COPA Syrisca, caput Graeca redimita mitella,crispum sub crotalo docta mouere latus,ebria fumosa saltat lasciua taberna,ad cubitum raucos excutiens calamos.'quid iuuat aestiuo defessum puluere abessequam potius bibulo decubuisse toro?sunt topia et kalybae, cyathi, rosa, tibia, chordae,et triclia umbrosis frigida harundinibus.en et, Maenalio quae garrit dulce sub antro,rustica pastoris fistula in ore sonat.est et uappa, cado nuper defusa picato,et trepidans rauco murmure riuos aquae;sunt etiam croceo uiolae de flore corollaesertaque purpurea lutea mixta rosa,et quae uirgineo libata Achelois ab amnelilia uimineis attulit in calathis;sunt et caseoli, quos iuncea fiscina siccat,sunt autumnali cerea pruna die,castaneaeque nuces et suaue rubentia mala,est hic munda Ceres, est Amor, est Bromius;sunt et mora cruenta et lentis uua racemiset pendet iunco caeruleus cucumis.est tuguri custos, armatus falce saligna,sed non et uasto est inguine terribilis.huc kalybita ueni. lassus iam sudat asellus,parce illi: Vestae delicium est asinus.nunc cantu celebri rumpunt arbusta cicadae,nunc uaria in gelida sede lacerta latet:si sapis, aestiuo recubans nunc prolue uitro,seu uis cristalli ferre nouos calices.hic age pampinea fessus requiesce sub umbraet grauidum roseo necte caput strophio,oscula decerpens tenerae formosa puellae—a pereat cui sunt prisca supercilia.quid cineri ingrato seruas bene olentia serta?anne coronato uis lapide ista tegi?pone merum et talos. pereat qui crastina curat.Mors aurem uellens 'uiuite', ait, 'uenio.'9 B.C.194. Epicedion DrusiSVPPRIME iam lacrimas: non est reuocabilis istis,quem semel umbrifera nauita lintre tulit.Hectora tot fratres, tot defleuere sororeset pater et coniux Astyanaxque pueret longaeua parens: nec et ille redemptus ab igne:nulla super Stygias umbra renauit aquas.contigit hoc etiam Thetidi: populator AchillesIliaca ambustis ossibus arua premit.illi caeruleum Panope matertera crinemsoluit et immensas fletibus auxit aquas,consortesque deae centum longaeuaque magniOceani coniux Oceanusque pater,et Thetis ante omnis: sed nec Thetis ipsa neque omnesmutarunt auidi tristia iura dei.prisca quid huc repeto? Marcellum Octauia fleuitet fleuit populo Caesar utrumque palam.sed rigidum ius est et ineuitabile mortis,stant rata non ulla fila renenda manu.ipse tibi emissus nebulosi litore Auerni,si liceat, forti uerba tot ore sonet:'quid numeras annos? uixi maturior annis:acta senem faciunt: haec numeranda tibi,his aeuum fuit implendum, non segnibus annis:hostibus eueniat longa senecta meis.hoc ataui monuere mei proauique Nerones(fregerunt ambo Punica bella duces):hoc domus ista docet per te mea Caesaris alti:exitus hic, mater, debuit esse meus.nec meritis (quamquam ipsa iuuant magis) afuit illis,mater, honos: titulis nomina plena uides.consul et ignoti uictor Germanicus orbis,quoi fuerit mortis publica causa, legor.cingor Apollinea uictricia tempora lauroet sensi exsequias funeris ipse mei,decursusque uirum notos mihi donaque regumcaptaque per titulos oppida lecta suos,et quo me officio portauerit illa iuuentus,quae fuit ante meum tam generosa torum.denique laudari sacrato Caesaris oreemerui, lacrimas elicuique deo.et quoiquam miserandus ero? iam comprime fletus.hoc ego, qui flendi sum tibi causa, rogo.'haec sentit Drusus, si quid modo sentit in umbra,nec tu de tanto crede minora uiro.est tibi (sitque precor) multorum filius instar,parsque tui partus it tibi salua prior;est coniux, tutela hominum, quo sospite uestram,Liuia, funestam dedecet esse domum.M. MANILIVSfl. 8 A.D.195. The Science of NatureCARMINE diuinas artis et conscia fatisidera diuersos hominum uariantia casus,caelestis rationis opus, deducere mundoaggredior primusque nouis Helicona mouerecantibus et uiridi nutantis uertice siluas,hospita sacra ferens nulli memorata priorum.huc mihi tu, Caesar, patriae princepsque paterque,qui regis augustis parentem legibus orbemconcessumque patri mundum deus ipse mereris,daque animum uirisque satis da tanta canendo.iam propiusque fauet mundus scrutantibus ipsumet cupit aetherios per carmina pandere census.hoc sub pace uacat tantum. iuuat ire per ipsumaera et inmenso spatiantem uiuere caelosignaque et aduersos stellarum noscere cursus.quod solum nouisse parum est. impensius