SELSAEM TROU-GEVALTVSSCHEN EENSPAENS EDELMAN, ENDE EEN HEYDINNE;Soo als de selve edelman, ende alle de werelt doen geloofde.Daer is een selsaem*volck genegen om te dwalen,1Gedurigh om-gevoert in alle vreemde palen*,Dat (soo het schijnen magh) als in het wilde leeft,Maer des al niet-te-min syn vaste wetten heeft.5Het laet sigh over-al den naem van heydens geven,En leyt, al waer het koomt, een wonder selsaem leven;Het roemt sigh dattet°weet uyt yders hant te sien,Wat yemant voor geluck of onheyl sal geschien.Maiombe was het hooft van dese rouwe gasten,10Die staegh op haer bevel en op haer diensten pasten*,Sy was loos, vals, doortrapt, en slim in haer bejagh*,Soo veel als eenigh wijf op aerden wesen magh*;Sy quam veel tot Madril°of in de naeste steden,Want mitse*kluchtigh*was, soo wertse daer geleden*.15Sy had in haer gevolgh al menigh gau verstant,Soo datse gunst en hulp by al de jonckheyt vant.Sy stal eens seker kint te midden opter straten,Dat uyt een edel huys daer eensaem was gelaten,Het was een aerdigh dier*, maer jongh en wonder teer,20En ’t is maer twee jaer out, of slechts een weynigh meer.De meyt, wiens ampt het was hier op den dienst te passen,Die gaf de buert een praet, en liet het wicht verrassen:Maiombe was verblijt, niet om het geestigh*kint,Maer datse rijck gewaet ontrent*syn leden vint.25Sy geeft haer metten buyt in onbekende vlecken*,En waer het onguer*heir genegen is te trecken.Doch wat de moeder socht, en waer de vader schreef,Men hoort niet hoe ’t haer gingh, of waer het meysje bleef.Hoe nau daer wort gevraeght, hoe nau daer wort vernomen,30Men weet niet wat geval het kint is over-komen:Waer dat men immer*sont, of waer men vragen kan,’T is al om niet gepooght, geen mensch en weter van.Maiombe liet het kint verscheyde dingen leeren,Waer mede dat het mocht syn teere jeught vereeren*,35Eerst singen na de kunst, oock springen op de maet,En wat na ’s lants gebruyck een vrijster*geestigh staet.Het kint wast onderwijl, en leerde vreemde saken,En grepen na de kunst, en veelderhande spraken,En selsaem hant-gespel,*en ick en weet niet wat,40Waer van schier niet een mensch de rechte gronden vat.Het was van schoone verw, en vrolick in het wesen*,Daer is een diep vernuf in syn gelaet te lesen:Het had een wacker oogh, en swart gelijck een git*,Syn aensicht even-wel is uyter-maten wit.45Het kon syn frissche jeught, syn wel-gemaeckte ledenTot alderley gedans*en alle spel besteden*;In vougen°dat het volck, en wie het maer en sagh,Sigh van het aerdigh dier als niet versaden magh.Noch*kan de jonge maeght geen kleyne lust verwecken,50Als sy met haer gesangh de sinnen weet te trecken:Men vint dat hare stem een yders herte steelt,Wanneerse maer een reys een aerdigh deuntjen queelt.Maer des al niet-te-min sy wil geen vuyle dingen,Sy wil geen dertel jock, geen slimme*rancken*singen;55Haer mont is wonder heus, haer oir en sinnen teer,*Al wat oneerlick*luyt en singhtse nimmermeer.Des heeftse by haer volck soo veel ontsagh gekregen,Dat sy het menighmael geleyt in beter wegen:En schoon dat hun de mont tot vuylheyt is gewent,60Men hoort geen dertel woort als syder is ontrent.En of oock al het rot*tot stelen is genegen,Sy straft het vuyl*bejagh en isser heftigh tegen:En mits*sy wonder veel met sangh en spelen wint,Soo is Maiombe zelfs tot stelen°niet gesint.65Doch sooder eenigh dingh bywijlen is genomen,Sy doetet aen den dagh en voor de lieden komen;Maer al door sneegh*beleyt en met een loosen vont,Soo datter niet een mensch en weet den rechten gront.Sy riep een van den hoop, en liet hem veerdigh°draven,70En liet, wat yemant stal, in eenigh velt begraven,En dat of by een boom, een hooght of kromme bocht,Ten eynde men het pant by teyckens vinden mocht.En wertse dan gevraeght op ’t gunter is gestolen,*En wie het heeft ontvremt, en waer het is verholen,75Soo maecktse voor het volck een wonder vreemt verhael,In woorden sonder slot in onbekende tael.Maer seyt dan op het lest, dat onder gene linden*,Of aen den naesten bergh het goet is uyt te vinden:En als men dan het kraem*daer uyter aerden track,80Soo wast dat al het lant van hare wonders sprack.Doch sy wist boven al haer saken aen te leggen,Om aen de losse*jeught geluck te konnen seggen;Het schijnt dat sy den gront van alle zielen kent,En schier wat yder mensch in syn gedachten prent85Sy wist al watter loopt*op in de hant te kijcken,En hoe dat yemants aert kan uyt het wesen blijcken,En wat een kleyn, een groot, een puntigh hooft beduyt,En wat men uyt een oogh of ander lidt besluyt.Oock uyt den neus alleen soo kanse gronden*trecken,90Waer heen dat yemants lust of gulle*sinnen strecken;Want isse plomp, of scherp, of hoogh, of bijster plat,Sy heeft van stonden aen syn aert daer uyt gevat.Sy wist als op een draet, nae mate van de jaren,Wat yder over-koomt en plagh te wedervaren,*95En wat een teere maeght in haer gewrichte voelt,En wat een jonge wulp*ontrent den boesem woelt.Sy weet (gelijck het schijnt) de gangen van de sterren,Waer in het klouckste breyn by wijlen kan verwerren:Sy weet en wat de son en wat de mane dreyght*,100En waer toe sigh het jaer en al den hemel neyght.Een wie haer openbaert wanneer hy is geboren,Dien weetse by gevolgh*syn leven na te sporen:Nu spreecktse wonder breet van druck en ongeval,En offer yemant arm of machtigh*werden sal.105Sy weet den leven-streep in yders hant te wijsen,*Daer uyt een vremt gevolgh en groote dingen rijsen;Want is de linij recht en sonder krommen tack,Soo roemtse stage vreught en nimmer ongemack.Maer valtse dickmael scheef en in verscheyde bochten,110Soo wort hy dien het raeckt met droufheyt aengevochten*.Indiense somtijts rijst, en dan eens neder koomt,Soo dienter voor gewis een swaren val geschroomt.Sy gaet hier bijster hoogh, sy kent een yders wesen,Sy kan oock rijcken*selfs uyt hant of vingers lesen:115En somtijts groot verlies, en somtijts grooten schat,En somtijts wel een galgh, of oock een schendigh*rat.Sy wijst een vrijer aen, wanneer hem staet te paren,Een vrijster ofse veel of luttel heeft te baren,En ofse by den man sal wesen liefgetal*,120Dan of hy buyten haer syn lust gebruycken*sal.Dit meynt schier al het volck alsoo te moeten wesen;*Soo dat haer laegen naem gansch hooge was geresen,En al vermits sy breet in desen handel*weyt*,En van het naer*geheym soo klare reden seyt.125Genaeckt men eenigh dorp daer weetse flucx te vragen.Hoe sigh in haer bedrijf*de meeste lieden dragen,En wie sigh daer ontgaet*in lust of dertel bloet,Doch meest wat over-al de losse jonckheyt doet.En als sy gasten vint daer yet op valt te seggen,130Soo weetse na de kunst haer saken aen te leggen;Sy maeckt aen yder mensch syn feylen openbaer,Als of uyt syn gesicht het quaet te vinden waer.Wat sy van yemant weet dat veynst sy als te lesenOf uyt het oogh alleen, of uyt het ander wesen*:135En dit noch altemael met soo een gauwen streeck,Dat oock de sneeghste*man verwondert stont en keeck.Als haer een juffer vraeght, wat man haer staet te trouwen,Sy kan het nieusgier volck gansch aerdigh onderhouwen;Sy spreeckt als door een wolck en noyt met open mont,*140En al haer gansch beleyt dat heeft een loosen*gront.Hoe oyt de sake valt sy kan het al verdrayen*,Sy kan de gauste selfs met schijn van reden payen;En alsse dan een reys de rechte gronden treft,Dan isset dat men haer tot in de lucht verheft.145Men hielt dat sy gestaegh een geest met haer geleyde,Die haer als in het oir verholen dingen seyde:En mits*dit al geschiet door soo een jonge maeght,Soo isset dat het spel hun des te meer behaeght.’T geviel om desen tijt dat in dien eygen lande150Een jongh een aerdigh dier door jeught en liefde brande,En hy die haer het breyn en oock den geest besat,*Was even als de maeght met hare min gevat.Maer daer en was geen raet om oyt te mogen paren,Vermits sy niet gelijck in goet of staet*en waren;155De juffer is te*rijck, als maer een eenigh kint,Soo dat haer drouve vrient voor hem geen troost en vint.Giralde lijckewel*die bleef tot hem genegen,En is om synent wil als sieck te bed gelegen;Maer seyt het niet een mensch wat haer van binnen schort,160Soo datse menighmael veel drouve tranen stort.Of schoon een ander lacht, sy kan geen vreughde rapen*,Sy kan haer in den nacht niet geven om te slapen,Sy klaeght, en (soo het schijnt) sy voelt gestage pijn,En desen onverlet*sy wil geen medeçijn*.165Haer vader niet-te-min die liet een doctor halen,Maer die gingh even-staegh*als in het wilde dwalen,Hy weet niet watter schort, hy weet niet wat te doen,Hy weet voor hare quael geen sap of heylsaem groen*.Hy staet als buyten spoor, en is geheel verlegen,170En al wat hy begint dat zijn bekaeyde wegen:*Dies seyt hy, dat het quaet een langer tijt behouft,En, siet, hier is het huys*ten hooghsten in bedrouft.Iuyst op dien eygen tijt soo quammer Preçiose,Op datse daer ontrent een goede plaets verkose175Voor haer°, voor haer gevolgh, en voor het gansche rot;Dies wortse veel gesien ontrent het naeste slot.De vrouwe van het huys, bewust*van hare saken,Wou door het aerdigh dier haer dochter wat vermaken;En daerom sentser om, en leytse voor het bedt,180En seyde: Niemant weet wat dese vrijster let.Ghy siet*eens wat haer schort, en soo ghy weet te seggenHoe wy dit selsaem stuck behooren aen te leggen,Mijn gunste, soete*maeght, die sal u zijn getoont,En ghy van mijner hant ten hooghsten zijn geloont.185Daer vingh het geestigh dier de vrijster aen te spreken*Met wonder soet*beleyt en ongewoone streken,Het queelt een geestigh dicht, het speelt een aerdigh liet;Maer wat het immer*doet ten*baet de siecke niet.Als dit Constançe merckt sy gaet sigh naerder setten*,190Sy gaet in meerder ernst op alle dingen letten,Sy bid dat al het volck wil*uyt de kamer gaen,En sprack de siecke maeght in dese woorden aen:Ey lieve segh een reys (ick dien het toch te weten)Hebt ghy ontijdigh*freuyt of harden kost gegeten,195Of is u swacke maegh met suycker overlast,*Of hebje by geval te langen tijt gevast?Of is u ’t lijf verdraeyt van op de jacht te rijden,Of door een harden val gebracht in bitter lijden?Of is u bloet verhit door al te langen dans,200Of hebje laet gewaeckt ontrent de maeghde-krans?Of isser yet verstopt in uwe teere leden,Daer van ghy die het lijt alleen verstaet de reden?Of isser yet verstelt*in uwen teeren schoot?Een maeght magh aen een maeght wel seggen haren noot.205Spreeckt ront gelijck het dient van u verholen wesen,Ghy sult door mijn behulp in korten zijn genesen;Ick weet wat aen de jeught by wijlen kan geschien,En schoon al ben ick jongh ick hebbe veel gesien.Giralde seyde neen op al haer snege vragen,210Dies gaet Constançe voort en opent nieuwe lagen*;Hoort (seytse) kenje niet een hups en aerdigh quant*,De schoonste van de stadt, jae van het gansche lant.Hebt ghy hem menighmael niet geestigh hooren praten,Of door een gunstigh oogh tot in het hert gelaten?