The Project Gutenberg eBook ofOctavia PraetextaThis ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online atwww.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.Title: Octavia PraetextaDubious author: Lucius Annaeus SenecaEditor: Carl HosiusRelease date: October 28, 2009 [eBook #30345]Most recently updated: October 24, 2024Language: LatinCredits: Produced by Michael Gray, alumnus, Santa Clara UniversityClassics Department*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK OCTAVIA PRAETEXTA ***
This ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online atwww.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.
Title: Octavia PraetextaDubious author: Lucius Annaeus SenecaEditor: Carl HosiusRelease date: October 28, 2009 [eBook #30345]Most recently updated: October 24, 2024Language: LatinCredits: Produced by Michael Gray, alumnus, Santa Clara UniversityClassics Department
Title: Octavia Praetexta
Dubious author: Lucius Annaeus SenecaEditor: Carl Hosius
Dubious author: Lucius Annaeus Seneca
Editor: Carl Hosius
Release date: October 28, 2009 [eBook #30345]Most recently updated: October 24, 2024
Language: Latin
Credits: Produced by Michael Gray, alumnus, Santa Clara UniversityClassics Department
*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK OCTAVIA PRAETEXTA ***
KLEINE TEXTE FÜR VORLESUNGEN UND ÜBUNGENHERAUSGEGEBEN VON HANS LIETZMANN
-------------------147-------------------
EDIDIT
logo
BONNA. MARCUS UND E. WEBER'S VERLAG1922
OCTAVIA
Iam vaga caelo sidera fulgensAurora fugat,surgit Titan radiante comamundoque diem reddit clarum.age tot tantis onerata malis,5repete assuetos iam tibi questusatque aequoreas vince Alcyonas,vince et volucres Pandionias:gravior namque his fortuna tua est.semper genetrix deflenda mihi,10prima meorum causa malorum,tristes questus natae exaudi,si quis remanet sensus in umbris.utinam ante manu grandaeva suamea rupisset stamina Clotho,15tua quam maerens vulnera vidioraque foedo sparsa cruore.olux semper funesta mihi,tempore ab illolux es tenebris invisa magis:20tulimus saevae iussa novercae,hostilem animum vultusque truces.illa illa meis tristis Erinysthalamis Stygios praetulit ignesteque extinxit, miserande pater,25modo cui totus paruit orbisultra Oceanumcuique Britanni terga dedereducibus nostris ante ignotiiurisque sui.30coniugis, heu me, pater, insidiisoppresse iaces, servitque domuscum prole tua capta tyranno.
NVTRIX
Fulgore primo captus et fragili bonofallacis aulae quisquis attonitus stupet,35subito latentis ecce Fortunae impetumodo praepotentem cernat eversam domumstirpemque Claudi, cuius imperio fuitsubiectus orbis, paruit liber diuOceanus et recepit invitus rates.40en qui Britannis primus imposuit iugum,ignota tantis classibus texit fretainterque gentes barbaras tutus fuitet saeva maria, coniugis scelere occidit,mox illa gnati, cuius extinctus iacet45frater venenis. maeret infelix sororeademque coniunx nec graves luctus valetira coacta tegere crudelis viri;secreta refugit semper, atque odio pariardens maritus mutua flagrat face.50animum dolentis nostra solatur fidespietasque frustra: miscet immitis dolorconsilia nostra, nec regi mentis potestgenerosus ardor, sed malis vires capit.heu quam nefandum prospicit noster timor55scelus, quod utinam numen avertat deum.
OCTAVIA NVTRIX
OctaviaO mea nullis aequanda malisfortuna, licetrepetam luctus, Electra, tuos.tibi maerenti caesum licuit60flere parentem,scelus ulcisci vindice fratre,tua quem pietas hosti rapuittexitque fides.me crudeli sorte parentes65raptos prohibet lugere timorfratrisque necem deflere vetat,in quo fuerat spes una mihitotque malorum breve solamen.nunc in luctus servata meos70magni resto nominis umbra.
NutrixVox en nostras perculit aurestristis alumnae; cesset thalamisinferre gradus tarda senectus?
OctaviaExcipe nostras lacrimas, nutrix,75testis nostri fida doloris.
N.Quis te tantis solvet curis,miseranda, dies?
O.Qui me Stygias mittet ad umbras.
N.Omina quaeso sint ista procul.80
O.Non vota meos tua nunc casus,sed fata regunt.
N.Dabit afflictae meliora deustempora mitis; tu modo blandovince obsequio placata virum.85
O.Vincam saevos ante leonestigresque truces,fera quam saevi corda tyranni.odit genitos sanguine claro,spernit superos hominesque simul,90nec fortunam capit ipse suam,quam dedit illi per scelus ingensinfanda parens. licet ingratumdirae pudeat munere matrishoc imperium cepisse, licet95tantum munus morte rependat,feret hunc titulum post fata tamenfemina longo semper in aevo.