ipsascire iuuat magni penitus praecordia mundi,quaque regat generetque suis animalia signiscernere et in numerum Phoebo modulante referre.bina mihi positis lucent altaria flammis,ad duo templa precor duplici circumdatus aestucarminis et rerum: certa cum lege canentemmundus et inmenso uatem circumstrepit orbeuixque soluta suis inmittit uerba figuris.quem primum interius licuit cognoscere stellasmunere caelestum? quis enim condentibus illisclepisset furto mundum, quo cuncta reguntur?quis foret humano conatus pectore tantum,inuitis ut dis cuperet deus ipse uideri,sublimis aperire uias imumque sub orbemet per inane suis parentia finibus astra?tu princeps auctorque sacri, Cyllenie, tanti.per te iam caelum interius, iam sidera notanominaque et cursus signorum, pondera, uires,maior uti facies mundi foret et uenerandanon species tantum sed et ipsa potentia rerum,sentirentque deum gentes qua maximus esset.quin natura dedit uires seque ipsa reclusitregalis animos primum dignata mouereproxima tangentis rerum fastigia caelo,qui domuere feras gentis oriente sub ipso,quas secat Euphrates, in quas et Nilus inundat,qua mundus redit et nigras super euolat urbis;tum qui templa sacris coluerunt omne per aeuumdelectique sacerdotes in publica uotaofficio uinxere deum, quibus ipsa potentisnuminis accendit castam praesentia mentem,inque deum deus ipse tulit patuitque ministris:hi tantum mouere decus primique per artemsideribus uidere uagis pendentia fata.singula nam proprio signarunt tempora casulonga per assiduas complexi saecula curas,nascendi quae cuique dies, quae uita fuisset,in quas fortunae leges quaeque hora ualeret,quantaque quam parui facerent discrimina motus.postquam omnis caeli species redeuntibus astrispercepta in proprias sedis, et reddita certisfatorum ordinibus sua cuique potentia formae,per uarios usus artem experientia fecitexemplo monstrante uiam speculataque longedeprendit tacitis dominantia legibus astraet totum aeterna mundum ratione mouerifatorumque uices certis discernere signis.nam rudis ante illos nullo discrimine uitain speciem conuersa operum ratione carebat,et stupefacta nouo pendebat lumine mundi:tum uelut amissis maerens, tum laeta renatissideribus, uariosque dies incertaque noctistempora, nec similis umbras iam sole regresso,iam propiore, suis poterat qua discere causis?necdum etiam doctas sollertia fecerat artis,terraque sub rudibus cessabat uasta colonis;tumque in desertis habitabat montibus aurum,ignotusque nouos pontus subduxerat orbis;nec uitam pelago nec uentis credere uotaaudebant; se quisque satis nouisse putabant.sed cum longa dies acuit mortalia corda,et labor ingenium miseris dedit, et sua quemqueaduigilare sibi iussit fortuna premendo,seducta in uarias certarunt pectora curas,et quodcumque sagax temptando repperit usus,in commune bonum laeti commenta dederunt.tunc et lingua suas accepit barbara leges,et fera diuersis exercita frugibus arua,et uagus in caecum penetrauit nauita pontum,fecit et ignotis linter commercia terris.tum belli pacisque artis commenta uetustas;semper enim ex aliis alias proseminat usus.ne uulgata canam: linguas didicere uolucrum,consultare fibras et rumpere uocibus anguis,sollicitare umbras imumque Acheronta mouerein noctemque dies, in lucem uertere noctis.omnia conando docilis sollertia uicit.nec prius imposuit rebus finemque modumquequam caelum ascendit ratio cepitque profundamnaturam rerum et causas uiditque quod usquam est:nubila cur tanto quaterentur pulsa fragore,hiberna aestiua nix grandine mollior esset,arderent terrae solidusque tremesceret orbis,cur imbres ruerent, uentos quae causa moueret,peruidit soluitque animis miracula rerumeripuitque Ioui fulmen uirisque Tonantiet sonitum uentis concessit, nubibus ignem.196. The Milky WayNAMQVE in caeruleo candens nitet orbita mundoceu missura diem subito caelumque recludens.ac ueluti uiridis discernit semita campos,quam terit assiduo renouans iter orbita tractu;ut freta canescunt sulcum ducente carinaaccipiuntque uiam fluctus spumantibus undis,quam tortus uerso mouit de gurgite uertex,candidus in nigro lucet sic limes Olympo,caeruleum findens ingenti lumine mundum.utque suos arcus per nubila circinat Iris,sic superincumbit signato culmine limescandidus et resupina facit