*215Waerom doch soo geveynst, dat ghy soo langen tijtHem in bedencken hout en niet te wil en zijt?Ey lieve, zoo je meent den vrijer oyt te trouwen,En wilt hem niet te langh in angst en twijffel houwen.Een die syn tanden breeckt als hy een note kraeckt,220Diens vreught is niet te groot schoon hy de keeren*smaeckt.Giralde kreegh een blos, en wert geheel ontsteken*,Als sy dit geestigh dier van vrijen hoorde spreken;En schoon sy veynsen wou, haer bloet is boven haer,*Dat maeckt haer innigh*hert ten vollen openbaer.225Haer geest is op den loop, haer pols begon te jagen,En al met vreemt gewoel van ongelijcke slagen.Constançe wederom: Nu sie ick watter schort;Ghy (wat ick bidden magh) en doet u niet te kort.Spreeckt soo de reden eyscht, en laet u moeder weten,230Wat voor een edel geest u sinnen heeft beseten*.Want hoe ghy langer swijght, en meer u sieckte deckt,Hoe dattet uwe jeught tot grooter hinder streckt.De siecke vrijster sucht, en al haer leden beven,Haer sinnen even-selfs*die worden om-gedreven,235Nu sie ik (sprack de maeght) wat kunst en wijsheyt doet;Ghy weet, gelijck het blijckt, den gront van mijn gemoet,Des wil ick nu voortaen in geenen deel verswijgen,Waer na te deser uyr mijn jonge sinnen hijgen.Wat dienter meer geveynst? ick ben van liefde kranck,240En dat heeft nu geduert wel seven maenden lanck.Wilt dit nu met beleyt mijn ouders openbaren,En raet hun acht te slaen op mijn bedroufde jaren.*Want soo ick dien ick min niet haest genieten*magh,Soo is de gront geleyt van mijnen lesten dagh.245My sal geen spruyt, of kruyt, geen sap, of pap genesen;Ick sal begraven zijn, ick wil begraven wesen,Indien ick niet en krijgh hem die mijn hert bemint,En sonder wien mijn ziel geen rust op aerden vint.Terstont na dit gespreek soo stortse duysent tranen,250Die met een stage veur*haer teere wangen banen*.Constançe troost de maeght, en geeft haer goede moet,En stremt, door soet gespreck, haer gullen*tranenvloet.Hier op is, des versocht, de moeder in-gekomen,Die had tot haer behulp een doctor met genomen;255Constançe gaeter by, maer trat bezijden af,*Daer sy haer*met bescheyt*het stuck te kennen gaf.Het speet*de medeçijn, dat sy de rechte grondenVan dese maeghde-quael had kunstigh ondervonden*;Te meer, vermits hy weet dat oock de klouckste*man260Dit uyt geen herte-slagh of ader voelen kan.Maer als hy in gespreck met haer began te treden,Doen gingh Constançe ront*, en gaf hem dese reden:Een maeght van achtien jaer, af-keerigh van genucht*,Die veeltijts sonder slaep geheele nachten sucht,265Die, als men slechts begint van vrijers yet te spreken,Verandert in gebaer*, en laet haer woorden steken,Die staegh wil eensaem zijn, en nimmer uyt en gaet,En, schoon al isse jongh, het soet geselschap haet,Die geel en deerlick*siet, en leeft als sonder eten,270Wat soo een vrijster schort dat heb ick wel te weten;Ick segge, dat geen salf haer oyt genesen kan,Maer dat haer stil*gebreck vereyst een rustigh*man.Hier by koomt dat ick sie haer oogen in-gesoncken,Maer vierigh even-wel, gelijck als helle voncken,275Haer pols geweldigh ras, haer water bijster root.Hoe? kan dit anders zijn als enckel minne-noot?Voor my ick stel het vast. ghy mooght het overleggen,V dochter even-selfs sal u de waerheyt seggen,Soo ghy haer recht bevraeght; want, na haer saken staen,280De noot die roept om hulp, daer is geen veynsen aen.De doctor laet de spijt, na deze woorden, varen,En prijst het rijp verstant in soo onrijpe jaren;Soo dat hij naderhant*haer niet als eer bewees,En met een vollen mont*haer snege vonden prees.285Of nu het listigh*dier yet van den handel*wiste.Dan of het na de kunst en schijn van reden*giste,En stel ick niet te vast; doch hoe het immer was,De vrijster kreegh een man, en hare koorts genas.Soo haest de jonge maeght haer vont te zijn genesen,290Soo wou sy metter daet beleeft*en danckbaer wesen,Sy let*hoe ’t heydens*volck gansch sober is gekleet,En ’t is haer teere jeught een innigh herten-leet.Sy sprack haer moeder aen: Van yemant gunst ontfangenDoet stracx een billick*hert met alle vlijt verlangen295Om weder-gunst te doen. Vrou moeder, ’t is bekentIn wat een drouven stant mijn ziele was belent*;Nu ben ick (Gode lof) gesont in al de leden,Ghy toont*een danckbaer hert, dat leert de wijse reden;Dit heir is wonder naeckt, ghy kleet het schamel rot,300Dat sal haer dienstigh zijn, en lief aen onsen God.Voor al en dient by ons de vrijster niet vergetenDie u van mijn verdriet de gronden leerde weten.Indien ick yet vermagh, soo weest toch hier beleeft*;Al wie den naeckten kleet ontfanght meer als hy geeft.305De moeder wederom: Dit zijn gansch rouwe menschen,Die om geen prachtigh kleet, en min om rijckdom wenschen;Sy dwalen evenstaegh*, dat is haer oude wet*,Het gelt dient haer tot last, een kleet maer tot belet*.Dus schoon ick haer een kleet wou om de leden hangen,310Ick houdet voor gewis men soudet niet ontfangen.Ké*moeder, seyt de maeght, ghy zijt my wat te taey*,Ey lieve, schenckse wat al waret enckel baey*.Laet haer doch uwe gunst om mijnen t’wil°verwerven,En laet my des te min wanneer ghy koomt te sterven;315De moeder lougher om, en prees de goede ziel,Maer soo dat van de gift of niet of weynigh viel.*Als yemant naer een quael bekoomt syn vorigh wesen,En dat een jonge wulp van krevel*is genesen,En dat een schippers gast sigh op het drooge siet,320Dan smelt een danckbaer hert wel*licht tot enckel niet*.Giralde lijckewel*, nu onder echte wetten,*Beschonck het geestigh dier met hondert pistoletten,Een bruyt-stuck*voor den dienst. Daer lough het gierigh*wijf,En vont in dit verhael een aerdigh tijt-verdrijf.*325Dit maeckt de jonge maeght vermaert in alle steden,Mits*sy de vrijsters kent tot in haer diepste leden,En ’t bracht aen ’t gansche rot geen kleyne baten in;Want daer Constançe quam daer wasset al gewin.Maiombe die sigh liet haer beste-moeder*noemen,330En laet geen vreemde mans ontrent haer nichte*komen,Sy neemt haer evenstaegh met al de sinnen waer,En waer de bende reyst, sy slaept benevens haer.Daer was ontrent Madril een buyten-hof te vinden,Bevrijt met boom-gewas van alle sture*winden,335Hier viel om desen tijt een openbare*feest,En daer bewees de maeght haer uytgelesen geest.Daer is een prijs geset voor die met aerdigh*singen,Daer is een prijs geset voor die met luchtigh springenSou sweven boven al; en ’t is de snege*maeght340Die aen het nieusgier volck in beyde meest behaeght.De knopjens*van yvoir die aen haer vingers waren;2Gaen boven alle spel en boven alle snaren;Want alss’ haer soete stem en rasse vingers roert,Soo wort al wie het hoort door lusten om-gevoert*.345’T en is door geen gespreck*de menschen uyt te leggen,’T en is (na mijn begrijp) met woorden niet te seggen,Wat schoonheyt al vermagh. De kunst is liefgetal*,Maer koomter schoonheyt by soo gaetse boven al.Daer was om desen tijt een ridder in den velde,350Die meest*het kleyne wilt met snege bracken quelde*:En t’wijl hy in de jacht sigh al te besigh hout,Soo raeckt hy buyten spoor te dolen in het wout.Hy weet geen jagers meer, hy weet geen snelle winden*,Hy weet in al*het bosch syn pagjen*°niet te vinden:355Maer t’wijl hy eensaem dwaelt, verneemt hy nevens hemEen wonder soeten galm, een onbekende stem.Hy staet een weynigh stil tot by*hem is vernomenVan waer het soet geluyt tot hem was af te komen°,En daer op trat hy voort, en met een stillen gangh360Soo quam hy in het dal van waer men hoort den sangh.En mits*hy tot de plaets nu dichte quam genaken,Soo gaet hy door het loof een open ruymte maken,Ten eynd’ hy mochte sien wie in het naeste gras*Soo wonder aengenaem van sangh en stemme was.365Twee vrijsters aen den bergh die pluckten versche rosen,Die sy tot haer vermaeck uyt al de velden kosen,En wat ter zijden af, ontrent een groenen bocht*,Daer sat een jonger maeght die rose-kransen vlocht.Een wijf van vreemt gelaet*, geseten aender heyden*,370Dat quam*(gelijck het scheen) het jonge rot geleyden;En schoon sy mede pluckt, of rosen over-draeght,Soo heeftse staegh het oogh ontrent de jonge maeght.En t’wijl men besigh is ontrent de versche bloemen,Vernam*Don Ian het volck dat wy heydinnen noemen,375En siet de jonge spruyt die in het groene satHeeft op den staenden voet hem door het oir gevat*,Hem door het oogh verruckt. hy siet haer geestigh*wesen,En hoort haer soete stem, en heeftet bey gepresen.En t’wijl hy staet en dut*en op de vrijster siet,380Soo hief sy weder aen, en songh een ander liet.381Schoon bloem-gewas, en edel kruytVan ’s hemels dau gevoet,En al wat uyter aerden spruyt,Ghy wort van my gegroet.Ick koom hier aen der heyden gaen,Daer souck ick mijn vermaeck,Ick gae op u mijn oogen slaen,En ’t schijnt dat ick ontwaeck*.
