’t Is ’en korte, ’en heel korte nacht. Geen wonder, went giester was ’et de langste dag van ’t joar, ’en werme dag, zoo’n ouwerwetse.Toen ’t oavend wier—gezêgende oavend!—toen hebben ze buute gezeuten, overal veur de deur ien de moaneschien. Knilles, die van z’n lêven zooveul as trompetter bij de kerresiers is gewêst, het tot heel loat, wel tien, half elf, allerlei deunjes op de trompet gebloazen, dat ’et over ’t heele darp en nog wiejer heerklonk: oarig, o zoo oarig! En—allemoal zin ze te laks gewêst um noar bed toe te goan; moar eindelik, toen Knilles ook uutschoai met bloazen, toen zin ze opgemarsierd.En bietje loater het de klok uut den spichtigen karktoren arg dummelig twoalf gebromd, en de weerhoan, die met zijn köpke noar ’t zuud ien’t moanlicht sting te gliensteren, het de Bêtuw zien sloapen onder de glommende dauw, krek of ’t ’en dêken was. De hofstêjen en de buschkes van lindes en van peppels, die d’r boven uutkwiemen, waren grauwig zwart, en voaler en voaler wier alles, hoe meer ’t noar de locht goeng.Één, klonk ’et uut den toren. De kikkers die nog al arg oan ’t wakken en kwakken woaren gewêst, scheejen d’r uut—’t was ook al lang genogt—en moar ’en eenige zei nog zoo af en toe: dat ie welwakkerwas.Twee, riep de karkklok. ’t Hoanje d’r boven gliensterde niemeer; die ’t hum gedoan had was ondergegoan; moar as ie ’t gekost had dan zou ie, krek as de andere manskiepen, den hoan van ’t Hooge Veerhuus wel bescheid gedoan en lochtig hebben meegekrêjd, went, nog ’en half uurke moar en ’t zou weer dagen ien’t Oost’, en hij weer gliensteren ien de hugt, jong dat ’et zoo’n oard had.—Gliensteren, mins! gliensteren dat dee ie zoo gern; met ielk wiendje dat hum drêjde dan dee ie’t en dan mochten de domme rakkers umlêg wel meinen dat ie van klinkkloar goud was; ’t roestige piepen heurden ze niet; niks as vergoldsel,iezervanbinnen.Drie, sleet de klok. ’t Is alles nog deinzig en voal en stil; moar zie—’en lichtglans ien’t Oost’! En, binnen ’en half uurke dan zeit ’et zunneke: Gemergen! en zal ie de dauwdröpkes noar umhoog[121]trekken, en alles weer kleuren met zien gloed, en ’t hoanje op den karktoren loaten gliensteren alschoon ’et vergold is.’t Is ’en klein wit huuske da’j met verdrag oan den griendweg ziet stoan. A’j goed kiekt dan zie’j ’t lêge vensterluuk noar buute stooten; en a’j bekend bint ien’t darp, en ’t witte mutske achter ’t venster gezien het, dan ku’j begriepen dat Geertje ’t gedoan het, Geertje van Harmen Kast, die eigenlik Langhuuzen heit.Ga binnen, ’t is wel proper en net in de kleine kamer, die Harmen met zijn eenige dochter bewoont. Harmen—vijf en vijftig jaren misschien—is nog ’en kloek mansmins aldat ie wat krom en wat stram van rug is. Die bruin geverfde kast, daarginds op den grond zal de schuld hebben: Drie en ’en halfvoet is ie hoog; van boven breejer as van onder. Buutenop hangen kluwen soajet en unskes tabak ien touwen netjes; zêmellappen, stooterspiepkes, zwartwollen kousen en meer zu’k gesnor. Achteroan hei’j’endeur; a’j ’em open doet zie’j ’en winkel ien’t klein: schappen en loajen; snuf, koffie, thee en kluutjes ien pekskes, goarens en band; knoopen, spelden en noalden, hoaken en oogen, lodderijn- pêpermunt- en snufdeuskes; scheermes’ en spiegeljes; lange fleskes met hordekelonje; zwam, tundeldoozen, breinoalden—veul niet genogt. Boven op de kast: vier stukskes sits, één diemet en twee gêl katoen. Oan den veurkant van onder, hei’j ’en lendenzekske, en hoogerop de ermsriem’ woar de kost oan gedroagen wordt. Nou zu’j’t verstoan dat Harmens rug wel wat krom en wat stram is.Over ’t negosie kan Harmen wel proaten, en zien woar aan de man brengen kan ie ook wel, moar, a’j over wat anders begint, dan is ’t duk ’en roare. Ien de kark kumt ie nooit; en bidden, zooas ’en ander mins met den hoed of de pet veur de oog’, dat duut ie ook nooit; moar anders: goeje woar’, niks overvroagen, en, hoe ze ook kieken, geen smet op zien wandel.Alêvel, onder ien de kast hei’j nog ’en schuufloai waar nooit van z’n lêven ’en mins in gezien het. ’t Zeggen is dat doar de duuvel ienzit, went a’j d’r noar vroagt dan proat ie al heel wonderboarlik. ’t Is doarum misschien dat veul hum „fillezoof” nuumen, en fillezoof dat beteikent ’en mins, die ’en gewoon mins niet begriepen kan.’t Mag ’en lillikke gewoonte wêzen, moar in de Bêtuw zin ze d’r arg op gefigelierd um ’en mins met bijnoam te nuumen. Harmen het er oan twee niet genogt. De schoolblagen, die niks bang zin dat Harmen heur met zien zwoare vracht zal noaloopen, ze roepen ook dukkels: „Harmen Stomp!” En weet ie hoe zoo? Kiek moar: Nou Harmen zien kummeke koffie vat, nou duut ie ’t met de linkerhand. Woarum? Umdat de rechter op ’t karkhof leit. Da’s ’en heele geschiedenis. Ien ’t darpke D. woar ie sinds twientig joaren woont, weet’r niemand ’t rechte van, zelfs Geertje niet, zien eenige lieve[122]Geertje. Harmen wil d’r nooit over sprêken.—Wi’j’t weten? Kom êfkes mee buuten.Gijs Giesels was ’en lillikke jong, ’en jong met streken en kromme been’. Geertje van Wamel was ’en dingske zoo oolik a’j d’r ooit een gezien had. ’k Wil niet zeggen zoo oakelik mooi, moar zoo liefkes, zoo muujzoam, zoo oanlokkend; niet dat ze lokte, néé dat dee ze niet.Zie, doar ha’j ’t spul oan de gang: ’t Was Gijs die d’r wou en ’t was Harmen die d’r wou. Maar Geertje, die op Harmen den flinken boerenknecht gefiksierd was, zou met Gijs Giesels wachten totdat ie alles recht had wat nou krom was, en tot zoolang met Harmen moar scheep goan. Vluuken en roazen dat hielp geen spierke. Van burgemeister kregen Harmen en Geertje de zêgen met ’en hoamerslag, van dommenei de zêgen uut de prêkstoel, en wiejer—mos de zêgen van Boven kommen. Dat kwam ie niet. Twee oavend’ véur St-Jan—toen ’t ook zooas nou ien’t kortst van de nacht’ was—toen is ’t gebeurd; hoe? dat weet geen moerzoalige mins, moar—as oe twee doag’ loater de rechterhand mot worden afgezet, dan ku’j begriepen dat ’et roak is gewêst.Geertje, ’t muujzoame Geertje, is deur ’t ongeval verbiesterd te vroeg ien de kroam gekommen, en ’t erme wiefke, ’s anderen doags gesturven, het ’en kleine Geertje veur hoar ien de plek geloaten. En Harmen? Met weemoed ien’t hart en op stond van die woonploats vertrokken, wat kos ie meer as negosie gaan loopen!—Kom nou moar weer binnen.Harmen Langhuuzen heeft maar weinig van het ontbijt genuttigd dat zijn dochter hem had voorgezet.Umstreeks van St.-Jan dan at ie altied zoo sober; dan goeng ’et zoo stroef deur de kêl, en had ie ’en stuk op de moag. Nu hij opstaat om zijn pijpje te stoppen, nu roept hij: „Geertje!”’t Meisje was aan ’t schudden van vaders stroozak in de bedstee. Zij keert zich om, en vragend zegt ze: „Wat blieft oe?”Êfkes geduld: ’t is ’en sprêkend köpke. A’j moeder Geertje gekend hadt, dan zou’j zeggen: twee reuskes van d’eigenste stam, alschoon dat d’een nog ’en knöpke was, toen d’ander al uutviel. Oakelik mooi is Geertje óók niet, moar ’en snuutje zoo oolik en vievig, en heelegoar zoo’n mollig pestuurke.Of er nog geen jongens.…? Schei moar uut; oan voader het ze genogt, en voorders: alle hout is geen zoaghout. Dàt zal wel woar wêzen.„Giesteroavend Geertje, het de boas van ’t Hooge Veerhuus gevroagd, of ie ’t wachten kos um vandoag mee karsen ien den bongerd te plukken,” zegt Harmen.„Hei’j’t al verzeid voader?” loopt Geertje vooruit.„Dat he’k!” bevestigt de vader, en terwijl hij met zijn rechterstomp de koperen tabaksdoos tegen ’t lijf drukt, en met de linkerhand zijn pijpje stopt, voegt hij er bij: „Temiddag za’k ook op ’t veerhuus kommen; ’t is gresverkooping; licht velt er negosie te doen.”[123]„Dan zal ’t zoo wêzen,” zegt het meisje, maar, dat ze liever thuus was gebleven, dàt ku’j oan d’r foasie wel zien.Veur sommige minsen ku’j zoo’n houterig gevuul hebben—afketserig—da’j ze liever op de karkspits as mee oan toafel ziet zitten. Zoo’n gevuul had Geertje as ze Toon Bolmans van ’t Hooge Veer ien’t vezier kreeg. En Bolmans was toch ’en knap mins, en karkmeister en vroom; dat zeiën ze allegoar. Ook nog: Bolmans was ien’t ongeluk, went zes wêk’ gelêje had ie zien vrouw verloren, en, dat ie arg mistroostig was, moar ook arg berustend ien den Heere, dat heurde ielkeen, die op ’t veerhuus kwiem. Bolmans most natuurlik, as harbargier, tapperij houen, moar—niet een die ’em ooit ’en slukske zou zien pruuven. „Ik kan d’r niet tegen,” zeidie altied as ze zeiën: „Allo Bolmans, breng is toe,” en, den Heere verzuuken dat mocht niet.’t Was ook wel te marken dat Bolmans niet pruufde, went met de kloare wier ie oolik beetgenomen: zu’k foezel!Bolmans was Griffermierd en vroom en karks, moar, Rooms en Onrooms was ’em genêgen, en de Griffermierden zeiën zelfs dat z’um ien den Road moste kiezen: geen bêter as Bolmans!A’j nou nog weet dat de boas van ’t Hooge Veerhuus ’en eenig dernje het, woar ie—zooas ielkeen zien kan—overgoejig veur is; dat ie ’en knap pestuur het en ’en goeje néring duut, dan ku’j niet begriepen hoe de dochter van Harmen zoo’n wondere smoak het; moar—Geertje kan ’t verechtig niet gebêteren, en—as zij ien de tabak werkt, dan kan zij zich niet begriepen: hoe ’en ander die bittere bloai’ ien de mond kan verdroagen en zeggen dat ’tlekkeris.„Ik bin blied d’j Bolmans wilt van dienst wêzen,” herneemt Harmen: „Bolmans is zwoar bepruufd geworden.”„Wat gij wilt voader, dát wi’k en niks anders,” antwoordt het meisje. En hij:„Kom is hier Geertje?”Geertje komt. Toen haar vader straks heeft gezegd, dat ie slecht het gesloapen, toen het ze’t hum oangezien; nu bemerkt zij nog meer dat ie wonderlik bleik ziet, en zachtjes zegt ze: „Wat schort ou toch voader?”„Eergiester bi’j twientig joar geworden Geertje, en giester veur twientig joar stierf oe moeder.” Bij het laatste woord licht Harmen de pet op.Hij sprak van Moeder!—„Krek zoo voader!”„Wat zou’j gedoan hebben, a’j giesteroavend de mins hadt gezien, die ou twientig joar as ’en hel ien’t gemoed lei.… Watte.…??”Geertje begrijpt het niet; „Ikke voader.…?”„Dan zou’j slecht gesloape hebben en bleik zien,” zegt Harmen haastig. Hij wou van ’t chepieter weer afwêzen.„Nee voader, as ’k zoo’n mins kende,” spreekt Geertje, terwijl zij den man zoo oarig ien de oog’ ziet, „dan ha’k ’em gezeid: Loat ’etuutwêzen, en ’k had hum de hand gegeven, en voorders ha’kgoedgesloapen.”[124]„Zóó, zou gij dat gedoan hebben,” zegt Harmen langzaam: „gij, da’s meugelik, moar a’j den duuvel ien’t lief hadt.…” Met daling van stem: „Ik, zundig mins!”„Ge bint zoo goed voader,” vleit Geertje.„Goed!” schudt Harmen met pijnlijken lach.„Moar zeg dan, wát hei’j toch en wie hei’j gezien?” klinkt het weer zacht van ter zij in zijn ooren.„Wat.… Wie.…? Niks Geertje, niks; ’k het arg gedreumd. Hei’j ook ’en kummeke woater?”Een oogenblik later drinkt Harmen; straks wier ie zoo roar; nou is ’t bêter, ’en heeleboel bêter.„En moeder.…?” herneemt het meisje, nadat de vader gedronken heeft: „Moeder was ’en engel hei’j wel is gezeid.—Voader, toe, sprêk nòg is van moeder.”„A’j van ’en Engel wilt sprêken dan mo’j rein wêzen,” zegt Harmen. En dan voor zich zelf: „’k Bin tot alles in stoat.”Nee nee, dat was ie niet! Heur moar:„Kiek is Geertje,” zegt de vader, nadat hij een droeven blik van het anders zoo vroolijke kind heeft opgevangen, en hij toont haar het dampende pijpje: „’En mins is krek as ’en piep tabak—as’ blieft ’r over, moar de rook is de geist, en de rookwölkskes goan noar boven—as de piep niet verstopt is.”Geertje most prakkezieren; moar, toen voader noar de negosie kast goeng, toen zag z’em dampen; ’t piepke wàs niet verstopt—de rookwölkskesgoengennaar boven!Een kwartier later is de deur van het witte huisje gesloten, en ligt de sleutel in een kleine holte tusschen het vensterkozijn en den muur verborgen.Harmen Kast—zoo laat hij zich gaarne, misschien bij voorkeur noemen—Harmen heeft met zijn zware vracht ter linkerzijde den grindweg gekozen, terwijl Geertje rechts langs het kerkje den dijk is opgegaan, om straks in den boomgaard achter ’t Hooge Veerhuis, aan vaders bestel te voldoen.—Wij bevinden ons eerder bij ’t Veerhuis dan Geertje.’t Is halfvier in den morgen.Zou Bolmans al op wêzen.…? Wel zeker!! De begeerte des luiaards zal hem dooden: want zijne handen weigeren te warken, zeit de Heer. Krek zoo! Bolmans mot al oan ’t wark wêzen.En echter, aan de voorzijde van ’t veerhuis, dat boven aan den dijk en op een paar honderd schreden afstands van den Rijn ligt, ziet gij wèl—in het eigenaardig morgenkleed, nat van den dauw—de houten voerbakken staan, en ziet gij wèl Bolmans veulen, uit de wei ontsnapt, nu eens zijn jeugdig gebit op een der bakken beproeven, of dan door lustig achteruitslaan het rasterwerk naast de woning met vernieling bedreigen, maar—den veerbaas ziet gij er[125]niet. Binnen in de gelagkamer is hij evenmin. Bruine Mie veegt er de vloer, en als ze tukt en goapt tot achter de oor’, dan ziet ze erst noar de deur, en dan noar de tapkast; vat, met ’n gauwigheid ’t karafke annies, sleet de lippen um den hals van ’t karafke, en, als ’r de troan’ van ien de oog’ kommen, dan vêgt ze hoastig de mond, en gronnikt: „Wel bekomme ’t ou Bolmans!”De veerbaas zal achter de huizing, in den tuin of in den boomgaard zijn, want, noch in een der andere vertrekken—waar wij ook in ’t voorbijgaan zijn lieve Jenneke slapende vinden—noch op den deel is hij te zien.Zoek maar niet langer. Hier, ter zij van de deeldeur in ’t onderhuis, is het kelderluik. Acht trappen afgeklommen, dan zijt gij beneden.’t Ruukt er stark. Noar jenever en bier. ’t Meist toch noar bier; niet zoo fris as buuten, moar ook niet lillik, ten mienste a’j van bier houdt en dorst het.’t Is er donker genoeg: er valt een flauwe lichtstraal door het keldervenster naar binnen, want vóór dat venster staat een plank. En Bolmans.…? Zie, daar loopt hij—alsof ie wat wichtigs in beide handen draagt—met krommen rug, naar den donkersten hoek der lage ruimte. ’t Is een vaatje dat hij er heen brengt. Daar, gansch in ’t duister, wordt het voorzichtig op een verhevenheid getild. Een oogenblik later verneemt gij het losdraaien eener kraan. Dat is een groote kraan. Zij steekt in den buitenmuur.—In den muur.…? Ja, zie maar goed: Bolmans „het geen handen die weigeren te warken,” eiges het ie dat spul zoo oarig geknutseld: Van de rêgenton, oan de buutenkant, geet er ’en buuske deur de muur noar binnen. As ie nou woater wil hebben dan kan ie ’t kriegen zooveul as ie wil en zonder dat iemand ’t gewoar wordt. Oarig geprakkezierd, heel oarig!—Zie de kwoaje drank, den jenever, mot ie zoo’n bietje onschoailikker moaken, en, al zeggen ze soms dat ie oan geen best kantoor is, ze lusten ’em toch wel. Eiges het ie d’r wienst bij, en, dat ’r bij hum moar zeldzoam een onbekwoam uit de deur geet, dat is plezierig, arg plezierig!De kroan weer dichtgedrêjd! Nou is pruuven of ’t ook te slap wier. Erst ’n goeje slok uut ’t moatje met kloare—dan ’en glêske van ’t oangelengde uut ’t vat.… ’t Kan nog best ’en klein bietje vêlen. De groote kroan nog is opengedrêjd. Weer is gepruufd, tegen mekoar. Zóó zal ’t goed wêzen. ’t Moatje moar lêggedronken.Die weerlichse hoan! Van ’t gekrêj zou’j hoast schrikken. Zeker zat ie op de rêgenton.Dàt duut ie; en as ie gekrêjd het, dan drinkt ie van ’t woater uut de rêgenton; en as ie, um te slokken, ’t köpke noar de hugt stêkt, dan kan Bolmans hoan, den weerhoan op den karktoren zien gliensteren en drêjen, moar—’t piepen van ’t roestige iezer, dat heurt ie niet, dat heurt ook geen mins.Toon Bolmans is gereed. Alles ien orde en weer op zien ploats geburgen. De kelder uut.—Dichtgesloten.—Sleutel op zak.—Zoo’n klein bietje drêjig en soezig … van ’t aftappen.—Weet[126]alles toch best wat ie duut; heel best. Hoeft zich niet ens, as je noar boven geet, oan de trapleuning vast te houen; iens geheel niet; dat hoefde ie giesteroavend ook niet: nooit!In het bovenhuis, dat met de dijkkruin gelijk ligt, teruggekomen, gaat Bolmans niet de gelagkamer binnen, maar treedt in zijn slaapvertrekje dat er neven is. ’t Volk weet dat ie ’s mergens, as ie zoo het een en ander het beredderd.… ’en kapitteltje geet lêzen, en veur niemand te sprêken is.Jenneke ligt nog te sloapen.—Bleik, oarig dernje!Op het tafeltje ginds in den hoek, bespeurt gij een staten-bijbel; daarnevens staat een leunstoel, met den rug naar het kleine venster gekeerd, waarvoor een gordijntje hangt. „En uwé deur gésloten hebbende.…” Bolmans doet het knipje op de deur, en—as ie straks ien den stoel zit, dan weet ie nog wel dat Geertje van den Stomp zal kommen, en dat ie lid van den gemeinteroad wil wêzen—moar, gauw toch vallen zijn oogen dicht, en gaat de mond open en hoort ge een leelijk gebrom.—Bolmans zeit dat kleine Jenneke, veur ’en kiend, en bezonders tegen den mergen, al wonderlik snorken kan.’k Wil d’r uut, ’t wordt ’rdompig!’t Is buuten zoo’n oarig bietje frisser. Ien de letste doag’ is ’t miesderoabel werm gewêst; nou zin d’r schöpkes ien de locht.Achter ’t Hooge Veerhuus ien den karsebongerd is ’t oarigheid. Mins mins, wa’n roodböllekes tussen de gruune bloai’! Ge zoudt ’r ien biete willen, zoo vol, zoo gezwollen, zoo mooi van rood. Oarige dinger! Nou ’t ’en klein bietje wêjt, nou is ’t krek asof ze tussen de bloai’ verstöppelje speulen, en lachen: Ge zult mien niet kriegen. As ze de mus’ en de spreêuw’ meinen dan hen ze geliek, doar zal kleine Geert op passen. Kleine Geert op de bloote vuut’, en zonder pet op de gêlblonde knikker, hie schrauwt den heelen tied van geweld: Tjaa! huurruu!! en dan sleet ie met ’en hout op ’en iezeren potdekkel, tjoeng! tjoeng! dat de mus’ en de spreêuw’ meinen dat ’r onroad ien den bongerd is, en op ’en afstand blieven. „Ge zult mien niet kriegen!” lachen die rooje kleuters tussen de gruune bloai’, moar—’t zal mis wêzen. Vier, zes, zeuven mansluu en derns, zin met leeren en mandes en hoak’ gekommen. Doar geet ’et oan de gang: ze kruupen ien de boom’ en tussen de tak’ en tussen de bloai’ en de rooje sapböllekes lachen niemeer.Ze begriepen nou dat de bluuj- en de gruujtied veurbij is, en dat ze de wereld ien motten. En—de wereld mag buuten den bongerd óók mooi wêzen, en dat ze nog lachen zullen op de toafels van riek of van erm, ’t kan woar zin, alêvel ’t zal kortjes moar duren, heel kort; en ’t was zoo mooi tussen de gruune bloai’ oan den stam, zoo mooi en zoo vroolik!De roodböllekes hebben geliek, de jonkheid is mooi en lang, en[127]’t lêven al wiejer, hoe mooi ook, moar kort. ’t Begint veur de roodböllekes niks plezierig in die donkere mandes!Wie géén plezier hebben, Geertje van Harmen kan nog lachen. Nu zij op de ladder tusschen het groen staat en ijverig de zoete meikersen plukt—nou mot ze verechtig lachen.Wie ’em gekniept had dat wist ze niet, moar—krek op ’t oogenblik kwiem d’r ’en karsepit tegen d’r wang gevlogen, langs ’t duukske den hals ien, en, zóó noar umlêg toe. Wa’n roarig gevuul um ’et hart!„Zou die lillikke jong doar ginds ’et gedoan hebben?” denkt Geertje: „Wacht!—Lekkere kars! Zuut!—’t Hartje d’r uut. Tussen vinger en duum. Knets, doar geet ie. En.… die was ook roak!”„’t Is ’en lillikke jong, da’s woar, zoo’n dikke neus en zoo’n schêve mond en wat moager van pestuur, moar anders, nou ie weer umkiekt: mooi zwarte oog’ ien de kop; zoo’n oolik gezicht! Wie of ’t wêzen mag? De neie veerknecht van Bolmans misschien. Met St. Jan most ie kommen: ’t kan wel wêzen.—Doar kniept ie weer met ’en pit.—Mis man! En zie, nou zal Geertje isnietweerumkniepen: we zint um te plukken en niet um te êten.Heur! doar klinkt de veerbel oan d’overkant van den Rien. Wa’n roare jong! Köpke-over keukelt ie den boom uut; op zien been’ kumt ie terecht.… loopen, loopen wat ie kan noar den diek.… d’r over.… vort is ie.„’t Liekt lang zoo gezellig niet ien den bongerd.” Geertje plukt en plukt, en as ze zoo af en toe de hand op ’t gemoed houdt, dan vuult ze de karsepit nog.„Die wondere jong!”D’r mot veul volk op ’t veer wêzen, went zoo goandeweg is ’t al meer as ’en uur gelêje dat ie gegoan is. ’t Wordt ’en bietje duuster in de locht. As’t ’en arge bui wordt dan zal ze schuilen, gunds onder de kar. Ien’t veerhuus goan—nee, dat wil en dat zal ze niet.—Woarum niet? Da’s ook ’en geschiedenis, ’n vremde, woar ze geen kerroazie van had tegen voader te sprêken. Stil dan:Twee wêk’ noa de dood van vrouw Bolmans, het Geertje, op verzuuk van de boas, vier doag’ answiet op ’t veerhuus met schoonmoak’ geholpen. De veerboas was vrindelik gewêst. Goed!—Over voader had ie gesproken dat ’et zoo’n beste mins was, jammer allinnig dat ie zoo weinig oan God docht en nooit ien de kark of oan „toafel” kwiem. Ook goed! went—jammer was’t, en woarheid was’t ook: over godsdienst sprak ie nooit. Verechtig, de veerboas had de noam moar ook de doad dat ie veul uit den biebel wist. Tekst’ kos ie van buuten asof ie nog op de kortegezoasie goeng. ’t Was woarheid dat ie oakelik mooi over de dood van zien vrouw kos proaten, moar woarheid was ’t ook, dat ie heur op den letsten oavend ’en biebelse proat had veurgehouen.