N.Animi retine verba furentis,temere emissam comprime vocem.99b
O.Toleranda quamvis patiar, haud umquam queant100nisi morte tristi nostra finiri mala.genetrice caesa, per scelus rapto patre,orbata fratre, miseriis luctu obruta,maerore pressa, coniugi invisa ac meaesubiecta famulae luce non grata fruor105trepidante semper corde non mortis metu,sed sceleris—absit crimen a fatis meis,mori iuvabit; poena nam gravior nece estvidere tumidos et truces miserae mihivultus tyranni iungere atque hosti oscula,110timere nutus, cuius obsequium meushaud ferre posset fata post fratris dolorscelere interempti, cuius imperium tenetet sorte gaudet auctor infandae necis.quam saepe tristis umbra germani meis115offertur oculis, membra cum solvit quieset fessa fletu lumina oppressit sopor:modo facibus atris armat infirmas manusoculosque et ora fratris infestus petit,modo trepidus idem refugit in thalamos meos;120persequitur hostis atque inhaerenti mihiviolentus ensem per latus nostrum rapit.tunc tremor et ingens excutit somnos pavorrenovatque luctus et metus miserae mihi.adice his superbam paelicem nostrae domus125spoliis nitentem, cuius in munus suamStygiae parentem natus imposuit rati,quam dira post naufragia superato mariferro interemit saevior pelagi fretis:quae spes salutis post nefas tantum mihi?130inimica victrix imminet thalamis meisodioque nostri flagrat et pretium stupriiustae e marito coniugis captat caput.emergere umbris et fer auxilium tuaenatae invocanti, genitor, aut Stygios sinus135tellure rupta pande, quo praeceps ferar.
N.Frustra parentis invocas manes tui,miseranda, frustra, nulla cui prolis suaemanet inter umbras cura, qui nato suopraeferre potuit sanguine alieno satum140genitamque fratris coniugem captus sibitoris nefandis flebili iunxit face.hinc orta series facinorum: caedes, doli,regni cupido, sanguinis clari sitis;mactata soceri concidit thalamis gener145victima, tuis ne fieret hymenaeis potens.pro facinus ingens! feminae est munus datusSilanus et cruore foedavit suopatrios penates criminis ficti reus.intravit hostis, ei mihi, captam domum,150dolis novercae principis factus generidemque natus, iuvenis infandi ingeniscelerum capaxque, dira cui genetrix facemaccendit et te iunxit invitam metu;tantoque victrix facta successu ferox155ausa imminere est orbis imperio sacri.quis tot referre facinorum formas potestet spes nefandas feminae et blandos dolosregnum petentis per gradus scelerum omnium?tunc sancta Pietas extulit trepidos gradus160vacuamque Erinys saeva funesto pedeintravit aulam, polluit Stygia facesaevos penates, iura naturae furensfasque omne rupit; miscuit coniunx virovenena saeva cecidit atque eadem sui165mox scelere nati; tu quoque extinctus iaces,deflende nobis semper infelix puer,modo sidus orbis, columen augustae domus,Britannice, heu me, nunc levis tantum ciniset tristis umbra; saeva cui lacrimas dedit170etiam noverca, cum rogis artus tuosdedit cremandos membraque et vultus deosimiles volanti saeviens flamma abstulit.
O.Extinguat et me, ne manu nostra cadat!
N.Natura vires non dedit tantas tibi.175
O.Dolor, ira, maeror, miseriae, luctus dabunt.
N.Vince obsequendo potius immitem virum.
O.Vt fratrem ademptum scelere restituat mihi?
N.Incolumis ut sis ipsa, labentem ut domumgenitoris olim subole restituas tua.180
O.Expectat aliam principis subolem domus;me dira miseri fata germani trahunt.
N.Confirmet animum civium tantus favor.
O.Solatur iste nostra, non relevat mala.
N.Vis magna populi est.O.Principis maior tamen.185
N.Respiciet ipse coniugem.O.Paelex vetat.
N.Invisa cunctis nempe.O.Sed cara est viro.
N.Nondum uxor est.O.Iam fiet et genetrix simul.
N.Iuvenilis ardor impetu primo furit,languescit idem facile nec durat diu190in Venere turpi ceu levis flammae vapor:amor perennis coniugis castae manet.violare prima quae toros ausa est tuosanimumque domini famula possedit diu,iam metuit eadem —O.Nempe praelatam sibi.195
N.Subiecta et humilis atque monumenta extruit,quibus timorem fassa testator suum.et hanc levis fallaxque destituet deus,volucer Cupido. sit licet forma eminens,opibus superba, gaudium capiet breve.200Passa est similes ipsa doloresregina deum,cum se formas vertit in omnesdominus caeli divumque pater,et modo pennas sumpsit oloris,205modo Sidonii cornua tauri,aureus idem fluxit in imbri;fulgent caelo sidera Ledae,patrio residet Bacchus Olympo,deus Alcides possidet Heben210nec Iunonis iam timet iras,cuius gener est, qui fuit hostis.vicit sapiens tamen obsequiumconiugis altae pressusque dolor:sola Tonantem tenet aethereo215secura toro maxima Iuno,nec mortali captus formadeserit altam Iuppiter aulam.tu quoque, terris altera Iuno,soror Augusti coniunxque, graves220vince dolores.