mortalibus ora,dum noua per caecam mirantur lumina noctem,inquiruntque sacras humano pectore causas,num se diductis conetur soluere molessegminibus, raraque labent compagine rimaeadmittantque nouum laxato tegmine lumen;(quid sibi non timeant, magni cum uulnera caeliconspiciant, feriatque oculos iniuria mundi?)an coeat mundus, duplicisque extrema cauernaeconueniant caelique oras et segmina iungant,perque ipsos fiat nexus manifesta cicatrixfusuram faciens mundi, stipatus et orbisaeriam in nebulam clara compagine uersusin cuneos alto cogat fundamina caeli?an melius manet illa fides per saecula priscaillac solis equos diuersis cursibus isseatque aliam triuisse uiam, longumque per aeuumexustas sedis incoctaue sidera flammiscaeruleam uerso speciem mutasse colore,infusumque loco cinerem mundumque sepultum?fama etiam antiquis ad nos descendit ab annis,Phaethontem patrio curru per signa uolantem,dum noua miratur propius spectacula mundiet puer in caelo ludit curruque superbusluxuriat mundo cupit et maiora parente,deflexum solito cursu curuisque quadrigismonstratas liquisse uias orbemque recentemimposuisse polo; nec signa insueta tulisseerrantis nutu flammas cursumque solutum.quid querimur, flammas totum saeuisse per orbem,terrarumque rogum cunctas arsisse per urbis,cum uaga dispersi fluitarunt fragmina currus,et caelum exustum est? luit ipse incendia mundus,et noua uicinis flagrarunt sidera flammisnunc quoque praeteriti faciem referentia casus.nec mihi celanda est famae uulgata uetustasmollior, e niueo lactis fluxisse liquorempectore reginae diuum caelumque coloreinfecisse suo. quapropter lacteus orbisdicitur, et nomen causa descendit ab ipsa.an maior densa stellarum turba coronacontexit flammas et crasso lumine candet,et fulgore nitet collato clarior orbis?an fortes animae dignataque nomina caelocorporibus resoluta suis terraeque remissahuc migrant ex orbe suumque habitantia caelumaetherios uiuunt annos mundoque fruuntur?atque hic Aeacidas, hic et ueneramur AtridasTydidenque ferum terraeque marisque triumphisnaturae uictorem Ithacum Pyliumque senectainsignem triplici, Danaumque ad Pergama regesAuroraeque nigrum partum stirpemque Tonantisrectorem Lyciae; nec te, Mauortia uirgo,praeteream regesque alios, quos Thraecia misitatque Asiae gentes et Magno maxima Pella;quique animi uiris et strictae pondera mentisprudentes habuere uiri, quibus omnis in ipsiscensus erat, iustusque Solon fortisque Lycurgus,aetheriusque Platon et qui fabricauerat illumdamnatusque suas melius damnauit Athenas,Persidis et uictor, strarat quae classibus aequor.Romanique uiri, quorum iam maxima turba est:Tarquinioque minus reges, et Horatia prolestota acies, parti nec non et Scaeuola truncanobilior, maiorque uiris tu, Cloelia, uirgo,et Romana ferens, quae texit, moenia Cocles,et commilitio uolucris Coruinus adeptuset spolia et nomen, qui gestat in alite Phoebum,et Ioue qui meruit caelum Romamque Camillusseruando posuit, Brutusque a rege receptaeconditor, et Pyrrhi per bella Papirius ultor,Fabricius Curiusque pares et tertia palmaMarcellus, Cossusque prior de rege necato,certantesque Deci uotis similesque triumphis,inuictusque mora Fabius, uictorque ferocisLiuius Hasdrubalis socio per bella Nerone,uel duo Scipiadae, fatum Carthaginis unum,Pompeiusque orbis domitor per trisque triumphosante diem princeps, et censu Tullius orisemeritus caelum, et tu, Claudi magna propago,Aemiliaeque domus proceres, clarique Metelli,et Cato fortunae uictor, matrisque sub armismiles Agrippa suae; Venerisque ab origine prolesIulia descendit caelo caelumque repleuit,quod regit Augustus socio per signa Tonante,cernit et in coetu diuum agnouitque Quirinumaltius aetherii quam candet circulus orbis:illa deis sedes, haec illis, proxima diuumqui uirtute sua similes fastigia tangunt.197. CometsSIVE igitur ratio praebentis semina terraein uolucris ignis potuit generare cometas;siue illas natura facis ut cuncta creauitsidera per tenuis caelo lucentia flammas,sed trahit ad semet rapido Titanius aestuinuoluitque suo flammantis igne cometas,ac modo dimittit (sicut Cyllenius orbiset Venus, accenso cum ducit uespere noctemsera nitens, falluntque oculos rursusque reuisunt);seu deus instantis fati miseratus in orbemsigna per affectus caelique incendia