ng̃ kaniláng pusona ganitóng saád nang minsáng mahinto:
Payapa ng̃á silá, sa pagkákaupo
siyáng ináani; galák ng̃ pagsuyo,
pinagúusapan,
ang ikárarangál ng̃ kaniláng puso
na ganitóng saád nang minsáng mahinto:
«Kay damot mo namán,» kay Osong na sabi,«isáng halík lamang, itulot mo kasi,nang ako'y maalíwat nang magkaroón ng̃ isá pang saksí!...»«¡Ayáw ko! ¡ayáw ko!...» kay Tuníng na tanggí.
«Kay damot mo namán,» kay Osong na sabi,
«isáng halík lamang, itulot mo kasi,
nang ako'y maalíw
at nang magkaroón ng̃ isá pang saksí!...»
«¡Ayáw ko! ¡ayáw ko!...» kay Tuníng na tanggí.
«¡Halina irog ko!» «¡Ayaw ko! ¡ayaw ko!...»«¿Diyata't ayaw ka?» «¡Talagáng totoó!»«¡Halina! ¡halina!¡isáng halík lamang!...» «¡Kay ulitulit mo!»«¡Isáng halík lamang!...» «¡Tawad ko sa iyó!»
«¡Halina irog ko!» «¡Ayaw ko! ¡ayaw ko!...»
«¿Diyata't ayaw ka?» «¡Talagáng totoó!»
«¡Halina! ¡halina!
¡isáng halík lamang!...» «¡Kay ulitulit mo!»
«¡Isáng halík lamang!...» «¡Tawad ko sa iyó!»
«¡Ah! at iyán bagá, ang lagi mong turingna lubháng dalisay pagibig sa akin ...¡Ikáw ang bahala!...kung natuto akóng sa iyó'y gumiliwmagisá sa dusa'y matútutuhan din ...»
«¡Ah! at iyán bagá, ang lagi mong turing
na lubháng dalisay pagibig sa akin ...
¡Ikáw ang bahala!...
kung natuto akóng sa iyó'y gumiliw
magisá sa dusa'y matútutuhan din ...»
«¡Nagtampó na namán!...» «¿Sino bagáng pusoang makababatá ng̃ asal mong liko?»«¡Huwag kang magalit!ang ginagawa ko, ay mg̃a pagsuyo ...»«Pagsuyo sa iyó; sa aki'y panghapo ...
«¡Nagtampó na namán!...» «¿Sino bagáng puso
ang makababatá ng̃ asal mong liko?»
«¡Huwag kang magalit!
ang ginagawa ko, ay mg̃a pagsuyo ...»
«Pagsuyo sa iyó; sa aki'y panghapo ...
Ikáw ang bahala, ako'y mapagtiísat ipatay mo mán ang lahát ng̃ sákitay tatanggapín ko;ng̃uni't ang hiyain, ang isáng ninibiglibong kamataya'y labis pa ng̃ tamís ...»
Ikáw ang bahala, ako'y mapagtiís
at ipatay mo mán ang lahát ng̃ sákit
ay tatanggapín ko;
ng̃uni't ang hiyain, ang isáng ninibig
libong kamataya'y labis pa ng̃ tamís ...»
«¿Hiniya ba kitá? ¡Di ko ginagawa!...»«¿Ginaganáp ng̃ayó'y di bagá paghiya?»«Hindi, aking giliw,at ang aking puri ang nagugunitana baka kung ...» «¿Kulang bang tiwala?»
«¿Hiniya ba kitá? ¡Di ko ginagawa!...»
«¿Ginaganáp ng̃ayó'y di bagá paghiya?»
«Hindi, aking giliw,
at ang aking puri ang nagugunita
na baka kung ...» «¿Kulang bang tiwala?»
«Di lamang sa gayón,» «¿Sa anó pang bagay?»«Katungkulan naming maging̃at na túnay,at ang unang halík,ang katimbang noó'y sampu nitóng buhaysa pagka't daig pa, ang gawáng pakasál.
«Di lamang sa gayón,» «¿Sa anó pang bagay?»
«Katungkulan naming maging̃at na túnay,
at ang unang halík,
ang katimbang noó'y sampu nitóng buhay
sa pagka't daig pa, ang gawáng pakasál.
¿Hindi bagá Osong?» «Tapát ang turing mo,at ang pagkakasál ay pakitang tao;subali't ang halík,saksíng akin ikáw, at akó ay iyó,kaya itulot na; halina irog ko ...»
¿Hindi bagá Osong?» «Tapát ang turing mo,
at ang pagkakasál ay pakitang tao;
subali't ang halík,
saksíng akin ikáw, at akó ay iyó,
kaya itulot na; halina irog ko ...»
Iláng pang «¡Ayaw ko!» at iláng «¡Halina!»bago pinagusap ang labing dalawá;tumunóg ang halík;nilimot na yatang silá'y may hining̃ána dapat malagót sa daratning dusa.
Iláng pang «¡Ayaw ko!» at iláng «¡Halina!»
bago pinagusap ang labing dalawá;
tumunóg ang halík;
nilimot na yatang silá'y may hining̃á
na dapat malagót sa daratning dusa.
Hayán ng̃a ang tuwang nag̃hari sa pusong̃ dalawáng yaóng isá sa pagsuyo,kaya ang paalamng̃ ating binatang anaki ay biro:«¡Sarili na kitá, búhay má'y mapugto!...»
Hayán ng̃a ang tuwang nag̃hari sa puso
ng̃ dalawáng yaóng isá sa pagsuyo,
kaya ang paalam
ng̃ ating binatang anaki ay biro:
«¡Sarili na kitá, búhay má'y mapugto!...»
Decorative motif
Decorative motif
Nang isáng umaga'y sa pangpang ng̃ ilogay may nakaupóng binatang malungkót:itó ay si Osong;kanyáng inaalíw ang dusa ng̃ loóbsa pagkákawalay kay Tuníng na irog.At ang naglalaro sa kanyáng isipa'yang dilág ni Tuníng na gayón na lamang,minsáng mapadagok;minsáng mapang̃iti at ipinagsaysay:«¡Oh, anóng gandá mó, aking paraluman!...»Subali't nabigláng nabakás ang lungkótsa masayáng mukháng nagulap ng̃ lubós:«¡Ay, palad na sawi!...¡Oh, buhay ng̃ dukha!...» sunód na himutók,«sa dusa ni Tuníng, ikáw ang managot ...Kung akó'y mayama't sagana sa pilaktatanuran siyá sa baníg ng̃ hirap,hanggáng sa sumilangng̃ lubháng hinahon ang unang bulaklákng̃ aming pagsintáng dalisay at wagás....¡Ay, Tuníng kong irog, di ko kasalananna sa iyóng dusa'y di ka madamayan;ang karukhaan ko,ang dapat sisihi't dapat managutanat oh, anóng sakláp, dustáng kapalaran ...»Sandalíng tumigil at kanyáng námalasang dalawáng ibong naba sa bayabas,na sabáy umawit;yaóng kanyáng dibdib ay halos mawalatsa pananaghili sa ibong mapalad.Saká nang magsiping ng̃ lubháng payapamg̃a titig niyá'y di tumagál yata'tmulíng naghinagpís:«Mapalad pa siláng may ganáp na layaat hindi gaya kong may sumásansala ...At kahi't mán silá'y walang pagaariginapas namá'y pawáng luwalhati;dí gaya ng̃ taongang binabaníg má'y maraming salapiay lumuluha rin ng̃ dusa't pighati.At ¿anó ang yamang sadyang hinahanapsa akin ng̃ amá ni Tuníng kong liyág?¡isáng talinhaga!at di niya talos: sa Sangmaliwanagang puri ng̃ tao, ang mahál sa lahát.Hangád niya'y pilak, kahi't mang̃ulimlimang dang̃ál ni Tuníng na sinta ko't giliw;wala sa gunitanglalong mahalagá sa yaman mang alínang dang̃ál ng̃ tao kung lubháng maningning.¡Oh, taksíl na pita sa dang̃ál at yaman,ang nililikha mo'y laksang kamatayan;kung hindi sa iyó,disi'y kapiling ko si Tuníng ng̃ buhayat kasalosalo sa pinggán ng̃ lumbay!...