… ’en proat! harrejennig, nee, ’t was te roar um over te sprêken. Geen mins het ’r mee van noode, moar,—bij hum weer oan huus kommen, dát nooit van z’n lêven! „Rien bovenal!” zei voader toch dukkels genogt, en[128]voorders: „Wi’j weten wát rein is: kiek moar noar Boven, dan heur j’et van binnen.”’t Is van lieverlede al donkerder geworden; de schöpkes werden wolken, en enkele regendroppels tikken reeds als de voorloopers van een vette bui op het groene dak der sappige vruchten.’t Ritselt—en tikkelt en plast. De manden, die al vol zijn geplukt, worden bijééngezet, en met een dekkleed voor den regen beschut. Wa’n stroom van woater! Êfkes schuilen! De kiep’ schuilen ook; bewies dat ’t kort moar zal duren.En de kersenplukkers ze loopen wat ze moar kunnen noar Bolmans’ achterhuis: de mansluu met opgetrokken schouwers, en de vrouwluu met de bovenrok’ over ’t heufd. Kiek—Geertje zit onder de kar. Nog zoo kwoad niet, nou had ze ’t eind niet te loopen gehad.A’j meint dat Geertje allinnig zit, dan bi’j van de wies af. Toen ze pas êfkes goed en wel op ’t dreuge zat, toen keken twee mooi zwarte oog’ deur de spoak’ van ’t kar rad heer, en zei ’en schêve mond onder ’en dikken neus: „Mooi weertje om poaling te vangen.”„As ie moar bieten wil,” zegt Geertje weerum, en ze vuult dat ze verschiet: ze had hum iens-geheel niet zien kommen.„En ikke roai da’k hier ’en bietje bij ou kom zitten,” herneemt de jongen, en, als hij zich bukt en tegenover het meisje heeft plaats genomen, terwijl hij de armen om zijn opgetrokken knieën slaat, dan vraagt hij: „Wie bi’j?”„D’eigest die’j straks met karsepit’ het geschoten,” zegt Geertje oolijk en wendt haar gelaat.„En d’eigest die weerum het gekoatst,” zegt de jongen en knijpt een oog dicht. Iets later: „Ge hebt ’en heel oarig snuutje.”Geertje blozend: „Loop! gij iens-geheel niet!”„Dat wi’k niet zeggen: a’j goed kiekt dan mot ’et zoo slecht nog niet wêzen,” spreekt de jongen: „’en fijne neus, en zoo’n oarig klein munje.”„Nou—’t is wat moois!” zegt Geertje, en ze mot toch êfkes lachen.„Gij hiet.… Koatje.…?” vischt de jongen, en terwijl hij dat zegt, ziet hij meteen dat de kleeren van het meisje door den gutsenden schuinvallenden regen ter rechterzijde geheel en al nat worden. Zonder antwoord af te wachten springt hij vlug onder de kar uit; wipt zich er op; trekt, niet zonder inspanning, het breede zijwant uit de beugels; laat dat planken beschot langs het rad naar beneden glijden, en als hij een oogenblik later—weer met de erms um de knieën—tegenover het meisje zit, dan vraagt hij nog eens, alsof er niemendal gebeurd was: „Gij hiet.… Koatje niewaar?”Eerst heeft Geertje niet begrepen woar ie zoo gauw noar toe goeng en wat ie op de kar wou. Nu—’t was oarig, ’t was vrindelik. „Ik dank oe,” zegt ze, terwijl ze hem aanziet: „Zoo is ’t bêter, veul bêter. Hoe ik heit.…? Ik heit zooveul as Geertje.”„Dat docht ik wel!” zegt de jongen: niet dat ze Geertje heitte, moar dat ze de eugskes niet altied links zou houen: „Van mien[129]voaders- en moederskant,” vervolgt hij: „nuumt ze mien Dorus, moar van mien eiges heit ik „de kat”.„Da’s ’en wondere noam!” zegt Geertje, en ze ziet hem met haar blauwe eugskes vragend in de zwarte kijkers.„Nou zou’j wel wete willen wóarum,” herneemt Dorus: „Dat za’k oe is zeggen: A’j kleine kiender heurt schrauwen, da’s niks oarig; is ’t wel? Voader is ’en best mins, moar, ’en bietje korzeleurig; en, dat ie liever de kiender sloeg as dat ie eiges woames zou kriegen, dat ku’j ’en mins zoo kwoalik niet nemen. Kleine Janske—zoo’n oarig drummelje—was pas ’en joar oud, en a’j pas ’en joarke oud bint dan hei’j nog niks geen gevuul van redenoasies. Ze schrauwde. „Zu’j stil wêzen!” zei voader. Janske begreep ’r niks van en schrauwde nog harder. „Zu’j de mond houen!” riep voader. Janske dee ’t niet, went, ze wou de borst hebben en moeder was de deur uut. Voader kreeg de kriewel in ’t lief en de vingers begosten hem te jeuken: „Duuvels ding!” zeidie, en wou ’et kleine dingske uut de wieg griepen.—Ielk zien meug, doar had ikke geen oarigheid ien; en, nog eer dat voader bij ’t wiegske was, had ik ’et kleine dernje d’r uut. Geloopen naar buuten; voader achter mien oan.—Harrejennig, ik de kiepeleer op—wrak genogt!—de geut van ’t huus langs; ’t rietendak opgeklouterd, en, eerda’k ’et wiest, zat ik op ’t uiversnest woar nooit ’en uiver op kwiem. Voader schrauwde umlêg: ik goeng oan ’t lachen; ’t klein dingske was stil.”„Hê!” zegt Geertje met verruiming, en nog eens: „hê!” went ze was bang gewêst dat Dorus’ voader hum bij de broekspiep’ zou gevat hebben toen ie noar boven klom. En weer met een zucht: „Hê, dat was oarig!”„Dat zou’j zoo meinen,” herneemt de jongen: „moar a’j ouwere minsen heurt dan was’t baldoajig: ’k Was vieftien joar, en a’k gevallen was dan had Janske wel dood kunne wêzen. Een uurke bin’k boven op ’t nest gewêst; toen he’n ze mien noar umlêg gehoald. Van voader he’k woames gehad—woames, da’k ’et nog twee doag’ kos vuulen; en van meister ’en ripplement; en van dommenei ’en priddekoasie; en ze hadden geliek, ’t was slecht um ’t kleine drummelje zoo te woagen, moar—slêg het ze niet gehad, doar ha’k toch schik af. ’t Bleef toen: de kat.”„De kat!” herhaalt Geertje terwijl zij Dorus nog met bewondering blijft aanstaren.… Die neus was toch zoo dik niet; schêve mond.…? ko’j niks van zien as ie sprak; mooi oogen, arg mooie oogen! „En bi’j hier veerknecht?” vraagt zij na een oogenblik, waarin alleen ’t gekletter van den regen te hooren was.„Siends giester,” zegt Dorus, en dan, stil in zijn eiges: „Verdekseld lief snuutje!”„En waar kom ie vandoan? en oe voader hoe heit ie!” vraagt Geertje weder.„Voader woont te Z. oan de Woalkant, en Giesels heit ie,” zegtDorus: „moar blied is ie da’k de deur uitkwiem.„’En appeldief minder,” zeidie eergiester toen ’k goan zou, went, ’t noajoar kon ’k ze[130]mans worden, hoe hooger hoe liever, dàt kon ik! Niet da’k ze eiges lustte, ’k hou van geen zoere appels, moar de kleinjes, en veural Janske, die nou zes is, hê mins, die kon d’r ien bieten!”Geertje meent dat ze die naam van Giesels.… moar ze kan ’em toch niet thuus brengen.… „Wi’j en pêpermunje?”Dorus Giesels houdt van geen pêpermunjes, moar ’t zou niet oarig wêzen um ’t af te sloan; en, uut dat kleine deuske wil ie d’r eentje vatten; ’t henje van ’t mollig pestuurke had ie nog liever gevat, moar, hie vatte ’t pêpermunje, en stak ’t ien de mond, en ’t smiek wel roar, alêvel: „Ik dank oe,” en dan weder vragend: „Moar gij, van wie bin gij?”„Van Harmen Langhuuzen die met de negosiekast loopt,” antwoordt het meisje.„Zóó!” zegt Dorus: „ik ken ’em van heure zeggen, went bij ons ien’t derp kwiem ie nooit.—Zóó bi’j van die!” En dan, dan zegt hij nog hardop of, stil, dat weet ie verechtig niet, moar zeggen dat dee ie’t: „’k Wou da’j van mien was.”Daar roept alweder de veerbel. Dorus mag geen oogenblikske tukken: „Dag oarige Geertje,” zegt hij, terwijl hij ijlings zijn schuilplaats verlaat; en dan onder ’t loopen: ’t Was goed um te vissen.… Beet hèt ie gekregen!’t Kan wel woar wêzen.En de rêgen was zoogoed as gedoan; en ’t karsenvolk kwiem weerum; en Geertje sting ook op om weer oan ’t plukken te goan. En—toen ze zich bokte um onder de kar uut te stappen, toen vuulde ze ’t plekske weer, woar de karsepit umstreeks van ’t hart zat, en—’t drukte wel, moar zeer dee ie niks, nee, en—’t was ’en oarige, ’en heel oarige jong!In den namiddag is ’t een heele drukte bij Bolmans op ’t Hooge Veerhuis.Bolmans het—noa ’t kapittelje ien den biebel—veul oan ’t heufd gehad. Op z’n kämerke het ie pampierkes zitte schrieven. ’t Most heel ander schrift wêzen as zien gewone, zoo’n bietje kriewelig, en hie schreef:„Beveelt aan voor lid van den gemeinteraad:Antony Bolmans.”En dan ’en T. ’r onder. Dat kos ’r ’en heele boel wêzen, beveurbeild: Teunissen, Teiskes, dommenei Teppelman, en zelfs de Roomse pastoor Takkers.—De pampierkes ien ’en pekske gedoan; dàt was één.Toen had ie ’en brief op te stellen. ’t Was geen doageliks wark.—Zal moar beginnen:„Zuster, Kaatje Van Bemmel. Ielken dag heef ik te strijden in het vleesch over de mistroostigheid vanwegens Gods bezoeking alsdat[131]mijn zalige vrouw is kommen te vallen, maar de Heere is mijn Troost en Hij en doet ons niet naar onze zonden en vergeldt ons niet naar onze ongerechtigheid, want ik heef vernomen dat ik mijn hart zou stellen tot bevrediging voor u zuster Kaatje Van Bemmel, alsdat gij weduwe zijt en mijn arme Jenneke geen moeder meer heeft, en ikke geen hulpe tegenover mijn zelfs. Alsdat ik ben te rade geweest en UE den huwelijken staat voorstelle, als zullende deze twee tot één zijn. Jij hoef geen bekommering te hebben Kaatje Van Bemmel, vanwegens dat uwé neven en nichten om de erfenis verzettelijk zullen wezen en uwé kwellen, want de Heere zeit: zoo en wie een vriend der wereld wil zijn, die wordt een vijand Gods gesteld. Alsdat ik om mijn eenig kind UE dit verzoek heef te doen en ikke u lief heb en.…”Nee, ’t was onverstandig zoo’n brief. ’t Most is op sproak kommen; pas zes wêk’ noa de dood van zien vrouw. Alêvel d’r kosten koapers op de kust kommen; d’r was al geproat van Janssen gewêst. Geen wonder: Koatje Van Bemmel is al ’en half joar wêduw, en zonder kienders; zoo’n klein bietje mottig en dikke vieftig mocht ze wêzen, moar—veur twee ton uut de weg goan, dàt dee ze niet.—Eiges d’r heen goan! Kos ’t bêter besprêken. Zundag noa karktied!’t Gekletter van den regen heeft Bolmans uit zijn mijmeringen opgewekt. Een vreemde plooi kwam er om zijn lippen spelen. Al spoedig is hij naar de deel in ’t achterhuis gegaan, en, terwijl hij daar op gemoedelijken toon het saamgescholen volkje een: Gemergen! heeft toegesproken, dwaalden zijn donkere oogen er in ’t ronde, en eindelijk, alsof hij den naam had vergeten: „Isse dinges d’r niet.…?”Of de boas Geertje Kast meinde?Joa, krek, moar ze mosten den mins geen Kast nuumen, dat was ’en scheldnoam.De boas was toch striekt, striekt noar beheuren.„En loat ze zich nat rêgenen ien den bongerd?” heeft Bolmans gevraagd.Geertje was onder de kar schuil gegoan, en Dorus de neië veerknecht was bij ’r goan zitten.„Zóó!”Eenige oogenblikken later heeft Bolmans voor ’t venster op zijn kamertje, door den dichten regen heen naar den boomgaard getuurd, maar—zien kos ie niks.—MetDorus!Hij zou d’r ’en stökske veur stêken. Later, met wat erg vreemds om de lippen: „Dorus.… ’t kan ook geen kwoad!”Toen Bolmans eenige minuten later in de gelagkamer is gekomen, toen kwam het kleine Jenneke hem te gemoet loopen: „Voader, voader, ’t bruine vulle lupt los op den diek,” heeft ze geroepen, en de vader heeft gezegd: „Zóó, oarig blond snuutje, dat mag niet wêzen.”„Nee, dat mag krek niet wêzen,” heeft het bleeke meisje herhaald: „hie most ien de wei blieven.” Met nadruk: „Da’s ondeugend[132]van ’t vulle. Voader mot ’em moar sloan en weer ien de wei joagen: is ’t niet voader?”„Joa dingske, as ’t ’en klein bietje minder rêgent dan zal voader ’t vulle d’r ien joagen,” heeft Bolmans geantwoord: „Sloan dat hoeft niet, mien dernje: ’t vulle het ’t niet uut kwoadheid gedoan; ’t is nog niet wiezer.”„Nee, krek!” sprak toen de kleine nadenkend: „’t vulle mot geen slêg hebben, went ’t is nog niet wiezer. As ’t vulle geweten had dat ’t ien de wei most blieven en dán d’r uut was geloopen, dan most ’t wel slêg hebben, is ’t niet voader?”„Watte redenoasies!” heeft Bolmans gezegd, en toen, toen het ie niks meer gezeid. ’t Klein ding kos zoo wonderlik proaten, zoo wies, zoo.… krek of ’t wat beteikenen most. ’t Was anders zoo’n lieflik dernje. Hie most ’r is kussen.En in den namiddag is het druk op ’t Hooge Veerhuis. In de kamer tegenover de groote gelagkamer, zit—de notoaris en zien klark met boer Teunissen en Kosterveld en Luupers, die gresverkooping houen.In de gelagkamer en voor de deur van ’t veerhuis is ’t wondervol met boeren en arbeidsmenschen. ’t Is ’en gesoes en geproat en gedamp da’j heuren en zien zou vergoan, en ze pruuven wat, en kommendieren nóg wat, en veul ku’j ’t oanzien, dat ze ien spanning zin, went den ienzet veur de notoaris zal gliekweg beginnen.„Wat is dat ook weer, denienzetvoader?” vraagt een jongske van omstreeks veertien jaren, die ginds tegenover zijn vader bij ’t raam aan een klein tafeltje zit.„Den ienzet jungske,” zegt een schichtig boertje, terwijl hij een diepzinnigen blik in het bierglas werpt, dat hij juist aan de lippen wil brengen: „Dat is den ienzet, zie je, as ze ’t zooveul as ienzetten. Ge mot moar vroagen a’j weten wilt.”„En Teunis zei dat ze den ienzet dan afmijnen en hoogen goan.…?” hervat het jongske, terwijl hij de stoelsport met zijn vetleeren hakken doet kraken.„Dat doen ze jungske,” herneemt het boertje: „As den ienzet is afgemijnd dan goan ze ’t hoogen; as ikke of gij d’r nou hoogen opzetten, dan hewwe ’t gehoogd. Mot altied moar vroagen.”„En het ikke of gij ’theujdan gekocht voader?”„Nee nee menneke,” zegt het boertje en versterkt zich met een slok voor de groote eksplekoasie: „Dan kun’ ze ’et nog weer afmijnen, begriep ie, en die ’t dan afmijnt is mijn, begriep ie?”„En bin ikke of gij dan niet kwoad umdaww’et gehoogd hadden voader?”„Nee jungske, stil,” zegt het boertje erg schichtig, want het schichtige boertje kent er een die nooit kumt um ’et letst af te mijnen, moar alleen um te hoogen:Voor elken gulden, dien de eerste afmijner of inzetter boven den inzet gehoogd heeft, betaalt hem de laatste afmijner of kooper een kwartje.Das ’en oarige spikkeloasie! Moar, as ’r geen kumt, die méér wil[133]splindeere as d’r hoogen gezet zin, dan ku’j d’r lillik oan hange blieven!—Ge mot ’et veurzichtig doen; en ’t schichtige boertje het en goeje roadsman: deveerboashet ’r verstand af. Doar kumt ie.„Geen dorst Pieters?”„’t Schikt genogt Bolmans.”Bolmans zacht: „Ge kunt best is woagen. De negen erste perceel’ tot drie en twientig afmijnen; vier hoogen op ielk perceel.”„Zou’j denken Bolmans?”De veerboas knikt. Hij weet ’et. ’En rechtschapen mins kan veul te wete kommen, en ielkeen kan ’t zien: Bolmans speult nooit op hoog- of op plukgeld. Als ’t boertje straks zes en dartig kwartjes zal opstrieken, dan kan ie den veerboas veur goeje road toch niks minder as vier gulden d’r van meegeven.De inzet zal beginnen; de notaris zendt zijn klerk ter gelagkamer, en deze roept naar binnen en straks naar buiten: dat de notaris beginnen zal.—Haastig worden de glazen geleegd. Um „de notaris” kloppen de boeren d’r piepkes uut, en het dringt en hokst de deur van de verkoopkoamer binnen.Terwijl ze hoksen en dringen, en het op menig aangezicht staat te lezen, dat ’t geldduuvelje ien’t spul zit, vat Bolmans het glas van een stevigen boer, die ’t glas ien de volte niet kwiet kos roaken, en, as de rieke Bêtuwer: „Dank oe!” zeit, dan het Bolmans vlochtig ’en woordje. Zacht smuuspelend: „’t Zeggen is Teiskes, dat ze mien as lid veur den road willen; dat mo’j tegenhouen; ’t is rezenoabel da’j d’r nou is ’en Roomse ienhoalt.”Roomse Teiskes zegt niemendal, maar als hij vreemd opziet, dan klopt hij Bolmans op den schouder, en gaat verder. Hie was niks anders van plan gewêst; moar, de Roomse woar ie op stemmen wou, mocht goed wêzen, zóó rezenoabel as den Bolmans was ie bij langenoa niet. De veerboas mocht dan ketters zin, libberoal was ie ook!Terwijl het volk binnen de verkoopkamer tot bij de deur opeengedrongen, zijn volle aandacht aan den loop der zaken wijdt, zien wij aan ’t einde der nu ontruimde gelagkamer een bekende. ’t Is Harmen Langhuizen.—Wanneer er in herbergen, die geen winkelhuis houden, verkoopingen zijn, en het eenigszins in Harmens weg ligt, dan laat hij er zich doorgaans vinden. De unskes tabak, de half wit- half bruine piepkes, de zakmessen en tundeldoozen vinden dan willige koopers genoeg—went, buutenshuus is ’t geld lang zoo zakvast niet as thuus bij moeder de vrouw.Op dit oogenblik telt Harmen voor de tweede maal het straks ontvangen geld. ’t Is krek zoo: acht en veertig stuuvers het ie gebeurd en drie en veertig stuuvers most ’et moar wêzen. Nou begriep ie’t: Boer Hoogveld het hum ’en tienstuuversstukske veur ’en kwartje gegeven. Ien de gauwigheid het Harmen wel gedocht: wa’n groote, moar er toch geen arg ien gehad. Straks as Hoogveld hier weer kumt, dan zal ie hum ’t kwartjeweerum geven.Terwijl Harmen verder zijn waren in de negotiekast een weinig op orde schikt, en flink-weg door een pijpje blaast, dat men straks als verstopt heeft afgewezen, ofschoon d’r moar ’en klein[134]kriewelje had iengezeuten; terwijl de notarisklerk aan ’t afslaan is en de boeren mijn roepen, gaat Bolmans naar buiten, en, terwijl hij op den veerknecht, die juist van ’t water terug komt, toetreedt, zegt hij geheimzinnig: „Dorus heur is.”„Wat is ’r boas?”Bolmans wenkt hem achter een paar ontspannen huifkarren ter zij, doch—wat hij den jongen daar zegt, vernemen wij niet; een oogenblik later evenwel zien wij den veerknecht de gelagkamer binnentreden, terwijl Bolmans den afweg naar ’t achterhuis gaat, en er—dien dag voor de tiende maal—een onderzoekenden blik in den boomgaard werpt. Geertje Langhuuzen is iens geheel niet binnen gewêst, niet um te schuilen, niet um te êten of te drinken, en noar eigen huus is ze gegoan um ’s middags te schoften.Harmen Langhuizen staat nog, met den rug naar de deurzijde gekeerd, in zijn negotiekast te schikken, nuDorusGiesels hem nadert. De laatste houdt het pakje in de hand waarin zich de papiertjes bevinden, die den veerbaas moeten aanbevelen als lid van den gemeenteraad.„Koopman, ’k zou oe dit pekske geven,” zegt Dorus: „’t Kumt van ’en dikken boer zooas mien gezeid is. Toekommende wêk zou ’k oe ’en gulden brengen a’j de briefkes zoo hier en doar woar ’t ou goed docht, bezurgen woudt.Harmen heeft reeds bij Dorus’ eerste woorden een vreemden schok door al zijn leden gevoeld. Niet aanstonds heeft hij den blik naar den boodschapper kunnen opslaan, maar, nu hij zich omwendt en den jongen aanziet, nu overtrekt een doodelijk wit zijn gelaat, nu doet hij een schrede zijwaarts, zoekt met den verminkten arm een rustpunt op het tafeltje waar zijn winkelkast opgezet is, en blijft den jongen star in de heldere oogen zien.—Da’s ’en roare kerl, denkt Dorus: „Bi’j niet wèl koopman?” zegt hij iets later.De man met de lijkkleur kan nog niet spreken; krampachtig bewegen zich zijn lippen; de hand, waarmede hij het pakje onwillekeurig heeft aangenomen, beeft zichtbaar.—’t Is krek asof ie begoaves kriegt, denkt Dorus; en weder zegt hij: „A’j niet wèl bint koopman, dan za’k iemand roepen.”Nu de jongen haastig noar de verkoopkamer wil gaan, nu vermant zich de kastlooper en zegt schijnbaar kalm: „Niemand roepen! ’t Is al bêter.”„Bêter is wel zoo goed!” herneemt de jongen: „Den damp zal ’t ou gedoan hebben; ’k zal de roam’ wat openzetten.”En terwijl Dorus de ramen der gelagkamer naar boven schuift, volgen de starende oogen van Harmen zijn geringste beweging, en—’t woelt en wart in zijn brein: „Gijs Giesels! en toch Gijs Giesels kan ’t niet wêzen.—Doar kumt ie weer oan.… hie is ’t! moar egoal niks ouwer geworden. Wat suuzelt mien heufd! O Geertje. Geertje! de hoat is verdommenis! verdommenis!”En terwijl Harmen daar staat en zijn gewaanden vijand weer naderen ziet, is er geen haat op zijn doodsbleek gelaat te lezen;[135]’t is angst, angst voor zich zelven, en hoor hem schier smeekend: „Wi’j asteblief weggoan?”Wi’j asteblief weggoan! ’t Mot die erme man doar boven niet pluus wêzen, meent Dorus.Maar Dorus weet niet wat lijden zijn vader dien arme heeft berokkend; wat zieleleed bovenal dien eenvoudige heeft geteisterd. Harmen heeft niet durven opzien tot God; immers, de booze was niet geheel uit zijn hart verdreven, en—a’j dan umlêg ziet de kei oan oe voet, ku’j dan geliek zien de star oan den hemel?Maar Dorus weet van dat lijden niet. De verminkte heeft nooit den naam van den schuldige genoemd, en Gijs Giesels heeft wel gezorgd om zelfs den schijn te vermijden alsof hij met Harmens verwonding iets gemeen heeft gehad.Dorus weet van niks niemendal: dat ie ’en groote trek van zien voader ien’t geloat het dàt weet ie wel, moar, as ie ànders niks weet dan kos ie nog heel lang roajen.„A’k ou hinder, dan wi’k wel goan,” antwoordt de veerknecht op Harmens zonderling verzoek; en als hij nog vernomen heeft dat de wondere man geen woater, nee niks wil gebruuken, dan treedt hij naar buiten terwijl hij zich herinnert dat ie wel is roar over die mins het heure sprêken, asof ie ’t met den duuvel hieuw.—Moar, ’t was toch de voader van Geertje, van ’t oarige köpke! Ko’j ’t ooit zoo gek prakkezieren: ’t meiske zoo lief, en hij: „Wi’j weggoan!” Nee, teugen hum persoonlijk kos’t niet wêzen: ’t is veur ’t erst van zien lêven dat ie de mins gezien het. Geertje zal ’t loater wel uutwiezen. ’t Zal ’en overval zin gewêst; hij wil ’t de veerboas goan zeggen, en dan—noar den bongerd, harrejennig noar den bongerd!Nee Dorus, niet noar den bongerd! ’En boer van de Vêluw mo’j noar de Hoogkant overzetten; en voorders zullen ze oe met de veer-oak wel oan de proat houen. t’ Oavend zu’j zeker bloar’ ien de hand hebben. Da’s niks m’n junkske; van ’t warken doen de eeltbloar’ wel zeer, moar brandbloar’ zin arger, ’en heele boel arger.Of hij kwoad wou.…? Nee, iens-geheel niet.’t Is oavend. De notoaris en zien klark zin al lang met de sjês noar huus toe gevoaren, en ’t volk van de gresverkooping is ook zoo zuutjes heer opgemarsierd. Ielk kreeg—zooas ze ’t nuumen—zien gerechtigheid; van sommiger zou’j bêter zeggen: heur ongerechtigheid.’t Is weer lieflik buuten. A’j op den afweg noar den Rien stoat, dan ku’j ’t geklots van Dorus’ riemslag ien ’t effen woatervlak heuren—kling, klots—kling, klots—heur moar. En gunds, heel ien de verte, bloast Knilles de kerresier, krek as giesteroavond, op de trompet; en hie bloast ook ’t oarige deunje van Mulderkens Hanske. Dorus, die met de veer-oak van de letste vracht weerum komt, zingt ’et al roeiende noa:[136]