mittit;futtilibus non umquam excanduit ignibus aether:squalidaque elusi deplorant arua coloni,et sterilis inter sulcos defessus aratorad iuga maerentis cogit frustrata iuuencos.aut grauibus morbis et lenta corpora tabecorripit exustis letalis flamma medullislabentisque rapit populos, totasque per urbispublica succensis peraguntur iusta sepulcris:qualis Erechtheos pestis populata colonosextulit antiquas per funera pacis Athenas,alter in alterius labens cum fata ruebant.nec locus artis erat medicae nec uota ualebant;cesserat officium morbis, et funera deerantmortibus et lacrimae; lassus defecerat ignis,et coaceruatis ardebant corpora membris,ac tanto quondam populo uix contigit heres.talia significant lucentes saepe cometae:funera cum facibus ueniunt terrisque minanturardentis sine fine rogos, cum mundus et ipsaaegrotet natura nouum sortita sepulcrum.quin et bella canunt ignes subitosque tumultuset clandestinis surgentia fraudibus arma;externas modo per gentis, ut foedere ruptocum fera ductorem rapuit Germania Varuminfecitque trium legionum sanguine campos,arserunt toto passim minitantia mundolumina, et ipsa tulit bellum natura per ignisopposuitque suas uiris finemque minata est.ne mirere grauis rerumque hominumque ruinas,saepe domi culpa est, nescimus credere caelo.ciuilis etiam motus cognataque bellasignificant. nec plura alias incendia mundussustinuit, quam cum ducibus iurata cruentisarma Philippeos implerunt agmine campos,uixque etiam sicca miles Romanus harenaossa uirum lacerosque prius superastitit artus,imperiumque suis conflixit uiribus ipsum,perque patris pater Augustus uestigia uicit.necdum finis erat: restabant Actia belladotali commissa acie, repetitaque rerumalea, et in ponto quaesitus rector Olympi,femineum sortita iugum cum Roma pependit,atque ipsa Isiaco certarunt fulmina sistro.restabant profugo seruilia milite bella,cum patrios armis imitatus filius hostisaequora Pompeius cepit defensa parenti.sed satis hoc fatis fuerit. iam bella quiescant,atque adamanteis Discordia uincta catenisaeternos habeat frenos in carcere clausa.sit pater inuictus patriae, sit Roma sub illo:cumque deum caelo dederit, non quaerat in orbe.198. The Theme of the Astrological PoetMAXIMVS Iliacae gentis certamina uateset quinquaginta regum regemque patremque,castra decem aestatum uictamque sub Hectore Troiamerroremque ducis totidem quot uicerat annisinstantem bello geminataque Pergama pontoultimaque in patria captisque penatibus armaore sacro cecinit; patriam quoi cura petentumdum dabat eripuit, cuiusque ex ore profusosomnis posteritas latices in carmina duxitamnemque in tenuis ausa est diducere riuos,unius fecunda bonis. sed proximus illiHesiodus memorat diuos diuumque parenteset chaos enixum terras orbemque sub illoinfantem et primos titubantia sidera cursusTitanasque senes Iouis et cunabula magniet sub fratre uiri nomen sine matre parentisatque iterum patrio nascentem corpore Bacchumomniaque inmenso uolitantia lumina mundo.quin etiam ruris cultus legesque notauitmilitiamque soli; quod collis Bacchus amaret,quod fecunda Ceres campos, quod Pallas utrumque,atque arbusta uagis essent quod adultera pomis,siluarumque deos sacrataque flumina nymphis,pacis opus magnos naturae condit in usus.astrorum quidam uarias dixere figurassignaque diffuso passim labentia caeloin proprium cuiusque genus causasque tulere:Persea et Andromedan poena matremque dolentemsolantemque patrem raptuque Lycaone natamofficioque Iouis Cynosuram, lacte Capellamet furto Cycnum, pietate ad sidera ductamErigonen ictuque Nepam spolioque Leonemet morsu Cancrum, Pisces Cythereide uersa,Lanigerum uicto ducentem sidera pontoceteraque ex uariis pendentia casibus astraaethera per summum uoluerunt fixa reuolui.quorum carminibus nihil est nisi fabula caelum,terraque composuit caelum, quae pendet ab illo.quin etiam pecorum ritus et Pana sonantemin calamos Sicula memorat tellure creatus;nec siluis siluestre canit perque horrida motusrura serit dulcis musamque inducit in arua.ecce alius pictas uolucris ac bella ferarum,ille uenenatos anguis aconitaque et herbasfata refert uitamque sua radice ferentis.quin etiam tenebris immersum Tartaron atrain lucem de nocte uocant orbemque reuoluuntinterius uersum naturae foedere rupto.omne