¡Oh, buhay ng̃ buhay, Tuníng ko at lugód...na sa karukhaan, ang sukal ng̃ loóbna ating sinapit;libong kamataya'y masaráp pa iroghuwág lang mariníg ang iyóng himutók!...Palasóng may lason ang nakákaanyong̃ dusang sa dibdib ng̃ayó'y pumapako,tuwing mabúbuklátsa aklát ng̃ isip ang pagkasiphayong̃ banál na layong núnukál sa puso.At magmulá rito'y aking nakikitasa baníg ng̃ hirap ay nagiisa ka;waláng dumadamay,at kung pumapasok ang mahál mong amása iyóng pagdaíng ang tumbás ay mura.Naririníg ko ring kanyáng inuulitang pagalipusta sa palad kong amís:¡sa aba ng̃ dukha!...at nananariwa sa puso ko't dibdíbang pagtabóy niyáng kapaita'y labis.At námamalas ko, ang lubháng masakláp,luhang mapapaít sa matá mo liyág,di anóng gagawínsa itó ay utos ng̃ masamáng paladpawang pagtitiís ang gawíng kalasag.Ibalita lamang sa tapát mong giliwkung makaraan ká, sa gabíng madilím,upang matalós kokung ano ang bung̃a ng̃ pagsinta natinat kahi't malayo'y kapalaran ko rin.At kung napapako ikaw sa dalitahigit pa sa riyan, itong umaabasa tapat kong puso,at ang bawa't patak ng̃ perlas mong luhaay timbang ng̃ buhay kung manaw sa lupa.Dito napahinto't kanyang napanoodyaong isang kaban na tang̃ay ng̃ agos,at pinagsikapangiyahon sa pangpang ng̃ upang matalosna baka may lihim doong natutulos.At ¡oh, anong gitla nang kanyang mamasdanna bangkay ng̃ isáng bagong kasisilang!...tumang̃is ang puso;nagluksa ang dibdib at ipinagsaysayna: «¡Baka ng̃a itó, ang anak kong hirang!»Kanyang ikinubli doon sa pangpang̃in,pumasok ng̃ bayang may ing̃at na lihimat nakibalita;sa tinanongtanong ay kanyang naliningna ¡itinapon ng̃a ang anak ni Tuning!...Lalong nagibayo, lagablab ng̃ poot,ang daing at sumpa'y di malagotlagot«¡Inang walang puso,Tuning na nagtaksil sa anak ng̃ irogdapat kang mamatay, dapat kang matapos!Diyata't masarap sa puso'y matamisanak mo'y pataying sa ilog ihagis,maturan na lamangikaw ay dalagang may puring malinis,nang upang giliwin ng̃ bagong ninibig.....¡Oh, taksil na sinta! ¡pusong magdaraya!¡oh, hang̃ad sa yaman! ¡inang walang awa!pananagutan mo,sa harap ng̃ Diyos ang masamang gawa'tmay araw din naman kaming mabababa!....»At kanyang hinagkan ang bangkay ng̃ bunsokasunod ang patak ng̃ luhang natulo,«¡Oh, sawi kong supling!....¡di ko kasalanan ang pagkasiphayomanagot ang iyong inang walang puso!...»At kanyang kinalong ng̃ hanggang sa bayanupang ipakuha ng̃ isang larawan;subali't ang loobay di mapanatag kahi't bahagya man;ang daing at sumpa'y walang katapusan....
Nang isáng umaga'y sa pangpang ng̃ ilogay may nakaupóng binatang malungkót:itó ay si Osong;kanyáng inaalíw ang dusa ng̃ loóbsa pagkákawalay kay Tuníng na irog.
Nang isáng umaga'y sa pangpang ng̃ ilog
ay may nakaupóng binatang malungkót:
itó ay si Osong;
kanyáng inaalíw ang dusa ng̃ loób
sa pagkákawalay kay Tuníng na irog.
At ang naglalaro sa kanyáng isipa'yang dilág ni Tuníng na gayón na lamang,minsáng mapadagok;minsáng mapang̃iti at ipinagsaysay:«¡Oh, anóng gandá mó, aking paraluman!...»
At ang naglalaro sa kanyáng isipa'y
ang dilág ni Tuníng na gayón na lamang,
minsáng mapadagok;
minsáng mapang̃iti at ipinagsaysay:
«¡Oh, anóng gandá mó, aking paraluman!...»
Subali't nabigláng nabakás ang lungkótsa masayáng mukháng nagulap ng̃ lubós:«¡Ay, palad na sawi!...¡Oh, buhay ng̃ dukha!...» sunód na himutók,«sa dusa ni Tuníng, ikáw ang managot ...
Subali't nabigláng nabakás ang lungkót
sa masayáng mukháng nagulap ng̃ lubós:
«¡Ay, palad na sawi!...
¡Oh, buhay ng̃ dukha!...» sunód na himutók,
«sa dusa ni Tuníng, ikáw ang managot ...
Kung akó'y mayama't sagana sa pilaktatanuran siyá sa baníg ng̃ hirap,hanggáng sa sumilangng̃ lubháng hinahon ang unang bulaklákng̃ aming pagsintáng dalisay at wagás....
Kung akó'y mayama't sagana sa pilak
tatanuran siyá sa baníg ng̃ hirap,
hanggáng sa sumilang
ng̃ lubháng hinahon ang unang bulaklák
ng̃ aming pagsintáng dalisay at wagás....
¡Ay, Tuníng kong irog, di ko kasalananna sa iyóng dusa'y di ka madamayan;ang karukhaan ko,ang dapat sisihi't dapat managutanat oh, anóng sakláp, dustáng kapalaran ...»
¡Ay, Tuníng kong irog, di ko kasalanan
na sa iyóng dusa'y di ka madamayan;
ang karukhaan ko,
ang dapat sisihi't dapat managutan
at oh, anóng sakláp, dustáng kapalaran ...»
Sandalíng tumigil at kanyáng námalasang dalawáng ibong naba sa bayabas,na sabáy umawit;yaóng kanyáng dibdib ay halos mawalatsa pananaghili sa ibong mapalad.
Sandalíng tumigil at kanyáng námalas
ang dalawáng ibong naba sa bayabas,
na sabáy umawit;
yaóng kanyáng dibdib ay halos mawalat
sa pananaghili sa ibong mapalad.
Saká nang magsiping ng̃ lubháng payapamg̃a titig niyá'y di tumagál yata'tmulíng naghinagpís:«Mapalad pa siláng may ganáp na layaat hindi gaya kong may sumásansala ...
Saká nang magsiping ng̃ lubháng payapa
mg̃a titig niyá'y di tumagál yata't
mulíng naghinagpís:
«Mapalad pa siláng may ganáp na laya
at hindi gaya kong may sumásansala ...
At kahi't mán silá'y walang pagaariginapas namá'y pawáng luwalhati;dí gaya ng̃ taongang binabaníg má'y maraming salapiay lumuluha rin ng̃ dusa't pighati.
At kahi't mán silá'y walang pagaari
ginapas namá'y pawáng luwalhati;
dí gaya ng̃ taong
ang binabaníg má'y maraming salapi
ay lumuluha rin ng̃ dusa't pighati.
At ¿anó ang yamang sadyang hinahanapsa akin ng̃ amá ni Tuníng kong liyág?¡isáng talinhaga!at di niya talos: sa Sangmaliwanagang puri ng̃ tao, ang mahál sa lahát.
At ¿anó ang yamang sadyang hinahanap
sa akin ng̃ amá ni Tuníng kong liyág?
¡isáng talinhaga!
at di niya talos: sa Sangmaliwanag
ang puri ng̃ tao, ang mahál sa lahát.
Hangád niya'y pilak, kahi't mang̃ulimlimang dang̃ál ni Tuníng na sinta ko't giliw;wala sa gunitanglalong mahalagá sa yaman mang alínang dang̃ál ng̃ tao kung lubháng maningning.
Hangád niya'y pilak, kahi't mang̃ulimlim
ang dang̃ál ni Tuníng na sinta ko't giliw;
wala sa gunitang
lalong mahalagá sa yaman mang alín
ang dang̃ál ng̃ tao kung lubháng maningning.
¡Oh, taksíl na pita sa dang̃ál at yaman,ang nililikha mo'y laksang kamatayan;kung hindi sa iyó,disi'y kapiling ko si Tuníng ng̃ buhayat kasalosalo sa pinggán ng̃ lumbay!...