’t Is ’en korte, ’en heel korte nacht. Geen wonder, went giester was ’et de langste dag van ’t joar, ’en werme dag, zoo’n ouwerwetse.Toen ’t oavend wier—gezêgende oavend!—toen hebben ze buute gezeuten, overal veur de deur ien de moaneschien. Knilles, die van z’n lêven zooveul as trompetter bij de kerresiers is gewêst, het tot heel loat, wel tien, half elf, allerlei deunjes op de trompet gebloazen, dat ’et over ’t heele darp en nog wiejer heerklonk: oarig, o zoo oarig! En—allemoal zin ze te laks gewêst um noar bed toe te goan; moar eindelik, toen Knilles ook uutschoai met bloazen, toen zin ze opgemarsierd.En bietje loater het de klok uut den spichtigen karktoren arg dummelig twoalf gebromd, en de weerhoan, die met zijn köpke noar ’t zuud ien’t moanlicht sting te gliensteren, het de Bêtuw zien sloapen onder de glommende dauw, krek of ’t ’en dêken was. De hofstêjen en de buschkes van lindes en van peppels, die d’r boven uutkwiemen, waren grauwig zwart, en voaler en voaler wier alles, hoe meer ’t noar de locht goeng.Één, klonk ’et uut den toren. De kikkers die nog al arg oan ’t wakken en kwakken woaren gewêst, scheejen d’r uut—’t was ook al lang genogt—en moar ’en eenige zei nog zoo af en toe: dat ie welwakkerwas.Twee, riep de karkklok. ’t Hoanje d’r boven gliensterde niemeer; die ’t hum gedoan had was ondergegoan; moar as ie ’t gekost had dan zou ie, krek as de andere manskiepen, den hoan van ’t Hooge Veerhuus wel bescheid gedoan en lochtig hebben meegekrêjd, went, nog ’en half uurke moar en ’t zou weer dagen ien’t Oost’, en hij weer gliensteren ien de hugt, jong dat ’et zoo’n oard had.—Gliensteren, mins! gliensteren dat dee ie zoo gern; met ielk wiendje dat hum drêjde dan dee ie’t en dan mochten de domme rakkers umlêg wel meinen dat ie van klinkkloar goud was; ’t roestige piepen heurden ze niet; niks as vergoldsel,iezervanbinnen.Drie, sleet de klok. ’t Is alles nog deinzig en voal en stil; moar zie—’en lichtglans ien’t Oost’! En, binnen ’en half uurke dan zeit ’et zunneke: Gemergen! en zal ie de dauwdröpkes noar umhoog[121]trekken, en alles weer kleuren met zien gloed, en ’t hoanje op den karktoren loaten gliensteren alschoon ’et vergold is.’t Is ’en klein wit huuske da’j met verdrag oan den griendweg ziet stoan. A’j goed kiekt dan zie’j ’t lêge vensterluuk noar buute stooten; en a’j bekend bint ien’t darp, en ’t witte mutske achter ’t venster gezien het, dan ku’j begriepen dat Geertje ’t gedoan het, Geertje van Harmen Kast, die eigenlik Langhuuzen heit.Ga binnen, ’t is wel proper en net in de kleine kamer, die Harmen met zijn eenige dochter bewoont. Harmen—vijf en vijftig jaren misschien—is nog ’en kloek mansmins aldat ie wat krom en wat stram van rug is. Die bruin geverfde kast, daarginds op den grond zal de schuld hebben: Drie en ’en halfvoet is ie hoog; van boven breejer as van onder. Buutenop hangen kluwen soajet en unskes tabak ien touwen netjes; zêmellappen, stooterspiepkes, zwartwollen kousen en meer zu’k gesnor. Achteroan hei’j’endeur; a’j ’em open doet zie’j ’en winkel ien’t klein: schappen en loajen; snuf, koffie, thee en kluutjes ien pekskes, goarens en band; knoopen, spelden en noalden, hoaken en oogen, lodderijn- pêpermunt- en snufdeuskes; scheermes’ en spiegeljes; lange fleskes met hordekelonje; zwam, tundeldoozen, breinoalden—veul niet genogt. Boven op de kast: vier stukskes sits, één diemet en twee gêl katoen. Oan den veurkant van onder, hei’j ’en lendenzekske, en hoogerop de ermsriem’ woar de kost oan gedroagen wordt. Nou zu’j’t verstoan dat Harmens rug wel wat krom en wat stram is.Over ’t negosie kan Harmen wel proaten, en zien woar aan de man brengen kan ie ook wel, moar, a’j over wat anders begint, dan is ’t duk ’en roare. Ien de kark kumt ie nooit; en bidden, zooas ’en ander mins met den hoed of de pet veur de oog’, dat duut ie ook nooit; moar anders: goeje woar’, niks overvroagen, en, hoe ze ook kieken, geen smet op zien wandel.Alêvel, onder ien de kast hei’j nog ’en schuufloai waar nooit van z’n lêven ’en mins in gezien het. ’t Zeggen is dat doar de duuvel ienzit, went a’j d’r noar vroagt dan proat ie al heel wonderboarlik. ’t Is doarum misschien dat veul hum „fillezoof” nuumen, en fillezoof dat beteikent ’en mins, die ’en gewoon mins niet begriepen kan.’t Mag ’en lillikke gewoonte wêzen, moar in de Bêtuw zin ze d’r arg op gefigelierd um ’en mins met bijnoam te nuumen. Harmen het er oan twee niet genogt. De schoolblagen, die niks bang zin dat Harmen heur met zien zwoare vracht zal noaloopen, ze roepen ook dukkels: „Harmen Stomp!” En weet ie hoe zoo? Kiek moar: Nou Harmen zien kummeke koffie vat, nou duut ie ’t met de linkerhand. Woarum? Umdat de rechter op ’t karkhof leit. Da’s ’en heele geschiedenis. Ien ’t darpke D. woar ie sinds twientig joaren woont, weet’r niemand ’t rechte van, zelfs Geertje niet, zien eenige lieve[122]Geertje. Harmen wil d’r nooit over sprêken.—Wi’j’t weten? Kom êfkes mee buuten.Gijs Giesels was ’en lillikke jong, ’en jong met streken en kromme been’. Geertje van Wamel was ’en dingske zoo oolik a’j d’r ooit een gezien had. ’k Wil niet zeggen zoo oakelik mooi, moar zoo liefkes, zoo muujzoam, zoo oanlokkend; niet dat ze lokte, néé dat dee ze niet.Zie, doar ha’j ’t spul oan de gang: ’t Was Gijs die d’r wou en ’t was Harmen die d’r wou. Maar Geertje, die op Harmen den flinken boerenknecht gefiksierd was, zou met Gijs Giesels wachten totdat ie alles recht had wat nou krom was, en tot zoolang met Harmen moar scheep goan. Vluuken en roazen dat hielp geen spierke. Van burgemeister kregen Harmen en Geertje de zêgen met ’en hoamerslag, van dommenei de zêgen uut de prêkstoel, en wiejer—mos de zêgen van Boven kommen. Dat kwam ie niet. Twee oavend’ véur St-Jan—toen ’t ook zooas nou ien’t kortst van de nacht’ was—toen is ’t gebeurd; hoe? dat weet geen moerzoalige mins, moar—as oe twee doag’ loater de rechterhand mot worden afgezet, dan ku’j begriepen dat ’et roak is gewêst.Geertje, ’t muujzoame Geertje, is deur ’t ongeval verbiesterd te vroeg ien de kroam gekommen, en ’t erme wiefke, ’s anderen doags gesturven, het ’en kleine Geertje veur hoar ien de plek geloaten. En Harmen? Met weemoed ien’t hart en op stond van die woonploats vertrokken, wat kos ie meer as negosie gaan loopen!—Kom nou moar weer binnen.Harmen Langhuuzen heeft maar weinig van het ontbijt genuttigd dat zijn dochter hem had voorgezet.Umstreeks van St.-Jan dan at ie altied zoo sober; dan goeng ’et zoo stroef deur de kêl, en had ie ’en stuk op de moag. Nu hij opstaat om zijn pijpje te stoppen, nu roept hij: „Geertje!”’t Meisje was aan ’t schudden van vaders stroozak in de bedstee. Zij keert zich om, en vragend zegt ze: „Wat blieft oe?”Êfkes geduld: ’t is ’en sprêkend köpke. A’j moeder Geertje gekend hadt, dan zou’j zeggen: twee reuskes van d’eigenste stam, alschoon dat d’een nog ’en knöpke was, toen d’ander al uutviel. Oakelik mooi is Geertje óók niet, moar ’en snuutje zoo oolik en vievig, en heelegoar zoo’n mollig pestuurke.Of er nog geen jongens.…? Schei moar uut; oan voader het ze genogt, en voorders: alle hout is geen zoaghout. Dàt zal wel woar wêzen.„Giesteroavend Geertje, het de boas van ’t Hooge Veerhuus gevroagd, of ie ’t wachten kos um vandoag mee karsen ien den bongerd te plukken,” zegt Harmen.„Hei’j’t al verzeid voader?” loopt Geertje vooruit.„Dat he’k!” bevestigt de vader, en terwijl hij met zijn rechterstomp de koperen tabaksdoos tegen ’t lijf drukt, en met de linkerhand zijn pijpje stopt, voegt hij er bij: „Temiddag za’k ook op ’t veerhuus kommen; ’t is gresverkooping; licht velt er negosie te doen.”[123]„Dan zal ’t zoo wêzen,” zegt het meisje, maar, dat ze liever thuus was gebleven, dàt ku’j oan d’r foasie wel zien.Veur sommige minsen ku’j zoo’n houterig gevuul hebben—afketserig—da’j ze liever op de karkspits as mee oan toafel ziet zitten. Zoo’n gevuul had Geertje as ze Toon Bolmans van ’t Hooge Veer ien’t vezier kreeg. En Bolmans was toch ’en knap mins, en karkmeister en vroom; dat zeiën ze allegoar. Ook nog: Bolmans was ien’t ongeluk, went zes wêk’ gelêje had ie zien vrouw verloren, en, dat ie arg mistroostig was, moar ook arg berustend ien den Heere, dat heurde ielkeen, die op ’t veerhuus kwiem. Bolmans most natuurlik, as harbargier, tapperij houen, moar—niet een die ’em ooit ’en slukske zou zien pruuven. „Ik kan d’r niet tegen,” zeidie altied as ze zeiën: „Allo Bolmans, breng is toe,” en, den Heere verzuuken dat mocht niet.’t Was ook wel te marken dat Bolmans niet pruufde, went met de kloare wier ie oolik beetgenomen: zu’k foezel!Bolmans was Griffermierd en vroom en karks, moar, Rooms en Onrooms was ’em genêgen, en de Griffermierden zeiën zelfs dat z’um ien den Road moste kiezen: geen bêter as Bolmans!A’j nou nog weet dat de boas van ’t Hooge Veerhuus ’en eenig dernje het, woar ie—zooas ielkeen zien kan—overgoejig veur is; dat ie ’en knap pestuur het en ’en goeje néring duut, dan ku’j niet begriepen hoe de dochter van Harmen zoo’n wondere smoak het; moar—Geertje kan ’t verechtig niet gebêteren, en—as zij ien de tabak werkt, dan kan zij zich niet begriepen: hoe ’en ander die bittere bloai’ ien de mond kan verdroagen en zeggen dat ’tlekkeris.„Ik bin blied d’j Bolmans wilt van dienst wêzen,” herneemt Harmen: „Bolmans is zwoar bepruufd geworden.”„Wat gij wilt voader, dát wi’k en niks anders,” antwoordt het meisje. En hij:„Kom is hier Geertje?”Geertje komt. Toen haar vader straks heeft gezegd, dat ie slecht het gesloapen, toen het ze’t hum oangezien; nu bemerkt zij nog meer dat ie wonderlik bleik ziet, en zachtjes zegt ze: „Wat schort ou toch voader?”„Eergiester bi’j twientig joar geworden Geertje, en giester veur twientig joar stierf oe moeder.” Bij het laatste woord licht Harmen de pet op.Hij sprak van Moeder!—„Krek zoo voader!”„Wat zou’j gedoan hebben, a’j giesteroavend de mins hadt gezien, die ou twientig joar as ’en hel ien’t gemoed lei.… Watte.…??”Geertje begrijpt het niet; „Ikke voader.…?”„Dan zou’j slecht gesloape hebben en bleik zien,” zegt Harmen haastig. Hij wou van ’t chepieter weer afwêzen.„Nee voader, as ’k zoo’n mins kende,” spreekt Geertje, terwijl zij den man zoo oarig ien de oog’ ziet, „dan ha’k ’em gezeid: Loat ’etuutwêzen, en ’k had hum de hand gegeven, en voorders ha’kgoedgesloapen.”[124]„Zóó, zou gij dat gedoan hebben,” zegt Harmen langzaam: „gij, da’s meugelik, moar a’j den duuvel ien’t lief hadt.…” Met daling van stem: „Ik, zundig mins!”„Ge bint zoo goed voader,” vleit Geertje.„Goed!” schudt Harmen met pijnlijken lach.„Moar zeg dan, wát hei’j toch en wie hei’j gezien?” klinkt het weer zacht van ter zij in zijn ooren.„Wat.… Wie.…? Niks Geertje, niks; ’k het arg gedreumd. Hei’j ook ’en kummeke woater?”Een oogenblik later drinkt Harmen; straks wier ie zoo roar; nou is ’t bêter, ’en heeleboel bêter.„En moeder.…?” herneemt het meisje, nadat de vader gedronken heeft: „Moeder was ’en engel hei’j wel is gezeid.—Voader, toe, sprêk nòg is van moeder.”„A’j van ’en Engel wilt sprêken dan mo’j rein wêzen,” zegt Harmen. En dan voor zich zelf: „’k Bin tot alles in stoat.”Nee nee, dat was ie niet! Heur moar:„Kiek is Geertje,” zegt de vader, nadat hij een droeven blik van het anders zoo vroolijke kind heeft opgevangen, en hij toont haar het dampende pijpje: „’En mins is krek as ’en piep tabak—as’ blieft ’r over, moar de rook is de geist, en de rookwölkskes goan noar boven—as de piep niet verstopt is.”Geertje most prakkezieren; moar, toen voader noar de negosie kast goeng, toen zag z’em dampen; ’t piepke wàs niet verstopt—de rookwölkskesgoengennaar boven!Een kwartier later is de deur van het witte huisje gesloten, en ligt de sleutel in een kleine holte tusschen het vensterkozijn en den muur verborgen.Harmen Kast—zoo laat hij zich gaarne, misschien bij voorkeur noemen—Harmen heeft met zijn zware vracht ter linkerzijde den grindweg gekozen, terwijl Geertje rechts langs het kerkje den dijk is opgegaan, om straks in den boomgaard achter ’t Hooge Veerhuis, aan vaders bestel te voldoen.—Wij bevinden ons eerder bij ’t Veerhuis dan Geertje.’t Is halfvier in den morgen.Zou Bolmans al op wêzen.…? Wel zeker!! De begeerte des luiaards zal hem dooden: want zijne handen weigeren te warken, zeit de Heer. Krek zoo! Bolmans mot al oan ’t wark wêzen.En echter, aan de voorzijde van ’t veerhuis, dat boven aan den dijk en op een paar honderd schreden afstands van den Rijn ligt, ziet gij wèl—in het eigenaardig morgenkleed, nat van den dauw—de houten voerbakken staan, en ziet gij wèl Bolmans veulen, uit de wei ontsnapt, nu eens zijn jeugdig gebit op een der bakken beproeven, of dan door lustig achteruitslaan het rasterwerk naast de woning met vernieling bedreigen, maar—den veerbaas ziet gij er[125]niet. Binnen in de gelagkamer is hij evenmin. Bruine Mie veegt er de vloer, en als ze tukt en goapt tot achter de oor’, dan ziet ze erst noar de deur, en dan noar de tapkast; vat, met ’n gauwigheid ’t karafke annies, sleet de lippen um den hals van ’t karafke, en, als ’r de troan’ van ien de oog’ kommen, dan vêgt ze hoastig de mond, en gronnikt: „Wel bekomme ’t ou Bolmans!”De veerbaas zal achter de huizing, in den tuin of in den boomgaard zijn, want, noch in een der andere vertrekken—waar wij ook in ’t voorbijgaan zijn lieve Jenneke slapende vinden—noch op den deel is hij te zien.Zoek maar niet langer. Hier, ter zij van de deeldeur in ’t onderhuis, is het kelderluik. Acht trappen afgeklommen, dan zijt gij beneden.’t Ruukt er stark. Noar jenever en bier. ’t Meist toch noar bier; niet zoo fris as buuten, moar ook niet lillik, ten mienste a’j van bier houdt en dorst het.’t Is er donker genoeg: er valt een flauwe lichtstraal door het keldervenster naar binnen, want vóór dat venster staat een plank. En Bolmans.…? Zie, daar loopt hij—alsof ie wat wichtigs in beide handen draagt—met krommen rug, naar den donkersten hoek der lage ruimte. ’t Is een vaatje dat hij er heen brengt. Daar, gansch in ’t duister, wordt het voorzichtig op een verhevenheid getild. Een oogenblik later verneemt gij het losdraaien eener kraan. Dat is een groote kraan. Zij steekt in den buitenmuur.—In den muur.…? Ja, zie maar goed: Bolmans „het geen handen die weigeren te warken,” eiges het ie dat spul zoo oarig geknutseld: Van de rêgenton, oan de buutenkant, geet er ’en buuske deur de muur noar binnen. As ie nou woater wil hebben dan kan ie ’t kriegen zooveul as ie wil en zonder dat iemand ’t gewoar wordt. Oarig geprakkezierd, heel oarig!—Zie de kwoaje drank, den jenever, mot ie zoo’n bietje onschoailikker moaken, en, al zeggen ze soms dat ie oan geen best kantoor is, ze lusten ’em toch wel. Eiges het ie d’r wienst bij, en, dat ’r bij hum moar zeldzoam een onbekwoam uit de deur geet, dat is plezierig, arg plezierig!De kroan weer dichtgedrêjd! Nou is pruuven of ’t ook te slap wier. Erst ’n goeje slok uut ’t moatje met kloare—dan ’en glêske van ’t oangelengde uut ’t vat.… ’t Kan nog best ’en klein bietje vêlen. De groote kroan nog is opengedrêjd. Weer is gepruufd, tegen mekoar. Zóó zal ’t goed wêzen. ’t Moatje moar lêggedronken.Die weerlichse hoan! Van ’t gekrêj zou’j hoast schrikken. Zeker zat ie op de rêgenton.Dàt duut ie; en as ie gekrêjd het, dan drinkt ie van ’t woater uut de rêgenton; en as ie, um te slokken, ’t köpke noar de hugt stêkt, dan kan Bolmans hoan, den weerhoan op den karktoren zien gliensteren en drêjen, moar—’t piepen van ’t roestige iezer, dat heurt ie niet, dat heurt ook geen mins.Toon Bolmans is gereed. Alles ien orde en weer op zien ploats geburgen. De kelder uut.—Dichtgesloten.—Sleutel op zak.—Zoo’n klein bietje drêjig en soezig … van ’t aftappen.—Weet[126]alles toch best wat ie duut; heel best. Hoeft zich niet ens, as je noar boven geet, oan de trapleuning vast te houen; iens geheel niet; dat hoefde ie giesteroavend ook niet: nooit!In het bovenhuis, dat met de dijkkruin gelijk ligt, teruggekomen, gaat Bolmans niet de gelagkamer binnen, maar treedt in zijn slaapvertrekje dat er neven is. ’t Volk weet dat ie ’s mergens, as ie zoo het een en ander het beredderd.… ’en kapitteltje geet lêzen, en veur niemand te sprêken is.Jenneke ligt nog te sloapen.—Bleik, oarig dernje!Op het tafeltje ginds in den hoek, bespeurt gij een staten-bijbel; daarnevens staat een leunstoel, met den rug naar het kleine venster gekeerd, waarvoor een gordijntje hangt. „En uwé deur gésloten hebbende.…” Bolmans doet het knipje op de deur, en—as ie straks ien den stoel zit, dan weet ie nog wel dat Geertje van den Stomp zal kommen, en dat ie lid van den gemeinteroad wil wêzen—moar, gauw toch vallen zijn oogen dicht, en gaat de mond open en hoort ge een leelijk gebrom.—Bolmans zeit dat kleine Jenneke, veur ’en kiend, en bezonders tegen den mergen, al wonderlik snorken kan.’k Wil d’r uut, ’t wordt ’rdompig!’t Is buuten zoo’n oarig bietje frisser. Ien de letste doag’ is ’t miesderoabel werm gewêst; nou zin d’r schöpkes ien de locht.Achter ’t Hooge Veerhuus ien den karsebongerd is ’t oarigheid. Mins mins, wa’n roodböllekes tussen de gruune bloai’! Ge zoudt ’r ien biete willen, zoo vol, zoo gezwollen, zoo mooi van rood. Oarige dinger! Nou ’t ’en klein bietje wêjt, nou is ’t krek asof ze tussen de bloai’ verstöppelje speulen, en lachen: Ge zult mien niet kriegen. As ze de mus’ en de spreêuw’ meinen dan hen ze geliek, doar zal kleine Geert op passen. Kleine Geert op de bloote vuut’, en zonder pet op de gêlblonde knikker, hie schrauwt den heelen tied van geweld: Tjaa! huurruu!! en dan sleet ie met ’en hout op ’en iezeren potdekkel, tjoeng! tjoeng! dat de mus’ en de spreêuw’ meinen dat ’r onroad ien den bongerd is, en op ’en afstand blieven. „Ge zult mien niet kriegen!” lachen die rooje kleuters tussen de gruune bloai’, moar—’t zal mis wêzen. Vier, zes, zeuven mansluu en derns, zin met leeren en mandes en hoak’ gekommen. Doar geet ’et oan de gang: ze kruupen ien de boom’ en tussen de tak’ en tussen de bloai’ en de rooje sapböllekes lachen niemeer.Ze begriepen nou dat de bluuj- en de gruujtied veurbij is, en dat ze de wereld ien motten. En—de wereld mag buuten den bongerd óók mooi wêzen, en dat ze nog lachen zullen op de toafels van riek of van erm, ’t kan woar zin, alêvel ’t zal kortjes moar duren, heel kort; en ’t was zoo mooi tussen de gruune bloai’ oan den stam, zoo mooi en zoo vroolik!De roodböllekes hebben geliek, de jonkheid is mooi en lang, en[127]’t lêven al wiejer, hoe mooi ook, moar kort. ’t Begint veur de roodböllekes niks plezierig in die donkere mandes!Wie géén plezier hebben, Geertje van Harmen kan nog lachen. Nu zij op de ladder tusschen het groen staat en ijverig de zoete meikersen plukt—nou mot ze verechtig lachen.Wie ’em gekniept had dat wist ze niet, moar—krek op ’t oogenblik kwiem d’r ’en karsepit tegen d’r wang gevlogen, langs ’t duukske den hals ien, en, zóó noar umlêg toe. Wa’n roarig gevuul um ’et hart!„Zou die lillikke jong doar ginds ’et gedoan hebben?” denkt Geertje: „Wacht!—Lekkere kars! Zuut!—’t Hartje d’r uut. Tussen vinger en duum. Knets, doar geet ie. En.… die was ook roak!”„’t Is ’en lillikke jong, da’s woar, zoo’n dikke neus en zoo’n schêve mond en wat moager van pestuur, moar anders, nou ie weer umkiekt: mooi zwarte oog’ ien de kop; zoo’n oolik gezicht! Wie of ’t wêzen mag? De neie veerknecht van Bolmans misschien. Met St. Jan most ie kommen: ’t kan wel wêzen.—Doar kniept ie weer met ’en pit.—Mis man! En zie, nou zal Geertje isnietweerumkniepen: we zint um te plukken en niet um te êten.Heur! doar klinkt de veerbel oan d’overkant van den Rien. Wa’n roare jong! Köpke-over keukelt ie den boom uut; op zien been’ kumt ie terecht.… loopen, loopen wat ie kan noar den diek.… d’r over.… vort is ie.„’t Liekt lang zoo gezellig niet ien den bongerd.” Geertje plukt en plukt, en as ze zoo af en toe de hand op ’t gemoed houdt, dan vuult ze de karsepit nog.„Die wondere jong!”D’r mot veul volk op ’t veer wêzen, went zoo goandeweg is ’t al meer as ’en uur gelêje dat ie gegoan is. ’t Wordt ’en bietje duuster in de locht. As’t ’en arge bui wordt dan zal ze schuilen, gunds onder de kar. Ien’t veerhuus goan—nee, dat wil en dat zal ze niet.—Woarum niet? Da’s ook ’en geschiedenis, ’n vremde, woar ze geen kerroazie van had tegen voader te sprêken. Stil dan:Twee wêk’ noa de dood van vrouw Bolmans, het Geertje, op verzuuk van de boas, vier doag’ answiet op ’t veerhuus met schoonmoak’ geholpen. De veerboas was vrindelik gewêst. Goed!—Over voader had ie gesproken dat ’et zoo’n beste mins was, jammer allinnig dat ie zoo weinig oan God docht en nooit ien de kark of oan „toafel” kwiem. Ook goed! went—jammer was’t, en woarheid was’t ook: over godsdienst sprak ie nooit. Verechtig, de veerboas had de noam moar ook de doad dat ie veul uit den biebel wist. Tekst’ kos ie van buuten asof ie nog op de kortegezoasie goeng. ’t Was woarheid dat ie oakelik mooi over de dood van zien vrouw kos proaten, moar woarheid was ’t ook, dat ie heur op den letsten oavend ’en biebelse proat had veurgehouen.