genus rerum doctae cecinere sorores,omnis ad accessus Heliconis semita trita est,et iam confusi manant de fontibus amnesnec capiunt haustum turbamque ad nota ruentem.integra quaeramus rorantis prata per herbasundamque occultis meditantem murmur in antris,quam neque durato gustarint ore uolucres,ipse nec aetherio Phoebus libauerit igni.nostra loquar; nulli uatum debebimus ora,nec furtum, sed opus ueniet, soloque uolamusin caelum curru, propria rate pellimus undas.namque canam tacita naturam mente potenteminfusumque deum caelo terrisque fretoqueingentem aequali moderantem foedere molem,totumque alterno consensu uiuere mundumet rationis agi motu, cum spiritus unusper cunctas habitet partis atque irriget orbemomnia peruolitans corpusque animale figuret.quod nisi cognatis membris contexta maneretmachina et imposito pareret tota magistro,ac tantum mundi regeret prudentia censum,non esset statio terris, non ambitus astris,haereretque uagus mundus standoque rigeret,nec sua dispositos seruarent sidera cursus,noxque alterna diem fugeret rursumque fugaret;non imbres alerent terras, non aethera uenti,nec pontus grauidas nubis, nec flumina pontum,nec pelagus fontis, nec staret summa per omnispar semper partis aequo digesta parente,ut neque deficerent undae nec sideret orbis,nec caelum iusto maiusue minusue uolaret.motus alit, non mutat opus; sic omnia totodispensata manent mundo dominumque sequuntur.hic igitur deus et ratio, quae cuncta gubernat,ducit ab aetheriis terrena animalia signis:quae quamquam longo cogit summota recessusentiri tamen, ut uitas ac fata ministrentgentibus ac proprios per singula corpora mores.nec nimis est quaerenda fides: sic temperat aruacaelum, sic uarias fruges redditque rapitque,sic pontum mouet ac terris immittit et aufert:atque haec seditio pelagus nunc sidere lunaemota tenet nunc diuerso stimulata recessu,nunc anni spatio Phoebum comitata uolantem;sic submersa fretis concharum et carcere clausaad lunae motum uariant animalia corpuset tua damna, tuas imitantur, Delia, uiris;tu quoque fraternis sic perdis in oribus oraatque iterum ex eisdem repetis, quantumque reliquitaut dedit ille, refers et sidus sidere constas.denique sic pecudes et muta animalia terris,cum maneant ignara sui legisque per aeuum,natura tamen ad mundum reuocante parentemattollunt animos caelumque et sidera seruantcorporaque ad lunae nascentis cornua lustrantuenturasque uident hiemes, reditura serena:quis dubitet post haec hominem coniungere caelo?consilium natura dedit linguamque capaxqueingenium uolucremque animum, quem denique in unumdescendit deus atque habitat seque ipse requirit.mitto alias artis, quarum est permissa facultas,infidas adeo nec nostri munera census,mitto, quod aequali nihil est sub lege tributum,quod patet auctores summi non pectoris esse,mitto quod et certum est et ineuitabile fatum,materiaeque datum est cogi, sed cogere mundo.quis caelum possit nisi caeli munere nosseet reperire deum nisi qui pars ipse deorum est?quisue hanc conuexi molem sine fine patentissignorumque choros ac mundi flammea templaaeternum et stellis aduersus sidera bellumcernere et angusto sub pectore claudere posset,ni tantos animis oculos natura dedissetcognatamque sui mentem uertisset ad ipsamet tantum dictasset opus, caeloque ueniretquod uocat in caelum sacra ad commercia rerumet primas quas dant leges nascentibus astra?quis neget esse nefas inuitum prendere mundumet uelut in semet captum deducere in orbem?sed ne circuitu longo manifesta probentur,ipsa fides operi faciet pondusque fidemque.nam neque decipitur ratio nec decipit umquam;rite sequenda uia est ueris accredita causis,euentusque datur qualis praedicitur ante.quod fortuna ratum faciat, quis dicere falsumaudeat et tantae suffragia uincere sortis?haec ego diuino cupiam cum ad sidera flatuferre, nec in turba nec turbae carmina condam,sed solus uacuo ueluti uectatus in orbeliber agam currus, non occursantibus ullisnec per iter socios commune gerentibus actus,sed caelo noscenda canam mirantibus astriset gaudente sui mundo per carmina uatis:uel quibus illa sacros non inuidere meatusnotitiamque sui, minima est quae turba per orbem.illa fluit, quae diuitias, quae diligit aurum,imperia et fascis mollemque per otia luxumet blandis diuersa sonis