O.Iungentur ante saeva sideribus fretaet ignis undae, Tartaro tristi polus,lux alma tenebris, roscidae nocti dies,quam cum scelesti coniugis mente impia225mens nostra semper fratris extincti memor.utinam nefandi principis dirum caputobruere flammis caelitum rector paret,qui saepe terras fulmine infesto quatitmentesque nostras ignibus terret sacris230novisque monstris; vidimus caelo iubarardens cometam pandere infestam facem,qua plaustra tardus noctis aeterna viceregit Bootes frigore Arctoo rigens.en ipse diro spiritu saevi ducis235polluitur aether, gentibus clades novasminantur astra, quas regit dux impius.non tam ferum Typhona neglecto Ioveirata Tellus edidit quondam parens:haec gravior illo pestis, hic hostis deum240homimimque templis expulit superos suiscivesque patria, spiritum fratri abstulit,hausit cruorem matris et lucem videtfruiturque vita noxiam atque animam trahit!pro summe genitor, tela cur frustra iacis245invicta totiens temere regali manu?in tam nocentem dextra cur cessat tua?utinam suorum facinorum poenas luatNero insitivus, Domitio genitus patre,orbis tyrannus, quem premit turpi iugo250morumque vitiis nomen Augustum inquinat!
N.Indignus ille, fateor, est thalamis tuis.sed cede fatis atque fortunae tuae,alumna, quaeso neve violentam moveiram mariti. forsitan vindex deus255existet aliquis, laetus et veniet dies.
O.Gravi deorum nostra iam pridem domusurgetur ira, prima quam pressit Venusfurore miserae dura genetricis meae,quae nupta demens nupsit incesta face260oblita nostri, coniugis, legum immemor.illo soluta crine, succincta anguibusultrix Erinys venit ad Stygios torosraptasque thalamis sanguine extinxit faces;incendit ira principis pectus truci265caedem in nefandam: cecidit infelix parens,heu, nostra ferro meque perpetuo obruitextincta luctu; coniugem traxit suumnatumque ad umbras, prodidit lapsam domum.
N.Renovare luctus parce cum fletu pios,270manes parentis neve sollicita tuae,graves furoris quae sui poenas dedit.
CHORVS ROMANORVM
Quae fama modo venit ad aures?utinam falso credita perdatfrustra totiens iactata fidem,275nec nova coniunx nostri thalamosprincipis intret, teneatque suosnupta penates Claudia proles;edat partu pignora pacis,qua tranquillus gaudeat orbis280servetque decus Roma aeternum.fratris thalamos sortita tenetmaxima Iuno;soror Augusti sociata toriscur a patria pellitur aula?285sancta quid illi prodest pietasdivusque pater,286bquid virginitas castusque pudor?nos quoque nostri sunt immemorespost fata ducis, cuius stirpemprodimus acri suadente metu.290vera priorum virtus quondamRomana fuit verumque genusMartis in illis sanguisque viris.illi reges hac expulerunturbe superbos295ultique tuos sunt bene manes,virgo dextra caesa parentis,ne servitium paterere grave etimproba ferret praemia victrixdira libido.300te quoque bellum triste secutum est,mactata tua miseranda manu,nata Lucreti,stuprum saevi passa tyranni.dedit infandi sceleris poenascum Tarquinio Tullia coniunx,305quae per caesi membra parentisegit saevos impia curruslaceroque seni violenta rogosnata negavit.haec quoque nati videre nefas310saecula magnum,cum Tyrrhenum rate feraliprinceps captam fraude parentemmisit in aequor.313bproperant placidos linquere portusiussi nautae,315resonant remis pulsata freta:fertur in altum provecta ratis,quae resolute robore labenspressa dehiscit sorbetque mare.tollitur ingens clamor ad astra320cum femineo mixtus planctu.mors ante oculos dira vagatur;quaerit leti sibi quisque fugam:alii lacerae puppis tabulishaerent nudi fluctusque secant,325repetunt alii litora nantes;multos mergunt fata profundo.scindit vestes Augusta suaslaceratque comasrigat et maestis fletibus ora.330postquam spes est nulla salutis,ardens ira, iam victa malis:'haec' exclamat 'mihi pro tantomunere reddis praemia, nate?hac sum, fateor, digna carina,335quae te genui, quae tibi lucematque imperium nomenque dediCaesaris amens.exere vultus Acheronte tuospoenisque meis pascere, coniunx;340ego causa tuae, miserande, necisnatoque tuo funeris auctoren, ut merui, ferar ad manesinhumata tuosobruta saevis aequoris undis.'345feriunt fluctus ora loquentis,ruit in pelagusrursumque salo pressa resurgit,pellit palmis cogente metufreta, sed cedit fessa labori.350mansit tacitis in pectoribusspreta tristi iam morte fides:multi dominae ferre auxiliumpelago fractis viribus audent;bracchia quamvis lenta trahentem355voce hortantur manibusque levant,quid tibi saevifugisse maris profuit undas?ferro es nati moritura tui,cuius facinus vix posteritas,tarde semper saecula credent.360furit ereptam pelagoque doletvivere matremimpius ingens geminatque nefas;ruit in miserae fata parentispatiturque moram sceleris nullam.365missus peragit iussa satelles,reserat dominae pectora ferro.caedis moriens illa ministrumrogat infelix,utero dirum condat ut ensem:370'hic est, hic est fodiendus' ait'ferro, monstrum qui tale tulit.'post hanc vocemcum supremo mixtam gemituanimam tandem375per fera tristem vulnera reddit.