… ’en proat! harrejennig, nee, ’t was te roar um over te sprêken. Geen mins het ’r mee van noode, moar,—bij hum weer oan huus kommen, dát nooit van z’n lêven! „Rien bovenal!” zei voader toch dukkels genogt, en[128]voorders: „Wi’j weten wát rein is: kiek moar noar Boven, dan heur j’et van binnen.”’t Is van lieverlede al donkerder geworden; de schöpkes werden wolken, en enkele regendroppels tikken reeds als de voorloopers van een vette bui op het groene dak der sappige vruchten.’t Ritselt—en tikkelt en plast. De manden, die al vol zijn geplukt, worden bijééngezet, en met een dekkleed voor den regen beschut. Wa’n stroom van woater! Êfkes schuilen! De kiep’ schuilen ook; bewies dat ’t kort moar zal duren.En de kersenplukkers ze loopen wat ze moar kunnen noar Bolmans’ achterhuis: de mansluu met opgetrokken schouwers, en de vrouwluu met de bovenrok’ over ’t heufd. Kiek—Geertje zit onder de kar. Nog zoo kwoad niet, nou had ze ’t eind niet te loopen gehad.A’j meint dat Geertje allinnig zit, dan bi’j van de wies af. Toen ze pas êfkes goed en wel op ’t dreuge zat, toen keken twee mooi zwarte oog’ deur de spoak’ van ’t kar rad heer, en zei ’en schêve mond onder ’en dikken neus: „Mooi weertje om poaling te vangen.”„As ie moar bieten wil,” zegt Geertje weerum, en ze vuult dat ze verschiet: ze had hum iens-geheel niet zien kommen.„En ikke roai da’k hier ’en bietje bij ou kom zitten,” herneemt de jongen, en, als hij zich bukt en tegenover het meisje heeft plaats genomen, terwijl hij de armen om zijn opgetrokken knieën slaat, dan vraagt hij: „Wie bi’j?”„D’eigest die’j straks met karsepit’ het geschoten,” zegt Geertje oolijk en wendt haar gelaat.„En d’eigest die weerum het gekoatst,” zegt de jongen en knijpt een oog dicht. Iets later: „Ge hebt ’en heel oarig snuutje.”Geertje blozend: „Loop! gij iens-geheel niet!”„Dat wi’k niet zeggen: a’j goed kiekt dan mot ’et zoo slecht nog niet wêzen,” spreekt de jongen: „’en fijne neus, en zoo’n oarig klein munje.”„Nou—’t is wat moois!” zegt Geertje, en ze mot toch êfkes lachen.„Gij hiet.… Koatje.…?” vischt de jongen, en terwijl hij dat zegt, ziet hij meteen dat de kleeren van het meisje door den gutsenden schuinvallenden regen ter rechterzijde geheel en al nat worden. Zonder antwoord af te wachten springt hij vlug onder de kar uit; wipt zich er op; trekt, niet zonder inspanning, het breede zijwant uit de beugels; laat dat planken beschot langs het rad naar beneden glijden, en als hij een oogenblik later—weer met de erms um de knieën—tegenover het meisje zit, dan vraagt hij nog eens, alsof er niemendal gebeurd was: „Gij hiet.… Koatje niewaar?”Eerst heeft Geertje niet begrepen woar ie zoo gauw noar toe goeng en wat ie op de kar wou. Nu—’t was oarig, ’t was vrindelik. „Ik dank oe,” zegt ze, terwijl ze hem aanziet: „Zoo is ’t bêter, veul bêter. Hoe ik heit.…? Ik heit zooveul as Geertje.”„Dat docht ik wel!” zegt de jongen: niet dat ze Geertje heitte, moar dat ze de eugskes niet altied links zou houen: „Van mien[129]voaders- en moederskant,” vervolgt hij: „nuumt ze mien Dorus, moar van mien eiges heit ik „de kat”.„Da’s ’en wondere noam!” zegt Geertje, en ze ziet hem met haar blauwe eugskes vragend in de zwarte kijkers.„Nou zou’j wel wete willen wóarum,” herneemt Dorus: „Dat za’k oe is zeggen: A’j kleine kiender heurt schrauwen, da’s niks oarig; is ’t wel? Voader is ’en best mins, moar, ’en bietje korzeleurig; en, dat ie liever de kiender sloeg as dat ie eiges woames zou kriegen, dat ku’j ’en mins zoo kwoalik niet nemen. Kleine Janske—zoo’n oarig drummelje—was pas ’en joar oud, en a’j pas ’en joarke oud bint dan hei’j nog niks geen gevuul van redenoasies. Ze schrauwde. „Zu’j stil wêzen!” zei voader. Janske begreep ’r niks van en schrauwde nog harder. „Zu’j de mond houen!” riep voader. Janske dee ’t niet, went, ze wou de borst hebben en moeder was de deur uut. Voader kreeg de kriewel in ’t lief en de vingers begosten hem te jeuken: „Duuvels ding!” zeidie, en wou ’et kleine dingske uut de wieg griepen.—Ielk zien meug, doar had ikke geen oarigheid ien; en, nog eer dat voader bij ’t wiegske was, had ik ’et kleine dernje d’r uut. Geloopen naar buuten; voader achter mien oan.—Harrejennig, ik de kiepeleer op—wrak genogt!—de geut van ’t huus langs; ’t rietendak opgeklouterd, en, eerda’k ’et wiest, zat ik op ’t uiversnest woar nooit ’en uiver op kwiem. Voader schrauwde umlêg: ik goeng oan ’t lachen; ’t klein dingske was stil.”„Hê!” zegt Geertje met verruiming, en nog eens: „hê!” went ze was bang gewêst dat Dorus’ voader hum bij de broekspiep’ zou gevat hebben toen ie noar boven klom. En weer met een zucht: „Hê, dat was oarig!”„Dat zou’j zoo meinen,” herneemt de jongen: „moar a’j ouwere minsen heurt dan was’t baldoajig: ’k Was vieftien joar, en a’k gevallen was dan had Janske wel dood kunne wêzen. Een uurke bin’k boven op ’t nest gewêst; toen he’n ze mien noar umlêg gehoald. Van voader he’k woames gehad—woames, da’k ’et nog twee doag’ kos vuulen; en van meister ’en ripplement; en van dommenei ’en priddekoasie; en ze hadden geliek, ’t was slecht um ’t kleine drummelje zoo te woagen, moar—slêg het ze niet gehad, doar ha’k toch schik af. ’t Bleef toen: de kat.”„De kat!” herhaalt Geertje terwijl zij Dorus nog met bewondering blijft aanstaren.… Die neus was toch zoo dik niet; schêve mond.…? ko’j niks van zien as ie sprak; mooi oogen, arg mooie oogen! „En bi’j hier veerknecht?” vraagt zij na een oogenblik, waarin alleen ’t gekletter van den regen te hooren was.„Siends giester,” zegt Dorus, en dan, stil in zijn eiges: „Verdekseld lief snuutje!”„En waar kom ie vandoan? en oe voader hoe heit ie!” vraagt Geertje weder.„Voader woont te Z. oan de Woalkant, en Giesels heit ie,” zegtDorus: „moar blied is ie da’k de deur uitkwiem.„’En appeldief minder,” zeidie eergiester toen ’k goan zou, went, ’t noajoar kon ’k ze[130]mans worden, hoe hooger hoe liever, dàt kon ik! Niet da’k ze eiges lustte, ’k hou van geen zoere appels, moar de kleinjes, en veural Janske, die nou zes is, hê mins, die kon d’r ien bieten!”Geertje meent dat ze die naam van Giesels.… moar ze kan ’em toch niet thuus brengen.… „Wi’j en pêpermunje?”Dorus Giesels houdt van geen pêpermunjes, moar ’t zou niet oarig wêzen um ’t af te sloan; en, uut dat kleine deuske wil ie d’r eentje vatten; ’t henje van ’t mollig pestuurke had ie nog liever gevat, moar, hie vatte ’t pêpermunje, en stak ’t ien de mond, en ’t smiek wel roar, alêvel: „Ik dank oe,” en dan weder vragend: „Moar gij, van wie bin gij?”„Van Harmen Langhuuzen die met de negosiekast loopt,” antwoordt het meisje.„Zóó!” zegt Dorus: „ik ken ’em van heure zeggen, went bij ons ien’t derp kwiem ie nooit.—Zóó bi’j van die!” En dan, dan zegt hij nog hardop of, stil, dat weet ie verechtig niet, moar zeggen dat dee ie’t: „’k Wou da’j van mien was.”Daar roept alweder de veerbel. Dorus mag geen oogenblikske tukken: „Dag oarige Geertje,” zegt hij, terwijl hij ijlings zijn schuilplaats verlaat; en dan onder ’t loopen: ’t Was goed um te vissen.… Beet hèt ie gekregen!’t Kan wel woar wêzen.En de rêgen was zoogoed as gedoan; en ’t karsenvolk kwiem weerum; en Geertje sting ook op om weer oan ’t plukken te goan. En—toen ze zich bokte um onder de kar uut te stappen, toen vuulde ze ’t plekske weer, woar de karsepit umstreeks van ’t hart zat, en—’t drukte wel, moar zeer dee ie niks, nee, en—’t was ’en oarige, ’en heel oarige jong!In den namiddag is ’t een heele drukte bij Bolmans op ’t Hooge Veerhuis.Bolmans het—noa ’t kapittelje ien den biebel—veul oan ’t heufd gehad. Op z’n kämerke het ie pampierkes zitte schrieven. ’t Most heel ander schrift wêzen as zien gewone, zoo’n bietje kriewelig, en hie schreef:„Beveelt aan voor lid van den gemeinteraad:Antony Bolmans.”En dan ’en T. ’r onder. Dat kos ’r ’en heele boel wêzen, beveurbeild: Teunissen, Teiskes, dommenei Teppelman, en zelfs de Roomse pastoor Takkers.—De pampierkes ien ’en pekske gedoan; dàt was één.Toen had ie ’en brief op te stellen. ’t Was geen doageliks wark.—Zal moar beginnen:„Zuster, Kaatje Van Bemmel. Ielken dag heef ik te strijden in het vleesch over de mistroostigheid vanwegens Gods bezoeking alsdat[131]mijn zalige vrouw is kommen te vallen, maar de Heere is mijn Troost en Hij en doet ons niet naar onze zonden en vergeldt ons niet naar onze ongerechtigheid, want ik heef vernomen dat ik mijn hart zou stellen tot bevrediging voor u zuster Kaatje Van Bemmel, alsdat gij weduwe zijt en mijn arme Jenneke geen moeder meer heeft, en ikke geen hulpe tegenover mijn zelfs. Alsdat ik ben te rade geweest en UE den huwelijken staat voorstelle, als zullende deze twee tot één zijn. Jij hoef geen bekommering te hebben Kaatje Van Bemmel, vanwegens dat uwé neven en nichten om de erfenis verzettelijk zullen wezen en uwé kwellen, want de Heere zeit: zoo en wie een vriend der wereld wil zijn, die wordt een vijand Gods gesteld. Alsdat ik om mijn eenig kind UE dit verzoek heef te doen en ikke u lief heb en.…”Nee, ’t was onverstandig zoo’n brief. ’t Most is op sproak kommen; pas zes wêk’ noa de dood van zien vrouw. Alêvel d’r kosten koapers op de kust kommen; d’r was al geproat van Janssen gewêst. Geen wonder: Koatje Van Bemmel is al ’en half joar wêduw, en zonder kienders; zoo’n klein bietje mottig en dikke vieftig mocht ze wêzen, moar—veur twee ton uut de weg goan, dàt dee ze niet.—Eiges d’r heen goan! Kos ’t bêter besprêken. Zundag noa karktied!’t Gekletter van den regen heeft Bolmans uit zijn mijmeringen opgewekt. Een vreemde plooi kwam er om zijn lippen spelen. Al spoedig is hij naar de deel in ’t achterhuis gegaan, en, terwijl hij daar op gemoedelijken toon het saamgescholen volkje een: Gemergen! heeft toegesproken, dwaalden zijn donkere oogen er in ’t ronde, en eindelijk, alsof hij den naam had vergeten: „Isse dinges d’r niet.…?”Of de boas Geertje Kast meinde?Joa, krek, moar ze mosten den mins geen Kast nuumen, dat was ’en scheldnoam.De boas was toch striekt, striekt noar beheuren.„En loat ze zich nat rêgenen ien den bongerd?” heeft Bolmans gevraagd.Geertje was onder de kar schuil gegoan, en Dorus de neië veerknecht was bij ’r goan zitten.„Zóó!”Eenige oogenblikken later heeft Bolmans voor ’t venster op zijn kamertje, door den dichten regen heen naar den boomgaard getuurd, maar—zien kos ie niks.—MetDorus!Hij zou d’r ’en stökske veur stêken. Later, met wat erg vreemds om de lippen: „Dorus.… ’t kan ook geen kwoad!”Toen Bolmans eenige minuten later in de gelagkamer is gekomen, toen kwam het kleine Jenneke hem te gemoet loopen: „Voader, voader, ’t bruine vulle lupt los op den diek,” heeft ze geroepen, en de vader heeft gezegd: „Zóó, oarig blond snuutje, dat mag niet wêzen.”„Nee, dat mag krek niet wêzen,” heeft het bleeke meisje herhaald: „hie most ien de wei blieven.” Met nadruk: „Da’s ondeugend[132]van ’t vulle. Voader mot ’em moar sloan en weer ien de wei joagen: is ’t niet voader?”„Joa dingske, as ’t ’en klein bietje minder rêgent dan zal voader ’t vulle d’r ien joagen,” heeft Bolmans geantwoord: „Sloan dat hoeft niet, mien dernje: ’t vulle het ’t niet uut kwoadheid gedoan; ’t is nog niet wiezer.”„Nee, krek!” sprak toen de kleine nadenkend: „’t vulle mot geen slêg hebben, went ’t is nog niet wiezer. As ’t vulle geweten had dat ’t ien de wei most blieven en dán d’r uut was geloopen, dan most ’t wel slêg hebben, is ’t niet voader?”„Watte redenoasies!” heeft Bolmans gezegd, en toen, toen het ie niks meer gezeid. ’t Klein ding kos zoo wonderlik proaten, zoo wies, zoo.… krek of ’t wat beteikenen most. ’t Was anders zoo’n lieflik dernje. Hie most ’r is kussen.En in den namiddag is het druk op ’t Hooge Veerhuis. In de kamer tegenover de groote gelagkamer, zit—de notoaris en zien klark met boer Teunissen en Kosterveld en Luupers, die gresverkooping houen.In de gelagkamer en voor de deur van ’t veerhuis is ’t wondervol met boeren en arbeidsmenschen. ’t Is ’en gesoes en geproat en gedamp da’j heuren en zien zou vergoan, en ze pruuven wat, en kommendieren nóg wat, en veul ku’j ’t oanzien, dat ze ien spanning zin, went den ienzet veur de notoaris zal gliekweg beginnen.„Wat is dat ook weer, denienzetvoader?” vraagt een jongske van omstreeks veertien jaren, die ginds tegenover zijn vader bij ’t raam aan een klein tafeltje zit.„Den ienzet jungske,” zegt een schichtig boertje, terwijl hij een diepzinnigen blik in het bierglas werpt, dat hij juist aan de lippen wil brengen: „Dat is den ienzet, zie je, as ze ’t zooveul as ienzetten. Ge mot moar vroagen a’j weten wilt.”„En Teunis zei dat ze den ienzet dan afmijnen en hoogen goan.…?” hervat het jongske, terwijl hij de stoelsport met zijn vetleeren hakken doet kraken.„Dat doen ze jungske,” herneemt het boertje: „As den ienzet is afgemijnd dan goan ze ’t hoogen; as ikke of gij d’r nou hoogen opzetten, dan hewwe ’t gehoogd. Mot altied moar vroagen.”„En het ikke of gij ’theujdan gekocht voader?”„Nee nee menneke,” zegt het boertje en versterkt zich met een slok voor de groote eksplekoasie: „Dan kun’ ze ’et nog weer afmijnen, begriep ie, en die ’t dan afmijnt is mijn, begriep ie?”„En bin ikke of gij dan niet kwoad umdaww’et gehoogd hadden voader?”„Nee jungske, stil,” zegt het boertje erg schichtig, want het schichtige boertje kent er een die nooit kumt um ’et letst af te mijnen, moar alleen um te hoogen:Voor elken gulden, dien de eerste afmijner of inzetter boven den inzet gehoogd heeft, betaalt hem de laatste afmijner of kooper een kwartje.Das ’en oarige spikkeloasie! Moar, as ’r geen kumt, die méér wil[133]splindeere as d’r hoogen gezet zin, dan ku’j d’r lillik oan hange blieven!—Ge mot ’et veurzichtig doen; en ’t schichtige boertje het en goeje roadsman: deveerboashet ’r verstand af. Doar kumt ie.„Geen dorst Pieters?”„’t Schikt genogt Bolmans.”Bolmans zacht: „Ge kunt best is woagen. De negen erste perceel’ tot drie en twientig afmijnen; vier hoogen op ielk perceel.”„Zou’j denken Bolmans?”De veerboas knikt. Hij weet ’et. ’En rechtschapen mins kan veul te wete kommen, en ielkeen kan ’t zien: Bolmans speult nooit op hoog- of op plukgeld. Als ’t boertje straks zes en dartig kwartjes zal opstrieken, dan kan ie den veerboas veur goeje road toch niks minder as vier gulden d’r van meegeven.De inzet zal beginnen; de notaris zendt zijn klerk ter gelagkamer, en deze roept naar binnen en straks naar buiten: dat de notaris beginnen zal.—Haastig worden de glazen geleegd. Um „de notaris” kloppen de boeren d’r piepkes uut, en het dringt en hokst de deur van de verkoopkoamer binnen.Terwijl ze hoksen en dringen, en het op menig aangezicht staat te lezen, dat ’t geldduuvelje ien’t spul zit, vat Bolmans het glas van een stevigen boer, die ’t glas ien de volte niet kwiet kos roaken, en, as de rieke Bêtuwer: „Dank oe!” zeit, dan het Bolmans vlochtig ’en woordje. Zacht smuuspelend: „’t Zeggen is Teiskes, dat ze mien as lid veur den road willen; dat mo’j tegenhouen; ’t is rezenoabel da’j d’r nou is ’en Roomse ienhoalt.”Roomse Teiskes zegt niemendal, maar als hij vreemd opziet, dan klopt hij Bolmans op den schouder, en gaat verder. Hie was niks anders van plan gewêst; moar, de Roomse woar ie op stemmen wou, mocht goed wêzen, zóó rezenoabel as den Bolmans was ie bij langenoa niet. De veerboas mocht dan ketters zin, libberoal was ie ook!Terwijl het volk binnen de verkoopkamer tot bij de deur opeengedrongen, zijn volle aandacht aan den loop der zaken wijdt, zien wij aan ’t einde der nu ontruimde gelagkamer een bekende. ’t Is Harmen Langhuizen.—Wanneer er in herbergen, die geen winkelhuis houden, verkoopingen zijn, en het eenigszins in Harmens weg ligt, dan laat hij er zich doorgaans vinden. De unskes tabak, de half wit- half bruine piepkes, de zakmessen en tundeldoozen vinden dan willige koopers genoeg—went, buutenshuus is ’t geld lang zoo zakvast niet as thuus bij moeder de vrouw.Op dit oogenblik telt Harmen voor de tweede maal het straks ontvangen geld. ’t Is krek zoo: acht en veertig stuuvers het ie gebeurd en drie en veertig stuuvers most ’et moar wêzen. Nou begriep ie’t: Boer Hoogveld het hum ’en tienstuuversstukske veur ’en kwartje gegeven. Ien de gauwigheid het Harmen wel gedocht: wa’n groote, moar er toch geen arg ien gehad. Straks as Hoogveld hier weer kumt, dan zal ie hum ’t kwartjeweerum geven.Terwijl Harmen verder zijn waren in de negotiekast een weinig op orde schikt, en flink-weg door een pijpje blaast, dat men straks als verstopt heeft afgewezen, ofschoon d’r moar ’en klein[134]kriewelje had iengezeuten; terwijl de notarisklerk aan ’t afslaan is en de boeren mijn roepen, gaat Bolmans naar buiten, en, terwijl hij op den veerknecht, die juist van ’t water terug komt, toetreedt, zegt hij geheimzinnig: „Dorus heur is.”„Wat is ’r boas?”Bolmans wenkt hem achter een paar ontspannen huifkarren ter zij, doch—wat hij den jongen daar zegt, vernemen wij niet; een oogenblik later evenwel zien wij den veerknecht de gelagkamer binnentreden, terwijl Bolmans den afweg naar ’t achterhuis gaat, en er—dien dag voor de tiende maal—een onderzoekenden blik in den boomgaard werpt. Geertje Langhuuzen is iens geheel niet binnen gewêst, niet um te schuilen, niet um te êten of te drinken, en noar eigen huus is ze gegoan um ’s middags te schoften.Harmen Langhuizen staat nog, met den rug naar de deurzijde gekeerd, in zijn negotiekast te schikken, nuDorusGiesels hem nadert. De laatste houdt het pakje in de hand waarin zich de papiertjes bevinden, die den veerbaas moeten aanbevelen als lid van den gemeenteraad.„Koopman, ’k zou oe dit pekske geven,” zegt Dorus: „’t Kumt van ’en dikken boer zooas mien gezeid is. Toekommende wêk zou ’k oe ’en gulden brengen a’j de briefkes zoo hier en doar woar ’t ou goed docht, bezurgen woudt.Harmen heeft reeds bij Dorus’ eerste woorden een vreemden schok door al zijn leden gevoeld. Niet aanstonds heeft hij den blik naar den boodschapper kunnen opslaan, maar, nu hij zich omwendt en den jongen aanziet, nu overtrekt een doodelijk wit zijn gelaat, nu doet hij een schrede zijwaarts, zoekt met den verminkten arm een rustpunt op het tafeltje waar zijn winkelkast opgezet is, en blijft den jongen star in de heldere oogen zien.—Da’s ’en roare kerl, denkt Dorus: „Bi’j niet wèl koopman?” zegt hij iets later.De man met de lijkkleur kan nog niet spreken; krampachtig bewegen zich zijn lippen; de hand, waarmede hij het pakje onwillekeurig heeft aangenomen, beeft zichtbaar.—’t Is krek asof ie begoaves kriegt, denkt Dorus; en weder zegt hij: „A’j niet wèl bint koopman, dan za’k iemand roepen.”Nu de jongen haastig noar de verkoopkamer wil gaan, nu vermant zich de kastlooper en zegt schijnbaar kalm: „Niemand roepen! ’t Is al bêter.”„Bêter is wel zoo goed!” herneemt de jongen: „Den damp zal ’t ou gedoan hebben; ’k zal de roam’ wat openzetten.”En terwijl Dorus de ramen der gelagkamer naar boven schuift, volgen de starende oogen van Harmen zijn geringste beweging, en—’t woelt en wart in zijn brein: „Gijs Giesels! en toch Gijs Giesels kan ’t niet wêzen.—Doar kumt ie weer oan.… hie is ’t! moar egoal niks ouwer geworden. Wat suuzelt mien heufd! O Geertje. Geertje! de hoat is verdommenis! verdommenis!”En terwijl Harmen daar staat en zijn gewaanden vijand weer naderen ziet, is er geen haat op zijn doodsbleek gelaat te lezen;[135]’t is angst, angst voor zich zelven, en hoor hem schier smeekend: „Wi’j asteblief weggoan?”Wi’j asteblief weggoan! ’t Mot die erme man doar boven niet pluus wêzen, meent Dorus.Maar Dorus weet niet wat lijden zijn vader dien arme heeft berokkend; wat zieleleed bovenal dien eenvoudige heeft geteisterd. Harmen heeft niet durven opzien tot God; immers, de booze was niet geheel uit zijn hart verdreven, en—a’j dan umlêg ziet de kei oan oe voet, ku’j dan geliek zien de star oan den hemel?Maar Dorus weet van dat lijden niet. De verminkte heeft nooit den naam van den schuldige genoemd, en Gijs Giesels heeft wel gezorgd om zelfs den schijn te vermijden alsof hij met Harmens verwonding iets gemeen heeft gehad.Dorus weet van niks niemendal: dat ie ’en groote trek van zien voader ien’t geloat het dàt weet ie wel, moar, as ie ànders niks weet dan kos ie nog heel lang roajen.„A’k ou hinder, dan wi’k wel goan,” antwoordt de veerknecht op Harmens zonderling verzoek; en als hij nog vernomen heeft dat de wondere man geen woater, nee niks wil gebruuken, dan treedt hij naar buiten terwijl hij zich herinnert dat ie wel is roar over die mins het heure sprêken, asof ie ’t met den duuvel hieuw.—Moar, ’t was toch de voader van Geertje, van ’t oarige köpke! Ko’j ’t ooit zoo gek prakkezieren: ’t meiske zoo lief, en hij: „Wi’j weggoan!” Nee, teugen hum persoonlijk kos’t niet wêzen: ’t is veur ’t erst van zien lêven dat ie de mins gezien het. Geertje zal ’t loater wel uutwiezen. ’t Zal ’en overval zin gewêst; hij wil ’t de veerboas goan zeggen, en dan—noar den bongerd, harrejennig noar den bongerd!Nee Dorus, niet noar den bongerd! ’En boer van de Vêluw mo’j noar de Hoogkant overzetten; en voorders zullen ze oe met de veer-oak wel oan de proat houen. t’ Oavend zu’j zeker bloar’ ien de hand hebben. Da’s niks m’n junkske; van ’t warken doen de eeltbloar’ wel zeer, moar brandbloar’ zin arger, ’en heele boel arger.Of hij kwoad wou.…? Nee, iens-geheel niet.’t Is oavend. De notoaris en zien klark zin al lang met de sjês noar huus toe gevoaren, en ’t volk van de gresverkooping is ook zoo zuutjes heer opgemarsierd. Ielk kreeg—zooas ze ’t nuumen—zien gerechtigheid; van sommiger zou’j bêter zeggen: heur ongerechtigheid.’t Is weer lieflik buuten. A’j op den afweg noar den Rien stoat, dan ku’j ’t geklots van Dorus’ riemslag ien ’t effen woatervlak heuren—kling, klots—kling, klots—heur moar. En gunds, heel ien de verte, bloast Knilles de kerresier, krek as giesteroavond, op de trompet; en hie bloast ook ’t oarige deunje van Mulderkens Hanske. Dorus, die met de veer-oak van de letste vracht weerum komt, zingt ’et al roeiende noa:[136]