dulcemque per aurisaffectum, ut modico noscenda ad fata labore.hoc quoque fatorum est, legem perdiscere fati.199. The Rarity of True FriendshipPER tot signorum species contraria surguntcorpora totque modis quotiens inimica creantur.idcirco nihil ex semet natura creauitpectore amicitiae maius nec rarius umquam.unus erat Pylades, unus qui mallet Orestesipse mori; lis una fuit per saecula mortis:optauitque reum sponsor non posse reuerti,sponsoremque reus timuit, ne solueret ipsum.perque tot aetates hominum, tot tempora et annos,tot bella et uarios etiam sub pace labores,cum fortuna fidem quaerat, uix inuenit usquam.at quanta est scelerum moles per saecula cuncta,quamque onus inuidiae non excusabile terris!quid loquar infectos fraterno sanguine fratres,uenalis ad fata patres matrumque sepulcra?quid loquar ut subitam sceleratis gentibus olimimposuit Phoebus noctem terrasque reliquit?quid loquar euersas urbis et prodita templaet uarias pacis cladis et mixta uenena,insidiasque fori, caedis in moenibus ipsiset sub amicitiae grassantem nomine turbam?in populo scelus est, et abundant cuncta furoris,et fas atque nefas mixtum, legesque per ipsassaeuit nequities; poenas iam noxia uincit.scilicet in multis quoniam discordia signiscorpora nascuntur, pax est sublata per orbem,et fidei rarum foedus paucisque tributum;utque sibi caelum, sic tellus dissidet ipsa,atque hominum gentes inimica sorte feruntur.200. Line upon LineVT rudibus pueris monstratur littera primumper faciem nomenque suum, tum ponitur usus;tunc coniuncta suis formatur syllaba nodis;hinc uerbis structura uenit per membra ligandis,tunc rerum uires atque artis traditur usus,perque pedes proprios nascentia carmina surgunt;singulaque in summa prodest didicisse priora;quae nisi constiterint primis fundata elementis,effluat in uanum rerum praeposterus ordo,uersaque, quae propere dederint praecepta magistri:sic mihi per totum uolitanti carmine mundumerutaque abstrusa penitus caligine fataPieridum numeris etiam modulata canenti,quoque deus regnat reuocanti numen in arteper partis ducenda fides, et singula rerumsunt gradibus tradenda suis, ut cum omnia certanotitia steterint, proprios reuocentur ad usus.ac uelut in nudis cum surgunt montibus urbes,conditor et uacuos muris circumdare collisdestinat, ante manus quam temptet scindere fossas,quaerit opes: ruit ecce nemus, saltusque uetustiprocumbunt solemque nouum, noua sidera cernunt;pellitur omne loco uolucrum genus atque ferarum,antiquasque domos et nota cubilia linquunt.ast alii silicem in muros et marmora templisrimantur, ferrique rigor per tempora notaquaeritur; hinc artes, hinc omnis conuenit usus.tunc demum consurgit opus, cum cuncta supersunt,ne medios rumpat cursus praepostera cura:sic mihi cunctanti tantae succedere molimateries primum rerum, ratione remota,tradenda est, ratio sit ne post irrita, neueargumenta nouis stupeant nascentia rebus.201. A New PoetryIN noua surgentem maioraque uiribus ausumnec per inaccessos metuentem uadere saltusducite, Pierides. uestios extendere finisconor et inriguos in carmina ducere fontis.non ego in excidium caeli nascentia bellafulminis et flammis partus in matre sepultos,non coniuratos reges Troiaque cadenteHectora uenalem cineri Priamumque ferentem,Colchida nec referam uendentem regna parentiset lacerum fratrem stupro segetesque uirorumtaurorumque trucis flammas uigilemque draconemet reducis annos auroque incendia factaet male conceptos partus peiusque necatos;septenosque duces ereptaque fulmine flammismoenia Thebarum et uictam, quia uicerat, urbemgermanosque patris referam matrisque nepotisnatorumque epulas conuersaque sidera retroereptumque diem; nec Persica bella profundoindicta et magna pontum sub classe latenteminuersumque fretum terris, iter aequoris undis.non annosa canam Messanae bella nocentis;non regis magni spatio maiore canenda,quam sunt acta, loquar; Romanae gentis origototque duces urbis, tot bella atque otia, et omnisin populi unius leges ut cesserit orbis,differtur. facile est, uentis dare uela secundisfecundumque solum uarias agitare per artisauroque atque ebori decus addere, cum rudis ipsamateries niteat. speciosis condere rebuscarmina uulgatum est opus et componere simplex.at mihi per numeros ignotaque nomina rerumtemporaque