¡Oh, taksíl na pita sa dang̃ál at yaman,
ang nililikha mo'y laksang kamatayan;
kung hindi sa iyó,
disi'y kapiling ko si Tuníng ng̃ buhay
at kasalosalo sa pinggán ng̃ lumbay!...
¡Oh, buhay ng̃ buhay, Tuníng ko at lugód...na sa karukhaan, ang sukal ng̃ loóbna ating sinapit;libong kamataya'y masaráp pa iroghuwág lang mariníg ang iyóng himutók!...
¡Oh, buhay ng̃ buhay, Tuníng ko at lugód...
na sa karukhaan, ang sukal ng̃ loób
na ating sinapit;
libong kamataya'y masaráp pa irog
huwág lang mariníg ang iyóng himutók!...
Palasóng may lason ang nakákaanyong̃ dusang sa dibdib ng̃ayó'y pumapako,tuwing mabúbuklátsa aklát ng̃ isip ang pagkasiphayong̃ banál na layong núnukál sa puso.
Palasóng may lason ang nakákaanyo
ng̃ dusang sa dibdib ng̃ayó'y pumapako,
tuwing mabúbuklát
sa aklát ng̃ isip ang pagkasiphayo
ng̃ banál na layong núnukál sa puso.
At magmulá rito'y aking nakikitasa baníg ng̃ hirap ay nagiisa ka;waláng dumadamay,at kung pumapasok ang mahál mong amása iyóng pagdaíng ang tumbás ay mura.
At magmulá rito'y aking nakikita
sa baníg ng̃ hirap ay nagiisa ka;
waláng dumadamay,
at kung pumapasok ang mahál mong amá
sa iyóng pagdaíng ang tumbás ay mura.
Naririníg ko ring kanyáng inuulitang pagalipusta sa palad kong amís:¡sa aba ng̃ dukha!...at nananariwa sa puso ko't dibdíbang pagtabóy niyáng kapaita'y labis.
Naririníg ko ring kanyáng inuulit
ang pagalipusta sa palad kong amís:
¡sa aba ng̃ dukha!...
at nananariwa sa puso ko't dibdíb
ang pagtabóy niyáng kapaita'y labis.
At námamalas ko, ang lubháng masakláp,luhang mapapaít sa matá mo liyág,di anóng gagawínsa itó ay utos ng̃ masamáng paladpawang pagtitiís ang gawíng kalasag.
At námamalas ko, ang lubháng masakláp,
luhang mapapaít sa matá mo liyág,
di anóng gagawín
sa itó ay utos ng̃ masamáng palad
pawang pagtitiís ang gawíng kalasag.
Ibalita lamang sa tapát mong giliwkung makaraan ká, sa gabíng madilím,upang matalós kokung ano ang bung̃a ng̃ pagsinta natinat kahi't malayo'y kapalaran ko rin.
Ibalita lamang sa tapát mong giliw
kung makaraan ká, sa gabíng madilím,
upang matalós ko
kung ano ang bung̃a ng̃ pagsinta natin
at kahi't malayo'y kapalaran ko rin.
At kung napapako ikaw sa dalitahigit pa sa riyan, itong umaabasa tapat kong puso,at ang bawa't patak ng̃ perlas mong luhaay timbang ng̃ buhay kung manaw sa lupa.
At kung napapako ikaw sa dalita
higit pa sa riyan, itong umaaba
sa tapat kong puso,
at ang bawa't patak ng̃ perlas mong luha
ay timbang ng̃ buhay kung manaw sa lupa.
Dito napahinto't kanyang napanoodyaong isang kaban na tang̃ay ng̃ agos,at pinagsikapangiyahon sa pangpang ng̃ upang matalosna baka may lihim doong natutulos.
Dito napahinto't kanyang napanood
yaong isang kaban na tang̃ay ng̃ agos,
at pinagsikapang
iyahon sa pangpang ng̃ upang matalos
na baka may lihim doong natutulos.
At ¡oh, anong gitla nang kanyang mamasdanna bangkay ng̃ isáng bagong kasisilang!...tumang̃is ang puso;nagluksa ang dibdib at ipinagsaysayna: «¡Baka ng̃a itó, ang anak kong hirang!»
At ¡oh, anong gitla nang kanyang mamasdan
na bangkay ng̃ isáng bagong kasisilang!...
tumang̃is ang puso;
nagluksa ang dibdib at ipinagsaysay
na: «¡Baka ng̃a itó, ang anak kong hirang!»
Kanyang ikinubli doon sa pangpang̃in,pumasok ng̃ bayang may ing̃at na lihimat nakibalita;sa tinanongtanong ay kanyang naliningna ¡itinapon ng̃a ang anak ni Tuning!...
Kanyang ikinubli doon sa pangpang̃in,
pumasok ng̃ bayang may ing̃at na lihim
at nakibalita;
sa tinanongtanong ay kanyang nalining
na ¡itinapon ng̃a ang anak ni Tuning!...
Lalong nagibayo, lagablab ng̃ poot,ang daing at sumpa'y di malagotlagot«¡Inang walang puso,Tuning na nagtaksil sa anak ng̃ irogdapat kang mamatay, dapat kang matapos!
Lalong nagibayo, lagablab ng̃ poot,
ang daing at sumpa'y di malagotlagot
«¡Inang walang puso,
Tuning na nagtaksil sa anak ng̃ irog
dapat kang mamatay, dapat kang matapos!
Diyata't masarap sa puso'y matamisanak mo'y pataying sa ilog ihagis,maturan na lamangikaw ay dalagang may puring malinis,nang upang giliwin ng̃ bagong ninibig.....
Diyata't masarap sa puso'y matamis
anak mo'y pataying sa ilog ihagis,
maturan na lamang
ikaw ay dalagang may puring malinis,
nang upang giliwin ng̃ bagong ninibig.....
¡Oh, taksil na sinta! ¡pusong magdaraya!¡oh, hang̃ad sa yaman! ¡inang walang awa!pananagutan mo,sa harap ng̃ Diyos ang masamang gawa'tmay araw din naman kaming mabababa!....»
¡Oh, taksil na sinta! ¡pusong magdaraya!
¡oh, hang̃ad sa yaman! ¡inang walang awa!
pananagutan mo,
sa harap ng̃ Diyos ang masamang gawa't
may araw din naman kaming mabababa!....»
At kanyang hinagkan ang bangkay ng̃ bunsokasunod ang patak ng̃ luhang natulo,«¡Oh, sawi kong supling!....¡di ko kasalanan ang pagkasiphayomanagot ang iyong inang walang puso!...»
At kanyang hinagkan ang bangkay ng̃ bunso
kasunod ang patak ng̃ luhang natulo,
«¡Oh, sawi kong supling!....
¡di ko kasalanan ang pagkasiphayo
managot ang iyong inang walang puso!...»
At kanyang kinalong ng̃ hanggang sa bayanupang ipakuha ng̃ isang larawan;subali't ang loobay di mapanatag kahi't bahagya man;ang daing at sumpa'y walang katapusan....
At kanyang kinalong ng̃ hanggang sa bayan
upang ipakuha ng̃ isang larawan;
subali't ang loob
ay di mapanatag kahi't bahagya man;
ang daing at sumpa'y walang katapusan....