SELSAEM TROU-GEVALTVSSCHEN EENSPAENS EDELMAN, ENDE EEN HEYDINNE;Soo als de selve edelman, ende alle de werelt doen geloofde.Daer is een selsaem*volck genegen om te dwalen,1Gedurigh om-gevoert in alle vreemde palen*,Dat (soo het schijnen magh) als in het wilde leeft,Maer des al niet-te-min syn vaste wetten heeft.5Het laet sigh over-al den naem van heydens geven,En leyt, al waer het koomt, een wonder selsaem leven;Het roemt sigh dattet°weet uyt yders hant te sien,Wat yemant voor geluck of onheyl sal geschien.Maiombe was het hooft van dese rouwe gasten,10Die staegh op haer bevel en op haer diensten pasten*,Sy was loos, vals, doortrapt, en slim in haer bejagh*,Soo veel als eenigh wijf op aerden wesen magh*;Sy quam veel tot Madril°of in de naeste steden,Want mitse*kluchtigh*was, soo wertse daer geleden*.15Sy had in haer gevolgh al menigh gau verstant,Soo datse gunst en hulp by al de jonckheyt vant.Sy stal eens seker kint te midden opter straten,Dat uyt een edel huys daer eensaem was gelaten,Het was een aerdigh dier*, maer jongh en wonder teer,20En ’t is maer twee jaer out, of slechts een weynigh meer.De meyt, wiens ampt het was hier op den dienst te passen,Die gaf de buert een praet, en liet het wicht verrassen:Maiombe was verblijt, niet om het geestigh*kint,Maer datse rijck gewaet ontrent*syn leden vint.25Sy geeft haer metten buyt in onbekende vlecken*,En waer het onguer*heir genegen is te trecken.Doch wat de moeder socht, en waer de vader schreef,Men hoort niet hoe ’t haer gingh, of waer het meysje bleef.Hoe nau daer wort gevraeght, hoe nau daer wort vernomen,30Men weet niet wat geval het kint is over-komen:Waer dat men immer*sont, of waer men vragen kan,’T is al om niet gepooght, geen mensch en weter van.Maiombe liet het kint verscheyde dingen leeren,Waer mede dat het mocht syn teere jeught vereeren*,35Eerst singen na de kunst, oock springen op de maet,En wat na ’s lants gebruyck een vrijster*geestigh staet.Het kint wast onderwijl, en leerde vreemde saken,En grepen na de kunst, en veelderhande spraken,En selsaem hant-gespel,*en ick en weet niet wat,40Waer van schier niet een mensch de rechte gronden vat.Het was van schoone verw, en vrolick in het wesen*,Daer is een diep vernuf in syn gelaet te lesen:Het had een wacker oogh, en swart gelijck een git*,Syn aensicht even-wel is uyter-maten wit.45Het kon syn frissche jeught, syn wel-gemaeckte ledenTot alderley gedans*en alle spel besteden*;In vougen°dat het volck, en wie het maer en sagh,Sigh van het aerdigh dier als niet versaden magh.Noch*kan de jonge maeght geen kleyne lust verwecken,50Als sy met haer gesangh de sinnen weet te trecken:Men vint dat hare stem een yders herte steelt,Wanneerse maer een reys een aerdigh deuntjen queelt.Maer des al niet-te-min sy wil geen vuyle dingen,Sy wil geen dertel jock, geen slimme*rancken*singen;55Haer mont is wonder heus, haer oir en sinnen teer,*Al wat oneerlick*luyt en singhtse nimmermeer.Des heeftse by haer volck soo veel ontsagh gekregen,Dat sy het menighmael geleyt in beter wegen:En schoon dat hun de mont tot vuylheyt is gewent,60Men hoort geen dertel woort als syder is ontrent.En of oock al het rot*tot stelen is genegen,Sy straft het vuyl*bejagh en isser heftigh tegen:En mits*sy wonder veel met sangh en spelen wint,Soo is Maiombe zelfs tot stelen°niet gesint.65Doch sooder eenigh dingh bywijlen is genomen,Sy doetet aen den dagh en voor de lieden komen;Maer al door sneegh*beleyt en met een loosen vont,Soo datter niet een mensch en weet den rechten gront.Sy riep een van den hoop, en liet hem veerdigh°draven,70En liet, wat yemant stal, in eenigh velt begraven,En dat of by een boom, een hooght of kromme bocht,Ten eynde men het pant by teyckens vinden mocht.En wertse dan gevraeght op ’t gunter is gestolen,*En wie het heeft ontvremt, en waer het is verholen,75Soo maecktse voor het volck een wonder vreemt verhael,In woorden sonder slot in onbekende tael.Maer seyt dan op het lest, dat onder gene linden*,Of aen den naesten bergh het goet is uyt te vinden:En als men dan het kraem*daer uyter aerden track,80Soo wast dat al het lant van hare wonders sprack.Doch sy wist boven al haer saken aen te leggen,Om aen de losse*jeught geluck te konnen seggen;Het schijnt dat sy den gront van alle zielen kent,En schier wat yder mensch in syn gedachten prent85Sy wist al watter loopt*op in de hant te kijcken,En hoe dat yemants aert kan uyt het wesen blijcken,En wat een kleyn, een groot, een puntigh hooft beduyt,En wat men uyt een oogh of ander lidt besluyt.Oock uyt den neus alleen soo kanse gronden*trecken,90Waer heen dat yemants lust of gulle*sinnen strecken;Want isse plomp, of scherp, of hoogh, of bijster plat,Sy heeft van stonden aen syn aert daer uyt gevat.Sy wist als op een draet, nae mate van de jaren,Wat yder over-koomt en plagh te wedervaren,*95En wat een teere maeght in haer gewrichte voelt,En wat een jonge wulp*ontrent den boesem woelt.Sy weet (gelijck het schijnt) de gangen van de sterren,Waer in het klouckste breyn by wijlen kan verwerren:Sy weet en wat de son en wat de mane dreyght*,100En waer toe sigh het jaer en al den hemel neyght.Een wie haer openbaert wanneer hy is geboren,Dien weetse by gevolgh*syn leven na te sporen:Nu spreecktse wonder breet van druck en ongeval,En offer yemant arm of machtigh*werden sal.105Sy weet den leven-streep in yders hant te wijsen,*Daer uyt een vremt gevolgh en groote dingen rijsen;Want is de linij recht en sonder krommen tack,Soo roemtse stage vreught en nimmer ongemack.Maer valtse dickmael scheef en in verscheyde bochten,110Soo wort hy dien het raeckt met droufheyt aengevochten*.Indiense somtijts rijst, en dan eens neder koomt,Soo dienter voor gewis een swaren val geschroomt.Sy gaet hier bijster hoogh, sy kent een yders wesen,Sy kan oock rijcken*selfs uyt hant of vingers lesen:115En somtijts groot verlies, en somtijts grooten schat,En somtijts wel een galgh, of oock een schendigh*rat.Sy wijst een vrijer aen, wanneer hem staet te paren,Een vrijster ofse veel of luttel heeft te baren,En ofse by den man sal wesen liefgetal*,120Dan of hy buyten haer syn lust gebruycken*sal.Dit meynt schier al het volck alsoo te moeten wesen;*Soo dat haer laegen naem gansch hooge was geresen,En al vermits sy breet in desen handel*weyt*,En van het naer*geheym soo klare reden seyt.125Genaeckt men eenigh dorp daer weetse flucx te vragen.Hoe sigh in haer bedrijf*de meeste lieden dragen,En wie sigh daer ontgaet*in lust of dertel bloet,Doch meest wat over-al de losse jonckheyt doet.En als sy gasten vint daer yet op valt te seggen,130Soo weetse na de kunst haer saken aen te leggen;Sy maeckt aen yder mensch syn feylen openbaer,Als of uyt syn gesicht het quaet te vinden waer.Wat sy van yemant weet dat veynst sy als te lesenOf uyt het oogh alleen, of uyt het ander wesen*:135En dit noch altemael met soo een gauwen streeck,Dat oock de sneeghste*man verwondert stont en keeck.Als haer een juffer vraeght, wat man haer staet te trouwen,Sy kan het nieusgier volck gansch aerdigh onderhouwen;Sy spreeckt als door een wolck en noyt met open mont,*140En al haer gansch beleyt dat heeft een loosen*gront.Hoe oyt de sake valt sy kan het al verdrayen*,Sy kan de gauste selfs met schijn van reden payen;En alsse dan een reys de rechte gronden treft,Dan isset dat men haer tot in de lucht verheft.145Men hielt dat sy gestaegh een geest met haer geleyde,Die haer als in het oir verholen dingen seyde:En mits*dit al geschiet door soo een jonge maeght,Soo isset dat het spel hun des te meer behaeght.’T geviel om desen tijt dat in dien eygen lande150Een jongh een aerdigh dier door jeught en liefde brande,En hy die haer het breyn en oock den geest besat,*Was even als de maeght met hare min gevat.Maer daer en was geen raet om oyt te mogen paren,Vermits sy niet gelijck in goet of staet*en waren;155De juffer is te*rijck, als maer een eenigh kint,Soo dat haer drouve vrient voor hem geen troost en vint.Giralde lijckewel*die bleef tot hem genegen,En is om synent wil als sieck te bed gelegen;Maer seyt het niet een mensch wat haer van binnen schort,160Soo datse menighmael veel drouve tranen stort.Of schoon een ander lacht, sy kan geen vreughde rapen*,Sy kan haer in den nacht niet geven om te slapen,Sy klaeght, en (soo het schijnt) sy voelt gestage pijn,En desen onverlet*sy wil geen medeçijn*.165Haer vader niet-te-min die liet een doctor halen,Maer die gingh even-staegh*als in het wilde dwalen,Hy weet niet watter schort, hy weet niet wat te doen,Hy weet voor hare quael geen sap of heylsaem groen*.Hy staet als buyten spoor, en is geheel verlegen,170En al wat hy begint dat zijn bekaeyde wegen:*Dies seyt hy, dat het quaet een langer tijt behouft,En, siet, hier is het huys*ten hooghsten in bedrouft.Iuyst op dien eygen tijt soo quammer Preçiose,Op datse daer ontrent een goede plaets verkose175Voor haer°, voor haer gevolgh, en voor het gansche rot;Dies wortse veel gesien ontrent het naeste slot.De vrouwe van het huys, bewust*van hare saken,Wou door het aerdigh dier haer dochter wat vermaken;En daerom sentser om, en leytse voor het bedt,180En seyde: Niemant weet wat dese vrijster let.Ghy siet*eens wat haer schort, en soo ghy weet te seggenHoe wy dit selsaem stuck behooren aen te leggen,Mijn gunste, soete*maeght, die sal u zijn getoont,En ghy van mijner hant ten hooghsten zijn geloont.185Daer vingh het geestigh dier de vrijster aen te spreken*Met wonder soet*beleyt en ongewoone streken,Het queelt een geestigh dicht, het speelt een aerdigh liet;Maer wat het immer*doet ten*baet de siecke niet.Als dit Constançe merckt sy gaet sigh naerder setten*,190Sy gaet in meerder ernst op alle dingen letten,Sy bid dat al het volck wil*uyt de kamer gaen,En sprack de siecke maeght in dese woorden aen:Ey lieve segh een reys (ick dien het toch te weten)Hebt ghy ontijdigh*freuyt of harden kost gegeten,195Of is u swacke maegh met suycker overlast,*Of hebje by geval te langen tijt gevast?Of is u ’t lijf verdraeyt van op de jacht te rijden,Of door een harden val gebracht in bitter lijden?Of is u bloet verhit door al te langen dans,200Of hebje laet gewaeckt ontrent de maeghde-krans?Of isser yet verstopt in uwe teere leden,Daer van ghy die het lijt alleen verstaet de reden?Of isser yet verstelt*in uwen teeren schoot?Een maeght magh aen een maeght wel seggen haren noot.205Spreeckt ront gelijck het dient van u verholen wesen,Ghy sult door mijn behulp in korten zijn genesen;Ick weet wat aen de jeught by wijlen kan geschien,En schoon al ben ick jongh ick hebbe veel gesien.Giralde seyde neen op al haer snege vragen,210Dies gaet Constançe voort en opent nieuwe lagen*;Hoort (seytse) kenje niet een hups en aerdigh quant*,De schoonste van de stadt, jae van het gansche lant.Hebt ghy hem menighmael niet geestigh hooren praten,Of door een gunstigh oogh tot in het hert gelaten?