et uarios casus momentaque mundisignorumque uices partisque in partibus ipsisluctandum est, quae nosse nimis, quid? dicere quantum estcarmine quid proprio? pedibus quid iungere certis?huc ades, o quicumque meis aduertere coeptisaurem oculosque potes, ueras et percipe uoces.impendas animum; nec dulcia carmina quaeras.ornari res ipsa negat contenta doceri.202. The Rule of FateQVID tam sollicitis uitam consumimus annistorquemurque metu caecaque cupidine rerumaeternisque senes curis, dum quaerimus aeuum,perdimus et nullo uotorum fine beatiuicturos agimus semper nec uiuimus umquam?pauperiorque bonis quisque est quo plura requirit,nec quod habet numerat, tantum quod non habet optat:cumque sui paruos usus natura reposcat,materiam struimus magnae per uota ruinaeluxuriamque lucris emimus luxuque rapinas,et summum census pretium est effundere censum?soluite, mortales, animos curasque leuatetotque superuacuis uitam deplete querelis.fata regunt orbem, certa stant omnia lege,longaque per certos signantur tempora casus.nascentes morimur, finisque ab origine pendet.hinc et opes et regna fluunt, et saepius ortapaupertas, artesque datae moresque creatiset uitia et clades, damna et compendia rerum.nemo carere dato poterit nec habere negatumfortunamue suis inuitam prendere uotisaut fugere instantem. sors est sua cuique ferenda.an, nisi fata darent leges uitaeque necisque,fugissent ignes Aenean, Troia sub unonon euersa uiro fatis uicisset in ipsis?aut lupa proiectos nutrisset Martia fratres?Roma casis enata foret, pecudumque magistriin Capitolino sanxisset fulmina monte,includiue sua potuisset Iuppiter arce,captus et a captis orbis foret? igne sepultouulneribus uictor repetisset Mucius urbem?solus et oppositis clausisset Horatius armispontem urbemque simul? rupisset foedera uirgo?tresque sub unius fratres uirtute iacerent?nulla acies tantum uicit. pendebat ab unoRoma uiro regnumque orbis sortita iacebat.quid referam Cannas admotaque moenibus arma,postque tuos, Trasimene, lacus Fabiumque morantemVarronemque fuga magnum? quid dicere prositaccepisse iugum uictae Carthaginis arces,sperantem Hannibalem nostris cecidisse catenisconsilium regni furtiua morte luisse?adde etiam uiris Italas Romamque suismetpugnantem membris, adice et ciuilia bellaet Cinnam in Mario Mariumque in carcere uictum:quod consul totiens exsul, quod de exsule consuladiacuit Libycis compar iactura ruiniseque crepidinibus cepit Carthaginis urbem.hoc nisi fata darent, numquam fortuna tulisset.quis te Niliaco periturum litore, Magne,post uictas Mithridatis opes pelagusque receptumet tris emenso meritos ex orbe triumphos,crederet, ut corpus sepeliret naufragus ignis,eiectaeque rogum facerent fragmenta carinae?quis tantum mutare potest sine numine fati?ille etiam caelo genitus caeloque receptus,cum bene compositis uictor ciuilibus armisiura togae regeret, totiens praedicta cauereuulnera non potuit, toto spectante senatuindicium dextra retinens, monitumque cruoredeleuit proprio, possent ut uincere fata.quid numerem euersas urbis regumque ruinasinque rogo Croesum Priamumque in litore truncum,cui nec Troia rogus? quid Xerxen maius et ipsonaufragium pelago? quid capto sanguine regemRomanis positum? raptosque ex ignibus igniscedentemque uiro flammam, qui templa ferebat?quot subitae ueniunt ualidorum in corpora mortesseque ipsae rursus fugiunt errantque per ignis?ex ipsis quidam elati rediere sepulcris;atque his uita duplex. illis uix contigit una.ecce leuis perimit morbus grauiorque remittit,succumbit sorti ratio, ui uincitur usus;cura nocet, cessare iuuat, mora saepe malorumdat pausas, laeduntque cibi, parcuntque uenena.degenerant nati patribus uincuntque parentesingeniumque suum retinent; transitque per illum,ex illo fortuna uenit. furit alter amoreet pontum transnare potest et uertere Troiam;alterius frons est scribendis legibus apta.ecce patrem nati perimunt, natosque parentes,mutuaque armati coeunt in uulnera fratres.non nostrum hoc bellum est; coguntur tanta moueriinque suas ferri poenas lacerandaque membra.quod Decios non omne tulit, non omne Camillostempus et inuicta deuictum mente Catonem,materies in rem superat, sed lege repugnat.quin nec paupertas breuiores excipit annos,nec sunt inmensis opibus uenalia fata;sed rapit