Decorative motif
Decorative motif
Sa ilog ding yaon na kinasagipanni Osong ng̃ kanyang bunsong minamahal,ang magamang Tuningminsan ay nagaliw sa masayang pangpangna siyang sumaksi sa lihim ng̃ buhay.«Talusin mo irog» ang turing ng̃ ama,«sa panukala ko, kung hindi nayag ka,disin hanggang ng̃ayo'ylumalagok ka pa ng̃ luha ng̃ dusaat di lumalasap ng̃ mg̃a ginhawa.¿At di mo ba tantong sa buhay na ito:salapi, salapi, ang Diyos ng̃ tao?¿Bakit ka iibigsa hang̃al na Osong na dukhang totoógayong may mayamang iirog sa iyó?»«¡Ama ko! ¡ama ko!» ang saad ni Tuning,«¡kay inam ng̃a pala ng̃ inisip natin!salamat Diyos koat ang mayayamang ninibig sa akinay hindi natalos ang nangyaring lihim ...»«¡Talaga! ¡talaga» ang sa amang tugon,«daig ang nagtiyap ng̃ pagkakataon,¿at aling pang̃ahasdilang sinung̃aling magsasabi ng̃ayongikaw ay naglaho sa tangkay kahapon?Para din ng̃ dati ang tindig mo't bikas,katutubong ganda'y lalo pang tumingkad;pagmasdan mo iyanghalamang nilikha ng̃ Hari ng̃ lahat,pawang yumuyuko sa taglay mong dilag.Sa mabining agos ikaw ay makinigmay ibinubulong na masayang awit,saksi ng̃ paghang̃asa iyong himalang inimbot na dikitna waring pinilas sa ganda ng̃ lang̃it.Ng̃uni't ¡anong saklap sa puso ko't buhayang kataasan mo kung iyaagapaysa piling ni Osong!¡masarap pang ako ay magpatiwakal!¡oh, Tuning! ¡oh, Tuning!» at siya'y papanaw.Pinigil ng̃ bunso: «Amang pinopoon,ako'y kaayon mo sa dakilang layon,at isinusumpanglilimutin ko na ang hang̃al na Osongat ako'y dalaga na naman sa ng̃ayon ...»Sila ay nagyakap at siyang tumunongang halik ng̃ ama, at halik ng̃ irog;sigabo ng̃ tuwaay hindi magkasyang sa puso manuloskaya't napatabi, ang panglaw, ang lungkot ...¡Saka magkaakbay silang nagsilakadsa dukhang tahana'y nagtuloy umakyat;mahiwagang ilogna nilisan nila'y bago humalakhakna waring inuyam ang nangyaring usap.
Sa ilog ding yaon na kinasagipanni Osong ng̃ kanyang bunsong minamahal,ang magamang Tuningminsan ay nagaliw sa masayang pangpangna siyang sumaksi sa lihim ng̃ buhay.
Sa ilog ding yaon na kinasagipan
ni Osong ng̃ kanyang bunsong minamahal,
ang magamang Tuning
minsan ay nagaliw sa masayang pangpang
na siyang sumaksi sa lihim ng̃ buhay.
«Talusin mo irog» ang turing ng̃ ama,«sa panukala ko, kung hindi nayag ka,disin hanggang ng̃ayo'ylumalagok ka pa ng̃ luha ng̃ dusaat di lumalasap ng̃ mg̃a ginhawa.
«Talusin mo irog» ang turing ng̃ ama,
«sa panukala ko, kung hindi nayag ka,
disin hanggang ng̃ayo'y
lumalagok ka pa ng̃ luha ng̃ dusa
at di lumalasap ng̃ mg̃a ginhawa.
¿At di mo ba tantong sa buhay na ito:salapi, salapi, ang Diyos ng̃ tao?¿Bakit ka iibigsa hang̃al na Osong na dukhang totoógayong may mayamang iirog sa iyó?»
¿At di mo ba tantong sa buhay na ito:
salapi, salapi, ang Diyos ng̃ tao?
¿Bakit ka iibig
sa hang̃al na Osong na dukhang totoó
gayong may mayamang iirog sa iyó?»
«¡Ama ko! ¡ama ko!» ang saad ni Tuning,«¡kay inam ng̃a pala ng̃ inisip natin!salamat Diyos koat ang mayayamang ninibig sa akinay hindi natalos ang nangyaring lihim ...»
«¡Ama ko! ¡ama ko!» ang saad ni Tuning,
«¡kay inam ng̃a pala ng̃ inisip natin!
salamat Diyos ko
at ang mayayamang ninibig sa akin
ay hindi natalos ang nangyaring lihim ...»
«¡Talaga! ¡talaga» ang sa amang tugon,«daig ang nagtiyap ng̃ pagkakataon,¿at aling pang̃ahasdilang sinung̃aling magsasabi ng̃ayongikaw ay naglaho sa tangkay kahapon?
«¡Talaga! ¡talaga» ang sa amang tugon,
«daig ang nagtiyap ng̃ pagkakataon,
¿at aling pang̃ahas
dilang sinung̃aling magsasabi ng̃ayong
ikaw ay naglaho sa tangkay kahapon?
Para din ng̃ dati ang tindig mo't bikas,katutubong ganda'y lalo pang tumingkad;pagmasdan mo iyanghalamang nilikha ng̃ Hari ng̃ lahat,pawang yumuyuko sa taglay mong dilag.
Para din ng̃ dati ang tindig mo't bikas,
katutubong ganda'y lalo pang tumingkad;
pagmasdan mo iyang
halamang nilikha ng̃ Hari ng̃ lahat,
pawang yumuyuko sa taglay mong dilag.
Sa mabining agos ikaw ay makinigmay ibinubulong na masayang awit,saksi ng̃ paghang̃asa iyong himalang inimbot na dikitna waring pinilas sa ganda ng̃ lang̃it.
Sa mabining agos ikaw ay makinig
may ibinubulong na masayang awit,
saksi ng̃ paghang̃a
sa iyong himalang inimbot na dikit
na waring pinilas sa ganda ng̃ lang̃it.
Ng̃uni't ¡anong saklap sa puso ko't buhayang kataasan mo kung iyaagapaysa piling ni Osong!¡masarap pang ako ay magpatiwakal!¡oh, Tuning! ¡oh, Tuning!» at siya'y papanaw.
Ng̃uni't ¡anong saklap sa puso ko't buhay
ang kataasan mo kung iyaagapay
sa piling ni Osong!
¡masarap pang ako ay magpatiwakal!
¡oh, Tuning! ¡oh, Tuning!» at siya'y papanaw.
Pinigil ng̃ bunso: «Amang pinopoon,ako'y kaayon mo sa dakilang layon,at isinusumpanglilimutin ko na ang hang̃al na Osongat ako'y dalaga na naman sa ng̃ayon ...»
Pinigil ng̃ bunso: «Amang pinopoon,
ako'y kaayon mo sa dakilang layon,
at isinusumpang
lilimutin ko na ang hang̃al na Osong
at ako'y dalaga na naman sa ng̃ayon ...»
Sila ay nagyakap at siyang tumunongang halik ng̃ ama, at halik ng̃ irog;sigabo ng̃ tuwaay hindi magkasyang sa puso manuloskaya't napatabi, ang panglaw, ang lungkot ...
Sila ay nagyakap at siyang tumunong
ang halik ng̃ ama, at halik ng̃ irog;
sigabo ng̃ tuwa
ay hindi magkasyang sa puso manulos
kaya't napatabi, ang panglaw, ang lungkot ...
¡Saka magkaakbay silang nagsilakadsa dukhang tahana'y nagtuloy umakyat;mahiwagang ilogna nilisan nila'y bago humalakhakna waring inuyam ang nangyaring usap.
¡Saka magkaakbay silang nagsilakad
sa dukhang tahana'y nagtuloy umakyat;
mahiwagang ilog
na nilisan nila'y bago humalakhak
na waring inuyam ang nangyaring usap.