*215Waerom doch soo geveynst, dat ghy soo langen tijtHem in bedencken hout en niet te wil en zijt?Ey lieve, zoo je meent den vrijer oyt te trouwen,En wilt hem niet te langh in angst en twijffel houwen.Een die syn tanden breeckt als hy een note kraeckt,220Diens vreught is niet te groot schoon hy de keeren*smaeckt.Giralde kreegh een blos, en wert geheel ontsteken*,Als sy dit geestigh dier van vrijen hoorde spreken;En schoon sy veynsen wou, haer bloet is boven haer,*Dat maeckt haer innigh*hert ten vollen openbaer.225Haer geest is op den loop, haer pols begon te jagen,En al met vreemt gewoel van ongelijcke slagen.Constançe wederom: Nu sie ick watter schort;Ghy (wat ick bidden magh) en doet u niet te kort.Spreeckt soo de reden eyscht, en laet u moeder weten,230Wat voor een edel geest u sinnen heeft beseten*.Want hoe ghy langer swijght, en meer u sieckte deckt,Hoe dattet uwe jeught tot grooter hinder streckt.De siecke vrijster sucht, en al haer leden beven,Haer sinnen even-selfs*die worden om-gedreven,235Nu sie ik (sprack de maeght) wat kunst en wijsheyt doet;Ghy weet, gelijck het blijckt, den gront van mijn gemoet,Des wil ick nu voortaen in geenen deel verswijgen,Waer na te deser uyr mijn jonge sinnen hijgen.Wat dienter meer geveynst? ick ben van liefde kranck,240En dat heeft nu geduert wel seven maenden lanck.Wilt dit nu met beleyt mijn ouders openbaren,En raet hun acht te slaen op mijn bedroufde jaren.*Want soo ick dien ick min niet haest genieten*magh,Soo is de gront geleyt van mijnen lesten dagh.245My sal geen spruyt, of kruyt, geen sap, of pap genesen;Ick sal begraven zijn, ick wil begraven wesen,Indien ick niet en krijgh hem die mijn hert bemint,En sonder wien mijn ziel geen rust op aerden vint.Terstont na dit gespreek soo stortse duysent tranen,250Die met een stage veur*haer teere wangen banen*.Constançe troost de maeght, en geeft haer goede moet,En stremt, door soet gespreck, haer gullen*tranenvloet.Hier op is, des versocht, de moeder in-gekomen,Die had tot haer behulp een doctor met genomen;255Constançe gaeter by, maer trat bezijden af,*Daer sy haer*met bescheyt*het stuck te kennen gaf.Het speet*de medeçijn, dat sy de rechte grondenVan dese maeghde-quael had kunstigh ondervonden*;Te meer, vermits hy weet dat oock de klouckste*man260Dit uyt geen herte-slagh of ader voelen kan.Maer als hy in gespreck met haer began te treden,Doen gingh Constançe ront*, en gaf hem dese reden:Een maeght van achtien jaer, af-keerigh van genucht*,Die veeltijts sonder slaep geheele nachten sucht,265Die, als men slechts begint van vrijers yet te spreken,Verandert in gebaer*, en laet haer woorden steken,Die staegh wil eensaem zijn, en nimmer uyt en gaet,En, schoon al isse jongh, het soet geselschap haet,Die geel en deerlick*siet, en leeft als sonder eten,270Wat soo een vrijster schort dat heb ick wel te weten;Ick segge, dat geen salf haer oyt genesen kan,Maer dat haer stil*gebreck vereyst een rustigh*man.Hier by koomt dat ick sie haer oogen in-gesoncken,Maer vierigh even-wel, gelijck als helle voncken,275Haer pols geweldigh ras, haer water bijster root.Hoe? kan dit anders zijn als enckel minne-noot?Voor my ick stel het vast. ghy mooght het overleggen,V dochter even-selfs sal u de waerheyt seggen,Soo ghy haer recht bevraeght; want, na haer saken staen,280De noot die roept om hulp, daer is geen veynsen aen.De doctor laet de spijt, na deze woorden, varen,En prijst het rijp verstant in soo onrijpe jaren;Soo dat hij naderhant*haer niet als eer bewees,En met een vollen mont*haer snege vonden prees.285Of nu het listigh*dier yet van den handel*wiste.Dan of het na de kunst en schijn van reden*giste,En stel ick niet te vast; doch hoe het immer was,De vrijster kreegh een man, en hare koorts genas.Soo haest de jonge maeght haer vont te zijn genesen,290Soo wou sy metter daet beleeft*en danckbaer wesen,Sy let*hoe ’t heydens*volck gansch sober is gekleet,En ’t is haer teere jeught een innigh herten-leet.Sy sprack haer moeder aen: Van yemant gunst ontfangenDoet stracx een billick*hert met alle vlijt verlangen295Om weder-gunst te doen. Vrou moeder, ’t is bekentIn wat een drouven stant mijn ziele was belent*;Nu ben ick (Gode lof) gesont in al de leden,Ghy toont*een danckbaer hert, dat leert de wijse reden;Dit heir is wonder naeckt, ghy kleet het schamel rot,300Dat sal haer dienstigh zijn, en lief aen onsen God.Voor al en dient by ons de vrijster niet vergetenDie u van mijn verdriet de gronden leerde weten.Indien ick yet vermagh, soo weest toch hier beleeft*;Al wie den naeckten kleet ontfanght meer als hy geeft.305De moeder wederom: Dit zijn gansch rouwe menschen,Die om geen prachtigh kleet, en min om rijckdom wenschen;Sy dwalen evenstaegh*, dat is haer oude wet*,Het gelt dient haer tot last, een kleet maer tot belet*.Dus schoon ick haer een kleet wou om de leden hangen,310Ick houdet voor gewis men soudet niet ontfangen.Ké*moeder, seyt de maeght, ghy zijt my wat te taey*,Ey lieve, schenckse wat al waret enckel baey*.Laet haer doch uwe gunst om mijnen t’wil°verwerven,En laet my des te min wanneer ghy koomt te sterven;315De moeder lougher om, en prees de goede ziel,Maer soo dat van de gift of niet of weynigh viel.*Als yemant naer een quael bekoomt syn vorigh wesen,En dat een jonge wulp van krevel*is genesen,En dat een schippers gast sigh op het drooge siet,320Dan smelt een danckbaer hert wel*licht tot enckel niet*.Giralde lijckewel*, nu onder echte wetten,*Beschonck het geestigh dier met hondert pistoletten,Een bruyt-stuck*voor den dienst. Daer lough het gierigh*wijf,En vont in dit verhael een aerdigh tijt-verdrijf.*325Dit maeckt de jonge maeght vermaert in alle steden,Mits*sy de vrijsters kent tot in haer diepste leden,En ’t bracht aen ’t gansche rot geen kleyne baten in;Want daer Constançe quam daer wasset al gewin.Maiombe die sigh liet haer beste-moeder*noemen,330En laet geen vreemde mans ontrent haer nichte*komen,Sy neemt haer evenstaegh met al de sinnen waer,En waer de bende reyst, sy slaept benevens haer.Daer was ontrent Madril een buyten-hof te vinden,Bevrijt met boom-gewas van alle sture*winden,335Hier viel om desen tijt een openbare*feest,En daer bewees de maeght haer uytgelesen geest.Daer is een prijs geset voor die met aerdigh*singen,Daer is een prijs geset voor die met luchtigh springenSou sweven boven al; en ’t is de snege*maeght340Die aen het nieusgier volck in beyde meest behaeght.De knopjens*van yvoir die aen haer vingers waren;2Gaen boven alle spel en boven alle snaren;Want alss’ haer soete stem en rasse vingers roert,Soo wort al wie het hoort door lusten om-gevoert*.345’T en is door geen gespreck*de menschen uyt te leggen,’T en is (na mijn begrijp) met woorden niet te seggen,Wat schoonheyt al vermagh. De kunst is liefgetal*,Maer koomter schoonheyt by soo gaetse boven al.Daer was om desen tijt een ridder in den velde,350Die meest*het kleyne wilt met snege bracken quelde*:En t’wijl hy in de jacht sigh al te besigh hout,Soo raeckt hy buyten spoor te dolen in het wout.Hy weet geen jagers meer, hy weet geen snelle winden*,Hy weet in al*het bosch syn pagjen*°niet te vinden:355Maer t’wijl hy eensaem dwaelt, verneemt hy nevens hemEen wonder soeten galm, een onbekende stem.Hy staet een weynigh stil tot by*hem is vernomenVan waer het soet geluyt tot hem was af te komen°,En daer op trat hy voort, en met een stillen gangh360Soo quam hy in het dal van waer men hoort den sangh.En mits*hy tot de plaets nu dichte quam genaken,Soo gaet hy door het loof een open ruymte maken,Ten eynd’ hy mochte sien wie in het naeste gras*Soo wonder aengenaem van sangh en stemme was.365Twee vrijsters aen den bergh die pluckten versche rosen,Die sy tot haer vermaeck uyt al de velden kosen,En wat ter zijden af, ontrent een groenen bocht*,Daer sat een jonger maeght die rose-kransen vlocht.Een wijf van vreemt gelaet*, geseten aender heyden*,370Dat quam*(gelijck het scheen) het jonge rot geleyden;En schoon sy mede pluckt, of rosen over-draeght,Soo heeftse staegh het oogh ontrent de jonge maeght.En t’wijl men besigh is ontrent de versche bloemen,Vernam*Don Ian het volck dat wy heydinnen noemen,375En siet de jonge spruyt die in het groene satHeeft op den staenden voet hem door het oir gevat*,Hem door het oogh verruckt. hy siet haer geestigh*wesen,En hoort haer soete stem, en heeftet bey gepresen.En t’wijl hy staet en dut*en op de vrijster siet,380Soo hief sy weder aen, en songh een ander liet.381Schoon bloem-gewas, en edel kruytVan ’s hemels dau gevoet,En al wat uyter aerden spruyt,Ghy wort van my gegroet.Ick koom hier aen der heyden gaen,Daer souck ick mijn vermaeck,Ick gae op u mijn oogen slaen,En ’t schijnt dat ick ontwaeck*.