SENECA
Quid me, potens Fortuna fallaci mihiblandita vultu, sorte contentum meaalte extulisti, gravius ut ruerem editareceptus arce totque prospicerem metus?380melius latebam procul ab invidiae malisremotus inter Corsici rupes maris,ubi liber animus et sui iuris mihisemper vacabat studia recolenti mea.oquam iuvabat, quo nihil maius parens385natura genuit, operis immensi artifex,caelum intueri solis et currus sacrosmundique motus, noctis alternas vicesorbemque Phoebes, astra quem cingunt vaga,lateque fulgens aetheris magni decus.390qui si senescit tantus in caecum chaoscasurus iterum, nunc adest mundo diessupremus ille, qui premat genus impiumcaeli ruina, rursus ut stirpem novamgeneret renascens melior, ut quondam tulit395iuvenis tenente regna Saturno poli.tunc illa virgo, numinis magni dea,Iustitia caelo missa cum sancta Fideterris regebat mitis humanum genus.non bella norant, non tubae fremitus truces,400non arma gentes, cingere assuerant suasmuris nec urbes; pervium cunctis iter,communis usus omnium rerum fuit;et ipsa tellus laeta fecundos sinuspandebat ultro, tam piis felix parens405et tuta alumnis. alia sed suboles minusconspecta mitis, tertium sollers genusnovas ad artes extitit sanctum tamen;mox inquietum, quod sequi cursu ferasauderet acres, fluctibus tectos gravi410extrahere pisces rete vel calamo levi,decipere volucres cratevel tereti vagastenere laqueo, premere subiectos iugotauros feroces, vulnere immunem priussulcare terram, laesa quae fruges suas415interius alte condidit sacro sinu.sed in parentis viscera intravit suaedeterior aetas, eruit ferrum graveaurumque, saevas mox et armavit manus.partita fines regna constituit, novas420extruxit urbes, tecta defendit suaaliena telis aut petit praedae imminens.neglecta terras fugit et mores feroshominum et cruenta caede pollutas manusAstraea virgo, siderum magnum decus.425cupido belli crevit atque auri famestotum per orbem, maximum exortum est malumluxuria, pestis blanda, cui vires deditroburque longum tempus atque error gravis.collecta vitia per tot aetates diu430in nos redundant; saeculo premimur gravi,quo scelera regnant, saevit impietas furens,turpi libido Venere dominatur potens,luxuria victrix orbis immensas opesiam pridem avaris manibus, ut perdat, rapit.435sed ecce gressu fertur attonito Nerotrucique vultu; quid ferat mente horreo.
NERO PRAEFECTVS SENECA
NeroPerage imperata; mitte, qui Plauti mihiSullaeque caesi referat abscisum caput.438b
Praef.Iussa haud morabor, castra confestim petam.
SenecaNihil in propinquos temere constitui decet.440
N.Iustum esse facile est, cui vacat pectus metu.
S.Magnum timoris remedium dementia est.
N.Extinguere hostem maxima est virtus ducis.
S.Servare cives maior est patriae patri.
N.Praecipere mitem convenit pueris senem.445
S.Regenda magis est fervida adolescentia.
N.Aetate in hac sat esse consilii reor.
S.Vt facta superi comprobent semper tua.
N.Stulte verebor, ipse cum faciam, deos.
S.Hoc plus verere, quod licet tantum tibi.450
N.Fortuna nostra cuncta permittit mihi.
S.Crede obsequenti parcius: levis est dea.
N.Inertis est nescire, quid liceat sibi.
S.Id facere faus est, quod decet, non quod licet.
N.Calcat iacentem vulgus.S.Invisum opprimit.455
N.Ferrum tuetur principem.S.Melius fides.
N.Decet timeri Caesarem.S.At plus diligi.
N.Metuant necesse est.S.Quicquid, exprimitur, grave est.
N.Iussisque nostris pareant.S.Iusta impera.
N.Statuam ipse.S.Quae consensus efficiat rata.460
N.Despectus ensis faciet.S.Hoc absit nefas.
N.An patiar ultra sanguinem nostrum peti,inultus et contemptus ut subito opprimar?exilia non fregere summotos proculPlautum atque Sullam, pertinax quorum furor465armat ministros sceleris in caedem meam,absentium cum maneat etiam ingens favorin urbe nostra, qui fovet spes exulum.tollantur hostes ense suspecti mihi.invisa coniunx pereat et carum sibi470fratrem sequatur. quicquid excelsum est, cadat.