’t Is ’en korte, ’en heel korte nacht. Geen wonder, went giester was ’et de langste dag van ’t joar, ’en werme dag, zoo’n ouwerwetse.Toen ’t oavend wier—gezêgende oavend!—toen hebben ze buute gezeuten, overal veur de deur ien de moaneschien. Knilles, die van z’n lêven zooveul as trompetter bij de kerresiers is gewêst, het tot heel loat, wel tien, half elf, allerlei deunjes op de trompet gebloazen, dat ’et over ’t heele darp en nog wiejer heerklonk: oarig, o zoo oarig! En—allemoal zin ze te laks gewêst um noar bed toe te goan; moar eindelik, toen Knilles ook uutschoai met bloazen, toen zin ze opgemarsierd.En bietje loater het de klok uut den spichtigen karktoren arg dummelig twoalf gebromd, en de weerhoan, die met zijn köpke noar ’t zuud ien’t moanlicht sting te gliensteren, het de Bêtuw zien sloapen onder de glommende dauw, krek of ’t ’en dêken was. De hofstêjen en de buschkes van lindes en van peppels, die d’r boven uutkwiemen, waren grauwig zwart, en voaler en voaler wier alles, hoe meer ’t noar de locht goeng.Één, klonk ’et uut den toren. De kikkers die nog al arg oan ’t wakken en kwakken woaren gewêst, scheejen d’r uut—’t was ook al lang genogt—en moar ’en eenige zei nog zoo af en toe: dat ie welwakkerwas.Twee, riep de karkklok. ’t Hoanje d’r boven gliensterde niemeer; die ’t hum gedoan had was ondergegoan; moar as ie ’t gekost had dan zou ie, krek as de andere manskiepen, den hoan van ’t Hooge Veerhuus wel bescheid gedoan en lochtig hebben meegekrêjd, went, nog ’en half uurke moar en ’t zou weer dagen ien’t Oost’, en hij weer gliensteren ien de hugt, jong dat ’et zoo’n oard had.—Gliensteren, mins! gliensteren dat dee ie zoo gern; met ielk wiendje dat hum drêjde dan dee ie’t en dan mochten de domme rakkers umlêg wel meinen dat ie van klinkkloar goud was; ’t roestige piepen heurden ze niet; niks as vergoldsel,iezervanbinnen.Drie, sleet de klok. ’t Is alles nog deinzig en voal en stil; moar zie—’en lichtglans ien’t Oost’! En, binnen ’en half uurke dan zeit ’et zunneke: Gemergen! en zal ie de dauwdröpkes noar umhoog[121]trekken, en alles weer kleuren met zien gloed, en ’t hoanje op den karktoren loaten gliensteren alschoon ’et vergold is.’t Is ’en klein wit huuske da’j met verdrag oan den griendweg ziet stoan. A’j goed kiekt dan zie’j ’t lêge vensterluuk noar buute stooten; en a’j bekend bint ien’t darp, en ’t witte mutske achter ’t venster gezien het, dan ku’j begriepen dat Geertje ’t gedoan het, Geertje van Harmen Kast, die eigenlik Langhuuzen heit.Ga binnen, ’t is wel proper en net in de kleine kamer, die Harmen met zijn eenige dochter bewoont. Harmen—vijf en vijftig jaren misschien—is nog ’en kloek mansmins aldat ie wat krom en wat stram van rug is. Die bruin geverfde kast, daarginds op den grond zal de schuld hebben: Drie en ’en halfvoet is ie hoog; van boven breejer as van onder. Buutenop hangen kluwen soajet en unskes tabak ien touwen netjes; zêmellappen, stooterspiepkes, zwartwollen kousen en meer zu’k gesnor. Achteroan hei’j’endeur; a’j ’em open doet zie’j ’en winkel ien’t klein: schappen en loajen; snuf, koffie, thee en kluutjes ien pekskes, goarens en band; knoopen, spelden en noalden, hoaken en oogen, lodderijn- pêpermunt- en snufdeuskes; scheermes’ en spiegeljes; lange fleskes met hordekelonje; zwam, tundeldoozen, breinoalden—veul niet genogt. Boven op de kast: vier stukskes sits, één diemet en twee gêl katoen. Oan den veurkant van onder, hei’j ’en lendenzekske, en hoogerop de ermsriem’ woar de kost oan gedroagen wordt. Nou zu’j’t verstoan dat Harmens rug wel wat krom en wat stram is.Over ’t negosie kan Harmen wel proaten, en zien woar aan de man brengen kan ie ook wel, moar, a’j over wat anders begint, dan is ’t duk ’en roare. Ien de kark kumt ie nooit; en bidden, zooas ’en ander mins met den hoed of de pet veur de oog’, dat duut ie ook nooit; moar anders: goeje woar’, niks overvroagen, en, hoe ze ook kieken, geen smet op zien wandel.Alêvel, onder ien de kast hei’j nog ’en schuufloai waar nooit van z’n lêven ’en mins in gezien het. ’t Zeggen is dat doar de duuvel ienzit, went a’j d’r noar vroagt dan proat ie al heel wonderboarlik. ’t Is doarum misschien dat veul hum „fillezoof” nuumen, en fillezoof dat beteikent ’en mins, die ’en gewoon mins niet begriepen kan.’t Mag ’en lillikke gewoonte wêzen, moar in de Bêtuw zin ze d’r arg op gefigelierd um ’en mins met bijnoam te nuumen. Harmen het er oan twee niet genogt. De schoolblagen, die niks bang zin dat Harmen heur met zien zwoare vracht zal noaloopen, ze roepen ook dukkels: „Harmen Stomp!” En weet ie hoe zoo? Kiek moar: Nou Harmen zien kummeke koffie vat, nou duut ie ’t met de linkerhand. Woarum? Umdat de rechter op ’t karkhof leit. Da’s ’en heele geschiedenis. Ien ’t darpke D. woar ie sinds twientig joaren woont, weet’r niemand ’t rechte van, zelfs Geertje niet, zien eenige lieve[122]Geertje. Harmen wil d’r nooit over sprêken.—Wi’j’t weten? Kom êfkes mee buuten.Gijs Giesels was ’en lillikke jong, ’en jong met streken en kromme been’. Geertje van Wamel was ’en dingske zoo oolik a’j d’r ooit een gezien had. ’k Wil niet zeggen zoo oakelik mooi, moar zoo liefkes, zoo muujzoam, zoo oanlokkend; niet dat ze lokte, néé dat dee ze niet.Zie, doar ha’j ’t spul oan de gang: ’t Was Gijs die d’r wou en ’t was Harmen die d’r wou. Maar Geertje, die op Harmen den flinken boerenknecht gefiksierd was, zou met Gijs Giesels wachten totdat ie alles recht had wat nou krom was, en tot zoolang met Harmen moar scheep goan. Vluuken en roazen dat hielp geen spierke. Van burgemeister kregen Harmen en Geertje de zêgen met ’en hoamerslag, van dommenei de zêgen uut de prêkstoel, en wiejer—mos de zêgen van Boven kommen. Dat kwam ie niet. Twee oavend’ véur St-Jan—toen ’t ook zooas nou ien’t kortst van de nacht’ was—toen is ’t gebeurd; hoe? dat weet geen moerzoalige mins, moar—as oe twee doag’ loater de rechterhand mot worden afgezet, dan ku’j begriepen dat ’et roak is gewêst.Geertje, ’t muujzoame Geertje, is deur ’t ongeval verbiesterd te vroeg ien de kroam gekommen, en ’t erme wiefke, ’s anderen doags gesturven, het ’en kleine Geertje veur hoar ien de plek geloaten. En Harmen? Met weemoed ien’t hart en op stond van die woonploats vertrokken, wat kos ie meer as negosie gaan loopen!—Kom nou moar weer binnen.Harmen Langhuuzen heeft maar weinig van het ontbijt genuttigd dat zijn dochter hem had voorgezet.Umstreeks van St.-Jan dan at ie altied zoo sober; dan goeng ’et zoo stroef deur de kêl, en had ie ’en stuk op de moag. Nu hij opstaat om zijn pijpje te stoppen, nu roept hij: „Geertje!”’t Meisje was aan ’t schudden van vaders stroozak in de bedstee. Zij keert zich om, en vragend zegt ze: „Wat blieft oe?”Êfkes geduld: ’t is ’en sprêkend köpke. A’j moeder Geertje gekend hadt, dan zou’j zeggen: twee reuskes van d’eigenste stam, alschoon dat d’een nog ’en knöpke was, toen d’ander al uutviel. Oakelik mooi is Geertje óók niet, moar ’en snuutje zoo oolik en vievig, en heelegoar zoo’n mollig pestuurke.Of er nog geen jongens.…? Schei moar uut; oan voader het ze genogt, en voorders: alle hout is geen zoaghout. Dàt zal wel woar wêzen.„Giesteroavend Geertje, het de boas van ’t Hooge Veerhuus gevroagd, of ie ’t wachten kos um vandoag mee karsen ien den bongerd te plukken,” zegt Harmen.„Hei’j’t al verzeid voader?” loopt Geertje vooruit.„Dat he’k!” bevestigt de vader, en terwijl hij met zijn rechterstomp de koperen tabaksdoos tegen ’t lijf drukt, en met de linkerhand zijn pijpje stopt, voegt hij er bij: „Temiddag za’k ook op ’t veerhuus kommen; ’t is gresverkooping; licht velt er negosie te doen.”[123]„Dan zal ’t zoo wêzen,” zegt het meisje, maar, dat ze liever thuus was gebleven, dàt ku’j oan d’r foasie wel zien.Veur sommige minsen ku’j zoo’n houterig gevuul hebben—afketserig—da’j ze liever op de karkspits as mee oan toafel ziet zitten. Zoo’n gevuul had Geertje as ze Toon Bolmans van ’t Hooge Veer ien’t vezier kreeg. En Bolmans was toch ’en knap mins, en karkmeister en vroom; dat zeiën ze allegoar. Ook nog: Bolmans was ien’t ongeluk, went zes wêk’ gelêje had ie zien vrouw verloren, en, dat ie arg mistroostig was, moar ook arg berustend ien den Heere, dat heurde ielkeen, die op ’t veerhuus kwiem. Bolmans most natuurlik, as harbargier, tapperij houen, moar—niet een die ’em ooit ’en slukske zou zien pruuven. „Ik kan d’r niet tegen,” zeidie altied as ze zeiën: „Allo Bolmans, breng is toe,” en, den Heere verzuuken dat mocht niet.’t Was ook wel te marken dat Bolmans niet pruufde, went met de kloare wier ie oolik beetgenomen: zu’k foezel!Bolmans was Griffermierd en vroom en karks, moar, Rooms en Onrooms was ’em genêgen, en de Griffermierden zeiën zelfs dat z’um ien den Road moste kiezen: geen bêter as Bolmans!A’j nou nog weet dat de boas van ’t Hooge Veerhuus ’en eenig dernje het, woar ie—zooas ielkeen zien kan—overgoejig veur is; dat ie ’en knap pestuur het en ’en goeje néring duut, dan ku’j niet begriepen hoe de dochter van Harmen zoo’n wondere smoak het; moar—Geertje kan ’t verechtig niet gebêteren, en—as zij ien de tabak werkt, dan kan zij zich niet begriepen: hoe ’en ander die bittere bloai’ ien de mond kan verdroagen en zeggen dat ’tlekkeris.„Ik bin blied d’j Bolmans wilt van dienst wêzen,” herneemt Harmen: „Bolmans is zwoar bepruufd geworden.”„Wat gij wilt voader, dát wi’k en niks anders,” antwoordt het meisje. En hij:„Kom is hier Geertje?”Geertje komt. Toen haar vader straks heeft gezegd, dat ie slecht het gesloapen, toen het ze’t hum oangezien; nu bemerkt zij nog meer dat ie wonderlik bleik ziet, en zachtjes zegt ze: „Wat schort ou toch voader?”„Eergiester bi’j twientig joar geworden Geertje, en giester veur twientig joar stierf oe moeder.” Bij het laatste woord licht Harmen de pet op.Hij sprak van Moeder!—„Krek zoo voader!”„Wat zou’j gedoan hebben, a’j giesteroavend de mins hadt gezien, die ou twientig joar as ’en hel ien’t gemoed lei.… Watte.…??”Geertje begrijpt het niet; „Ikke voader.…?”„Dan zou’j slecht gesloape hebben en bleik zien,” zegt Harmen haastig. Hij wou van ’t chepieter weer afwêzen.„Nee voader, as ’k zoo’n mins kende,” spreekt Geertje, terwijl zij den man zoo oarig ien de oog’ ziet, „dan ha’k ’em gezeid: Loat ’etuutwêzen, en ’k had hum de hand gegeven, en voorders ha’kgoedgesloapen.”[124]„Zóó, zou gij dat gedoan hebben,” zegt Harmen langzaam: „gij, da’s meugelik, moar a’j den duuvel ien’t lief hadt.…” Met daling van stem: „Ik, zundig mins!”„Ge bint zoo goed voader,” vleit Geertje.„Goed!” schudt Harmen met pijnlijken lach.„Moar zeg dan, wát hei’j toch en wie hei’j gezien?” klinkt het weer zacht van ter zij in zijn ooren.„Wat.… Wie.…? Niks Geertje, niks; ’k het arg gedreumd. Hei’j ook ’en kummeke woater?”Een oogenblik later drinkt Harmen; straks wier ie zoo roar; nou is ’t bêter, ’en heeleboel bêter.„En moeder.…?” herneemt het meisje, nadat de vader gedronken heeft: „Moeder was ’en engel hei’j wel is gezeid.—Voader, toe, sprêk nòg is van moeder.”„A’j van ’en Engel wilt sprêken dan mo’j rein wêzen,” zegt Harmen. En dan voor zich zelf: „’k Bin tot alles in stoat.”Nee nee, dat was ie niet! Heur moar:„Kiek is Geertje,” zegt de vader, nadat hij een droeven blik van het anders zoo vroolijke kind heeft opgevangen, en hij toont haar het dampende pijpje: „’En mins is krek as ’en piep tabak—as’ blieft ’r over, moar de rook is de geist, en de rookwölkskes goan noar boven—as de piep niet verstopt is.”Geertje most prakkezieren; moar, toen voader noar de negosie kast goeng, toen zag z’em dampen; ’t piepke wàs niet verstopt—de rookwölkskesgoengennaar boven!Een kwartier later is de deur van het witte huisje gesloten, en ligt de sleutel in een kleine holte tusschen het vensterkozijn en den muur verborgen.Harmen Kast—zoo laat hij zich gaarne, misschien bij voorkeur noemen—Harmen heeft met zijn zware vracht ter linkerzijde den grindweg gekozen, terwijl Geertje rechts langs het kerkje den dijk is opgegaan, om straks in den boomgaard achter ’t Hooge Veerhuis, aan vaders bestel te voldoen.—Wij bevinden ons eerder bij ’t Veerhuis dan Geertje.’t Is halfvier in den morgen.Zou Bolmans al op wêzen.…? Wel zeker!! De begeerte des luiaards zal hem dooden: want zijne handen weigeren te warken, zeit de Heer. Krek zoo! Bolmans mot al oan ’t wark wêzen.En echter, aan de voorzijde van ’t veerhuis, dat boven aan den dijk en op een paar honderd schreden afstands van den Rijn ligt, ziet gij wèl—in het eigenaardig morgenkleed, nat van den dauw—de houten voerbakken staan, en ziet gij wèl Bolmans veulen, uit de wei ontsnapt, nu eens zijn jeugdig gebit op een der bakken beproeven, of dan door lustig achteruitslaan het rasterwerk naast de woning met vernieling bedreigen, maar—den veerbaas ziet gij er[125]niet. Binnen in de gelagkamer is hij evenmin. Bruine Mie veegt er de vloer, en als ze tukt en goapt tot achter de oor’, dan ziet ze erst noar de deur, en dan noar de tapkast; vat, met ’n gauwigheid ’t karafke annies, sleet de lippen um den hals van ’t karafke, en, als ’r de troan’ van ien de oog’ kommen, dan vêgt ze hoastig de mond, en gronnikt: „Wel bekomme ’t ou Bolmans!”De veerbaas zal achter de huizing, in den tuin of in den boomgaard zijn, want, noch in een der andere vertrekken—waar wij ook in ’t voorbijgaan zijn lieve Jenneke slapende vinden—noch op den deel is hij te zien.Zoek maar niet langer. Hier, ter zij van de deeldeur in ’t onderhuis, is het kelderluik. Acht trappen afgeklommen, dan zijt gij beneden.’t Ruukt er stark. Noar jenever en bier. ’t Meist toch noar bier; niet zoo fris as buuten, moar ook niet lillik, ten mienste a’j van bier houdt en dorst het.’t Is er donker genoeg: er valt een flauwe lichtstraal door het keldervenster naar binnen, want vóór dat venster staat een plank. En Bolmans.…? Zie, daar loopt hij—alsof ie wat wichtigs in beide handen draagt—met krommen rug, naar den donkersten hoek der lage ruimte. ’t Is een vaatje dat hij er heen brengt. Daar, gansch in ’t duister, wordt het voorzichtig op een verhevenheid getild. Een oogenblik later verneemt gij het losdraaien eener kraan. Dat is een groote kraan. Zij steekt in den buitenmuur.—In den muur.…? Ja, zie maar goed: Bolmans „het geen handen die weigeren te warken,” eiges het ie dat spul zoo oarig geknutseld: Van de rêgenton, oan de buutenkant, geet er ’en buuske deur de muur noar binnen. As ie nou woater wil hebben dan kan ie ’t kriegen zooveul as ie wil en zonder dat iemand ’t gewoar wordt. Oarig geprakkezierd, heel oarig!—Zie de kwoaje drank, den jenever, mot ie zoo’n bietje onschoailikker moaken, en, al zeggen ze soms dat ie oan geen best kantoor is, ze lusten ’em toch wel. Eiges het ie d’r wienst bij, en, dat ’r bij hum moar zeldzoam een onbekwoam uit de deur geet, dat is plezierig, arg plezierig!De kroan weer dichtgedrêjd! Nou is pruuven of ’t ook te slap wier. Erst ’n goeje slok uut ’t moatje met kloare—dan ’en glêske van ’t oangelengde uut ’t vat.… ’t Kan nog best ’en klein bietje vêlen. De groote kroan nog is opengedrêjd. Weer is gepruufd, tegen mekoar. Zóó zal ’t goed wêzen. ’t Moatje moar lêggedronken.Die weerlichse hoan! Van ’t gekrêj zou’j hoast schrikken. Zeker zat ie op de rêgenton.Dàt duut ie; en as ie gekrêjd het, dan drinkt ie van ’t woater uut de rêgenton; en as ie, um te slokken, ’t köpke noar de hugt stêkt, dan kan Bolmans hoan, den weerhoan op den karktoren zien gliensteren en drêjen, moar—’t piepen van ’t roestige iezer, dat heurt ie niet, dat heurt ook geen mins.Toon Bolmans is gereed. Alles ien orde en weer op zien ploats geburgen. De kelder uut.—Dichtgesloten.—Sleutel op zak.—Zoo’n klein bietje drêjig en soezig … van ’t aftappen.—Weet[126]alles toch best wat ie duut; heel best. Hoeft zich niet ens, as je noar boven geet, oan de trapleuning vast te houen; iens geheel niet; dat hoefde ie giesteroavend ook niet: nooit!In het bovenhuis, dat met de dijkkruin gelijk ligt, teruggekomen, gaat Bolmans niet de gelagkamer binnen, maar treedt in zijn slaapvertrekje dat er neven is. ’t Volk weet dat ie ’s mergens, as ie zoo het een en ander het beredderd.… ’en kapitteltje geet lêzen, en veur niemand te sprêken is.Jenneke ligt nog te sloapen.—Bleik, oarig dernje!Op het tafeltje ginds in den hoek, bespeurt gij een staten-bijbel; daarnevens staat een leunstoel, met den rug naar het kleine venster gekeerd, waarvoor een gordijntje hangt. „En uwé deur gésloten hebbende.…” Bolmans doet het knipje op de deur, en—as ie straks ien den stoel zit, dan weet ie nog wel dat Geertje van den Stomp zal kommen, en dat ie lid van den gemeinteroad wil wêzen—moar, gauw toch vallen zijn oogen dicht, en gaat de mond open en hoort ge een leelijk gebrom.—Bolmans zeit dat kleine Jenneke, veur ’en kiend, en bezonders tegen den mergen, al wonderlik snorken kan.’k Wil d’r uut, ’t wordt ’rdompig!’t Is buuten zoo’n oarig bietje frisser. Ien de letste doag’ is ’t miesderoabel werm gewêst; nou zin d’r schöpkes ien de locht.Achter ’t Hooge Veerhuus ien den karsebongerd is ’t oarigheid. Mins mins, wa’n roodböllekes tussen de gruune bloai’! Ge zoudt ’r ien biete willen, zoo vol, zoo gezwollen, zoo mooi van rood. Oarige dinger! Nou ’t ’en klein bietje wêjt, nou is ’t krek asof ze tussen de bloai’ verstöppelje speulen, en lachen: Ge zult mien niet kriegen. As ze de mus’ en de spreêuw’ meinen dan hen ze geliek, doar zal kleine Geert op passen. Kleine Geert op de bloote vuut’, en zonder pet op de gêlblonde knikker, hie schrauwt den heelen tied van geweld: Tjaa! huurruu!! en dan sleet ie met ’en hout op ’en iezeren potdekkel, tjoeng! tjoeng! dat de mus’ en de spreêuw’ meinen dat ’r onroad ien den bongerd is, en op ’en afstand blieven. „Ge zult mien niet kriegen!” lachen die rooje kleuters tussen de gruune bloai’, moar—’t zal mis wêzen. Vier, zes, zeuven mansluu en derns, zin met leeren en mandes en hoak’ gekommen. Doar geet ’et oan de gang: ze kruupen ien de boom’ en tussen de tak’ en tussen de bloai’ en de rooje sapböllekes lachen niemeer.Ze begriepen nou dat de bluuj- en de gruujtied veurbij is, en dat ze de wereld ien motten. En—de wereld mag buuten den bongerd óók mooi wêzen, en dat ze nog lachen zullen op de toafels van riek of van erm, ’t kan woar zin, alêvel ’t zal kortjes moar duren, heel kort; en ’t was zoo mooi tussen de gruune bloai’ oan den stam, zoo mooi en zoo vroolik!De roodböllekes hebben geliek, de jonkheid is mooi en lang, en[127]’t lêven al wiejer, hoe mooi ook, moar kort. ’t Begint veur de roodböllekes niks plezierig in die donkere mandes!Wie géén plezier hebben, Geertje van Harmen kan nog lachen. Nu zij op de ladder tusschen het groen staat en ijverig de zoete meikersen plukt—nou mot ze verechtig lachen.Wie ’em gekniept had dat wist ze niet, moar—krek op ’t oogenblik kwiem d’r ’en karsepit tegen d’r wang gevlogen, langs ’t duukske den hals ien, en, zóó noar umlêg toe. Wa’n roarig gevuul um ’et hart!„Zou die lillikke jong doar ginds ’et gedoan hebben?” denkt Geertje: „Wacht!—Lekkere kars! Zuut!—’t Hartje d’r uut. Tussen vinger en duum. Knets, doar geet ie. En.… die was ook roak!”„’t Is ’en lillikke jong, da’s woar, zoo’n dikke neus en zoo’n schêve mond en wat moager van pestuur, moar anders, nou ie weer umkiekt: mooi zwarte oog’ ien de kop; zoo’n oolik gezicht! Wie of ’t wêzen mag? De neie veerknecht van Bolmans misschien. Met St. Jan most ie kommen: ’t kan wel wêzen.—Doar kniept ie weer met ’en pit.—Mis man! En zie, nou zal Geertje isnietweerumkniepen: we zint um te plukken en niet um te êten.Heur! doar klinkt de veerbel oan d’overkant van den Rien. Wa’n roare jong! Köpke-over keukelt ie den boom uut; op zien been’ kumt ie terecht.… loopen, loopen wat ie kan noar den diek.… d’r over.… vort is ie.„’t Liekt lang zoo gezellig niet ien den bongerd.” Geertje plukt en plukt, en as ze zoo af en toe de hand op ’t gemoed houdt, dan vuult ze de karsepit nog.„Die wondere jong!”D’r mot veul volk op ’t veer wêzen, went zoo goandeweg is ’t al meer as ’en uur gelêje dat ie gegoan is. ’t Wordt ’en bietje duuster in de locht. As’t ’en arge bui wordt dan zal ze schuilen, gunds onder de kar. Ien’t veerhuus goan—nee, dat wil en dat zal ze niet.—Woarum niet? Da’s ook ’en geschiedenis, ’n vremde, woar ze geen kerroazie van had tegen voader te sprêken. Stil dan:Twee wêk’ noa de dood van vrouw Bolmans, het Geertje, op verzuuk van de boas, vier doag’ answiet op ’t veerhuus met schoonmoak’ geholpen. De veerboas was vrindelik gewêst. Goed!—Over voader had ie gesproken dat ’et zoo’n beste mins was, jammer allinnig dat ie zoo weinig oan God docht en nooit ien de kark of oan „toafel” kwiem. Ook goed! went—jammer was’t, en woarheid was’t ook: over godsdienst sprak ie nooit. Verechtig, de veerboas had de noam moar ook de doad dat ie veul uit den biebel wist. Tekst’ kos ie van buuten asof ie nog op de kortegezoasie goeng. ’t Was woarheid dat ie oakelik mooi over de dood van zien vrouw kos proaten, moar woarheid was ’t ook, dat ie heur op den letsten oavend ’en biebelse proat had veurgehouen.