Daer is een selsaem*volck genegen om te dwalen,1Gedurigh om-gevoert in alle vreemde palen*,Dat (soo het schijnen magh) als in het wilde leeft,Maer des al niet-te-min syn vaste wetten heeft.5Het laet sigh over-al den naem van heydens geven,En leyt, al waer het koomt, een wonder selsaem leven;Het roemt sigh dattet°weet uyt yders hant te sien,Wat yemant voor geluck of onheyl sal geschien.Maiombe was het hooft van dese rouwe gasten,10Die staegh op haer bevel en op haer diensten pasten*,Sy was loos, vals, doortrapt, en slim in haer bejagh*,Soo veel als eenigh wijf op aerden wesen magh*;Sy quam veel tot Madril°of in de naeste steden,Want mitse*kluchtigh*was, soo wertse daer geleden*.15Sy had in haer gevolgh al menigh gau verstant,Soo datse gunst en hulp by al de jonckheyt vant.Sy stal eens seker kint te midden opter straten,Dat uyt een edel huys daer eensaem was gelaten,Het was een aerdigh dier*, maer jongh en wonder teer,20En ’t is maer twee jaer out, of slechts een weynigh meer.De meyt, wiens ampt het was hier op den dienst te passen,Die gaf de buert een praet, en liet het wicht verrassen:Maiombe was verblijt, niet om het geestigh*kint,Maer datse rijck gewaet ontrent*syn leden vint.25Sy geeft haer metten buyt in onbekende vlecken*,En waer het onguer*heir genegen is te trecken.Doch wat de moeder socht, en waer de vader schreef,Men hoort niet hoe ’t haer gingh, of waer het meysje bleef.Hoe nau daer wort gevraeght, hoe nau daer wort vernomen,30Men weet niet wat geval het kint is over-komen:Waer dat men immer*sont, of waer men vragen kan,’T is al om niet gepooght, geen mensch en weter van.Maiombe liet het kint verscheyde dingen leeren,Waer mede dat het mocht syn teere jeught vereeren*,35Eerst singen na de kunst, oock springen op de maet,En wat na ’s lants gebruyck een vrijster*geestigh staet.Het kint wast onderwijl, en leerde vreemde saken,En grepen na de kunst, en veelderhande spraken,En selsaem hant-gespel,*en ick en weet niet wat,40Waer van schier niet een mensch de rechte gronden vat.Het was van schoone verw, en vrolick in het wesen*,Daer is een diep vernuf in syn gelaet te lesen:Het had een wacker oogh, en swart gelijck een git*,Syn aensicht even-wel is uyter-maten wit.45Het kon syn frissche jeught, syn wel-gemaeckte ledenTot alderley gedans*en alle spel besteden*;In vougen°dat het volck, en wie het maer en sagh,Sigh van het aerdigh dier als niet versaden magh.Noch*kan de jonge maeght geen kleyne lust verwecken,50Als sy met haer gesangh de sinnen weet te trecken:Men vint dat hare stem een yders herte steelt,Wanneerse maer een reys een aerdigh deuntjen queelt.Maer des al niet-te-min sy wil geen vuyle dingen,Sy wil geen dertel jock, geen slimme*rancken*singen;55Haer mont is wonder heus, haer oir en sinnen teer,*Al wat oneerlick*luyt en singhtse nimmermeer.Des heeftse by haer volck soo veel ontsagh gekregen,Dat sy het menighmael geleyt in beter wegen:En schoon dat hun de mont tot vuylheyt is gewent,60Men hoort geen dertel woort als syder is ontrent.En of oock al het rot*tot stelen is genegen,Sy straft het vuyl*bejagh en isser heftigh tegen:En mits*sy wonder veel met sangh en spelen wint,Soo is Maiombe zelfs tot stelen°niet gesint.65Doch sooder eenigh dingh bywijlen is genomen,Sy doetet aen den dagh en voor de lieden komen;Maer al door sneegh*beleyt en met een loosen vont,Soo datter niet een mensch en weet den rechten gront.Sy riep een van den hoop, en liet hem veerdigh°draven,70En liet, wat yemant stal, in eenigh velt begraven,En dat of by een boom, een hooght of kromme bocht,Ten eynde men het pant by teyckens vinden mocht.En wertse dan gevraeght op ’t gunter is gestolen,*En wie het heeft ontvremt, en waer het is verholen,75Soo maecktse voor het volck een wonder vreemt verhael,In woorden sonder slot in onbekende tael.Maer seyt dan op het lest, dat onder gene linden*,Of aen den naesten bergh het goet is uyt te vinden:En als men dan het kraem*daer uyter aerden track,80Soo wast dat al het lant van hare wonders sprack.Doch sy wist boven al haer saken aen te leggen,Om aen de losse*jeught geluck te konnen seggen;Het schijnt dat sy den gront van alle zielen kent,En schier wat yder mensch in syn gedachten prent85Sy wist al watter loopt*op in de hant te kijcken,En hoe dat yemants aert kan uyt het wesen blijcken,En wat een kleyn, een groot, een puntigh hooft beduyt,En wat men uyt een oogh of ander lidt besluyt.Oock uyt den neus alleen soo kanse gronden*trecken,90Waer heen dat yemants lust of gulle*sinnen strecken;Want isse plomp, of scherp, of hoogh, of bijster plat,Sy heeft van stonden aen syn aert daer uyt gevat.Sy wist als op een draet, nae mate van de jaren,Wat yder over-koomt en plagh te wedervaren,*95En wat een teere maeght in haer gewrichte voelt,En wat een jonge wulp*ontrent den boesem woelt.Sy weet (gelijck het schijnt) de gangen van de sterren,Waer in het klouckste breyn by wijlen kan verwerren:Sy weet en wat de son en wat de mane dreyght*,100En waer toe sigh het jaer en al den hemel neyght.Een wie haer openbaert wanneer hy is geboren,Dien weetse by gevolgh*syn leven na te sporen:Nu spreecktse wonder breet van druck en ongeval,En offer yemant arm of machtigh*werden sal.105Sy weet den leven-streep in yders hant te wijsen,*Daer uyt een vremt gevolgh en groote dingen rijsen;Want is de linij recht en sonder krommen tack,Soo roemtse stage vreught en nimmer ongemack.Maer valtse dickmael scheef en in verscheyde bochten,110Soo wort hy dien het raeckt met droufheyt aengevochten*.Indiense somtijts rijst, en dan eens neder koomt,Soo dienter voor gewis een swaren val geschroomt.Sy gaet hier bijster hoogh, sy kent een yders wesen,Sy kan oock rijcken*selfs uyt hant of vingers lesen:115En somtijts groot verlies, en somtijts grooten schat,En somtijts wel een galgh, of oock een schendigh*rat.Sy wijst een vrijer aen, wanneer hem staet te paren,Een vrijster ofse veel of luttel heeft te baren,En ofse by den man sal wesen liefgetal*,120Dan of hy buyten haer syn lust gebruycken*sal.Dit meynt schier al het volck alsoo te moeten wesen;*Soo dat haer laegen naem gansch hooge was geresen,En al vermits sy breet in desen handel*weyt*,En van het naer*geheym soo klare reden seyt.125Genaeckt men eenigh dorp daer weetse flucx te vragen.Hoe sigh in haer bedrijf*de meeste lieden dragen,En wie sigh daer ontgaet*in lust of dertel bloet,Doch meest wat over-al de losse jonckheyt doet.En als sy gasten vint daer yet op valt te seggen,130Soo weetse na de kunst haer saken aen te leggen;Sy maeckt aen yder mensch syn feylen openbaer,Als of uyt syn gesicht het quaet te vinden waer.Wat sy van yemant weet dat veynst sy als te lesenOf uyt het oogh alleen, of uyt het ander wesen*:135En dit noch altemael met soo een gauwen streeck,Dat oock de sneeghste*man verwondert stont en keeck.Als haer een juffer vraeght, wat man haer staet te trouwen,Sy kan het nieusgier volck gansch aerdigh onderhouwen;Sy spreeckt als door een wolck en noyt met open mont,*140En al haer gansch beleyt dat heeft een loosen*gront.Hoe oyt de sake valt sy kan het al verdrayen*,Sy kan de gauste selfs met schijn van reden payen;En alsse dan een reys de rechte gronden treft,Dan isset dat men haer tot in de lucht verheft.145Men hielt dat sy gestaegh een geest met haer geleyde,Die haer als in het oir verholen dingen seyde:En mits*dit al geschiet door soo een jonge maeght,Soo isset dat het spel hun des te meer behaeght.’T geviel om desen tijt dat in dien eygen lande150Een jongh een aerdigh dier door jeught en liefde brande,En hy die haer het breyn en oock den geest besat,*Was even als de maeght met hare min gevat.Maer daer en was geen raet om oyt te mogen paren,Vermits sy niet gelijck in goet of staet*en waren;155De juffer is te*rijck, als maer een eenigh kint,Soo dat haer drouve vrient voor hem geen troost en vint.Giralde lijckewel*die bleef tot hem genegen,En is om synent wil als sieck te bed gelegen;Maer seyt het niet een mensch wat haer van binnen schort,160Soo datse menighmael veel drouve tranen stort.Of schoon een ander lacht, sy kan geen vreughde rapen*,Sy kan haer in den nacht niet geven om te slapen,Sy klaeght, en (soo het schijnt) sy voelt gestage pijn,En desen onverlet*sy wil geen medeçijn*.165Haer vader niet-te-min die liet een doctor halen,Maer die gingh even-staegh*als in het wilde dwalen,Hy weet niet watter schort, hy weet niet wat te doen,Hy weet voor hare quael geen sap of heylsaem groen*.Hy staet als buyten spoor, en is geheel verlegen,170En al wat hy begint dat zijn bekaeyde wegen:*Dies seyt hy, dat het quaet een langer tijt behouft,En, siet, hier is het huys*ten hooghsten in bedrouft.Iuyst op dien eygen tijt soo quammer Preçiose,Op datse daer ontrent een goede plaets verkose175Voor haer°, voor haer gevolgh, en voor het gansche rot;Dies wortse veel gesien ontrent het naeste slot.De vrouwe van het huys, bewust*van hare saken,Wou door het aerdigh dier haer dochter wat vermaken;En daerom sentser om, en leytse voor het bedt,180En seyde: Niemant weet wat dese vrijster let.Ghy siet*eens wat haer schort, en soo ghy weet te seggenHoe wy dit selsaem stuck behooren aen te leggen,Mijn gunste, soete*maeght, die sal u zijn getoont,En ghy van mijner hant ten hooghsten zijn geloont.185Daer vingh het geestigh dier de vrijster aen te spreken*Met wonder soet*beleyt en ongewoone streken,Het queelt een geestigh dicht, het speelt een aerdigh liet;Maer wat het immer*doet ten*baet de siecke niet.Als dit Constançe merckt sy gaet sigh naerder setten*,190Sy gaet in meerder ernst op alle dingen letten,Sy bid dat al het volck wil*uyt de kamer gaen,En sprack de siecke maeght in dese woorden aen:Ey lieve segh een reys (ick dien het toch te weten)Hebt ghy ontijdigh*freuyt of harden kost gegeten,195Of is u swacke maegh met suycker overlast,*Of hebje by geval te langen tijt gevast?Of is u ’t lijf verdraeyt van op de jacht te rijden,Of door een harden val gebracht in bitter lijden?Of is u bloet verhit door al te langen dans,200Of hebje laet gewaeckt ontrent de maeghde-krans?Of isser yet verstopt in uwe teere leden,Daer van ghy die het lijt alleen verstaet de reden?Of isser yet verstelt*in uwen teeren schoot?Een maeght magh aen een maeght wel seggen haren noot.205Spreeckt ront gelijck het dient van u verholen wesen,Ghy sult door mijn behulp in korten zijn genesen;Ick weet wat aen de jeught by wijlen kan geschien,En schoon al ben ick jongh ick hebbe veel gesien.Giralde seyde neen op al haer snege vragen,210Dies gaet Constançe voort en opent nieuwe lagen*;Hoort (seytse) kenje niet een hups en aerdigh quant*,De schoonste van de stadt, jae van het gansche lant.Hebt ghy hem menighmael niet geestigh hooren praten,Of door een gunstigh oogh tot in het hert gelaten?