S.Pulcrum eminere est inter illustres viros,consulere patriae, parcere afflictis, feracaede abstinere tempus atque irae dare,orbi quietem, saeculo pacem suo.475haec summa virtus, petitur hac caelum via.sic ille patriae primus Augustus parenscomplexus astra est colitur et templis deus.illum tamen fortuna iactavit diuterra marique per graves belli vices,480hostes parentis donec oppressit sui.tibi numen incruenta summisit suumet dedit habenas imperi facili manunutuque terras maria subiecit tuo.invidia tristis victa consensu pio485cessit senatus, equitis accensus favor,plebisque votis atque iudicio patrumtu pacis auctor, generis humani arbiterelectus orbem iam sacra specie regispatriae parens; quod nomen ut serves, petit490suosque cives Roma commendat tibi.
N.Munus deorum est, ipsa quod servit mihiRoma et senatus quodque ab invitis preceshumilesque voces exprimit nostri metus.servare cives principi et patriae graves495claro tumentes genere quae dementia est,cum liceat una voce suspectos sibimori iubere? Brutus in caedem ducis,aquo salutem tulerat, armavit manus:invictus acie, gentium domitor, Iovi500aequatus altos saepe per honorum gradusCaesar nefando civium scelere occidit.quantum cruoris Roma non vidit suilacerata totiens! ille qui meruit piavirtute caelum, divus Augustus, viros505quot interemit nobiles, iuvenes senessparsos per orbem, cum suos mortis metufugerent penates et trium ferrum ducumtabula notante deditos tristi neci!exposita rostris capita caesorum patres510videre maesti, flere nec licuit suos,non genere dira tabe pollute foro,stillante sanie per putres vultus gravi.nec finis hic cruoris aut caedis stetit:pavere volucres et feras saevas diu515tristes Philippi, hausit et Siculum mareclasses virosque saepe caedentes suos.concussus orbis viribus magnis ducum.superatus acie puppibus Nilum petitfugae paratis ipse periturus brevi.520hausit cruorem incesta Romani ducisAegyptus iterum, nunc leves umbras tegit.illic sepultum est impie gestum diucivile bellum. condidit tandem suosiam fessus enses victor hebetatos feris525vulneribus, et continuit imperium metus.armis fideque militis tutus fuit,pietate nati factus eximia deuspost fata consecratus et templis datus.nos quoque manebunt astra, si saevo prior530ense occuparo, quicquid infestum est mihi,dignaque nostram subole fundaro domum.
S.Implebit aulam stirpe caelesti tuamgenerata divo, Claudiae gentis decus,sortita fratris more Iunonis toros.535
N.Incesta genetrix detrahit generi fidemanimusque numquam coniugis iunctus mihi.
S.Teneris in annis haud satis clara est fides,pudore victus cum tegit flammas amor.
N.Hoc equidem et ipse credidi frustra diu,540manifesta quamvis pectore insociabilivultuque signa proderent odium mei,tandem quod ardens statuit ulcisci dolor;dignamque thalamis coniugem inveni meisgenere atque forma, victa cui cedat Venus545Iovisque coniunx et ferox armis dea.
S.Probitas fidesque coniugis, mores, pudorplaceant marito; sola perpetuo manentsubiecta nulli mentis atque animi bona;florem decoris singuli carpunt dies.550
N.Omnes in unam contulit laudes deus,talemque nasci fata voluerunt mihi.
S.Recedat a te (temere ne credas!) amor.
N.Quem summovere fulminis dominus nequit,caeli tyrannum, saeva qui penetrat freta555Ditisque regna, detrahit superos polo?
S.Volucrem esse Amorem fingit immitem deummortalis error armat et telis manusarcuque sacras, instruit saeva facegenitumque credit Venere, Vulcano satum:560vis magna mentis blandus atque animi calorAmor est; iuventa gignitur, luxu, otionutritur inter laeta fortunae bona.quem si fovere atque alere desistas, caditbrevique vires perdit extinctus suas.565
N.Hanc esse vitae maximam causam reor,per quam voluptas oritur; interitu caret,cum procreetur semper humanum genusAmore grato, qui truces mulcet feras.hic mihi iugales praeferat taedas deus570iungatque nostris igne Poppaeam toris.
S.Vix sustinere possit hos thalamos dolorvidere populi sancta nec pietas sinat.
N.Prohibebor unus facere, quod cunctis licet?
S.Maiora populus semper a summo exigit.575
N.Libet experiri, viribus fractus meisan cedat animis temere conceptus favor.
S.Obsequere potius civibus placidus tuis.
N.Male imperatur, cum regit vulgus duces.
S.Nihil impetrare cum valet, iuste dolet.580
N.Exprimere ius est, ferre quod nequeunt preces?
S.Negare durum est.N.Principem cogi nefas.
S.Remittat ipse.N.Fama sed victum feret.
S.Levis atque vana.N.Sit licet, multos notat.
S.Excelsa metuit.N.Non minus carpit tamen.585
S.Facile opprimetur. merita te divi patrisaetasque frangat coniugis, probitas, pudor.
N.Desiste tandem, iam gravis nimium mihi,instare; liceat facere, quod Seneca improbat.et ipse populi vota iam pridem moror,590cum portet utero pignus et partem mei.quin destinamus proximum thalamis diem?