Decorative motif
Bagong namimitak sa kasilang̃ananliwayway ng̃ araw, batbat ng̃ katwaan,yaong mg̃a amanagsisikilos na't nang̃agtutulinansa pagtuklas noong pangtawid sa buhay.Sa gitna ng̃ parang namá'y namukadkadang hinirang bang̃ong magandang bulaklakat isinusuobsa gintong liwayway ng̃ bagong ninikatnagsasayang araw sa bayan kong liyag.Ang napanaginip ng̃ mg̃a bayanina tadhanang araw sa lahi kong api,wari'y sumisilangng̃ sandaling yaong lahát ay nagwagiat pawang naawit ng̃ mg̃a pagkasi.Sampung mg̃a ibong payapang magdamágay iniyunat na ang kaniláng pakpák;sandalíng dumalitbilang isang bati sa nagharíng galákna sinasayawan ng̃ palundaglundag.Tinig ng̃ bating̃aw ay sa Konsepsiyónnoó'y nagbalita na may kasal doón;sa bibig ng̃ madlanarinig ng̃ lahat ang kasál na yaóndi iba't kay Tuníng na lang̃it ni Osong.Ng̃uni't ¿sino kaya ang lubhang mapaladna makikisumpa sa dambanang harap?at ¿si Osong kaya?¡oh, hinding hindi ng̃a't isang taong pantasna kinasilawan sa bunton ng̃ pilak!...Ito'y si Ruperto na tukod ng̃ yamankung kaya nasilaw si Tuning na hirang;kanyang kinalakalpagibig at buhay; puri at katawanna sampu ng̃ ama'y nakiayon naman.Wala ng̃a sa isip ng̃ sandaling yaonang pinang̃akuang binatang si Osongat kahi't bahagyawala sa gunita ang nasawing sanggolna tunay mang anak ay ipinatapon.¡Inang walang awa, pusong salawahansa tunay mong supling di ka na nahambal!.....¡mg̃a kulang palad!...¡oh ang nililikha niyang kayamanan!at ¡oh, ang babai, kung siyang masilaw!...Huwag nang ling̃uni't bayaang tumang̃isang pusong dinaya ng̃Oongmatamis,mahalin mo lamangang naging bulaklak ng̃ iyong pagibigat dakila ka rin sa matang nagmasid.Sa pagka't ang inang walang pagmamahalsa tunay na supling na sa puso'y nukal,daig pa ang hayop,na lubhang malupit, marung̃is ang asalng̃uni't kung sa anák ay handog ang buhay.At makalilibong masarap sa malasang isang dalagang sa tangkay nagulapdi gaya ng̃ isángbabaing magtapon sa ilog ng̃ anakbukod sa may dung̃is, sumpaan ng̃ lahat ...Subali't ang lahat, di man sumagimsimsa diwa at puso ng̃ magandang Tuning,natang̃ing nagdiwangsa kanyang isipang naglayag sa aliwna «siya'y yayaman kay Rupertong piling.»Sampu ni Ruperto'y di kaya ang lugodsa pagka't kakamtan ang aliw ng̃ loob;boong pananalig:ang kanyang si Tuning ay piling alindogat wala pang dung̃is sa ng̃alang pagirog.Kapwa may ligaya ang magkasingpalad;dalaga'y sa kintab at tunog ng̃ pilak,at ang isa nama'ysa boong pagasang ang ligayang hang̃ad,sarilingsarili't ang pagsinta'y tapat ...Kasiyahang lubos ang siyang umawitsa puso ng̃a nilang hindi matahimik;sa boong lansang̃an,pinahang̃a nila, bawa't makamasidng̃ pagtatagumpay noong si pagibig.Kapag salapi ng̃a ang siyang nagutosay payayanigin itong sangsinukob,at sa pagka't kasalng̃ isang Rupertong sa yaman ay bantogkung kaya ang handa'y di masayodsayod.Papanhikang bahay ay sakdal ng̃ dilagat sa palamuti'y natatang̃ing agad;palibhasa'y yaman,ang siyang naghari, ang siyang nagataskaya nagigitla panauhing lahat.Lalo ng̃ dumating yaong bagong kasalhiyas na ginamit sa yaman ay sakdal;«¡Maligayang bati!»salubong ng̃ lahat ng̃ sa puso'y nukalbago nagsidulog sa isang agahan.Sa pagsalosalo ay nakikisaliwtinig ng̃ musikong gumagara mandinsa mg̃a bulaklak,ng̃ bayang Malabong noo'y nagliwaliwna wari'y nagtipang magsabog ng̃ aliw.At naging parayso ng̃ ligaya't lugodpagsasalong yaon ng̃ mg̃a alindog;na sinamantalanoong makikisig pusong umiirogmg̃a paroparong mababa't matayog.Ang maamong titig, ang mariing sulyap,panibughong ng̃iti, kilos na banayad,ng̃ sandaling yaonwari'y umuulang palasong matalasna di sumasala sa puso ng̃ liyag.Anhin mang lasapin ang mayamang handadi gaya ng̃ dilag ng̃ mg̃a hiwaga;iyang mapamihagkaligaligayang maningning na talasa lang̃it ng̃ bayang luoy sa pagluha.Lalo na ang dikit ng̃ magandang Tuningnamamaibabaw sa madlang kapiling,at nakikibagaysa kislap ng̃ hiyas na lubhang maningningkaya si Ruperto'y nagmamalaki rin.At halos ang puso sa tuwa'y umidlipat busog na busog kanyang mg̃a titig,ni ang panauhin,sampung kinakain ay wala sa isipat walang nalabi kundi ang pagibig,Hanggang sa matapos, agahang masarapay walang naghari kundi pawang galakat sila'y pumasok;ang isang matanda sa lupa'y tumawag:«¡Sa isang naaba'y magdamot ng̃ habag!...»Ang ama ni Tuning pagdaka'y nagng̃itng̃it«¡Palayasin ninyo, matandang marung̃is,nang di mangrimarim,mg̃a panauhin sadyang nakisanibsa kaligayahan na dulot ng̃ lang̃it!....»Tugon ng̃ matanda: «Kung ako'y mayamanay hindi ganito yaring kalagayan,gulanit na damitdi ko isusuot: ako'y masusuklamng̃uni't pagka't wala'y inyong pagtiisan.At kung kaya lamang ako'y naparitoiyang bagong kasal ay babatiin konaging sumbat nama'y«¡Huwag kang umakyat at maraming taona nakahihiya ang abang lagay mo!....»«Di ikahihiya aking kasalatanhuwag lang sabihin na sakim sa yamansa pagka't ang dukhaay di alang̃anin sa harap nino manat isa ring anak ng̃ poong Maykapal.At sa mundo'y walang nalalagdang batassadyang nagbabawal sa pakikiharap,ng̃ isang timawa'tkung ipang̃ing̃imi ang mukhang mahirapang sabik sa yama'y lalong nararapat.Kaya itulot nang ako'y makapasokmaligayang bati'y aking ihahandogsa mg̃a mapalad,ng̃ayo'y nagsisumpa sa harap ng̃ Diyos ...»«¡Tuloy na ng̃a kayo!....» maasim na alok.Baga man masaklap sa puso at dibdibdoo'y patuluyin, matandang marung̃is,ang ama ni Tuningay namayapa na't nakiayong tikispagka't sumusugat ang bawa't isulit.Ipinang̃ang̃ambang baka pa lumalapagbabang̃on puri ng̃ abang matandana di dumadaplisang bawa't ituring sadyang tumatamasa ama ni Tuning, sa mayamang mukha.Kaya't ang matanda nang di tumitinagsa pagkakatayo'y nilapitan agad;«Tayo na po kayo;magtuloy po sila't kusang makigalaksa dakilang araw ng̃ pagisang palad....»At nagtuloy na ng̃a ng̃ puspos na galangyaong bagong kasal, minatamataan;mana'y may dinukot,sa loob ng̃ damit na isang larawanat anya'y «¡Oh, Tuning, tanggapin mo laman!..»Pagdaka kay Tuning, pumulas ang luha,mukha ay naglaho, nagapos ang dila;si Ruperto nama'ydi rin nakakibo at napipi rin ng̃aat ang kaing̃aya'y biglang namayapa.Ng̃uni't ang matandang ama ng̃ babaiay naglakas loob at ipinagsabi:«¿Ano po ang dalaat isang larawan ng̃ batang lalakina siyang sa lahat ay nakapipipi?»Tugon ng̃ pulubi'y «Inyo pong kilanlinat ito ay isang kamaganak mo rin ...»yaong bagong kasal,di na nakabata't inagaw nang tambing;«¡Ito ang anak ko, at tunay na supling!...»Tuloy hinimatay; luhang mapapaitang sa kanyang pisng̃i, pagdaka'y dumilig;lahat ay nagulo'tnang mahimasmasan, mata'y itinirik:«¡Patawad Osong ko, sa nagawang lihis!...Sa laot ng̃ dusa, ako'y ipinadpadng̃ lubhang marung̃is at masamang palad;nagtaksil ng̃a ako'tinang nagmalupit sa tunay na anaksubalit sa ng̃ayo'y ¡¡patawad!! ¡¡patawad!!»At untiunti nang, nalagot ang hing̃aat noong maburol sumugod ang ama:«¡Ikaw na pang̃ahas,pulubing naghayag ng̃ lihim at dusadapat kang mamatay! ¡uutasin kita!...»Ng̃uni't ang pulubi'y umurong sandali;hinubad ang damit at noon nawari,na siya'y si Osong¡laking pagkamangha; lahat ay nang̃imiat yaon ang giliw ng̃ babaing sawi!«¡Ikaw na matanda na sakim sa yaman,uhaw sa tungkulin at sabik sa dang̃al,na nang̃ang̃alakalng̃ puri ng̃ supling ang dapat mamatayat di akong dukhang inyong inagawan!...»At saka umakmang tarakan ang pusonoong lilong amang masakim sa ginto;subali't ang lahatpagdaka'y umawat, pagdaka'y bumunohanggang maibaba't naglapat ng̃ pinto.Ng̃uni't ¿si Ruperto'y saan naparoon?at ¿bakit nawala sa sakunang yaon?¡walang makaalam!palibhasa'y lihim na tumakas doongumilag marahil sa ng̃itng̃it ni Osong.At doon natapos yaong kaguluhanna noong umaga'y isang kasayahan;sa bibig ng̃ madla,pagpuri't pagkutya, pagbunyi't paguyamang namumulaklak na lipatlipatan.Hanggang sa lansang̃an, noo'y sumabog nabalitang masaklap, mapait na bung̃ang̃ hang̃ad sa yaman;ibang makamatyag lihim na tatawabago tutuguning «¡Nasawing Pagasa!»¡Oh, mg̃a magulang na silaw sa pilakna nang̃ang̃alakal ng̃ puri ng̃ anak,mang̃agnilay sana,bago magsisubo sa guhit ng̃ paladat baka madapa sa gitna ng̃ landas!...¡Oh, mg̃a babaing masakim sa yamanpagibig at puri ay niyuyurakan,bumalikwas kayo'tinyo nang baguhin ang kinahiliganupang makailag sa kasakunaan!...At tuloy tantoing masarap pang tikisang pang̃alangdukhaoanak ng̃ pawiskay sa sa mayaman,kung pinupulaan ng̃ bala na't bibigna nakatatalos ng̃ lihim ng̃ dibdib.