*215Waerom doch soo geveynst, dat ghy soo langen tijtHem in bedencken hout en niet te wil en zijt?Ey lieve, zoo je meent den vrijer oyt te trouwen,En wilt hem niet te langh in angst en twijffel houwen.Een die syn tanden breeckt als hy een note kraeckt,220Diens vreught is niet te groot schoon hy de keeren*smaeckt.Giralde kreegh een blos, en wert geheel ontsteken*,Als sy dit geestigh dier van vrijen hoorde spreken;En schoon sy veynsen wou, haer bloet is boven haer,*Dat maeckt haer innigh*hert ten vollen openbaer.225Haer geest is op den loop, haer pols begon te jagen,En al met vreemt gewoel van ongelijcke slagen.Constançe wederom: Nu sie ick watter schort;Ghy (wat ick bidden magh) en doet u niet te kort.Spreeckt soo de reden eyscht, en laet u moeder weten,230Wat voor een edel geest u sinnen heeft beseten*.Want hoe ghy langer swijght, en meer u sieckte deckt,Hoe dattet uwe jeught tot grooter hinder streckt.De siecke vrijster sucht, en al haer leden beven,Haer sinnen even-selfs*die worden om-gedreven,235Nu sie ik (sprack de maeght) wat kunst en wijsheyt doet;Ghy weet, gelijck het blijckt, den gront van mijn gemoet,Des wil ick nu voortaen in geenen deel verswijgen,Waer na te deser uyr mijn jonge sinnen hijgen.Wat dienter meer geveynst? ick ben van liefde kranck,240En dat heeft nu geduert wel seven maenden lanck.Wilt dit nu met beleyt mijn ouders openbaren,En raet hun acht te slaen op mijn bedroufde jaren.*Want soo ick dien ick min niet haest genieten*magh,Soo is de gront geleyt van mijnen lesten dagh.245My sal geen spruyt, of kruyt, geen sap, of pap genesen;Ick sal begraven zijn, ick wil begraven wesen,Indien ick niet en krijgh hem die mijn hert bemint,En sonder wien mijn ziel geen rust op aerden vint.Terstont na dit gespreek soo stortse duysent tranen,250Die met een stage veur*haer teere wangen banen*.Constançe troost de maeght, en geeft haer goede moet,En stremt, door soet gespreck, haer gullen*tranenvloet.Hier op is, des versocht, de moeder in-gekomen,Die had tot haer behulp een doctor met genomen;255Constançe gaeter by, maer trat bezijden af,*Daer sy haer*met bescheyt*het stuck te kennen gaf.Het speet*de medeçijn, dat sy de rechte grondenVan dese maeghde-quael had kunstigh ondervonden*;Te meer, vermits hy weet dat oock de klouckste*man260Dit uyt geen herte-slagh of ader voelen kan.Maer als hy in gespreck met haer began te treden,Doen gingh Constançe ront*, en gaf hem dese reden:Een maeght van achtien jaer, af-keerigh van genucht*,Die veeltijts sonder slaep geheele nachten sucht,265Die, als men slechts begint van vrijers yet te spreken,Verandert in gebaer*, en laet haer woorden steken,Die staegh wil eensaem zijn, en nimmer uyt en gaet,En, schoon al isse jongh, het soet geselschap haet,Die geel en deerlick*siet, en leeft als sonder eten,270Wat soo een vrijster schort dat heb ick wel te weten;Ick segge, dat geen salf haer oyt genesen kan,Maer dat haer stil*gebreck vereyst een rustigh*man.Hier by koomt dat ick sie haer oogen in-gesoncken,Maer vierigh even-wel, gelijck als helle voncken,275Haer pols geweldigh ras, haer water bijster root.Hoe? kan dit anders zijn als enckel minne-noot?Voor my ick stel het vast. ghy mooght het overleggen,V dochter even-selfs sal u de waerheyt seggen,Soo ghy haer recht bevraeght; want, na haer saken staen,280De noot die roept om hulp, daer is geen veynsen aen.De doctor laet de spijt, na deze woorden, varen,En prijst het rijp verstant in soo onrijpe jaren;Soo dat hij naderhant*haer niet als eer bewees,En met een vollen mont*haer snege vonden prees.285Of nu het listigh*dier yet van den handel*wiste.Dan of het na de kunst en schijn van reden*giste,En stel ick niet te vast; doch hoe het immer was,De vrijster kreegh een man, en hare koorts genas.Soo haest de jonge maeght haer vont te zijn genesen,290Soo wou sy metter daet beleeft*en danckbaer wesen,Sy let*hoe ’t heydens*volck gansch sober is gekleet,En ’t is haer teere jeught een innigh herten-leet.Sy sprack haer moeder aen: Van yemant gunst ontfangenDoet stracx een billick*hert met alle vlijt verlangen295Om weder-gunst te doen. Vrou moeder, ’t is bekentIn wat een drouven stant mijn ziele was belent*;Nu ben ick (Gode lof) gesont in al de leden,Ghy toont*een danckbaer hert, dat leert de wijse reden;Dit heir is wonder naeckt, ghy kleet het schamel rot,300Dat sal haer dienstigh zijn, en lief aen onsen God.Voor al en dient by ons de vrijster niet vergetenDie u van mijn verdriet de gronden leerde weten.Indien ick yet vermagh, soo weest toch hier beleeft*;Al wie den naeckten kleet ontfanght meer als hy geeft.305De moeder wederom: Dit zijn gansch rouwe menschen,Die om geen prachtigh kleet, en min om rijckdom wenschen;Sy dwalen evenstaegh*, dat is haer oude wet*,Het gelt dient haer tot last, een kleet maer tot belet*.Dus schoon ick haer een kleet wou om de leden hangen,310Ick houdet voor gewis men soudet niet ontfangen.Ké*moeder, seyt de maeght, ghy zijt my wat te taey*,Ey lieve, schenckse wat al waret enckel baey*.Laet haer doch uwe gunst om mijnen t’wil°verwerven,En laet my des te min wanneer ghy koomt te sterven;315De moeder lougher om, en prees de goede ziel,Maer soo dat van de gift of niet of weynigh viel.*Als yemant naer een quael bekoomt syn vorigh wesen,En dat een jonge wulp van krevel*is genesen,En dat een schippers gast sigh op het drooge siet,320Dan smelt een danckbaer hert wel*licht tot enckel niet*.Giralde lijckewel*, nu onder echte wetten,*Beschonck het geestigh dier met hondert pistoletten,Een bruyt-stuck*voor den dienst. Daer lough het gierigh*wijf,En vont in dit verhael een aerdigh tijt-verdrijf.*325Dit maeckt de jonge maeght vermaert in alle steden,Mits*sy de vrijsters kent tot in haer diepste leden,En ’t bracht aen ’t gansche rot geen kleyne baten in;Want daer Constançe quam daer wasset al gewin.Maiombe die sigh liet haer beste-moeder*noemen,330En laet geen vreemde mans ontrent haer nichte*komen,Sy neemt haer evenstaegh met al de sinnen waer,En waer de bende reyst, sy slaept benevens haer.Daer was ontrent Madril een buyten-hof te vinden,Bevrijt met boom-gewas van alle sture*winden,335Hier viel om desen tijt een openbare*feest,En daer bewees de maeght haer uytgelesen geest.Daer is een prijs geset voor die met aerdigh*singen,Daer is een prijs geset voor die met luchtigh springenSou sweven boven al; en ’t is de snege*maeght340Die aen het nieusgier volck in beyde meest behaeght.De knopjens*van yvoir die aen haer vingers waren;2Gaen boven alle spel en boven alle snaren;Want alss’ haer soete stem en rasse vingers roert,Soo wort al wie het hoort door lusten om-gevoert*.345’T en is door geen gespreck*de menschen uyt te leggen,’T en is (na mijn begrijp) met woorden niet te seggen,Wat schoonheyt al vermagh. De kunst is liefgetal*,Maer koomter schoonheyt by soo gaetse boven al.Daer was om desen tijt een ridder in den velde,350Die meest*het kleyne wilt met snege bracken quelde*:En t’wijl hy in de jacht sigh al te besigh hout,Soo raeckt hy buyten spoor te dolen in het wout.Hy weet geen jagers meer, hy weet geen snelle winden*,Hy weet in al*het bosch syn pagjen*°niet te vinden:355Maer t’wijl hy eensaem dwaelt, verneemt hy nevens hemEen wonder soeten galm, een onbekende stem.Hy staet een weynigh stil tot by*hem is vernomenVan waer het soet geluyt tot hem was af te komen°,En daer op trat hy voort, en met een stillen gangh360Soo quam hy in het dal van waer men hoort den sangh.En mits*hy tot de plaets nu dichte quam genaken,Soo gaet hy door het loof een open ruymte maken,Ten eynd’ hy mochte sien wie in het naeste gras*Soo wonder aengenaem van sangh en stemme was.365Twee vrijsters aen den bergh die pluckten versche rosen,Die sy tot haer vermaeck uyt al de velden kosen,En wat ter zijden af, ontrent een groenen bocht*,Daer sat een jonger maeght die rose-kransen vlocht.Een wijf van vreemt gelaet*, geseten aender heyden*,370Dat quam*(gelijck het scheen) het jonge rot geleyden;En schoon sy mede pluckt, of rosen over-draeght,Soo heeftse staegh het oogh ontrent de jonge maeght.En t’wijl men besigh is ontrent de versche bloemen,Vernam*Don Ian het volck dat wy heydinnen noemen,375En siet de jonge spruyt die in het groene satHeeft op den staenden voet hem door het oir gevat*,Hem door het oogh verruckt. hy siet haer geestigh*wesen,En hoort haer soete stem, en heeftet bey gepresen.En t’wijl hy staet en dut*en op de vrijster siet,380Soo hief sy weder aen, en songh een ander liet.
Daer is een selsaem*volck genegen om te dwalen,1
Gedurigh om-gevoert in alle vreemde palen*,
Dat (soo het schijnen magh) als in het wilde leeft,
Maer des al niet-te-min syn vaste wetten heeft.
5Het laet sigh over-al den naem van heydens geven,
En leyt, al waer het koomt, een wonder selsaem leven;
Het roemt sigh dattet°weet uyt yders hant te sien,
Wat yemant voor geluck of onheyl sal geschien.
Maiombe was het hooft van dese rouwe gasten,
10Die staegh op haer bevel en op haer diensten pasten*,
Sy was loos, vals, doortrapt, en slim in haer bejagh*,
Soo veel als eenigh wijf op aerden wesen magh*;
Sy quam veel tot Madril°of in de naeste steden,
Want mitse*kluchtigh*was, soo wertse daer geleden*.
15Sy had in haer gevolgh al menigh gau verstant,
Soo datse gunst en hulp by al de jonckheyt vant.