AGRIPPINA
Tellure rupta Tartaro gressum extuliStygiam cruenta praeferens dextra facemthalamis scelestis: nubat his flammis meo595Poppaea nato iuncta, quas vindex manusdolorque matris vertet ad tristes rogos.manet inter umbras impiae caedis mihisemper memoria manibus nostris gravisadhuc inultis: reddita est meritis meis600funesta merces puppis et pretium imperinox illa, qua naufragia deflevi mea.comitum necem natique crudelis nefasdeflere votum fuerat, haud tempus datum estlacrimis, sed ingens scelere geminavit nefas.605perempta ferro, foeda vulneribus sacrosintra penates spiritum effudi gravemerepta pelago, sanguine extinxi meonec odia nati: saevit in nomen ferusmatris tyrannus, obrui meritum cupit,610simulacra, titulos destruit matris metutotum per orbem, quem dedit poenam in meampuero regendum noster infelix amor.extinctus umbras agitat infestus measflammisque vultus noxios coniunx petit,615instat, minatur, imputat fatum mihitumulumque nati, poscit auctorem necis.iam parce: dabitur, tempus haud longum peto.ultrix Erinys impio dignum paratletum tyranno, verbera et turpem fugam620poenasque, quis et Tantali vincat sitim,dirum laborem Sisyphi, Tityi alitemIxionisque membra rapientem rotam.licet extruat marmoribus atque auro tegatsuperbus aulam, limen armatae ducis625servent cohortes, mittat immensas opesexhaustus orbis, supplices dextram petantParthi cruentam, regna divitias ferant:veniet dies tempusque, quo reddat suisanimam nocentem sceleribus, iugulum hostibus630desertus ac destructus et cunctis egens.heu, quo labor, quo vota ceciderunt mea?quo te furor provexit attonitum tuuset fata, nate, cedat ut tantis malisgenetricis ira, quae tuo scelere occidit?635utinam, antequam te parvulum in lucem edidialuique, saevae nostra lacerassent feraeviscera: sine ullo scelere, sine sensu innocensmeus occidisses; iunctus atque haerens mihisemper quietam cerneres sedem inferum,640proavos patremque, nominis magni viros,quos nunc pudor luctusque perpetuus manetex te, nefande, meque, quae talem tuli.quid tegere cesso Tartaro vultus meos,noverca, coniunx, mater infelix meis?645
OCTAVIA CHORVS
Parcite lacrimis urbis festolaetoque die, ne tantus amornostrique favor principis acressuscitet iras vobisque ego simcausa malorum. non hoc primum650pectora vulnus mea senserunt,graviora tuli; dabit hic nostrisfinem curis vel morte dies.non ego saevi cernere cogorconiugis ora,655non invisos intrare mihithalamos famulae;soror Augusti, non uxor ero.absint tantum tristes poenaeletique metus.660scelerum diri, miseranda, viripotes hoc demens sperare memor?hos ad thalamos servata diuvictima tandem funesta cades.sed quid patrios saepe penates665respicis udis confusa genis?propera tectis efferre gradus,linque cruentam principis aulam.
Chor.En illuxit suspecta diufama totiens iactata dies.670cessit thalamis Claudia diripulsa Neronis,quos iam victrix Poppaea tenet,cessat pietas dum nostra gravicompressa metu segnisque dolor.675ubi Romani vis est populi,fregit claros quae saepe duces,dedit invictae leges patriae,fasces dignis civibus olim,iussit bellum pacemque, feras680gentes domuit,captos reges carcere clausit?gravis en oculis undique nostrisiam Poppaeae fulget imagoiuncta Neroni!685affligat humo violenta manus685bsimiles nimium vultus dominaeipsamque toris detrahat altis,petat infestis mox et flammistelisque feris principis aulam.
NVTRIX POPPAEA
Quo trepida gressum coniugis thalamis tui690effers, alumna, quidve secretum petisturbata vultu? cur genae fletu madent?certe petitus precibus et votis diesnostris refulsit: Caesari iuncta es tuotaeda iugali, quem tuus cepit decor695et culpa Senecae, tradidit vinctum tibigenetrix Amoris, maximum numen, Venus.oqualis altos quanta pressisti torosresidens in aula! vidit attonitus tuamformam senatus, tura cum superis dares700sacrasque grato spargeres aras merovelata summum flammeo tenui caput;et ipse lateri iunctus atque haerens tuosublimis inter civium laeta ominaincessit habitu atque ore laetitiam gerens705princeps superbo. talis emersam fretospumante Peleus coniugem accepit Thetin,quorum toros celebrasse caelestes feruntpelagique numen omne consensu pari.quae subita vultus causa mutavit tuos?710quid pallor iste, quid ferant lacrimae, doce.