… ’en proat! harrejennig, nee, ’t was te roar um over te sprêken. Geen mins het ’r mee van noode, moar,—bij hum weer oan huus kommen, dát nooit van z’n lêven! „Rien bovenal!” zei voader toch dukkels genogt, en[128]voorders: „Wi’j weten wát rein is: kiek moar noar Boven, dan heur j’et van binnen.”’t Is van lieverlede al donkerder geworden; de schöpkes werden wolken, en enkele regendroppels tikken reeds als de voorloopers van een vette bui op het groene dak der sappige vruchten.’t Ritselt—en tikkelt en plast. De manden, die al vol zijn geplukt, worden bijééngezet, en met een dekkleed voor den regen beschut. Wa’n stroom van woater! Êfkes schuilen! De kiep’ schuilen ook; bewies dat ’t kort moar zal duren.En de kersenplukkers ze loopen wat ze moar kunnen noar Bolmans’ achterhuis: de mansluu met opgetrokken schouwers, en de vrouwluu met de bovenrok’ over ’t heufd. Kiek—Geertje zit onder de kar. Nog zoo kwoad niet, nou had ze ’t eind niet te loopen gehad.A’j meint dat Geertje allinnig zit, dan bi’j van de wies af. Toen ze pas êfkes goed en wel op ’t dreuge zat, toen keken twee mooi zwarte oog’ deur de spoak’ van ’t kar rad heer, en zei ’en schêve mond onder ’en dikken neus: „Mooi weertje om poaling te vangen.”„As ie moar bieten wil,” zegt Geertje weerum, en ze vuult dat ze verschiet: ze had hum iens-geheel niet zien kommen.„En ikke roai da’k hier ’en bietje bij ou kom zitten,” herneemt de jongen, en, als hij zich bukt en tegenover het meisje heeft plaats genomen, terwijl hij de armen om zijn opgetrokken knieën slaat, dan vraagt hij: „Wie bi’j?”„D’eigest die’j straks met karsepit’ het geschoten,” zegt Geertje oolijk en wendt haar gelaat.„En d’eigest die weerum het gekoatst,” zegt de jongen en knijpt een oog dicht. Iets later: „Ge hebt ’en heel oarig snuutje.”Geertje blozend: „Loop! gij iens-geheel niet!”„Dat wi’k niet zeggen: a’j goed kiekt dan mot ’et zoo slecht nog niet wêzen,” spreekt de jongen: „’en fijne neus, en zoo’n oarig klein munje.”„Nou—’t is wat moois!” zegt Geertje, en ze mot toch êfkes lachen.„Gij hiet.… Koatje.…?” vischt de jongen, en terwijl hij dat zegt, ziet hij meteen dat de kleeren van het meisje door den gutsenden schuinvallenden regen ter rechterzijde geheel en al nat worden. Zonder antwoord af te wachten springt hij vlug onder de kar uit; wipt zich er op; trekt, niet zonder inspanning, het breede zijwant uit de beugels; laat dat planken beschot langs het rad naar beneden glijden, en als hij een oogenblik later—weer met de erms um de knieën—tegenover het meisje zit, dan vraagt hij nog eens, alsof er niemendal gebeurd was: „Gij hiet.… Koatje niewaar?”Eerst heeft Geertje niet begrepen woar ie zoo gauw noar toe goeng en wat ie op de kar wou. Nu—’t was oarig, ’t was vrindelik. „Ik dank oe,” zegt ze, terwijl ze hem aanziet: „Zoo is ’t bêter, veul bêter. Hoe ik heit.…? Ik heit zooveul as Geertje.”„Dat docht ik wel!” zegt de jongen: niet dat ze Geertje heitte, moar dat ze de eugskes niet altied links zou houen: „Van mien[129]voaders- en moederskant,” vervolgt hij: „nuumt ze mien Dorus, moar van mien eiges heit ik „de kat”.„Da’s ’en wondere noam!” zegt Geertje, en ze ziet hem met haar blauwe eugskes vragend in de zwarte kijkers.„Nou zou’j wel wete willen wóarum,” herneemt Dorus: „Dat za’k oe is zeggen: A’j kleine kiender heurt schrauwen, da’s niks oarig; is ’t wel? Voader is ’en best mins, moar, ’en bietje korzeleurig; en, dat ie liever de kiender sloeg as dat ie eiges woames zou kriegen, dat ku’j ’en mins zoo kwoalik niet nemen. Kleine Janske—zoo’n oarig drummelje—was pas ’en joar oud, en a’j pas ’en joarke oud bint dan hei’j nog niks geen gevuul van redenoasies. Ze schrauwde. „Zu’j stil wêzen!” zei voader. Janske begreep ’r niks van en schrauwde nog harder. „Zu’j de mond houen!” riep voader. Janske dee ’t niet, went, ze wou de borst hebben en moeder was de deur uut. Voader kreeg de kriewel in ’t lief en de vingers begosten hem te jeuken: „Duuvels ding!” zeidie, en wou ’et kleine dingske uut de wieg griepen.—Ielk zien meug, doar had ikke geen oarigheid ien; en, nog eer dat voader bij ’t wiegske was, had ik ’et kleine dernje d’r uut. Geloopen naar buuten; voader achter mien oan.—Harrejennig, ik de kiepeleer op—wrak genogt!—de geut van ’t huus langs; ’t rietendak opgeklouterd, en, eerda’k ’et wiest, zat ik op ’t uiversnest woar nooit ’en uiver op kwiem. Voader schrauwde umlêg: ik goeng oan ’t lachen; ’t klein dingske was stil.”„Hê!” zegt Geertje met verruiming, en nog eens: „hê!” went ze was bang gewêst dat Dorus’ voader hum bij de broekspiep’ zou gevat hebben toen ie noar boven klom. En weer met een zucht: „Hê, dat was oarig!”„Dat zou’j zoo meinen,” herneemt de jongen: „moar a’j ouwere minsen heurt dan was’t baldoajig: ’k Was vieftien joar, en a’k gevallen was dan had Janske wel dood kunne wêzen. Een uurke bin’k boven op ’t nest gewêst; toen he’n ze mien noar umlêg gehoald. Van voader he’k woames gehad—woames, da’k ’et nog twee doag’ kos vuulen; en van meister ’en ripplement; en van dommenei ’en priddekoasie; en ze hadden geliek, ’t was slecht um ’t kleine drummelje zoo te woagen, moar—slêg het ze niet gehad, doar ha’k toch schik af. ’t Bleef toen: de kat.”„De kat!” herhaalt Geertje terwijl zij Dorus nog met bewondering blijft aanstaren.… Die neus was toch zoo dik niet; schêve mond.…? ko’j niks van zien as ie sprak; mooi oogen, arg mooie oogen! „En bi’j hier veerknecht?” vraagt zij na een oogenblik, waarin alleen ’t gekletter van den regen te hooren was.„Siends giester,” zegt Dorus, en dan, stil in zijn eiges: „Verdekseld lief snuutje!”„En waar kom ie vandoan? en oe voader hoe heit ie!” vraagt Geertje weder.„Voader woont te Z. oan de Woalkant, en Giesels heit ie,” zegtDorus: „moar blied is ie da’k de deur uitkwiem.„’En appeldief minder,” zeidie eergiester toen ’k goan zou, went, ’t noajoar kon ’k ze[130]mans worden, hoe hooger hoe liever, dàt kon ik! Niet da’k ze eiges lustte, ’k hou van geen zoere appels, moar de kleinjes, en veural Janske, die nou zes is, hê mins, die kon d’r ien bieten!”Geertje meent dat ze die naam van Giesels.… moar ze kan ’em toch niet thuus brengen.… „Wi’j en pêpermunje?”Dorus Giesels houdt van geen pêpermunjes, moar ’t zou niet oarig wêzen um ’t af te sloan; en, uut dat kleine deuske wil ie d’r eentje vatten; ’t henje van ’t mollig pestuurke had ie nog liever gevat, moar, hie vatte ’t pêpermunje, en stak ’t ien de mond, en ’t smiek wel roar, alêvel: „Ik dank oe,” en dan weder vragend: „Moar gij, van wie bin gij?”„Van Harmen Langhuuzen die met de negosiekast loopt,” antwoordt het meisje.„Zóó!” zegt Dorus: „ik ken ’em van heure zeggen, went bij ons ien’t derp kwiem ie nooit.—Zóó bi’j van die!” En dan, dan zegt hij nog hardop of, stil, dat weet ie verechtig niet, moar zeggen dat dee ie’t: „’k Wou da’j van mien was.”Daar roept alweder de veerbel. Dorus mag geen oogenblikske tukken: „Dag oarige Geertje,” zegt hij, terwijl hij ijlings zijn schuilplaats verlaat; en dan onder ’t loopen: ’t Was goed um te vissen.… Beet hèt ie gekregen!’t Kan wel woar wêzen.En de rêgen was zoogoed as gedoan; en ’t karsenvolk kwiem weerum; en Geertje sting ook op om weer oan ’t plukken te goan. En—toen ze zich bokte um onder de kar uut te stappen, toen vuulde ze ’t plekske weer, woar de karsepit umstreeks van ’t hart zat, en—’t drukte wel, moar zeer dee ie niks, nee, en—’t was ’en oarige, ’en heel oarige jong!In den namiddag is ’t een heele drukte bij Bolmans op ’t Hooge Veerhuis.Bolmans het—noa ’t kapittelje ien den biebel—veul oan ’t heufd gehad. Op z’n kämerke het ie pampierkes zitte schrieven. ’t Most heel ander schrift wêzen as zien gewone, zoo’n bietje kriewelig, en hie schreef:„Beveelt aan voor lid van den gemeinteraad:Antony Bolmans.”En dan ’en T. ’r onder. Dat kos ’r ’en heele boel wêzen, beveurbeild: Teunissen, Teiskes, dommenei Teppelman, en zelfs de Roomse pastoor Takkers.—De pampierkes ien ’en pekske gedoan; dàt was één.Toen had ie ’en brief op te stellen. ’t Was geen doageliks wark.—Zal moar beginnen:„Zuster, Kaatje Van Bemmel. Ielken dag heef ik te strijden in het vleesch over de mistroostigheid vanwegens Gods bezoeking alsdat[131]mijn zalige vrouw is kommen te vallen, maar de Heere is mijn Troost en Hij en doet ons niet naar onze zonden en vergeldt ons niet naar onze ongerechtigheid, want ik heef vernomen dat ik mijn hart zou stellen tot bevrediging voor u zuster Kaatje Van Bemmel, alsdat gij weduwe zijt en mijn arme Jenneke geen moeder meer heeft, en ikke geen hulpe tegenover mijn zelfs. Alsdat ik ben te rade geweest en UE den huwelijken staat voorstelle, als zullende deze twee tot één zijn. Jij hoef geen bekommering te hebben Kaatje Van Bemmel, vanwegens dat uwé neven en nichten om de erfenis verzettelijk zullen wezen en uwé kwellen, want de Heere zeit: zoo en wie een vriend der wereld wil zijn, die wordt een vijand Gods gesteld. Alsdat ik om mijn eenig kind UE dit verzoek heef te doen en ikke u lief heb en.…”Nee, ’t was onverstandig zoo’n brief. ’t Most is op sproak kommen; pas zes wêk’ noa de dood van zien vrouw. Alêvel d’r kosten koapers op de kust kommen; d’r was al geproat van Janssen gewêst. Geen wonder: Koatje Van Bemmel is al ’en half joar wêduw, en zonder kienders; zoo’n klein bietje mottig en dikke vieftig mocht ze wêzen, moar—veur twee ton uut de weg goan, dàt dee ze niet.—Eiges d’r heen goan! Kos ’t bêter besprêken. Zundag noa karktied!’t Gekletter van den regen heeft Bolmans uit zijn mijmeringen opgewekt. Een vreemde plooi kwam er om zijn lippen spelen. Al spoedig is hij naar de deel in ’t achterhuis gegaan, en, terwijl hij daar op gemoedelijken toon het saamgescholen volkje een: Gemergen! heeft toegesproken, dwaalden zijn donkere oogen er in ’t ronde, en eindelijk, alsof hij den naam had vergeten: „Isse dinges d’r niet.…?”Of de boas Geertje Kast meinde?Joa, krek, moar ze mosten den mins geen Kast nuumen, dat was ’en scheldnoam.De boas was toch striekt, striekt noar beheuren.„En loat ze zich nat rêgenen ien den bongerd?” heeft Bolmans gevraagd.Geertje was onder de kar schuil gegoan, en Dorus de neië veerknecht was bij ’r goan zitten.„Zóó!”Eenige oogenblikken later heeft Bolmans voor ’t venster op zijn kamertje, door den dichten regen heen naar den boomgaard getuurd, maar—zien kos ie niks.—MetDorus!Hij zou d’r ’en stökske veur stêken. Later, met wat erg vreemds om de lippen: „Dorus.… ’t kan ook geen kwoad!”Toen Bolmans eenige minuten later in de gelagkamer is gekomen, toen kwam het kleine Jenneke hem te gemoet loopen: „Voader, voader, ’t bruine vulle lupt los op den diek,” heeft ze geroepen, en de vader heeft gezegd: „Zóó, oarig blond snuutje, dat mag niet wêzen.”„Nee, dat mag krek niet wêzen,” heeft het bleeke meisje herhaald: „hie most ien de wei blieven.” Met nadruk: „Da’s ondeugend[132]van ’t vulle. Voader mot ’em moar sloan en weer ien de wei joagen: is ’t niet voader?”„Joa dingske, as ’t ’en klein bietje minder rêgent dan zal voader ’t vulle d’r ien joagen,” heeft Bolmans geantwoord: „Sloan dat hoeft niet, mien dernje: ’t vulle het ’t niet uut kwoadheid gedoan; ’t is nog niet wiezer.”„Nee, krek!” sprak toen de kleine nadenkend: „’t vulle mot geen slêg hebben, went ’t is nog niet wiezer. As ’t vulle geweten had dat ’t ien de wei most blieven en dán d’r uut was geloopen, dan most ’t wel slêg hebben, is ’t niet voader?”„Watte redenoasies!” heeft Bolmans gezegd, en toen, toen het ie niks meer gezeid. ’t Klein ding kos zoo wonderlik proaten, zoo wies, zoo.… krek of ’t wat beteikenen most. ’t Was anders zoo’n lieflik dernje. Hie most ’r is kussen.En in den namiddag is het druk op ’t Hooge Veerhuis. In de kamer tegenover de groote gelagkamer, zit—de notoaris en zien klark met boer Teunissen en Kosterveld en Luupers, die gresverkooping houen.In de gelagkamer en voor de deur van ’t veerhuis is ’t wondervol met boeren en arbeidsmenschen. ’t Is ’en gesoes en geproat en gedamp da’j heuren en zien zou vergoan, en ze pruuven wat, en kommendieren nóg wat, en veul ku’j ’t oanzien, dat ze ien spanning zin, went den ienzet veur de notoaris zal gliekweg beginnen.„Wat is dat ook weer, denienzetvoader?” vraagt een jongske van omstreeks veertien jaren, die ginds tegenover zijn vader bij ’t raam aan een klein tafeltje zit.„Den ienzet jungske,” zegt een schichtig boertje, terwijl hij een diepzinnigen blik in het bierglas werpt, dat hij juist aan de lippen wil brengen: „Dat is den ienzet, zie je, as ze ’t zooveul as ienzetten. Ge mot moar vroagen a’j weten wilt.”„En Teunis zei dat ze den ienzet dan afmijnen en hoogen goan.…?” hervat het jongske, terwijl hij de stoelsport met zijn vetleeren hakken doet kraken.„Dat doen ze jungske,” herneemt het boertje: „As den ienzet is afgemijnd dan goan ze ’t hoogen; as ikke of gij d’r nou hoogen opzetten, dan hewwe ’t gehoogd. Mot altied moar vroagen.”„En het ikke of gij ’theujdan gekocht voader?”„Nee nee menneke,” zegt het boertje en versterkt zich met een slok voor de groote eksplekoasie: „Dan kun’ ze ’et nog weer afmijnen, begriep ie, en die ’t dan afmijnt is mijn, begriep ie?”„En bin ikke of gij dan niet kwoad umdaww’et gehoogd hadden voader?”„Nee jungske, stil,” zegt het boertje erg schichtig, want het schichtige boertje kent er een die nooit kumt um ’et letst af te mijnen, moar alleen um te hoogen:Voor elken gulden, dien de eerste afmijner of inzetter boven den inzet gehoogd heeft, betaalt hem de laatste afmijner of kooper een kwartje.Das ’en oarige spikkeloasie! Moar, as ’r geen kumt, die méér wil[133]splindeere as d’r hoogen gezet zin, dan ku’j d’r lillik oan hange blieven!—Ge mot ’et veurzichtig doen; en ’t schichtige boertje het en goeje roadsman: deveerboashet ’r verstand af. Doar kumt ie.„Geen dorst Pieters?”„’t Schikt genogt Bolmans.”Bolmans zacht: „Ge kunt best is woagen. De negen erste perceel’ tot drie en twientig afmijnen; vier hoogen op ielk perceel.”„Zou’j denken Bolmans?”De veerboas knikt. Hij weet ’et. ’En rechtschapen mins kan veul te wete kommen, en ielkeen kan ’t zien: Bolmans speult nooit op hoog- of op plukgeld. Als ’t boertje straks zes en dartig kwartjes zal opstrieken, dan kan ie den veerboas veur goeje road toch niks minder as vier gulden d’r van meegeven.De inzet zal beginnen; de notaris zendt zijn klerk ter gelagkamer, en deze roept naar binnen en straks naar buiten: dat de notaris beginnen zal.—Haastig worden de glazen geleegd. Um „de notaris” kloppen de boeren d’r piepkes uut, en het dringt en hokst de deur van de verkoopkoamer binnen.Terwijl ze hoksen en dringen, en het op menig aangezicht staat te lezen, dat ’t geldduuvelje ien’t spul zit, vat Bolmans het glas van een stevigen boer, die ’t glas ien de volte niet kwiet kos roaken, en, as de rieke Bêtuwer: „Dank oe!” zeit, dan het Bolmans vlochtig ’en woordje. Zacht smuuspelend: „’t Zeggen is Teiskes, dat ze mien as lid veur den road willen; dat mo’j tegenhouen; ’t is rezenoabel da’j d’r nou is ’en Roomse ienhoalt.”Roomse Teiskes zegt niemendal, maar als hij vreemd opziet, dan klopt hij Bolmans op den schouder, en gaat verder. Hie was niks anders van plan gewêst; moar, de Roomse woar ie op stemmen wou, mocht goed wêzen, zóó rezenoabel as den Bolmans was ie bij langenoa niet. De veerboas mocht dan ketters zin, libberoal was ie ook!Terwijl het volk binnen de verkoopkamer tot bij de deur opeengedrongen, zijn volle aandacht aan den loop der zaken wijdt, zien wij aan ’t einde der nu ontruimde gelagkamer een bekende. ’t Is Harmen Langhuizen.—Wanneer er in herbergen, die geen winkelhuis houden, verkoopingen zijn, en het eenigszins in Harmens weg ligt, dan laat hij er zich doorgaans vinden. De unskes tabak, de half wit- half bruine piepkes, de zakmessen en tundeldoozen vinden dan willige koopers genoeg—went, buutenshuus is ’t geld lang zoo zakvast niet as thuus bij moeder de vrouw.Op dit oogenblik telt Harmen voor de tweede maal het straks ontvangen geld. ’t Is krek zoo: acht en veertig stuuvers het ie gebeurd en drie en veertig stuuvers most ’et moar wêzen. Nou begriep ie’t: Boer Hoogveld het hum ’en tienstuuversstukske veur ’en kwartje gegeven. Ien de gauwigheid het Harmen wel gedocht: wa’n groote, moar er toch geen arg ien gehad. Straks as Hoogveld hier weer kumt, dan zal ie hum ’t kwartjeweerum geven.Terwijl Harmen verder zijn waren in de negotiekast een weinig op orde schikt, en flink-weg door een pijpje blaast, dat men straks als verstopt heeft afgewezen, ofschoon d’r moar ’en klein[134]kriewelje had iengezeuten; terwijl de notarisklerk aan ’t afslaan is en de boeren mijn roepen, gaat Bolmans naar buiten, en, terwijl hij op den veerknecht, die juist van ’t water terug komt, toetreedt, zegt hij geheimzinnig: „Dorus heur is.”„Wat is ’r boas?”Bolmans wenkt hem achter een paar ontspannen huifkarren ter zij, doch—wat hij den jongen daar zegt, vernemen wij niet; een oogenblik later evenwel zien wij den veerknecht de gelagkamer binnentreden, terwijl Bolmans den afweg naar ’t achterhuis gaat, en er—dien dag voor de tiende maal—een onderzoekenden blik in den boomgaard werpt. Geertje Langhuuzen is iens geheel niet binnen gewêst, niet um te schuilen, niet um te êten of te drinken, en noar eigen huus is ze gegoan um ’s middags te schoften.Harmen Langhuizen staat nog, met den rug naar de deurzijde gekeerd, in zijn negotiekast te schikken, nuDorusGiesels hem nadert. De laatste houdt het pakje in de hand waarin zich de papiertjes bevinden, die den veerbaas moeten aanbevelen als lid van den gemeenteraad.„Koopman, ’k zou oe dit pekske geven,” zegt Dorus: „’t Kumt van ’en dikken boer zooas mien gezeid is. Toekommende wêk zou ’k oe ’en gulden brengen a’j de briefkes zoo hier en doar woar ’t ou goed docht, bezurgen woudt.Harmen heeft reeds bij Dorus’ eerste woorden een vreemden schok door al zijn leden gevoeld. Niet aanstonds heeft hij den blik naar den boodschapper kunnen opslaan, maar, nu hij zich omwendt en den jongen aanziet, nu overtrekt een doodelijk wit zijn gelaat, nu doet hij een schrede zijwaarts, zoekt met den verminkten arm een rustpunt op het tafeltje waar zijn winkelkast opgezet is, en blijft den jongen star in de heldere oogen zien.—Da’s ’en roare kerl, denkt Dorus: „Bi’j niet wèl koopman?” zegt hij iets later.De man met de lijkkleur kan nog niet spreken; krampachtig bewegen zich zijn lippen; de hand, waarmede hij het pakje onwillekeurig heeft aangenomen, beeft zichtbaar.—’t Is krek asof ie begoaves kriegt, denkt Dorus; en weder zegt hij: „A’j niet wèl bint koopman, dan za’k iemand roepen.”Nu de jongen haastig noar de verkoopkamer wil gaan, nu vermant zich de kastlooper en zegt schijnbaar kalm: „Niemand roepen! ’t Is al bêter.”„Bêter is wel zoo goed!” herneemt de jongen: „Den damp zal ’t ou gedoan hebben; ’k zal de roam’ wat openzetten.”En terwijl Dorus de ramen der gelagkamer naar boven schuift, volgen de starende oogen van Harmen zijn geringste beweging, en—’t woelt en wart in zijn brein: „Gijs Giesels! en toch Gijs Giesels kan ’t niet wêzen.—Doar kumt ie weer oan.… hie is ’t! moar egoal niks ouwer geworden. Wat suuzelt mien heufd! O Geertje. Geertje! de hoat is verdommenis! verdommenis!”En terwijl Harmen daar staat en zijn gewaanden vijand weer naderen ziet, is er geen haat op zijn doodsbleek gelaat te lezen;[135]’t is angst, angst voor zich zelven, en hoor hem schier smeekend: „Wi’j asteblief weggoan?”Wi’j asteblief weggoan! ’t Mot die erme man doar boven niet pluus wêzen, meent Dorus.Maar Dorus weet niet wat lijden zijn vader dien arme heeft berokkend; wat zieleleed bovenal dien eenvoudige heeft geteisterd. Harmen heeft niet durven opzien tot God; immers, de booze was niet geheel uit zijn hart verdreven, en—a’j dan umlêg ziet de kei oan oe voet, ku’j dan geliek zien de star oan den hemel?Maar Dorus weet van dat lijden niet. De verminkte heeft nooit den naam van den schuldige genoemd, en Gijs Giesels heeft wel gezorgd om zelfs den schijn te vermijden alsof hij met Harmens verwonding iets gemeen heeft gehad.Dorus weet van niks niemendal: dat ie ’en groote trek van zien voader ien’t geloat het dàt weet ie wel, moar, as ie ànders niks weet dan kos ie nog heel lang roajen.„A’k ou hinder, dan wi’k wel goan,” antwoordt de veerknecht op Harmens zonderling verzoek; en als hij nog vernomen heeft dat de wondere man geen woater, nee niks wil gebruuken, dan treedt hij naar buiten terwijl hij zich herinnert dat ie wel is roar over die mins het heure sprêken, asof ie ’t met den duuvel hieuw.—Moar, ’t was toch de voader van Geertje, van ’t oarige köpke! Ko’j ’t ooit zoo gek prakkezieren: ’t meiske zoo lief, en hij: „Wi’j weggoan!” Nee, teugen hum persoonlijk kos’t niet wêzen: ’t is veur ’t erst van zien lêven dat ie de mins gezien het. Geertje zal ’t loater wel uutwiezen. ’t Zal ’en overval zin gewêst; hij wil ’t de veerboas goan zeggen, en dan—noar den bongerd, harrejennig noar den bongerd!Nee Dorus, niet noar den bongerd! ’En boer van de Vêluw mo’j noar de Hoogkant overzetten; en voorders zullen ze oe met de veer-oak wel oan de proat houen. t’ Oavend zu’j zeker bloar’ ien de hand hebben. Da’s niks m’n junkske; van ’t warken doen de eeltbloar’ wel zeer, moar brandbloar’ zin arger, ’en heele boel arger.Of hij kwoad wou.…? Nee, iens-geheel niet.’t Is oavend. De notoaris en zien klark zin al lang met de sjês noar huus toe gevoaren, en ’t volk van de gresverkooping is ook zoo zuutjes heer opgemarsierd. Ielk kreeg—zooas ze ’t nuumen—zien gerechtigheid; van sommiger zou’j bêter zeggen: heur ongerechtigheid.’t Is weer lieflik buuten. A’j op den afweg noar den Rien stoat, dan ku’j ’t geklots van Dorus’ riemslag ien ’t effen woatervlak heuren—kling, klots—kling, klots—heur moar. En gunds, heel ien de verte, bloast Knilles de kerresier, krek as giesteroavond, op de trompet; en hie bloast ook ’t oarige deunje van Mulderkens Hanske. Dorus, die met de veer-oak van de letste vracht weerum komt, zingt ’et al roeiende noa:[136]
’t Is ’en korte, ’en heel korte nacht. Geen wonder, went giester was ’et de langste dag van ’t joar, ’en werme dag, zoo’n ouwerwetse.