Sy stal eens seker kint te midden opter straten,
Dat uyt een edel huys daer eensaem was gelaten,
Het was een aerdigh dier*, maer jongh en wonder teer,
20En ’t is maer twee jaer out, of slechts een weynigh meer.
De meyt, wiens ampt het was hier op den dienst te passen,
Die gaf de buert een praet, en liet het wicht verrassen:
Maiombe was verblijt, niet om het geestigh*kint,
Maer datse rijck gewaet ontrent*syn leden vint.
25Sy geeft haer metten buyt in onbekende vlecken*,
En waer het onguer*heir genegen is te trecken.
Doch wat de moeder socht, en waer de vader schreef,
Men hoort niet hoe ’t haer gingh, of waer het meysje bleef.
Hoe nau daer wort gevraeght, hoe nau daer wort vernomen,
30Men weet niet wat geval het kint is over-komen:
Waer dat men immer*sont, of waer men vragen kan,
’T is al om niet gepooght, geen mensch en weter van.
Maiombe liet het kint verscheyde dingen leeren,
Waer mede dat het mocht syn teere jeught vereeren*,
35Eerst singen na de kunst, oock springen op de maet,
En wat na ’s lants gebruyck een vrijster*geestigh staet.
Het kint wast onderwijl, en leerde vreemde saken,
En grepen na de kunst, en veelderhande spraken,
En selsaem hant-gespel,*en ick en weet niet wat,
40Waer van schier niet een mensch de rechte gronden vat.
Het was van schoone verw, en vrolick in het wesen*,
Daer is een diep vernuf in syn gelaet te lesen:
Het had een wacker oogh, en swart gelijck een git*,
Syn aensicht even-wel is uyter-maten wit.
45Het kon syn frissche jeught, syn wel-gemaeckte leden
Tot alderley gedans*en alle spel besteden*;
In vougen°dat het volck, en wie het maer en sagh,
Sigh van het aerdigh dier als niet versaden magh.
Noch*kan de jonge maeght geen kleyne lust verwecken,
50Als sy met haer gesangh de sinnen weet te trecken:
Men vint dat hare stem een yders herte steelt,
Wanneerse maer een reys een aerdigh deuntjen queelt.
Maer des al niet-te-min sy wil geen vuyle dingen,
Sy wil geen dertel jock, geen slimme*rancken*singen;
55Haer mont is wonder heus, haer oir en sinnen teer,*
Al wat oneerlick*luyt en singhtse nimmermeer.
Des heeftse by haer volck soo veel ontsagh gekregen,
Dat sy het menighmael geleyt in beter wegen:
En schoon dat hun de mont tot vuylheyt is gewent,
60Men hoort geen dertel woort als syder is ontrent.
En of oock al het rot*tot stelen is genegen,
Sy straft het vuyl*bejagh en isser heftigh tegen:
En mits*sy wonder veel met sangh en spelen wint,
Soo is Maiombe zelfs tot stelen°niet gesint.
65Doch sooder eenigh dingh bywijlen is genomen,
Sy doetet aen den dagh en voor de lieden komen;
Maer al door sneegh*beleyt en met een loosen vont,
Soo datter niet een mensch en weet den rechten gront.
Sy riep een van den hoop, en liet hem veerdigh°draven,
70En liet, wat yemant stal, in eenigh velt begraven,
En dat of by een boom, een hooght of kromme bocht,
Ten eynde men het pant by teyckens vinden mocht.
En wertse dan gevraeght op ’t gunter is gestolen,*
En wie het heeft ontvremt, en waer het is verholen,
75Soo maecktse voor het volck een wonder vreemt verhael,
In woorden sonder slot in onbekende tael.
Maer seyt dan op het lest, dat onder gene linden*,
Of aen den naesten bergh het goet is uyt te vinden:
En als men dan het kraem*daer uyter aerden track,
80Soo wast dat al het lant van hare wonders sprack.
Doch sy wist boven al haer saken aen te leggen,
Om aen de losse*jeught geluck te konnen seggen;
Het schijnt dat sy den gront van alle zielen kent,
En schier wat yder mensch in syn gedachten prent
85Sy wist al watter loopt*op in de hant te kijcken,
En hoe dat yemants aert kan uyt het wesen blijcken,
En wat een kleyn, een groot, een puntigh hooft beduyt,
En wat men uyt een oogh of ander lidt besluyt.
Oock uyt den neus alleen soo kanse gronden*trecken,
90Waer heen dat yemants lust of gulle*sinnen strecken;
Want isse plomp, of scherp, of hoogh, of bijster plat,
Sy heeft van stonden aen syn aert daer uyt gevat.
Sy wist als op een draet, nae mate van de jaren,
Wat yder over-koomt en plagh te wedervaren,*
95En wat een teere maeght in haer gewrichte voelt,
En wat een jonge wulp*ontrent den boesem woelt.
Sy weet (gelijck het schijnt) de gangen van de sterren,
Waer in het klouckste breyn by wijlen kan verwerren:
Sy weet en wat de son en wat de mane dreyght*,
100En waer toe sigh het jaer en al den hemel neyght.
Een wie haer openbaert wanneer hy is geboren,
Dien weetse by gevolgh*syn leven na te sporen:
Nu spreecktse wonder breet van druck en ongeval,
En offer yemant arm of machtigh*werden sal.
105Sy weet den leven-streep in yders hant te wijsen,*
Daer uyt een vremt gevolgh en groote dingen rijsen;
Want is de linij recht en sonder krommen tack,
Soo roemtse stage vreught en nimmer ongemack.
Maer valtse dickmael scheef en in verscheyde bochten,
110Soo wort hy dien het raeckt met droufheyt aengevochten*.
Indiense somtijts rijst, en dan eens neder koomt,
Soo dienter voor gewis een swaren val geschroomt.
Sy gaet hier bijster hoogh, sy kent een yders wesen,
Sy kan oock rijcken*selfs uyt hant of vingers lesen:
115En somtijts groot verlies, en somtijts grooten schat,
En somtijts wel een galgh, of oock een schendigh*rat.
Sy wijst een vrijer aen, wanneer hem staet te paren,
Een vrijster ofse veel of luttel heeft te baren,
En ofse by den man sal wesen liefgetal*,
120Dan of hy buyten haer syn lust gebruycken*sal.
Dit meynt schier al het volck alsoo te moeten wesen;*
Soo dat haer laegen naem gansch hooge was geresen,
En al vermits sy breet in desen handel*weyt*,
En van het naer*geheym soo klare reden seyt.
125Genaeckt men eenigh dorp daer weetse flucx te vragen.
Hoe sigh in haer bedrijf*de meeste lieden dragen,
En wie sigh daer ontgaet*in lust of dertel bloet,
Doch meest wat over-al de losse jonckheyt doet.
En als sy gasten vint daer yet op valt te seggen,
130Soo weetse na de kunst haer saken aen te leggen;
Sy maeckt aen yder mensch syn feylen openbaer,
Als of uyt syn gesicht het quaet te vinden waer.
Wat sy van yemant weet dat veynst sy als te lesen
Of uyt het oogh alleen, of uyt het ander wesen*:
135En dit noch altemael met soo een gauwen streeck,
Dat oock de sneeghste*man verwondert stont en keeck.
Als haer een juffer vraeght, wat man haer staet te trouwen,
Sy kan het nieusgier volck gansch aerdigh onderhouwen;
Sy spreeckt als door een wolck en noyt met open mont,*
140En al haer gansch beleyt dat heeft een loosen*gront.
Hoe oyt de sake valt sy kan het al verdrayen*,
Sy kan de gauste selfs met schijn van reden payen;
En alsse dan een reys de rechte gronden treft,
Dan isset dat men haer tot in de lucht verheft.
145Men hielt dat sy gestaegh een geest met haer geleyde,
Die haer als in het oir verholen dingen seyde:
En mits*dit al geschiet door soo een jonge maeght,
Soo isset dat het spel hun des te meer behaeght.
’T geviel om desen tijt dat in dien eygen lande
150Een jongh een aerdigh dier door jeught en liefde brande,
En hy die haer het breyn en oock den geest besat,*
Was even als de maeght met hare min gevat.
Maer daer en was geen raet om oyt te mogen paren,
Vermits sy niet gelijck in goet of staet*en waren;
155De juffer is te*rijck, als maer een eenigh kint,
Soo dat haer drouve vrient voor hem geen troost en vint.
Giralde lijckewel*die bleef tot hem genegen,
En is om synent wil als sieck te bed gelegen;
Maer seyt het niet een mensch wat haer van binnen schort,
160Soo datse menighmael veel drouve tranen stort.
Of schoon een ander lacht, sy kan geen vreughde rapen*,
Sy kan haer in den nacht niet geven om te slapen,
Sy klaeght, en (soo het schijnt) sy voelt gestage pijn,
En desen onverlet*sy wil geen medeçijn*.
165Haer vader niet-te-min die liet een doctor halen,
Maer die gingh even-staegh*als in het wilde dwalen,
Hy weet niet watter schort, hy weet niet wat te doen,
Hy weet voor hare quael geen sap of heylsaem groen*.
Hy staet als buyten spoor, en is geheel verlegen,
170En al wat hy begint dat zijn bekaeyde wegen:*
Dies seyt hy, dat het quaet een langer tijt behouft,
En, siet, hier is het huys*ten hooghsten in bedrouft.
Iuyst op dien eygen tijt soo quammer Preçiose,
Op datse daer ontrent een goede plaets verkose
175Voor haer°, voor haer gevolgh, en voor het gansche rot;
Dies wortse veel gesien ontrent het naeste slot.
De vrouwe van het huys, bewust*van hare saken,
Wou door het aerdigh dier haer dochter wat vermaken;
En daerom sentser om, en leytse voor het bedt,
180En seyde: Niemant weet wat dese vrijster let.
Ghy siet*eens wat haer schort, en soo ghy weet te seggen
Hoe wy dit selsaem stuck behooren aen te leggen,
Mijn gunste, soete*maeght, die sal u zijn getoont,
En ghy van mijner hant ten hooghsten zijn geloont.
185Daer vingh het geestigh dier de vrijster aen te spreken*
Met wonder soet*beleyt en ongewoone streken,
Het queelt een geestigh dicht, het speelt een aerdigh liet;
Maer wat het immer*doet ten*baet de siecke niet.
Als dit Constançe merckt sy gaet sigh naerder setten*,
190Sy gaet in meerder ernst op alle dingen letten,
Sy bid dat al het volck wil*uyt de kamer gaen,
En sprack de siecke maeght in dese woorden aen:
Ey lieve segh een reys (ick dien het toch te weten)
Hebt ghy ontijdigh*freuyt of harden kost gegeten,
195Of is u swacke maegh met suycker overlast,*
Of hebje by geval te langen tijt gevast?
Of is u ’t lijf verdraeyt van op de jacht te rijden,
Of door een harden val gebracht in bitter lijden?
Of is u bloet verhit door al te langen dans,
200Of hebje laet gewaeckt ontrent de maeghde-krans?
Of isser yet verstopt in uwe teere leden,
Daer van ghy die het lijt alleen verstaet de reden?
Of isser yet verstelt*in uwen teeren schoot?
Een maeght magh aen een maeght wel seggen haren noot.