Bagong namimitak sa kasilang̃ananliwayway ng̃ araw, batbat ng̃ katwaan,yaong mg̃a amanagsisikilos na't nang̃agtutulinansa pagtuklas noong pangtawid sa buhay.
Bagong namimitak sa kasilang̃anan
liwayway ng̃ araw, batbat ng̃ katwaan,
yaong mg̃a ama
nagsisikilos na't nang̃agtutulinan
sa pagtuklas noong pangtawid sa buhay.
Sa gitna ng̃ parang namá'y namukadkadang hinirang bang̃ong magandang bulaklakat isinusuobsa gintong liwayway ng̃ bagong ninikatnagsasayang araw sa bayan kong liyag.
Sa gitna ng̃ parang namá'y namukadkad
ang hinirang bang̃ong magandang bulaklak
at isinusuob
sa gintong liwayway ng̃ bagong ninikat
nagsasayang araw sa bayan kong liyag.
Ang napanaginip ng̃ mg̃a bayanina tadhanang araw sa lahi kong api,wari'y sumisilangng̃ sandaling yaong lahát ay nagwagiat pawang naawit ng̃ mg̃a pagkasi.
Ang napanaginip ng̃ mg̃a bayani
na tadhanang araw sa lahi kong api,
wari'y sumisilang
ng̃ sandaling yaong lahát ay nagwagi
at pawang naawit ng̃ mg̃a pagkasi.
Sampung mg̃a ibong payapang magdamágay iniyunat na ang kaniláng pakpák;sandalíng dumalitbilang isang bati sa nagharíng galákna sinasayawan ng̃ palundaglundag.
Sampung mg̃a ibong payapang magdamág
ay iniyunat na ang kaniláng pakpák;
sandalíng dumalit
bilang isang bati sa nagharíng galák
na sinasayawan ng̃ palundaglundag.
Tinig ng̃ bating̃aw ay sa Konsepsiyónnoó'y nagbalita na may kasal doón;sa bibig ng̃ madlanarinig ng̃ lahat ang kasál na yaóndi iba't kay Tuníng na lang̃it ni Osong.
Tinig ng̃ bating̃aw ay sa Konsepsiyón
noó'y nagbalita na may kasal doón;
sa bibig ng̃ madla
narinig ng̃ lahat ang kasál na yaón
di iba't kay Tuníng na lang̃it ni Osong.
Ng̃uni't ¿sino kaya ang lubhang mapaladna makikisumpa sa dambanang harap?at ¿si Osong kaya?¡oh, hinding hindi ng̃a't isang taong pantasna kinasilawan sa bunton ng̃ pilak!...
Ng̃uni't ¿sino kaya ang lubhang mapalad
na makikisumpa sa dambanang harap?
at ¿si Osong kaya?
¡oh, hinding hindi ng̃a't isang taong pantas
na kinasilawan sa bunton ng̃ pilak!...
Ito'y si Ruperto na tukod ng̃ yamankung kaya nasilaw si Tuning na hirang;kanyang kinalakalpagibig at buhay; puri at katawanna sampu ng̃ ama'y nakiayon naman.
Ito'y si Ruperto na tukod ng̃ yaman
kung kaya nasilaw si Tuning na hirang;
kanyang kinalakal
pagibig at buhay; puri at katawan
na sampu ng̃ ama'y nakiayon naman.
Wala ng̃a sa isip ng̃ sandaling yaonang pinang̃akuang binatang si Osongat kahi't bahagyawala sa gunita ang nasawing sanggolna tunay mang anak ay ipinatapon.
Wala ng̃a sa isip ng̃ sandaling yaon
ang pinang̃akuang binatang si Osong
at kahi't bahagya
wala sa gunita ang nasawing sanggol
na tunay mang anak ay ipinatapon.
¡Inang walang awa, pusong salawahansa tunay mong supling di ka na nahambal!.....¡mg̃a kulang palad!...¡oh ang nililikha niyang kayamanan!at ¡oh, ang babai, kung siyang masilaw!...
¡Inang walang awa, pusong salawahan
sa tunay mong supling di ka na nahambal!.....
¡mg̃a kulang palad!...
¡oh ang nililikha niyang kayamanan!
at ¡oh, ang babai, kung siyang masilaw!...
Huwag nang ling̃uni't bayaang tumang̃isang pusong dinaya ng̃Oongmatamis,mahalin mo lamangang naging bulaklak ng̃ iyong pagibigat dakila ka rin sa matang nagmasid.
Huwag nang ling̃uni't bayaang tumang̃is
ang pusong dinaya ng̃Oongmatamis,
mahalin mo lamang
ang naging bulaklak ng̃ iyong pagibig
at dakila ka rin sa matang nagmasid.
Sa pagka't ang inang walang pagmamahalsa tunay na supling na sa puso'y nukal,daig pa ang hayop,na lubhang malupit, marung̃is ang asalng̃uni't kung sa anák ay handog ang buhay.
Sa pagka't ang inang walang pagmamahal
sa tunay na supling na sa puso'y nukal,
daig pa ang hayop,
na lubhang malupit, marung̃is ang asal
ng̃uni't kung sa anák ay handog ang buhay.
At makalilibong masarap sa malasang isang dalagang sa tangkay nagulapdi gaya ng̃ isángbabaing magtapon sa ilog ng̃ anakbukod sa may dung̃is, sumpaan ng̃ lahat ...
At makalilibong masarap sa malas
ang isang dalagang sa tangkay nagulap
di gaya ng̃ isáng
babaing magtapon sa ilog ng̃ anak
bukod sa may dung̃is, sumpaan ng̃ lahat ...
Subali't ang lahat, di man sumagimsimsa diwa at puso ng̃ magandang Tuning,natang̃ing nagdiwangsa kanyang isipang naglayag sa aliwna «siya'y yayaman kay Rupertong piling.»
Subali't ang lahat, di man sumagimsim
sa diwa at puso ng̃ magandang Tuning,
natang̃ing nagdiwang
sa kanyang isipang naglayag sa aliw
na «siya'y yayaman kay Rupertong piling.»
Sampu ni Ruperto'y di kaya ang lugodsa pagka't kakamtan ang aliw ng̃ loob;boong pananalig:ang kanyang si Tuning ay piling alindogat wala pang dung̃is sa ng̃alang pagirog.
Sampu ni Ruperto'y di kaya ang lugod
sa pagka't kakamtan ang aliw ng̃ loob;
boong pananalig:
ang kanyang si Tuning ay piling alindog
at wala pang dung̃is sa ng̃alang pagirog.
Kapwa may ligaya ang magkasingpalad;dalaga'y sa kintab at tunog ng̃ pilak,at ang isa nama'ysa boong pagasang ang ligayang hang̃ad,sarilingsarili't ang pagsinta'y tapat ...
Kapwa may ligaya ang magkasingpalad;
dalaga'y sa kintab at tunog ng̃ pilak,
at ang isa nama'y
sa boong pagasang ang ligayang hang̃ad,
sarilingsarili't ang pagsinta'y tapat ...