Toen ’t oavend wier—gezêgende oavend!—toen hebben ze buute gezeuten, overal veur de deur ien de moaneschien. Knilles, die van z’n lêven zooveul as trompetter bij de kerresiers is gewêst, het tot heel loat, wel tien, half elf, allerlei deunjes op de trompet gebloazen, dat ’et over ’t heele darp en nog wiejer heerklonk: oarig, o zoo oarig! En—allemoal zin ze te laks gewêst um noar bed toe te goan; moar eindelik, toen Knilles ook uutschoai met bloazen, toen zin ze opgemarsierd.
En bietje loater het de klok uut den spichtigen karktoren arg dummelig twoalf gebromd, en de weerhoan, die met zijn köpke noar ’t zuud ien’t moanlicht sting te gliensteren, het de Bêtuw zien sloapen onder de glommende dauw, krek of ’t ’en dêken was. De hofstêjen en de buschkes van lindes en van peppels, die d’r boven uutkwiemen, waren grauwig zwart, en voaler en voaler wier alles, hoe meer ’t noar de locht goeng.
Één, klonk ’et uut den toren. De kikkers die nog al arg oan ’t wakken en kwakken woaren gewêst, scheejen d’r uut—’t was ook al lang genogt—en moar ’en eenige zei nog zoo af en toe: dat ie welwakkerwas.
Twee, riep de karkklok. ’t Hoanje d’r boven gliensterde niemeer; die ’t hum gedoan had was ondergegoan; moar as ie ’t gekost had dan zou ie, krek as de andere manskiepen, den hoan van ’t Hooge Veerhuus wel bescheid gedoan en lochtig hebben meegekrêjd, went, nog ’en half uurke moar en ’t zou weer dagen ien’t Oost’, en hij weer gliensteren ien de hugt, jong dat ’et zoo’n oard had.—Gliensteren, mins! gliensteren dat dee ie zoo gern; met ielk wiendje dat hum drêjde dan dee ie’t en dan mochten de domme rakkers umlêg wel meinen dat ie van klinkkloar goud was; ’t roestige piepen heurden ze niet; niks as vergoldsel,iezervanbinnen.
Drie, sleet de klok. ’t Is alles nog deinzig en voal en stil; moar zie—’en lichtglans ien’t Oost’! En, binnen ’en half uurke dan zeit ’et zunneke: Gemergen! en zal ie de dauwdröpkes noar umhoog[121]trekken, en alles weer kleuren met zien gloed, en ’t hoanje op den karktoren loaten gliensteren alschoon ’et vergold is.
’t Is ’en klein wit huuske da’j met verdrag oan den griendweg ziet stoan. A’j goed kiekt dan zie’j ’t lêge vensterluuk noar buute stooten; en a’j bekend bint ien’t darp, en ’t witte mutske achter ’t venster gezien het, dan ku’j begriepen dat Geertje ’t gedoan het, Geertje van Harmen Kast, die eigenlik Langhuuzen heit.
Ga binnen, ’t is wel proper en net in de kleine kamer, die Harmen met zijn eenige dochter bewoont. Harmen—vijf en vijftig jaren misschien—is nog ’en kloek mansmins aldat ie wat krom en wat stram van rug is. Die bruin geverfde kast, daarginds op den grond zal de schuld hebben: Drie en ’en halfvoet is ie hoog; van boven breejer as van onder. Buutenop hangen kluwen soajet en unskes tabak ien touwen netjes; zêmellappen, stooterspiepkes, zwartwollen kousen en meer zu’k gesnor. Achteroan hei’j’endeur; a’j ’em open doet zie’j ’en winkel ien’t klein: schappen en loajen; snuf, koffie, thee en kluutjes ien pekskes, goarens en band; knoopen, spelden en noalden, hoaken en oogen, lodderijn- pêpermunt- en snufdeuskes; scheermes’ en spiegeljes; lange fleskes met hordekelonje; zwam, tundeldoozen, breinoalden—veul niet genogt. Boven op de kast: vier stukskes sits, één diemet en twee gêl katoen. Oan den veurkant van onder, hei’j ’en lendenzekske, en hoogerop de ermsriem’ woar de kost oan gedroagen wordt. Nou zu’j’t verstoan dat Harmens rug wel wat krom en wat stram is.
Over ’t negosie kan Harmen wel proaten, en zien woar aan de man brengen kan ie ook wel, moar, a’j over wat anders begint, dan is ’t duk ’en roare. Ien de kark kumt ie nooit; en bidden, zooas ’en ander mins met den hoed of de pet veur de oog’, dat duut ie ook nooit; moar anders: goeje woar’, niks overvroagen, en, hoe ze ook kieken, geen smet op zien wandel.
Alêvel, onder ien de kast hei’j nog ’en schuufloai waar nooit van z’n lêven ’en mins in gezien het. ’t Zeggen is dat doar de duuvel ienzit, went a’j d’r noar vroagt dan proat ie al heel wonderboarlik. ’t Is doarum misschien dat veul hum „fillezoof” nuumen, en fillezoof dat beteikent ’en mins, die ’en gewoon mins niet begriepen kan.
’t Mag ’en lillikke gewoonte wêzen, moar in de Bêtuw zin ze d’r arg op gefigelierd um ’en mins met bijnoam te nuumen. Harmen het er oan twee niet genogt. De schoolblagen, die niks bang zin dat Harmen heur met zien zwoare vracht zal noaloopen, ze roepen ook dukkels: „Harmen Stomp!” En weet ie hoe zoo? Kiek moar: Nou Harmen zien kummeke koffie vat, nou duut ie ’t met de linkerhand. Woarum? Umdat de rechter op ’t karkhof leit. Da’s ’en heele geschiedenis. Ien ’t darpke D. woar ie sinds twientig joaren woont, weet’r niemand ’t rechte van, zelfs Geertje niet, zien eenige lieve[122]Geertje. Harmen wil d’r nooit over sprêken.—Wi’j’t weten? Kom êfkes mee buuten.
Gijs Giesels was ’en lillikke jong, ’en jong met streken en kromme been’. Geertje van Wamel was ’en dingske zoo oolik a’j d’r ooit een gezien had. ’k Wil niet zeggen zoo oakelik mooi, moar zoo liefkes, zoo muujzoam, zoo oanlokkend; niet dat ze lokte, néé dat dee ze niet.
Zie, doar ha’j ’t spul oan de gang: ’t Was Gijs die d’r wou en ’t was Harmen die d’r wou. Maar Geertje, die op Harmen den flinken boerenknecht gefiksierd was, zou met Gijs Giesels wachten totdat ie alles recht had wat nou krom was, en tot zoolang met Harmen moar scheep goan. Vluuken en roazen dat hielp geen spierke. Van burgemeister kregen Harmen en Geertje de zêgen met ’en hoamerslag, van dommenei de zêgen uut de prêkstoel, en wiejer—mos de zêgen van Boven kommen. Dat kwam ie niet. Twee oavend’ véur St-Jan—toen ’t ook zooas nou ien’t kortst van de nacht’ was—toen is ’t gebeurd; hoe? dat weet geen moerzoalige mins, moar—as oe twee doag’ loater de rechterhand mot worden afgezet, dan ku’j begriepen dat ’et roak is gewêst.
Geertje, ’t muujzoame Geertje, is deur ’t ongeval verbiesterd te vroeg ien de kroam gekommen, en ’t erme wiefke, ’s anderen doags gesturven, het ’en kleine Geertje veur hoar ien de plek geloaten. En Harmen? Met weemoed ien’t hart en op stond van die woonploats vertrokken, wat kos ie meer as negosie gaan loopen!—Kom nou moar weer binnen.
Harmen Langhuuzen heeft maar weinig van het ontbijt genuttigd dat zijn dochter hem had voorgezet.
Umstreeks van St.-Jan dan at ie altied zoo sober; dan goeng ’et zoo stroef deur de kêl, en had ie ’en stuk op de moag. Nu hij opstaat om zijn pijpje te stoppen, nu roept hij: „Geertje!”
’t Meisje was aan ’t schudden van vaders stroozak in de bedstee. Zij keert zich om, en vragend zegt ze: „Wat blieft oe?”
Êfkes geduld: ’t is ’en sprêkend köpke. A’j moeder Geertje gekend hadt, dan zou’j zeggen: twee reuskes van d’eigenste stam, alschoon dat d’een nog ’en knöpke was, toen d’ander al uutviel. Oakelik mooi is Geertje óók niet, moar ’en snuutje zoo oolik en vievig, en heelegoar zoo’n mollig pestuurke.
Of er nog geen jongens.…? Schei moar uut; oan voader het ze genogt, en voorders: alle hout is geen zoaghout. Dàt zal wel woar wêzen.
„Giesteroavend Geertje, het de boas van ’t Hooge Veerhuus gevroagd, of ie ’t wachten kos um vandoag mee karsen ien den bongerd te plukken,” zegt Harmen.
„Hei’j’t al verzeid voader?” loopt Geertje vooruit.
„Dat he’k!” bevestigt de vader, en terwijl hij met zijn rechterstomp de koperen tabaksdoos tegen ’t lijf drukt, en met de linkerhand zijn pijpje stopt, voegt hij er bij: „Temiddag za’k ook op ’t veerhuus kommen; ’t is gresverkooping; licht velt er negosie te doen.”[123]
„Dan zal ’t zoo wêzen,” zegt het meisje, maar, dat ze liever thuus was gebleven, dàt ku’j oan d’r foasie wel zien.
Veur sommige minsen ku’j zoo’n houterig gevuul hebben—afketserig—da’j ze liever op de karkspits as mee oan toafel ziet zitten. Zoo’n gevuul had Geertje as ze Toon Bolmans van ’t Hooge Veer ien’t vezier kreeg. En Bolmans was toch ’en knap mins, en karkmeister en vroom; dat zeiën ze allegoar. Ook nog: Bolmans was ien’t ongeluk, went zes wêk’ gelêje had ie zien vrouw verloren, en, dat ie arg mistroostig was, moar ook arg berustend ien den Heere, dat heurde ielkeen, die op ’t veerhuus kwiem. Bolmans most natuurlik, as harbargier, tapperij houen, moar—niet een die ’em ooit ’en slukske zou zien pruuven. „Ik kan d’r niet tegen,” zeidie altied as ze zeiën: „Allo Bolmans, breng is toe,” en, den Heere verzuuken dat mocht niet.
’t Was ook wel te marken dat Bolmans niet pruufde, went met de kloare wier ie oolik beetgenomen: zu’k foezel!
Bolmans was Griffermierd en vroom en karks, moar, Rooms en Onrooms was ’em genêgen, en de Griffermierden zeiën zelfs dat z’um ien den Road moste kiezen: geen bêter as Bolmans!
A’j nou nog weet dat de boas van ’t Hooge Veerhuus ’en eenig dernje het, woar ie—zooas ielkeen zien kan—overgoejig veur is; dat ie ’en knap pestuur het en ’en goeje néring duut, dan ku’j niet begriepen hoe de dochter van Harmen zoo’n wondere smoak het; moar—Geertje kan ’t verechtig niet gebêteren, en—as zij ien de tabak werkt, dan kan zij zich niet begriepen: hoe ’en ander die bittere bloai’ ien de mond kan verdroagen en zeggen dat ’tlekkeris.
„Ik bin blied d’j Bolmans wilt van dienst wêzen,” herneemt Harmen: „Bolmans is zwoar bepruufd geworden.”
„Wat gij wilt voader, dát wi’k en niks anders,” antwoordt het meisje. En hij:
„Kom is hier Geertje?”
Geertje komt. Toen haar vader straks heeft gezegd, dat ie slecht het gesloapen, toen het ze’t hum oangezien; nu bemerkt zij nog meer dat ie wonderlik bleik ziet, en zachtjes zegt ze: „Wat schort ou toch voader?”
„Eergiester bi’j twientig joar geworden Geertje, en giester veur twientig joar stierf oe moeder.” Bij het laatste woord licht Harmen de pet op.
Hij sprak van Moeder!—„Krek zoo voader!”
„Wat zou’j gedoan hebben, a’j giesteroavend de mins hadt gezien, die ou twientig joar as ’en hel ien’t gemoed lei.… Watte.…??”
Geertje begrijpt het niet; „Ikke voader.…?”
„Dan zou’j slecht gesloape hebben en bleik zien,” zegt Harmen haastig. Hij wou van ’t chepieter weer afwêzen.
„Nee voader, as ’k zoo’n mins kende,” spreekt Geertje, terwijl zij den man zoo oarig ien de oog’ ziet, „dan ha’k ’em gezeid: Loat ’etuutwêzen, en ’k had hum de hand gegeven, en voorders ha’kgoedgesloapen.”[124]
„Zóó, zou gij dat gedoan hebben,” zegt Harmen langzaam: „gij, da’s meugelik, moar a’j den duuvel ien’t lief hadt.…” Met daling van stem: „Ik, zundig mins!”
„Ge bint zoo goed voader,” vleit Geertje.
„Goed!” schudt Harmen met pijnlijken lach.
„Moar zeg dan, wát hei’j toch en wie hei’j gezien?” klinkt het weer zacht van ter zij in zijn ooren.
„Wat.… Wie.…? Niks Geertje, niks; ’k het arg gedreumd. Hei’j ook ’en kummeke woater?”
Een oogenblik later drinkt Harmen; straks wier ie zoo roar; nou is ’t bêter, ’en heeleboel bêter.
„En moeder.…?” herneemt het meisje, nadat de vader gedronken heeft: „Moeder was ’en engel hei’j wel is gezeid.—Voader, toe, sprêk nòg is van moeder.”
„A’j van ’en Engel wilt sprêken dan mo’j rein wêzen,” zegt Harmen. En dan voor zich zelf: „’k Bin tot alles in stoat.”
Nee nee, dat was ie niet! Heur moar:
„Kiek is Geertje,” zegt de vader, nadat hij een droeven blik van het anders zoo vroolijke kind heeft opgevangen, en hij toont haar het dampende pijpje: „’En mins is krek as ’en piep tabak—as’ blieft ’r over, moar de rook is de geist, en de rookwölkskes goan noar boven—as de piep niet verstopt is.”
Geertje most prakkezieren; moar, toen voader noar de negosie kast goeng, toen zag z’em dampen; ’t piepke wàs niet verstopt—de rookwölkskesgoengennaar boven!
Een kwartier later is de deur van het witte huisje gesloten, en ligt de sleutel in een kleine holte tusschen het vensterkozijn en den muur verborgen.
Harmen Kast—zoo laat hij zich gaarne, misschien bij voorkeur noemen—Harmen heeft met zijn zware vracht ter linkerzijde den grindweg gekozen, terwijl Geertje rechts langs het kerkje den dijk is opgegaan, om straks in den boomgaard achter ’t Hooge Veerhuis, aan vaders bestel te voldoen.—Wij bevinden ons eerder bij ’t Veerhuis dan Geertje.
’t Is halfvier in den morgen.
Zou Bolmans al op wêzen.…? Wel zeker!! De begeerte des luiaards zal hem dooden: want zijne handen weigeren te warken, zeit de Heer. Krek zoo! Bolmans mot al oan ’t wark wêzen.
En echter, aan de voorzijde van ’t veerhuis, dat boven aan den dijk en op een paar honderd schreden afstands van den Rijn ligt, ziet gij wèl—in het eigenaardig morgenkleed, nat van den dauw—de houten voerbakken staan, en ziet gij wèl Bolmans veulen, uit de wei ontsnapt, nu eens zijn jeugdig gebit op een der bakken beproeven, of dan door lustig achteruitslaan het rasterwerk naast de woning met vernieling bedreigen, maar—den veerbaas ziet gij er[125]niet. Binnen in de gelagkamer is hij evenmin. Bruine Mie veegt er de vloer, en als ze tukt en goapt tot achter de oor’, dan ziet ze erst noar de deur, en dan noar de tapkast; vat, met ’n gauwigheid ’t karafke annies, sleet de lippen um den hals van ’t karafke, en, als ’r de troan’ van ien de oog’ kommen, dan vêgt ze hoastig de mond, en gronnikt: „Wel bekomme ’t ou Bolmans!”
De veerbaas zal achter de huizing, in den tuin of in den boomgaard zijn, want, noch in een der andere vertrekken—waar wij ook in ’t voorbijgaan zijn lieve Jenneke slapende vinden—noch op den deel is hij te zien.
Zoek maar niet langer. Hier, ter zij van de deeldeur in ’t onderhuis, is het kelderluik. Acht trappen afgeklommen, dan zijt gij beneden.
’t Ruukt er stark. Noar jenever en bier. ’t Meist toch noar bier; niet zoo fris as buuten, moar ook niet lillik, ten mienste a’j van bier houdt en dorst het.
’t Is er donker genoeg: er valt een flauwe lichtstraal door het keldervenster naar binnen, want vóór dat venster staat een plank. En Bolmans.…? Zie, daar loopt hij—alsof ie wat wichtigs in beide handen draagt—met krommen rug, naar den donkersten hoek der lage ruimte. ’t Is een vaatje dat hij er heen brengt. Daar, gansch in ’t duister, wordt het voorzichtig op een verhevenheid getild. Een oogenblik later verneemt gij het losdraaien eener kraan. Dat is een groote kraan. Zij steekt in den buitenmuur.—In den muur.…? Ja, zie maar goed: Bolmans „het geen handen die weigeren te warken,” eiges het ie dat spul zoo oarig geknutseld: Van de rêgenton, oan de buutenkant, geet er ’en buuske deur de muur noar binnen. As ie nou woater wil hebben dan kan ie ’t kriegen zooveul as ie wil en zonder dat iemand ’t gewoar wordt. Oarig geprakkezierd, heel oarig!—Zie de kwoaje drank, den jenever, mot ie zoo’n bietje onschoailikker moaken, en, al zeggen ze soms dat ie oan geen best kantoor is, ze lusten ’em toch wel. Eiges het ie d’r wienst bij, en, dat ’r bij hum moar zeldzoam een onbekwoam uit de deur geet, dat is plezierig, arg plezierig!
De kroan weer dichtgedrêjd! Nou is pruuven of ’t ook te slap wier. Erst ’n goeje slok uut ’t moatje met kloare—dan ’en glêske van ’t oangelengde uut ’t vat.… ’t Kan nog best ’en klein bietje vêlen. De groote kroan nog is opengedrêjd. Weer is gepruufd, tegen mekoar. Zóó zal ’t goed wêzen. ’t Moatje moar lêggedronken.
Die weerlichse hoan! Van ’t gekrêj zou’j hoast schrikken. Zeker zat ie op de rêgenton.
Dàt duut ie; en as ie gekrêjd het, dan drinkt ie van ’t woater uut de rêgenton; en as ie, um te slokken, ’t köpke noar de hugt stêkt, dan kan Bolmans hoan, den weerhoan op den karktoren zien gliensteren en drêjen, moar—’t piepen van ’t roestige iezer, dat heurt ie niet, dat heurt ook geen mins.
Toon Bolmans is gereed. Alles ien orde en weer op zien ploats geburgen. De kelder uut.—Dichtgesloten.—Sleutel op zak.—Zoo’n klein bietje drêjig en soezig … van ’t aftappen.—Weet[126]alles toch best wat ie duut; heel best. Hoeft zich niet ens, as je noar boven geet, oan de trapleuning vast te houen; iens geheel niet; dat hoefde ie giesteroavend ook niet: nooit!
In het bovenhuis, dat met de dijkkruin gelijk ligt, teruggekomen, gaat Bolmans niet de gelagkamer binnen, maar treedt in zijn slaapvertrekje dat er neven is. ’t Volk weet dat ie ’s mergens, as ie zoo het een en ander het beredderd.… ’en kapitteltje geet lêzen, en veur niemand te sprêken is.
Jenneke ligt nog te sloapen.—Bleik, oarig dernje!
Op het tafeltje ginds in den hoek, bespeurt gij een staten-bijbel; daarnevens staat een leunstoel, met den rug naar het kleine venster gekeerd, waarvoor een gordijntje hangt. „En uwé deur gésloten hebbende.…” Bolmans doet het knipje op de deur, en—as ie straks ien den stoel zit, dan weet ie nog wel dat Geertje van den Stomp zal kommen, en dat ie lid van den gemeinteroad wil wêzen—moar, gauw toch vallen zijn oogen dicht, en gaat de mond open en hoort ge een leelijk gebrom.—Bolmans zeit dat kleine Jenneke, veur ’en kiend, en bezonders tegen den mergen, al wonderlik snorken kan.
’k Wil d’r uut, ’t wordt ’rdompig!
’t Is buuten zoo’n oarig bietje frisser. Ien de letste doag’ is ’t miesderoabel werm gewêst; nou zin d’r schöpkes ien de locht.
Achter ’t Hooge Veerhuus ien den karsebongerd is ’t oarigheid. Mins mins, wa’n roodböllekes tussen de gruune bloai’! Ge zoudt ’r ien biete willen, zoo vol, zoo gezwollen, zoo mooi van rood. Oarige dinger! Nou ’t ’en klein bietje wêjt, nou is ’t krek asof ze tussen de bloai’ verstöppelje speulen, en lachen: Ge zult mien niet kriegen. As ze de mus’ en de spreêuw’ meinen dan hen ze geliek, doar zal kleine Geert op passen. Kleine Geert op de bloote vuut’, en zonder pet op de gêlblonde knikker, hie schrauwt den heelen tied van geweld: Tjaa! huurruu!! en dan sleet ie met ’en hout op ’en iezeren potdekkel, tjoeng! tjoeng! dat de mus’ en de spreêuw’ meinen dat ’r onroad ien den bongerd is, en op ’en afstand blieven. „Ge zult mien niet kriegen!” lachen die rooje kleuters tussen de gruune bloai’, moar—’t zal mis wêzen. Vier, zes, zeuven mansluu en derns, zin met leeren en mandes en hoak’ gekommen. Doar geet ’et oan de gang: ze kruupen ien de boom’ en tussen de tak’ en tussen de bloai’ en de rooje sapböllekes lachen niemeer.
Ze begriepen nou dat de bluuj- en de gruujtied veurbij is, en dat ze de wereld ien motten. En—de wereld mag buuten den bongerd óók mooi wêzen, en dat ze nog lachen zullen op de toafels van riek of van erm, ’t kan woar zin, alêvel ’t zal kortjes moar duren, heel kort; en ’t was zoo mooi tussen de gruune bloai’ oan den stam, zoo mooi en zoo vroolik!
De roodböllekes hebben geliek, de jonkheid is mooi en lang, en[127]’t lêven al wiejer, hoe mooi ook, moar kort. ’t Begint veur de roodböllekes niks plezierig in die donkere mandes!
Wie géén plezier hebben, Geertje van Harmen kan nog lachen. Nu zij op de ladder tusschen het groen staat en ijverig de zoete meikersen plukt—nou mot ze verechtig lachen.
Wie ’em gekniept had dat wist ze niet, moar—krek op ’t oogenblik kwiem d’r ’en karsepit tegen d’r wang gevlogen, langs ’t duukske den hals ien, en, zóó noar umlêg toe. Wa’n roarig gevuul um ’et hart!
„Zou die lillikke jong doar ginds ’et gedoan hebben?” denkt Geertje: „Wacht!—Lekkere kars! Zuut!—’t Hartje d’r uut. Tussen vinger en duum. Knets, doar geet ie. En.… die was ook roak!”
„’t Is ’en lillikke jong, da’s woar, zoo’n dikke neus en zoo’n schêve mond en wat moager van pestuur, moar anders, nou ie weer umkiekt: mooi zwarte oog’ ien de kop; zoo’n oolik gezicht! Wie of ’t wêzen mag? De neie veerknecht van Bolmans misschien. Met St. Jan most ie kommen: ’t kan wel wêzen.—Doar kniept ie weer met ’en pit.—Mis man! En zie, nou zal Geertje isnietweerumkniepen: we zint um te plukken en niet um te êten.
Heur! doar klinkt de veerbel oan d’overkant van den Rien. Wa’n roare jong! Köpke-over keukelt ie den boom uut; op zien been’ kumt ie terecht.… loopen, loopen wat ie kan noar den diek.… d’r over.… vort is ie.
„’t Liekt lang zoo gezellig niet ien den bongerd.” Geertje plukt en plukt, en as ze zoo af en toe de hand op ’t gemoed houdt, dan vuult ze de karsepit nog.
„Die wondere jong!”
D’r mot veul volk op ’t veer wêzen, went zoo goandeweg is ’t al meer as ’en uur gelêje dat ie gegoan is. ’t Wordt ’en bietje duuster in de locht. As’t ’en arge bui wordt dan zal ze schuilen, gunds onder de kar. Ien’t veerhuus goan—nee, dat wil en dat zal ze niet.—Woarum niet? Da’s ook ’en geschiedenis, ’n vremde, woar ze geen kerroazie van had tegen voader te sprêken. Stil dan:
Twee wêk’ noa de dood van vrouw Bolmans, het Geertje, op verzuuk van de boas, vier doag’ answiet op ’t veerhuus met schoonmoak’ geholpen. De veerboas was vrindelik gewêst. Goed!—Over voader had ie gesproken dat ’et zoo’n beste mins was, jammer allinnig dat ie zoo weinig oan God docht en nooit ien de kark of oan „toafel” kwiem. Ook goed! went—jammer was’t, en woarheid was’t ook: over godsdienst sprak ie nooit. Verechtig, de veerboas had de noam moar ook de doad dat ie veul uit den biebel wist. Tekst’ kos ie van buuten asof ie nog op de kortegezoasie goeng. ’t Was woarheid dat ie oakelik mooi over de dood van zien vrouw kos proaten, moar woarheid was ’t ook, dat ie heur op den letsten oavend ’en biebelse proat had veurgehouen.… ’en proat! harrejennig, nee, ’t was te roar um over te sprêken. Geen mins het ’r mee van noode, moar,—bij hum weer oan huus kommen, dát nooit van z’n lêven! „Rien bovenal!” zei voader toch dukkels genogt, en[128]voorders: „Wi’j weten wát rein is: kiek moar noar Boven, dan heur j’et van binnen.”
’t Is van lieverlede al donkerder geworden; de schöpkes werden wolken, en enkele regendroppels tikken reeds als de voorloopers van een vette bui op het groene dak der sappige vruchten.