P.Confusa tristi proximae noctis metuvisuque, nutrix, mente turbata ferordefecta sensu. laeta nam postquam diessideribus atris cessit et nocti polus,715inter Neronis iuncta complexus meisomno resolvor; nec diu placida fruiquiete licuit. visa nam thalamos meoscelebrare turba est maesta: resolutis comismatres Latinae flebiles planctus dabant;720inter tubarum saepe terribilem sonumsparsam cruore coniugis genetrix meivultu minaci saeva quatiebat facem.quam dum sequor coacta praesenti metu,diducta subito patuit ingenti mihi725tellus hiatu, lata quo praeceps toroscerno iugales pariter et miror meos,in quis resedi fessa. venientem intuorcomitante turba coniugem quondam meumnatumque; properat petere complexus meos730Crispinus, intermissa libare oscula,irrupit intra tecta cum trepidus meaensemque iugulo condidit saevum Nero.tandem quietem magnus excussit timor;quatit ora et artus horridus nostros tremor735pulsatque pectus; continet vocem timor,quam nunc fides pietasque produxit tua.heu quid minantur inferum manes mihiaut quem cruorem coniugis vidi mei?
N.Quaecumque mentis agitat intentus vigor,740ea per quietem sacer et arcanus refertveloxque sensus. coniugem, thalamos, torosvidisse te miraris amplexu novihaerens mariti? sed movent laeto diepulsata palmis pectora et fusae comae?745Octaviae discidia planxerunt sacrosinter penates fratris et patrium larem.fax illa, quam secuta es, Augustae manupraelata clarum nomen invidia tibipartum ominatur. inferum sedes toros750stabiles futures spondet aeternae domus.iugulo quod ensem condidit princeps tuus,bellum haud movebit, pace sed ferrum teget.recollige animum, recipe laetitiam, precor,timore pulso redde te thalamis tuis.755
P.Delubra et aras petere constitui sacras,caesis litare victimis numen deum,ut expientur noctis et somni minaeterrorque in hostes redeat attonitus meos.tu vota pro me suscipe et precibus piis760superos adora, maneat ut praesens status.
CHORVS
Si vera loquax fama Tonantisfurta et gratos narrat amores,quem modo Ledae pressisse sinumtectum plumis pennisque ferunt,765modo per fluctus raptam Europentaurum tergo portasse trucem,quae regit, et nunc deseret astra,petet amplexus, Poppaea, tuos,quos et Ledae praeferre potest770et tibi, quondam cui mirantifulvo, Danae, fluxit in auro.formam Sparte iactet alumnaelicet et Phrygius praemia pastor,vincet vultus haec Tyndaridos,775qui moverunt horrida bellaPhrygiaeque solo regna dedere.sed quis gressu ruit attonito,aut quid portat pectore anhelo?
NVNTIVS CHORVS
Quicumque tectis excubat miles ducis,780defendat aulam, cui furor populi imminet.trepidi cohortes ecce praefecti trahuntpraesidia ad urbis, victa nec cedit metuconcepta rabies temere, sed vires capit.
Chor.Quis iste mentes agitat attonitus furor?785
Nun.Octaviae furore percussa agminaet efferata per nefas ingens ruunt.
Chor.Quid ausa facere quove consilio, doce.
Nun.Reddere penates Claudiae divi paranttorosque fratris, debitam partem imperi.790
Chor.Quos iam tenet Poppaea concordi fide?
Nun.Hic urit animos pertinax nimium favoret in furorem temere praecipites agit.quaecumque claro marmore effigies stetitaut acre fulgens, ora Poppaeae gerens,795afflicta vulgi manibus et saevo iaceteversa ferro; membra per partes trahuntdiducta laqueis, obruunt turpi diucalcata caeno. verba conveniunt ferisimmixta factis, quae timor reticet meus.800saepire flammis principis sedem parant,populi nisi irae coniugem reddat novam,reddat penates Claudiae victus suos.ut noscat ipse civium motus, meavoce haud morabor iussa praefecti exsequi.805
CHORVS
Quid fera frustra bella movetis?invicta gerit tela Cupido,flammis vestros obruet ignes,quis extinxit fulmina saepecaptumque Iovem caelo traxit.810laesi tristes dabitis poenassanguine vestro.non est patiens fervidus iraefacilisque regi.813bille ferocem iussit Achillempulsare lyram,815fregit Danaos, fregit Atridem,regna evertit Priami, clarasdiruit urbes;817bet nunc animus quid ferat horretvis immitis violenta dei.
NERO
Olenta nimium militis nostri manus820et ira patiens post nefas tantum mea,quod non cruor civilis accensas facesextinguit in nos caede nec populi madetfunerea Roma, quae viros tales tulit.et ilia, cui me civium subicit furor,827suspecta coniunx et soror semper mihitandem dolori spiritum reddat meoiramque nostram sanguine extinguat suo.830admissa sed iam morte puniri parum est.825graviora meruit impium plebis scelus:826mox tecta flammis concidant urbis meis,831ignes ruinae noxium populum premantturpisque egestas, saeva cum luctu fames.exultat ingens saeculi nostri boniscorrupta turba nec capit clementiam835ingrata nostram ferre nec pacem potest,sed inquieta rapitur hinc audacia,hinc temeritate fertur in praeceps sua:malis domanda est et gravi semper iugopremenda, ne quid simile temptare audeat840contraque sanctos coniugis vultus meaeattollere oculos; fracta per poenas metuparere discet principis nutu sui.sed adesse cerno, rara quem pietas virumfidesque castris nota praeposuit meis.845
PRAEFECTVS NERO
Populi furorem caede paucorum, diuqui restiterunt temere, compressum affero.