Kasiyahang lubos ang siyang umawitsa puso ng̃a nilang hindi matahimik;sa boong lansang̃an,pinahang̃a nila, bawa't makamasidng̃ pagtatagumpay noong si pagibig.
Kasiyahang lubos ang siyang umawit
sa puso ng̃a nilang hindi matahimik;
sa boong lansang̃an,
pinahang̃a nila, bawa't makamasid
ng̃ pagtatagumpay noong si pagibig.
Kapag salapi ng̃a ang siyang nagutosay payayanigin itong sangsinukob,at sa pagka't kasalng̃ isang Rupertong sa yaman ay bantogkung kaya ang handa'y di masayodsayod.
Kapag salapi ng̃a ang siyang nagutos
ay payayanigin itong sangsinukob,
at sa pagka't kasal
ng̃ isang Rupertong sa yaman ay bantog
kung kaya ang handa'y di masayodsayod.
Papanhikang bahay ay sakdal ng̃ dilagat sa palamuti'y natatang̃ing agad;palibhasa'y yaman,ang siyang naghari, ang siyang nagataskaya nagigitla panauhing lahat.
Papanhikang bahay ay sakdal ng̃ dilag
at sa palamuti'y natatang̃ing agad;
palibhasa'y yaman,
ang siyang naghari, ang siyang nagatas
kaya nagigitla panauhing lahat.
Lalo ng̃ dumating yaong bagong kasalhiyas na ginamit sa yaman ay sakdal;«¡Maligayang bati!»salubong ng̃ lahat ng̃ sa puso'y nukalbago nagsidulog sa isang agahan.
Lalo ng̃ dumating yaong bagong kasal
hiyas na ginamit sa yaman ay sakdal;
«¡Maligayang bati!»
salubong ng̃ lahat ng̃ sa puso'y nukal
bago nagsidulog sa isang agahan.
Sa pagsalosalo ay nakikisaliwtinig ng̃ musikong gumagara mandinsa mg̃a bulaklak,ng̃ bayang Malabong noo'y nagliwaliwna wari'y nagtipang magsabog ng̃ aliw.
Sa pagsalosalo ay nakikisaliw
tinig ng̃ musikong gumagara mandin
sa mg̃a bulaklak,
ng̃ bayang Malabong noo'y nagliwaliw
na wari'y nagtipang magsabog ng̃ aliw.
At naging parayso ng̃ ligaya't lugodpagsasalong yaon ng̃ mg̃a alindog;na sinamantalanoong makikisig pusong umiirogmg̃a paroparong mababa't matayog.
At naging parayso ng̃ ligaya't lugod
pagsasalong yaon ng̃ mg̃a alindog;
na sinamantala
noong makikisig pusong umiirog
mg̃a paroparong mababa't matayog.
Ang maamong titig, ang mariing sulyap,panibughong ng̃iti, kilos na banayad,ng̃ sandaling yaonwari'y umuulang palasong matalasna di sumasala sa puso ng̃ liyag.
Ang maamong titig, ang mariing sulyap,
panibughong ng̃iti, kilos na banayad,
ng̃ sandaling yaon
wari'y umuulang palasong matalas
na di sumasala sa puso ng̃ liyag.
Anhin mang lasapin ang mayamang handadi gaya ng̃ dilag ng̃ mg̃a hiwaga;iyang mapamihagkaligaligayang maningning na talasa lang̃it ng̃ bayang luoy sa pagluha.
Anhin mang lasapin ang mayamang handa
di gaya ng̃ dilag ng̃ mg̃a hiwaga;
iyang mapamihag
kaligaligayang maningning na tala
sa lang̃it ng̃ bayang luoy sa pagluha.
Lalo na ang dikit ng̃ magandang Tuningnamamaibabaw sa madlang kapiling,at nakikibagaysa kislap ng̃ hiyas na lubhang maningningkaya si Ruperto'y nagmamalaki rin.
Lalo na ang dikit ng̃ magandang Tuning
namamaibabaw sa madlang kapiling,
at nakikibagay
sa kislap ng̃ hiyas na lubhang maningning
kaya si Ruperto'y nagmamalaki rin.
At halos ang puso sa tuwa'y umidlipat busog na busog kanyang mg̃a titig,ni ang panauhin,sampung kinakain ay wala sa isipat walang nalabi kundi ang pagibig,
At halos ang puso sa tuwa'y umidlip
at busog na busog kanyang mg̃a titig,
ni ang panauhin,
sampung kinakain ay wala sa isip
at walang nalabi kundi ang pagibig,
Hanggang sa matapos, agahang masarapay walang naghari kundi pawang galakat sila'y pumasok;ang isang matanda sa lupa'y tumawag:«¡Sa isang naaba'y magdamot ng̃ habag!...»
Hanggang sa matapos, agahang masarap
ay walang naghari kundi pawang galak
at sila'y pumasok;
ang isang matanda sa lupa'y tumawag:
«¡Sa isang naaba'y magdamot ng̃ habag!...»
Ang ama ni Tuning pagdaka'y nagng̃itng̃it«¡Palayasin ninyo, matandang marung̃is,nang di mangrimarim,mg̃a panauhin sadyang nakisanibsa kaligayahan na dulot ng̃ lang̃it!....»
Ang ama ni Tuning pagdaka'y nagng̃itng̃it
«¡Palayasin ninyo, matandang marung̃is,
nang di mangrimarim,
mg̃a panauhin sadyang nakisanib
sa kaligayahan na dulot ng̃ lang̃it!....»
Tugon ng̃ matanda: «Kung ako'y mayamanay hindi ganito yaring kalagayan,gulanit na damitdi ko isusuot: ako'y masusuklamng̃uni't pagka't wala'y inyong pagtiisan.
Tugon ng̃ matanda: «Kung ako'y mayaman
ay hindi ganito yaring kalagayan,
gulanit na damit
di ko isusuot: ako'y masusuklam
ng̃uni't pagka't wala'y inyong pagtiisan.
At kung kaya lamang ako'y naparitoiyang bagong kasal ay babatiin konaging sumbat nama'y«¡Huwag kang umakyat at maraming taona nakahihiya ang abang lagay mo!....»
At kung kaya lamang ako'y naparito
iyang bagong kasal ay babatiin ko
naging sumbat nama'y
«¡Huwag kang umakyat at maraming tao
na nakahihiya ang abang lagay mo!....»
«Di ikahihiya aking kasalatanhuwag lang sabihin na sakim sa yamansa pagka't ang dukhaay di alang̃anin sa harap nino manat isa ring anak ng̃ poong Maykapal.
«Di ikahihiya aking kasalatan
huwag lang sabihin na sakim sa yaman
sa pagka't ang dukha
ay di alang̃anin sa harap nino man
at isa ring anak ng̃ poong Maykapal.
At sa mundo'y walang nalalagdang batassadyang nagbabawal sa pakikiharap,ng̃ isang timawa'tkung ipang̃ing̃imi ang mukhang mahirapang sabik sa yama'y lalong nararapat.
At sa mundo'y walang nalalagdang batas
sadyang nagbabawal sa pakikiharap,
ng̃ isang timawa't
kung ipang̃ing̃imi ang mukhang mahirap
ang sabik sa yama'y lalong nararapat.
Kaya itulot nang ako'y makapasokmaligayang bati'y aking ihahandogsa mg̃a mapalad,ng̃ayo'y nagsisumpa sa harap ng̃ Diyos ...»«¡Tuloy na ng̃a kayo!....» maasim na alok.
Kaya itulot nang ako'y makapasok
maligayang bati'y aking ihahandog
sa mg̃a mapalad,
ng̃ayo'y nagsisumpa sa harap ng̃ Diyos ...»
«¡Tuloy na ng̃a kayo!....» maasim na alok.
Baga man masaklap sa puso at dibdibdoo'y patuluyin, matandang marung̃is,ang ama ni Tuningay namayapa na't nakiayong tikispagka't sumusugat ang bawa't isulit.
Baga man masaklap sa puso at dibdib
doo'y patuluyin, matandang marung̃is,
ang ama ni Tuning
ay namayapa na't nakiayong tikis
pagka't sumusugat ang bawa't isulit.
Ipinang̃ang̃ambang baka pa lumalapagbabang̃on puri ng̃ abang matandana di dumadaplisang bawa't ituring sadyang tumatamasa ama ni Tuning, sa mayamang mukha.