205Spreeckt ront gelijck het dient van u verholen wesen,
Ghy sult door mijn behulp in korten zijn genesen;
Ick weet wat aen de jeught by wijlen kan geschien,
En schoon al ben ick jongh ick hebbe veel gesien.
Giralde seyde neen op al haer snege vragen,
210Dies gaet Constançe voort en opent nieuwe lagen*;
Hoort (seytse) kenje niet een hups en aerdigh quant*,
De schoonste van de stadt, jae van het gansche lant.
Hebt ghy hem menighmael niet geestigh hooren praten,
Of door een gunstigh oogh tot in het hert gelaten?*
215Waerom doch soo geveynst, dat ghy soo langen tijt
Hem in bedencken hout en niet te wil en zijt?
Ey lieve, zoo je meent den vrijer oyt te trouwen,
En wilt hem niet te langh in angst en twijffel houwen.
Een die syn tanden breeckt als hy een note kraeckt,
220Diens vreught is niet te groot schoon hy de keeren*smaeckt.
Giralde kreegh een blos, en wert geheel ontsteken*,
Als sy dit geestigh dier van vrijen hoorde spreken;
En schoon sy veynsen wou, haer bloet is boven haer,*
Dat maeckt haer innigh*hert ten vollen openbaer.
225Haer geest is op den loop, haer pols begon te jagen,
En al met vreemt gewoel van ongelijcke slagen.
Constançe wederom: Nu sie ick watter schort;
Ghy (wat ick bidden magh) en doet u niet te kort.
Spreeckt soo de reden eyscht, en laet u moeder weten,
230Wat voor een edel geest u sinnen heeft beseten*.
Want hoe ghy langer swijght, en meer u sieckte deckt,
Hoe dattet uwe jeught tot grooter hinder streckt.
De siecke vrijster sucht, en al haer leden beven,
Haer sinnen even-selfs*die worden om-gedreven,
235Nu sie ik (sprack de maeght) wat kunst en wijsheyt doet;
Ghy weet, gelijck het blijckt, den gront van mijn gemoet,
Des wil ick nu voortaen in geenen deel verswijgen,
Waer na te deser uyr mijn jonge sinnen hijgen.
Wat dienter meer geveynst? ick ben van liefde kranck,
240En dat heeft nu geduert wel seven maenden lanck.
Wilt dit nu met beleyt mijn ouders openbaren,
En raet hun acht te slaen op mijn bedroufde jaren.*
Want soo ick dien ick min niet haest genieten*magh,
Soo is de gront geleyt van mijnen lesten dagh.
245My sal geen spruyt, of kruyt, geen sap, of pap genesen;
Ick sal begraven zijn, ick wil begraven wesen,
Indien ick niet en krijgh hem die mijn hert bemint,
En sonder wien mijn ziel geen rust op aerden vint.
Terstont na dit gespreek soo stortse duysent tranen,
250Die met een stage veur*haer teere wangen banen*.
Constançe troost de maeght, en geeft haer goede moet,
En stremt, door soet gespreck, haer gullen*tranenvloet.
Hier op is, des versocht, de moeder in-gekomen,
Die had tot haer behulp een doctor met genomen;
255Constançe gaeter by, maer trat bezijden af,*
Daer sy haer*met bescheyt*het stuck te kennen gaf.
Het speet*de medeçijn, dat sy de rechte gronden
Van dese maeghde-quael had kunstigh ondervonden*;
Te meer, vermits hy weet dat oock de klouckste*man
260Dit uyt geen herte-slagh of ader voelen kan.
Maer als hy in gespreck met haer began te treden,
Doen gingh Constançe ront*, en gaf hem dese reden:
Een maeght van achtien jaer, af-keerigh van genucht*,
Die veeltijts sonder slaep geheele nachten sucht,
265Die, als men slechts begint van vrijers yet te spreken,
Verandert in gebaer*, en laet haer woorden steken,
Die staegh wil eensaem zijn, en nimmer uyt en gaet,
En, schoon al isse jongh, het soet geselschap haet,
Die geel en deerlick*siet, en leeft als sonder eten,
270Wat soo een vrijster schort dat heb ick wel te weten;
Ick segge, dat geen salf haer oyt genesen kan,
Maer dat haer stil*gebreck vereyst een rustigh*man.
Hier by koomt dat ick sie haer oogen in-gesoncken,
Maer vierigh even-wel, gelijck als helle voncken,
275Haer pols geweldigh ras, haer water bijster root.
Hoe? kan dit anders zijn als enckel minne-noot?
Voor my ick stel het vast. ghy mooght het overleggen,
V dochter even-selfs sal u de waerheyt seggen,
Soo ghy haer recht bevraeght; want, na haer saken staen,
280De noot die roept om hulp, daer is geen veynsen aen.
De doctor laet de spijt, na deze woorden, varen,
En prijst het rijp verstant in soo onrijpe jaren;
Soo dat hij naderhant*haer niet als eer bewees,
En met een vollen mont*haer snege vonden prees.
285Of nu het listigh*dier yet van den handel*wiste.
Dan of het na de kunst en schijn van reden*giste,
En stel ick niet te vast; doch hoe het immer was,
De vrijster kreegh een man, en hare koorts genas.
Soo haest de jonge maeght haer vont te zijn genesen,
290Soo wou sy metter daet beleeft*en danckbaer wesen,
Sy let*hoe ’t heydens*volck gansch sober is gekleet,
En ’t is haer teere jeught een innigh herten-leet.
Sy sprack haer moeder aen: Van yemant gunst ontfangen
Doet stracx een billick*hert met alle vlijt verlangen
295Om weder-gunst te doen. Vrou moeder, ’t is bekent
In wat een drouven stant mijn ziele was belent*;
Nu ben ick (Gode lof) gesont in al de leden,
Ghy toont*een danckbaer hert, dat leert de wijse reden;
Dit heir is wonder naeckt, ghy kleet het schamel rot,
300Dat sal haer dienstigh zijn, en lief aen onsen God.
Voor al en dient by ons de vrijster niet vergeten
Die u van mijn verdriet de gronden leerde weten.
Indien ick yet vermagh, soo weest toch hier beleeft*;
Al wie den naeckten kleet ontfanght meer als hy geeft.
305De moeder wederom: Dit zijn gansch rouwe menschen,
Die om geen prachtigh kleet, en min om rijckdom wenschen;
Sy dwalen evenstaegh*, dat is haer oude wet*,
Het gelt dient haer tot last, een kleet maer tot belet*.
Dus schoon ick haer een kleet wou om de leden hangen,
310Ick houdet voor gewis men soudet niet ontfangen.
Ké*moeder, seyt de maeght, ghy zijt my wat te taey*,
Ey lieve, schenckse wat al waret enckel baey*.
Laet haer doch uwe gunst om mijnen t’wil°verwerven,
En laet my des te min wanneer ghy koomt te sterven;
315De moeder lougher om, en prees de goede ziel,
Maer soo dat van de gift of niet of weynigh viel.*
Als yemant naer een quael bekoomt syn vorigh wesen,
En dat een jonge wulp van krevel*is genesen,
En dat een schippers gast sigh op het drooge siet,
320Dan smelt een danckbaer hert wel*licht tot enckel niet*.
Giralde lijckewel*, nu onder echte wetten,*
Beschonck het geestigh dier met hondert pistoletten,
Een bruyt-stuck*voor den dienst. Daer lough het gierigh*wijf,
En vont in dit verhael een aerdigh tijt-verdrijf.*
325Dit maeckt de jonge maeght vermaert in alle steden,
Mits*sy de vrijsters kent tot in haer diepste leden,
En ’t bracht aen ’t gansche rot geen kleyne baten in;
Want daer Constançe quam daer wasset al gewin.
Maiombe die sigh liet haer beste-moeder*noemen,
330En laet geen vreemde mans ontrent haer nichte*komen,
Sy neemt haer evenstaegh met al de sinnen waer,
En waer de bende reyst, sy slaept benevens haer.
Daer was ontrent Madril een buyten-hof te vinden,
Bevrijt met boom-gewas van alle sture*winden,
335Hier viel om desen tijt een openbare*feest,
En daer bewees de maeght haer uytgelesen geest.
Daer is een prijs geset voor die met aerdigh*singen,
Daer is een prijs geset voor die met luchtigh springen
Sou sweven boven al; en ’t is de snege*maeght
340Die aen het nieusgier volck in beyde meest behaeght.
De knopjens*van yvoir die aen haer vingers waren;2
Gaen boven alle spel en boven alle snaren;
Want alss’ haer soete stem en rasse vingers roert,
Soo wort al wie het hoort door lusten om-gevoert*.
345’T en is door geen gespreck*de menschen uyt te leggen,
’T en is (na mijn begrijp) met woorden niet te seggen,
Wat schoonheyt al vermagh. De kunst is liefgetal*,
Maer koomter schoonheyt by soo gaetse boven al.
Daer was om desen tijt een ridder in den velde,
350Die meest*het kleyne wilt met snege bracken quelde*:
En t’wijl hy in de jacht sigh al te besigh hout,
Soo raeckt hy buyten spoor te dolen in het wout.
Hy weet geen jagers meer, hy weet geen snelle winden*,
Hy weet in al*het bosch syn pagjen*°niet te vinden:
355Maer t’wijl hy eensaem dwaelt, verneemt hy nevens hem
Een wonder soeten galm, een onbekende stem.
Hy staet een weynigh stil tot by*hem is vernomen
Van waer het soet geluyt tot hem was af te komen°,
En daer op trat hy voort, en met een stillen gangh
360Soo quam hy in het dal van waer men hoort den sangh.
En mits*hy tot de plaets nu dichte quam genaken,
Soo gaet hy door het loof een open ruymte maken,
Ten eynd’ hy mochte sien wie in het naeste gras*
Soo wonder aengenaem van sangh en stemme was.
365Twee vrijsters aen den bergh die pluckten versche rosen,
Die sy tot haer vermaeck uyt al de velden kosen,
En wat ter zijden af, ontrent een groenen bocht*,
Daer sat een jonger maeght die rose-kransen vlocht.
Een wijf van vreemt gelaet*, geseten aender heyden*,
370Dat quam*(gelijck het scheen) het jonge rot geleyden;
En schoon sy mede pluckt, of rosen over-draeght,
Soo heeftse staegh het oogh ontrent de jonge maeght.
En t’wijl men besigh is ontrent de versche bloemen,
Vernam*Don Ian het volck dat wy heydinnen noemen,
375En siet de jonge spruyt die in het groene sat
Heeft op den staenden voet hem door het oir gevat*,
Hem door het oogh verruckt. hy siet haer geestigh*wesen,
En hoort haer soete stem, en heeftet bey gepresen.
En t’wijl hy staet en dut*en op de vrijster siet,
380Soo hief sy weder aen, en songh een ander liet.
381Schoon bloem-gewas, en edel kruytVan ’s hemels dau gevoet,En al wat uyter aerden spruyt,Ghy wort van my gegroet.Ick koom hier aen der heyden gaen,Daer souck ick mijn vermaeck,Ick gae op u mijn oogen slaen,En ’t schijnt dat ick ontwaeck*.
381Schoon bloem-gewas, en edel kruyt
Van ’s hemels dau gevoet,
En al wat uyter aerden spruyt,
Ghy wort van my gegroet.
Ick koom hier aen der heyden gaen,
Daer souck ick mijn vermaeck,
Ick gae op u mijn oogen slaen,
En ’t schijnt dat ick ontwaeck*.