NeroEt hoc sat est? sic miles audisti ducem?compescis? haec vindicta debetur mihi?
Praef.Cecidere motus impii ferro duces.850
N.Quid illa turba, petere quae flammis meosausa est penates, principi legem dare,abstrahere nostris coniugem caram toris,violare quantum licuit incesta manuet voce dira? debita poena vacat?855
P.Poenam dolor constituet in cives tuos?
N.Constituet, aetas nulla quam famae eximat.
P.Tua temperet nos ira, non noster timor.
N.Iram expiabit, prima quae meruit, meam.
P.Quam poscat, ede, nostra ne parcat manus.860
N.Caedem sororis poscit et dirum caput.
P.Horrore vinctum trepidus astrinxit rigor.
N.Parere dubitas?P.Cur meam damnas fidem?
N.Quod parcis hosti.P.Femina hoc nomen capit?
N.Si scelera cepit.P.Estne, qui sontem arguat?865
N.Populi furor.P.Quis regere dementes valet?
N.Qui concitare potuit.P.Haud quemquam reor.
N.Mulier, dedit natura cui pronum maloanimum, ad nocendum pectus instruxit dolis.
P.Sed vim negavit.N.Vt ne inexpugnabilis870esset, sed aegras frangeret vires timorvel poena, quae iam sera damnatam permitdiu nocentem. tolle consilium ac preceset imperata perage: devectam rateprocul in remotum litus interimi iube,875tandem ut residat pectoris nostri timor.
CHORVS OCTAVIA
Ofunestus multis populidirusque favor, qui cum flatuvela secundo ratis implevitvexitque procul, languidus idem880deserit alto saevoque mari.flevit Gracchos miseranda parens,perdidit ingens quos plebis amornimiusque favor genere illustres,pietate, fide, lingua claros,885pectore fortes, legibus acres.te quoque, Livi, simili letofortuna dedit,quem neque fasces texere suinec tecta domus. plura referre890prohibet praesens exempla dolor.modo cui patriam reddere civesaulam et fratris voluere toros,nunc ad poenam letumque trahiflentem miseram cernere possunt.895bene paupertas humili tectocontenta latet:quatiunt altas saepe procellaeaut evertit fortuna domos.
Oct.Quo me trahitis quodve tyrannusaut exilium regina iubet,900si mihi vitam fracta remittit,tot iam nostris evicta malis?si caede mea cumulare paratluctus nostros, invidet etiamcur in patria mihi saeva mori?905sed iam spes est nulla salutis.fratris cerno miseranda ratem;haec est, cuius vecta carinaquondam genetrix, nunc et thalamisexpulsa soror miseranda vehar.910nullum Pietas nunc numen habet,nec sunt superi;regnat mundo tristis Erinys.quis mea digne deflere potestmala? quae lacrimis nostris questus915reddere aedon? cuius pennasutinam miserae mihi fata darent!fugerem luctus ablata meospenna volucri procul et coetushominum tristes caedemque feram.920sola in vacuo nemore et tenuiramo pendens querulo possemgutture maestum fundere murmur.
Chor.Regitur fatis mortale genusnec sibi quidquam spondere potest925firmum et stabile.per quae casus volvit variessemper nobis metuenda dies!animum firment exempla tuum,iam multa domus quae vestra tulit.930quid saevior est fortuna tibi?tu mihi primumtot natorum memoranda parens,nata Agrippae, nurus Augusti,Caesaris uxor, cuius nomen935clarum toto fulsit in orbe,utero totiens enixa gravipignora pacis,mox exilium, verbera, saevaspassa catenas, funera, luctus,tandem letum cruciata diu.940felix thalamis Livia Drusinatisque ferumruit in facinus poenamque suam.Iulia matris fata secuta est;post longa tamen tempora ferro945caesa est, quamvis crimine nullo.quid non potuit quondam genetrixtua, quae rexit principis aulamcara marito partuque potens?eadem famulo subiecta suo950cecidit diri militis ense.quid cui licuit regnum in caelumsperare, parens tanta Neronis?non funesta violata manuremigis ante,955mox et ferro lacerata diusaevi iacuit victima nati?
O.Me quoque tristes mittet ad umbrasferus et manes ecce tyrannus.quid iam frustra miseranda moror?960rapite ad letum, quis ius in nosfortuna dedit. tester superos—quid agis, demens? parce precari,quis invisa es, numina divum.Tartara testor965Erebique deas scelerum ultriceset te, genitor,dignum tali morte et poena:non invisa est mors ista mihi.armate ratem, date vela fretis,970ventisque petat puppis rectorPandatariae litora terrae.
Chor.Lenes aurae zephyrique leves,tectam quondam nube aetheriaqui vexistis raptam saevae975virginis aris Iphigeniam,hanc quoque tristi procul a poenaportate, precor, templa ad Triviae.urbe est nostra mitior Auliset Taurorum barbara tellus:980hospitis illic caede litaturnumen superum:civis gaudet Roma cruore.