Ipinang̃ang̃ambang baka pa lumala
pagbabang̃on puri ng̃ abang matanda
na di dumadaplis
ang bawa't ituring sadyang tumatama
sa ama ni Tuning, sa mayamang mukha.
Kaya't ang matanda nang di tumitinagsa pagkakatayo'y nilapitan agad;«Tayo na po kayo;magtuloy po sila't kusang makigalaksa dakilang araw ng̃ pagisang palad....»
Kaya't ang matanda nang di tumitinag
sa pagkakatayo'y nilapitan agad;
«Tayo na po kayo;
magtuloy po sila't kusang makigalak
sa dakilang araw ng̃ pagisang palad....»
At nagtuloy na ng̃a ng̃ puspos na galangyaong bagong kasal, minatamataan;mana'y may dinukot,sa loob ng̃ damit na isang larawanat anya'y «¡Oh, Tuning, tanggapin mo laman!..»
At nagtuloy na ng̃a ng̃ puspos na galang
yaong bagong kasal, minatamataan;
mana'y may dinukot,
sa loob ng̃ damit na isang larawan
at anya'y «¡Oh, Tuning, tanggapin mo laman!..»
Pagdaka kay Tuning, pumulas ang luha,mukha ay naglaho, nagapos ang dila;si Ruperto nama'ydi rin nakakibo at napipi rin ng̃aat ang kaing̃aya'y biglang namayapa.
Pagdaka kay Tuning, pumulas ang luha,
mukha ay naglaho, nagapos ang dila;
si Ruperto nama'y
di rin nakakibo at napipi rin ng̃a
at ang kaing̃aya'y biglang namayapa.
Ng̃uni't ang matandang ama ng̃ babaiay naglakas loob at ipinagsabi:«¿Ano po ang dalaat isang larawan ng̃ batang lalakina siyang sa lahat ay nakapipipi?»
Ng̃uni't ang matandang ama ng̃ babai
ay naglakas loob at ipinagsabi:
«¿Ano po ang dala
at isang larawan ng̃ batang lalaki
na siyang sa lahat ay nakapipipi?»
Tugon ng̃ pulubi'y «Inyo pong kilanlinat ito ay isang kamaganak mo rin ...»yaong bagong kasal,di na nakabata't inagaw nang tambing;«¡Ito ang anak ko, at tunay na supling!...»
Tugon ng̃ pulubi'y «Inyo pong kilanlin
at ito ay isang kamaganak mo rin ...»
yaong bagong kasal,
di na nakabata't inagaw nang tambing;
«¡Ito ang anak ko, at tunay na supling!...»
Tuloy hinimatay; luhang mapapaitang sa kanyang pisng̃i, pagdaka'y dumilig;lahat ay nagulo'tnang mahimasmasan, mata'y itinirik:«¡Patawad Osong ko, sa nagawang lihis!...
Tuloy hinimatay; luhang mapapait
ang sa kanyang pisng̃i, pagdaka'y dumilig;
lahat ay nagulo't
nang mahimasmasan, mata'y itinirik:
«¡Patawad Osong ko, sa nagawang lihis!...
Sa laot ng̃ dusa, ako'y ipinadpadng̃ lubhang marung̃is at masamang palad;nagtaksil ng̃a ako'tinang nagmalupit sa tunay na anaksubalit sa ng̃ayo'y ¡¡patawad!! ¡¡patawad!!»
Sa laot ng̃ dusa, ako'y ipinadpad
ng̃ lubhang marung̃is at masamang palad;
nagtaksil ng̃a ako't
inang nagmalupit sa tunay na anak
subalit sa ng̃ayo'y ¡¡patawad!! ¡¡patawad!!»
At untiunti nang, nalagot ang hing̃aat noong maburol sumugod ang ama:«¡Ikaw na pang̃ahas,pulubing naghayag ng̃ lihim at dusadapat kang mamatay! ¡uutasin kita!...»
At untiunti nang, nalagot ang hing̃a
at noong maburol sumugod ang ama:
«¡Ikaw na pang̃ahas,
pulubing naghayag ng̃ lihim at dusa
dapat kang mamatay! ¡uutasin kita!...»
Ng̃uni't ang pulubi'y umurong sandali;hinubad ang damit at noon nawari,na siya'y si Osong¡laking pagkamangha; lahat ay nang̃imiat yaon ang giliw ng̃ babaing sawi!
Ng̃uni't ang pulubi'y umurong sandali;
hinubad ang damit at noon nawari,
na siya'y si Osong
¡laking pagkamangha; lahat ay nang̃imi
at yaon ang giliw ng̃ babaing sawi!
«¡Ikaw na matanda na sakim sa yaman,uhaw sa tungkulin at sabik sa dang̃al,na nang̃ang̃alakalng̃ puri ng̃ supling ang dapat mamatayat di akong dukhang inyong inagawan!...»
«¡Ikaw na matanda na sakim sa yaman,
uhaw sa tungkulin at sabik sa dang̃al,
na nang̃ang̃alakal
ng̃ puri ng̃ supling ang dapat mamatay
at di akong dukhang inyong inagawan!...»
At saka umakmang tarakan ang pusonoong lilong amang masakim sa ginto;subali't ang lahatpagdaka'y umawat, pagdaka'y bumunohanggang maibaba't naglapat ng̃ pinto.
At saka umakmang tarakan ang puso
noong lilong amang masakim sa ginto;
subali't ang lahat
pagdaka'y umawat, pagdaka'y bumuno
hanggang maibaba't naglapat ng̃ pinto.
Ng̃uni't ¿si Ruperto'y saan naparoon?at ¿bakit nawala sa sakunang yaon?¡walang makaalam!palibhasa'y lihim na tumakas doongumilag marahil sa ng̃itng̃it ni Osong.
Ng̃uni't ¿si Ruperto'y saan naparoon?
at ¿bakit nawala sa sakunang yaon?
¡walang makaalam!
palibhasa'y lihim na tumakas doong
umilag marahil sa ng̃itng̃it ni Osong.
At doon natapos yaong kaguluhanna noong umaga'y isang kasayahan;sa bibig ng̃ madla,pagpuri't pagkutya, pagbunyi't paguyamang namumulaklak na lipatlipatan.
At doon natapos yaong kaguluhan
na noong umaga'y isang kasayahan;
sa bibig ng̃ madla,
pagpuri't pagkutya, pagbunyi't paguyam
ang namumulaklak na lipatlipatan.
Hanggang sa lansang̃an, noo'y sumabog nabalitang masaklap, mapait na bung̃ang̃ hang̃ad sa yaman;ibang makamatyag lihim na tatawabago tutuguning «¡Nasawing Pagasa!»
Hanggang sa lansang̃an, noo'y sumabog na
balitang masaklap, mapait na bung̃a
ng̃ hang̃ad sa yaman;
ibang makamatyag lihim na tatawa
bago tutuguning «¡Nasawing Pagasa!»
¡Oh, mg̃a magulang na silaw sa pilakna nang̃ang̃alakal ng̃ puri ng̃ anak,mang̃agnilay sana,bago magsisubo sa guhit ng̃ paladat baka madapa sa gitna ng̃ landas!...
¡Oh, mg̃a magulang na silaw sa pilak
na nang̃ang̃alakal ng̃ puri ng̃ anak,
mang̃agnilay sana,
bago magsisubo sa guhit ng̃ palad
at baka madapa sa gitna ng̃ landas!...
¡Oh, mg̃a babaing masakim sa yamanpagibig at puri ay niyuyurakan,bumalikwas kayo'tinyo nang baguhin ang kinahiliganupang makailag sa kasakunaan!...
¡Oh, mg̃a babaing masakim sa yaman
pagibig at puri ay niyuyurakan,
bumalikwas kayo't
inyo nang baguhin ang kinahiligan
upang makailag sa kasakunaan!...
At tuloy tantoing masarap pang tikisang pang̃alangdukhaoanak ng̃ pawiskay sa sa mayaman,kung pinupulaan ng̃ bala na't bibigna nakatatalos ng̃ lihim ng̃ dibdib.
At tuloy tantoing masarap pang tikis
ang pang̃alangdukhaoanak ng̃ pawis
kay sa sa mayaman,
kung pinupulaan ng̃ bala na't bibig
na nakatatalos ng̃ lihim ng̃ dibdib.