’t Ritselt—en tikkelt en plast. De manden, die al vol zijn geplukt, worden bijééngezet, en met een dekkleed voor den regen beschut. Wa’n stroom van woater! Êfkes schuilen! De kiep’ schuilen ook; bewies dat ’t kort moar zal duren.
En de kersenplukkers ze loopen wat ze moar kunnen noar Bolmans’ achterhuis: de mansluu met opgetrokken schouwers, en de vrouwluu met de bovenrok’ over ’t heufd. Kiek—Geertje zit onder de kar. Nog zoo kwoad niet, nou had ze ’t eind niet te loopen gehad.
A’j meint dat Geertje allinnig zit, dan bi’j van de wies af. Toen ze pas êfkes goed en wel op ’t dreuge zat, toen keken twee mooi zwarte oog’ deur de spoak’ van ’t kar rad heer, en zei ’en schêve mond onder ’en dikken neus: „Mooi weertje om poaling te vangen.”
„As ie moar bieten wil,” zegt Geertje weerum, en ze vuult dat ze verschiet: ze had hum iens-geheel niet zien kommen.
„En ikke roai da’k hier ’en bietje bij ou kom zitten,” herneemt de jongen, en, als hij zich bukt en tegenover het meisje heeft plaats genomen, terwijl hij de armen om zijn opgetrokken knieën slaat, dan vraagt hij: „Wie bi’j?”
„D’eigest die’j straks met karsepit’ het geschoten,” zegt Geertje oolijk en wendt haar gelaat.
„En d’eigest die weerum het gekoatst,” zegt de jongen en knijpt een oog dicht. Iets later: „Ge hebt ’en heel oarig snuutje.”
Geertje blozend: „Loop! gij iens-geheel niet!”
„Dat wi’k niet zeggen: a’j goed kiekt dan mot ’et zoo slecht nog niet wêzen,” spreekt de jongen: „’en fijne neus, en zoo’n oarig klein munje.”
„Nou—’t is wat moois!” zegt Geertje, en ze mot toch êfkes lachen.
„Gij hiet.… Koatje.…?” vischt de jongen, en terwijl hij dat zegt, ziet hij meteen dat de kleeren van het meisje door den gutsenden schuinvallenden regen ter rechterzijde geheel en al nat worden. Zonder antwoord af te wachten springt hij vlug onder de kar uit; wipt zich er op; trekt, niet zonder inspanning, het breede zijwant uit de beugels; laat dat planken beschot langs het rad naar beneden glijden, en als hij een oogenblik later—weer met de erms um de knieën—tegenover het meisje zit, dan vraagt hij nog eens, alsof er niemendal gebeurd was: „Gij hiet.… Koatje niewaar?”
Eerst heeft Geertje niet begrepen woar ie zoo gauw noar toe goeng en wat ie op de kar wou. Nu—’t was oarig, ’t was vrindelik. „Ik dank oe,” zegt ze, terwijl ze hem aanziet: „Zoo is ’t bêter, veul bêter. Hoe ik heit.…? Ik heit zooveul as Geertje.”
„Dat docht ik wel!” zegt de jongen: niet dat ze Geertje heitte, moar dat ze de eugskes niet altied links zou houen: „Van mien[129]voaders- en moederskant,” vervolgt hij: „nuumt ze mien Dorus, moar van mien eiges heit ik „de kat”.
„Da’s ’en wondere noam!” zegt Geertje, en ze ziet hem met haar blauwe eugskes vragend in de zwarte kijkers.
„Nou zou’j wel wete willen wóarum,” herneemt Dorus: „Dat za’k oe is zeggen: A’j kleine kiender heurt schrauwen, da’s niks oarig; is ’t wel? Voader is ’en best mins, moar, ’en bietje korzeleurig; en, dat ie liever de kiender sloeg as dat ie eiges woames zou kriegen, dat ku’j ’en mins zoo kwoalik niet nemen. Kleine Janske—zoo’n oarig drummelje—was pas ’en joar oud, en a’j pas ’en joarke oud bint dan hei’j nog niks geen gevuul van redenoasies. Ze schrauwde. „Zu’j stil wêzen!” zei voader. Janske begreep ’r niks van en schrauwde nog harder. „Zu’j de mond houen!” riep voader. Janske dee ’t niet, went, ze wou de borst hebben en moeder was de deur uut. Voader kreeg de kriewel in ’t lief en de vingers begosten hem te jeuken: „Duuvels ding!” zeidie, en wou ’et kleine dingske uut de wieg griepen.—Ielk zien meug, doar had ikke geen oarigheid ien; en, nog eer dat voader bij ’t wiegske was, had ik ’et kleine dernje d’r uut. Geloopen naar buuten; voader achter mien oan.—Harrejennig, ik de kiepeleer op—wrak genogt!—de geut van ’t huus langs; ’t rietendak opgeklouterd, en, eerda’k ’et wiest, zat ik op ’t uiversnest woar nooit ’en uiver op kwiem. Voader schrauwde umlêg: ik goeng oan ’t lachen; ’t klein dingske was stil.”
„Hê!” zegt Geertje met verruiming, en nog eens: „hê!” went ze was bang gewêst dat Dorus’ voader hum bij de broekspiep’ zou gevat hebben toen ie noar boven klom. En weer met een zucht: „Hê, dat was oarig!”
„Dat zou’j zoo meinen,” herneemt de jongen: „moar a’j ouwere minsen heurt dan was’t baldoajig: ’k Was vieftien joar, en a’k gevallen was dan had Janske wel dood kunne wêzen. Een uurke bin’k boven op ’t nest gewêst; toen he’n ze mien noar umlêg gehoald. Van voader he’k woames gehad—woames, da’k ’et nog twee doag’ kos vuulen; en van meister ’en ripplement; en van dommenei ’en priddekoasie; en ze hadden geliek, ’t was slecht um ’t kleine drummelje zoo te woagen, moar—slêg het ze niet gehad, doar ha’k toch schik af. ’t Bleef toen: de kat.”
„De kat!” herhaalt Geertje terwijl zij Dorus nog met bewondering blijft aanstaren.… Die neus was toch zoo dik niet; schêve mond.…? ko’j niks van zien as ie sprak; mooi oogen, arg mooie oogen! „En bi’j hier veerknecht?” vraagt zij na een oogenblik, waarin alleen ’t gekletter van den regen te hooren was.
„Siends giester,” zegt Dorus, en dan, stil in zijn eiges: „Verdekseld lief snuutje!”
„En waar kom ie vandoan? en oe voader hoe heit ie!” vraagt Geertje weder.
„Voader woont te Z. oan de Woalkant, en Giesels heit ie,” zegtDorus: „moar blied is ie da’k de deur uitkwiem.„’En appeldief minder,” zeidie eergiester toen ’k goan zou, went, ’t noajoar kon ’k ze[130]mans worden, hoe hooger hoe liever, dàt kon ik! Niet da’k ze eiges lustte, ’k hou van geen zoere appels, moar de kleinjes, en veural Janske, die nou zes is, hê mins, die kon d’r ien bieten!”
Geertje meent dat ze die naam van Giesels.… moar ze kan ’em toch niet thuus brengen.… „Wi’j en pêpermunje?”
Dorus Giesels houdt van geen pêpermunjes, moar ’t zou niet oarig wêzen um ’t af te sloan; en, uut dat kleine deuske wil ie d’r eentje vatten; ’t henje van ’t mollig pestuurke had ie nog liever gevat, moar, hie vatte ’t pêpermunje, en stak ’t ien de mond, en ’t smiek wel roar, alêvel: „Ik dank oe,” en dan weder vragend: „Moar gij, van wie bin gij?”
„Van Harmen Langhuuzen die met de negosiekast loopt,” antwoordt het meisje.
„Zóó!” zegt Dorus: „ik ken ’em van heure zeggen, went bij ons ien’t derp kwiem ie nooit.—Zóó bi’j van die!” En dan, dan zegt hij nog hardop of, stil, dat weet ie verechtig niet, moar zeggen dat dee ie’t: „’k Wou da’j van mien was.”
Daar roept alweder de veerbel. Dorus mag geen oogenblikske tukken: „Dag oarige Geertje,” zegt hij, terwijl hij ijlings zijn schuilplaats verlaat; en dan onder ’t loopen: ’t Was goed um te vissen.… Beet hèt ie gekregen!
’t Kan wel woar wêzen.
En de rêgen was zoogoed as gedoan; en ’t karsenvolk kwiem weerum; en Geertje sting ook op om weer oan ’t plukken te goan. En—toen ze zich bokte um onder de kar uut te stappen, toen vuulde ze ’t plekske weer, woar de karsepit umstreeks van ’t hart zat, en—’t drukte wel, moar zeer dee ie niks, nee, en—’t was ’en oarige, ’en heel oarige jong!
In den namiddag is ’t een heele drukte bij Bolmans op ’t Hooge Veerhuis.
Bolmans het—noa ’t kapittelje ien den biebel—veul oan ’t heufd gehad. Op z’n kämerke het ie pampierkes zitte schrieven. ’t Most heel ander schrift wêzen as zien gewone, zoo’n bietje kriewelig, en hie schreef:
„Beveelt aan voor lid van den gemeinteraad:Antony Bolmans.”
En dan ’en T. ’r onder. Dat kos ’r ’en heele boel wêzen, beveurbeild: Teunissen, Teiskes, dommenei Teppelman, en zelfs de Roomse pastoor Takkers.—De pampierkes ien ’en pekske gedoan; dàt was één.
Toen had ie ’en brief op te stellen. ’t Was geen doageliks wark.—Zal moar beginnen:
„Zuster, Kaatje Van Bemmel. Ielken dag heef ik te strijden in het vleesch over de mistroostigheid vanwegens Gods bezoeking alsdat[131]mijn zalige vrouw is kommen te vallen, maar de Heere is mijn Troost en Hij en doet ons niet naar onze zonden en vergeldt ons niet naar onze ongerechtigheid, want ik heef vernomen dat ik mijn hart zou stellen tot bevrediging voor u zuster Kaatje Van Bemmel, alsdat gij weduwe zijt en mijn arme Jenneke geen moeder meer heeft, en ikke geen hulpe tegenover mijn zelfs. Alsdat ik ben te rade geweest en UE den huwelijken staat voorstelle, als zullende deze twee tot één zijn. Jij hoef geen bekommering te hebben Kaatje Van Bemmel, vanwegens dat uwé neven en nichten om de erfenis verzettelijk zullen wezen en uwé kwellen, want de Heere zeit: zoo en wie een vriend der wereld wil zijn, die wordt een vijand Gods gesteld. Alsdat ik om mijn eenig kind UE dit verzoek heef te doen en ikke u lief heb en.…”
Nee, ’t was onverstandig zoo’n brief. ’t Most is op sproak kommen; pas zes wêk’ noa de dood van zien vrouw. Alêvel d’r kosten koapers op de kust kommen; d’r was al geproat van Janssen gewêst. Geen wonder: Koatje Van Bemmel is al ’en half joar wêduw, en zonder kienders; zoo’n klein bietje mottig en dikke vieftig mocht ze wêzen, moar—veur twee ton uut de weg goan, dàt dee ze niet.—Eiges d’r heen goan! Kos ’t bêter besprêken. Zundag noa karktied!
’t Gekletter van den regen heeft Bolmans uit zijn mijmeringen opgewekt. Een vreemde plooi kwam er om zijn lippen spelen. Al spoedig is hij naar de deel in ’t achterhuis gegaan, en, terwijl hij daar op gemoedelijken toon het saamgescholen volkje een: Gemergen! heeft toegesproken, dwaalden zijn donkere oogen er in ’t ronde, en eindelijk, alsof hij den naam had vergeten: „Isse dinges d’r niet.…?”
Of de boas Geertje Kast meinde?
Joa, krek, moar ze mosten den mins geen Kast nuumen, dat was ’en scheldnoam.
De boas was toch striekt, striekt noar beheuren.
„En loat ze zich nat rêgenen ien den bongerd?” heeft Bolmans gevraagd.
Geertje was onder de kar schuil gegoan, en Dorus de neië veerknecht was bij ’r goan zitten.
„Zóó!”
Eenige oogenblikken later heeft Bolmans voor ’t venster op zijn kamertje, door den dichten regen heen naar den boomgaard getuurd, maar—zien kos ie niks.—MetDorus!Hij zou d’r ’en stökske veur stêken. Later, met wat erg vreemds om de lippen: „Dorus.… ’t kan ook geen kwoad!”
Toen Bolmans eenige minuten later in de gelagkamer is gekomen, toen kwam het kleine Jenneke hem te gemoet loopen: „Voader, voader, ’t bruine vulle lupt los op den diek,” heeft ze geroepen, en de vader heeft gezegd: „Zóó, oarig blond snuutje, dat mag niet wêzen.”
„Nee, dat mag krek niet wêzen,” heeft het bleeke meisje herhaald: „hie most ien de wei blieven.” Met nadruk: „Da’s ondeugend[132]van ’t vulle. Voader mot ’em moar sloan en weer ien de wei joagen: is ’t niet voader?”
„Joa dingske, as ’t ’en klein bietje minder rêgent dan zal voader ’t vulle d’r ien joagen,” heeft Bolmans geantwoord: „Sloan dat hoeft niet, mien dernje: ’t vulle het ’t niet uut kwoadheid gedoan; ’t is nog niet wiezer.”
„Nee, krek!” sprak toen de kleine nadenkend: „’t vulle mot geen slêg hebben, went ’t is nog niet wiezer. As ’t vulle geweten had dat ’t ien de wei most blieven en dán d’r uut was geloopen, dan most ’t wel slêg hebben, is ’t niet voader?”
„Watte redenoasies!” heeft Bolmans gezegd, en toen, toen het ie niks meer gezeid. ’t Klein ding kos zoo wonderlik proaten, zoo wies, zoo.… krek of ’t wat beteikenen most. ’t Was anders zoo’n lieflik dernje. Hie most ’r is kussen.
En in den namiddag is het druk op ’t Hooge Veerhuis. In de kamer tegenover de groote gelagkamer, zit—de notoaris en zien klark met boer Teunissen en Kosterveld en Luupers, die gresverkooping houen.
In de gelagkamer en voor de deur van ’t veerhuis is ’t wondervol met boeren en arbeidsmenschen. ’t Is ’en gesoes en geproat en gedamp da’j heuren en zien zou vergoan, en ze pruuven wat, en kommendieren nóg wat, en veul ku’j ’t oanzien, dat ze ien spanning zin, went den ienzet veur de notoaris zal gliekweg beginnen.
„Wat is dat ook weer, denienzetvoader?” vraagt een jongske van omstreeks veertien jaren, die ginds tegenover zijn vader bij ’t raam aan een klein tafeltje zit.
„Den ienzet jungske,” zegt een schichtig boertje, terwijl hij een diepzinnigen blik in het bierglas werpt, dat hij juist aan de lippen wil brengen: „Dat is den ienzet, zie je, as ze ’t zooveul as ienzetten. Ge mot moar vroagen a’j weten wilt.”
„En Teunis zei dat ze den ienzet dan afmijnen en hoogen goan.…?” hervat het jongske, terwijl hij de stoelsport met zijn vetleeren hakken doet kraken.
„Dat doen ze jungske,” herneemt het boertje: „As den ienzet is afgemijnd dan goan ze ’t hoogen; as ikke of gij d’r nou hoogen opzetten, dan hewwe ’t gehoogd. Mot altied moar vroagen.”
„En het ikke of gij ’theujdan gekocht voader?”
„Nee nee menneke,” zegt het boertje en versterkt zich met een slok voor de groote eksplekoasie: „Dan kun’ ze ’et nog weer afmijnen, begriep ie, en die ’t dan afmijnt is mijn, begriep ie?”
„En bin ikke of gij dan niet kwoad umdaww’et gehoogd hadden voader?”
„Nee jungske, stil,” zegt het boertje erg schichtig, want het schichtige boertje kent er een die nooit kumt um ’et letst af te mijnen, moar alleen um te hoogen:
Voor elken gulden, dien de eerste afmijner of inzetter boven den inzet gehoogd heeft, betaalt hem de laatste afmijner of kooper een kwartje.
Das ’en oarige spikkeloasie! Moar, as ’r geen kumt, die méér wil[133]splindeere as d’r hoogen gezet zin, dan ku’j d’r lillik oan hange blieven!—Ge mot ’et veurzichtig doen; en ’t schichtige boertje het en goeje roadsman: deveerboashet ’r verstand af. Doar kumt ie.
„Geen dorst Pieters?”
„’t Schikt genogt Bolmans.”
Bolmans zacht: „Ge kunt best is woagen. De negen erste perceel’ tot drie en twientig afmijnen; vier hoogen op ielk perceel.”
„Zou’j denken Bolmans?”
De veerboas knikt. Hij weet ’et. ’En rechtschapen mins kan veul te wete kommen, en ielkeen kan ’t zien: Bolmans speult nooit op hoog- of op plukgeld. Als ’t boertje straks zes en dartig kwartjes zal opstrieken, dan kan ie den veerboas veur goeje road toch niks minder as vier gulden d’r van meegeven.
De inzet zal beginnen; de notaris zendt zijn klerk ter gelagkamer, en deze roept naar binnen en straks naar buiten: dat de notaris beginnen zal.—Haastig worden de glazen geleegd. Um „de notaris” kloppen de boeren d’r piepkes uut, en het dringt en hokst de deur van de verkoopkoamer binnen.
Terwijl ze hoksen en dringen, en het op menig aangezicht staat te lezen, dat ’t geldduuvelje ien’t spul zit, vat Bolmans het glas van een stevigen boer, die ’t glas ien de volte niet kwiet kos roaken, en, as de rieke Bêtuwer: „Dank oe!” zeit, dan het Bolmans vlochtig ’en woordje. Zacht smuuspelend: „’t Zeggen is Teiskes, dat ze mien as lid veur den road willen; dat mo’j tegenhouen; ’t is rezenoabel da’j d’r nou is ’en Roomse ienhoalt.”
Roomse Teiskes zegt niemendal, maar als hij vreemd opziet, dan klopt hij Bolmans op den schouder, en gaat verder. Hie was niks anders van plan gewêst; moar, de Roomse woar ie op stemmen wou, mocht goed wêzen, zóó rezenoabel as den Bolmans was ie bij langenoa niet. De veerboas mocht dan ketters zin, libberoal was ie ook!
Terwijl het volk binnen de verkoopkamer tot bij de deur opeengedrongen, zijn volle aandacht aan den loop der zaken wijdt, zien wij aan ’t einde der nu ontruimde gelagkamer een bekende. ’t Is Harmen Langhuizen.—Wanneer er in herbergen, die geen winkelhuis houden, verkoopingen zijn, en het eenigszins in Harmens weg ligt, dan laat hij er zich doorgaans vinden. De unskes tabak, de half wit- half bruine piepkes, de zakmessen en tundeldoozen vinden dan willige koopers genoeg—went, buutenshuus is ’t geld lang zoo zakvast niet as thuus bij moeder de vrouw.
Op dit oogenblik telt Harmen voor de tweede maal het straks ontvangen geld. ’t Is krek zoo: acht en veertig stuuvers het ie gebeurd en drie en veertig stuuvers most ’et moar wêzen. Nou begriep ie’t: Boer Hoogveld het hum ’en tienstuuversstukske veur ’en kwartje gegeven. Ien de gauwigheid het Harmen wel gedocht: wa’n groote, moar er toch geen arg ien gehad. Straks as Hoogveld hier weer kumt, dan zal ie hum ’t kwartjeweerum geven.
Terwijl Harmen verder zijn waren in de negotiekast een weinig op orde schikt, en flink-weg door een pijpje blaast, dat men straks als verstopt heeft afgewezen, ofschoon d’r moar ’en klein[134]kriewelje had iengezeuten; terwijl de notarisklerk aan ’t afslaan is en de boeren mijn roepen, gaat Bolmans naar buiten, en, terwijl hij op den veerknecht, die juist van ’t water terug komt, toetreedt, zegt hij geheimzinnig: „Dorus heur is.”
„Wat is ’r boas?”
Bolmans wenkt hem achter een paar ontspannen huifkarren ter zij, doch—wat hij den jongen daar zegt, vernemen wij niet; een oogenblik later evenwel zien wij den veerknecht de gelagkamer binnentreden, terwijl Bolmans den afweg naar ’t achterhuis gaat, en er—dien dag voor de tiende maal—een onderzoekenden blik in den boomgaard werpt. Geertje Langhuuzen is iens geheel niet binnen gewêst, niet um te schuilen, niet um te êten of te drinken, en noar eigen huus is ze gegoan um ’s middags te schoften.
Harmen Langhuizen staat nog, met den rug naar de deurzijde gekeerd, in zijn negotiekast te schikken, nuDorusGiesels hem nadert. De laatste houdt het pakje in de hand waarin zich de papiertjes bevinden, die den veerbaas moeten aanbevelen als lid van den gemeenteraad.
„Koopman, ’k zou oe dit pekske geven,” zegt Dorus: „’t Kumt van ’en dikken boer zooas mien gezeid is. Toekommende wêk zou ’k oe ’en gulden brengen a’j de briefkes zoo hier en doar woar ’t ou goed docht, bezurgen woudt.
Harmen heeft reeds bij Dorus’ eerste woorden een vreemden schok door al zijn leden gevoeld. Niet aanstonds heeft hij den blik naar den boodschapper kunnen opslaan, maar, nu hij zich omwendt en den jongen aanziet, nu overtrekt een doodelijk wit zijn gelaat, nu doet hij een schrede zijwaarts, zoekt met den verminkten arm een rustpunt op het tafeltje waar zijn winkelkast opgezet is, en blijft den jongen star in de heldere oogen zien.
—Da’s ’en roare kerl, denkt Dorus: „Bi’j niet wèl koopman?” zegt hij iets later.
De man met de lijkkleur kan nog niet spreken; krampachtig bewegen zich zijn lippen; de hand, waarmede hij het pakje onwillekeurig heeft aangenomen, beeft zichtbaar.
—’t Is krek asof ie begoaves kriegt, denkt Dorus; en weder zegt hij: „A’j niet wèl bint koopman, dan za’k iemand roepen.”
Nu de jongen haastig noar de verkoopkamer wil gaan, nu vermant zich de kastlooper en zegt schijnbaar kalm: „Niemand roepen! ’t Is al bêter.”
„Bêter is wel zoo goed!” herneemt de jongen: „Den damp zal ’t ou gedoan hebben; ’k zal de roam’ wat openzetten.”
En terwijl Dorus de ramen der gelagkamer naar boven schuift, volgen de starende oogen van Harmen zijn geringste beweging, en—’t woelt en wart in zijn brein: „Gijs Giesels! en toch Gijs Giesels kan ’t niet wêzen.—Doar kumt ie weer oan.… hie is ’t! moar egoal niks ouwer geworden. Wat suuzelt mien heufd! O Geertje. Geertje! de hoat is verdommenis! verdommenis!”
En terwijl Harmen daar staat en zijn gewaanden vijand weer naderen ziet, is er geen haat op zijn doodsbleek gelaat te lezen;[135]’t is angst, angst voor zich zelven, en hoor hem schier smeekend: „Wi’j asteblief weggoan?”
Wi’j asteblief weggoan! ’t Mot die erme man doar boven niet pluus wêzen, meent Dorus.
Maar Dorus weet niet wat lijden zijn vader dien arme heeft berokkend; wat zieleleed bovenal dien eenvoudige heeft geteisterd. Harmen heeft niet durven opzien tot God; immers, de booze was niet geheel uit zijn hart verdreven, en—a’j dan umlêg ziet de kei oan oe voet, ku’j dan geliek zien de star oan den hemel?
Maar Dorus weet van dat lijden niet. De verminkte heeft nooit den naam van den schuldige genoemd, en Gijs Giesels heeft wel gezorgd om zelfs den schijn te vermijden alsof hij met Harmens verwonding iets gemeen heeft gehad.
Dorus weet van niks niemendal: dat ie ’en groote trek van zien voader ien’t geloat het dàt weet ie wel, moar, as ie ànders niks weet dan kos ie nog heel lang roajen.
„A’k ou hinder, dan wi’k wel goan,” antwoordt de veerknecht op Harmens zonderling verzoek; en als hij nog vernomen heeft dat de wondere man geen woater, nee niks wil gebruuken, dan treedt hij naar buiten terwijl hij zich herinnert dat ie wel is roar over die mins het heure sprêken, asof ie ’t met den duuvel hieuw.—Moar, ’t was toch de voader van Geertje, van ’t oarige köpke! Ko’j ’t ooit zoo gek prakkezieren: ’t meiske zoo lief, en hij: „Wi’j weggoan!” Nee, teugen hum persoonlijk kos’t niet wêzen: ’t is veur ’t erst van zien lêven dat ie de mins gezien het. Geertje zal ’t loater wel uutwiezen. ’t Zal ’en overval zin gewêst; hij wil ’t de veerboas goan zeggen, en dan—noar den bongerd, harrejennig noar den bongerd!
Nee Dorus, niet noar den bongerd! ’En boer van de Vêluw mo’j noar de Hoogkant overzetten; en voorders zullen ze oe met de veer-oak wel oan de proat houen. t’ Oavend zu’j zeker bloar’ ien de hand hebben. Da’s niks m’n junkske; van ’t warken doen de eeltbloar’ wel zeer, moar brandbloar’ zin arger, ’en heele boel arger.
Of hij kwoad wou.…? Nee, iens-geheel niet.
’t Is oavend. De notoaris en zien klark zin al lang met de sjês noar huus toe gevoaren, en ’t volk van de gresverkooping is ook zoo zuutjes heer opgemarsierd. Ielk kreeg—zooas ze ’t nuumen—zien gerechtigheid; van sommiger zou’j bêter zeggen: heur ongerechtigheid.
’t Is weer lieflik buuten. A’j op den afweg noar den Rien stoat, dan ku’j ’t geklots van Dorus’ riemslag ien ’t effen woatervlak heuren—kling, klots—kling, klots—heur moar. En gunds, heel ien de verte, bloast Knilles de kerresier, krek as giesteroavond, op de trompet; en hie bloast ook ’t oarige deunje van Mulderkens Hanske. Dorus, die met de veer-oak van de letste vracht weerum komt, zingt ’et al roeiende noa:[136]