ex tecto funus fortuna superboindicitque rogum summis statuitque sepulcrum.quantum est hoc regnum, quod regibus imperat ipsis!quin etiam infelix uirtus et noxia felix,et male consultis pretium est, prudentia fallit,nec fortuna probat causas sequiturque merentis,sed uaga per cunctos nullo discrimine fertur.scilicet est aliud, quod nos cogatque regatque,maius et in proprias ducat mortalia legesattribuatque suos ex se nascentibus annosfortunaeque uices; permiscet saepe ferarumcorpora cum membris hominum; non seminis illepartus erit: quid enim nobis commune ferisque?quisue in portenti noxam peccarit adulter?astra nouant formas, caelumque interserit ora.denique si non est fati, cur traditur, ordo,cunctaque temporibus certis uentura canuntur?nec tamen haec ratio facinus defendere pergituirtutemue suis fraudare in praemia donis.nam neque mortiferas quisquam magis oderit herbas,quod non arbitrio ueniunt, sed semine certo;gratia nec leuior tribuetur dulcibus escisquod natura dedit fruges, non ulla uoluntas.sic hominum meritis tanto fit gloria maior,quod caelo gaudente uenit; rursusque nocentisoderimus magis in culpam poenasque creatos.nec refert, scelus unde cadat; scelus esse fatendum.hoc quoque fatale est, sic ipsum expendere fatum.203. Macrocosm and Microcosm
COPA Syrisca, caput Graeca redimita mitella,crispum sub crotalo docta mouere latus,ebria fumosa saltat lasciua taberna,ad cubitum raucos excutiens calamos.'quid iuuat aestiuo defessum puluere abessequam potius bibulo decubuisse toro?sunt topia et kalybae, cyathi, rosa, tibia, chordae,et triclia umbrosis frigida harundinibus.en et, Maenalio quae garrit dulce sub antro,rustica pastoris fistula in ore sonat.est et uappa, cado nuper defusa picato,et trepidans rauco murmure riuos aquae;sunt etiam croceo uiolae de flore corollaesertaque purpurea lutea mixta rosa,et quae uirgineo libata Achelois ab amnelilia uimineis attulit in calathis;sunt et caseoli, quos iuncea fiscina siccat,sunt autumnali cerea pruna die,castaneaeque nuces et suaue rubentia mala,est hic munda Ceres, est Amor, est Bromius;sunt et mora cruenta et lentis uua racemiset pendet iunco caeruleus cucumis.est tuguri custos, armatus falce saligna,sed non et uasto est inguine terribilis.huc kalybita ueni. lassus iam sudat asellus,parce illi: Vestae delicium est asinus.nunc cantu celebri rumpunt arbusta cicadae,nunc uaria in gelida sede lacerta latet:si sapis, aestiuo recubans nunc prolue uitro,seu uis cristalli ferre nouos calices.hic age pampinea fessus requiesce sub umbraet grauidum roseo necte caput strophio,oscula decerpens tenerae formosa puellae—a pereat cui sunt prisca supercilia.quid cineri ingrato seruas bene olentia serta?anne coronato uis lapide ista tegi?pone merum et talos. pereat qui crastina curat.Mors aurem uellens 'uiuite', ait, 'uenio.'
COPA Syrisca, caput Graeca redimita mitella,crispum sub crotalo docta mouere latus,ebria fumosa saltat lasciua taberna,ad cubitum raucos excutiens calamos.'quid iuuat aestiuo defessum puluere abessequam potius bibulo decubuisse toro?sunt topia et kalybae, cyathi, rosa, tibia, chordae,et triclia umbrosis frigida harundinibus.en et, Maenalio quae garrit dulce sub antro,rustica pastoris fistula in ore sonat.est et uappa, cado nuper defusa picato,et trepidans rauco murmure riuos aquae;sunt etiam croceo uiolae de flore corollaesertaque purpurea lutea mixta rosa,et quae uirgineo libata Achelois ab amnelilia uimineis attulit in calathis;sunt et caseoli, quos iuncea fiscina siccat,sunt autumnali cerea pruna die,castaneaeque nuces et suaue rubentia mala,est hic munda Ceres, est Amor, est Bromius;sunt et mora cruenta et lentis uua racemiset pendet iunco caeruleus cucumis.est tuguri custos, armatus falce saligna,sed non et uasto est inguine terribilis.huc kalybita ueni. lassus iam sudat asellus,parce illi: Vestae delicium est asinus.nunc cantu celebri rumpunt arbusta cicadae,nunc uaria in gelida sede lacerta latet:si sapis, aestiuo recubans nunc prolue uitro,seu uis cristalli ferre nouos calices.hic age pampinea fessus requiesce sub umbraet grauidum roseo necte caput strophio,oscula decerpens tenerae formosa puellae—a pereat cui sunt prisca supercilia.quid cineri ingrato seruas bene olentia serta?anne coronato uis lapide ista tegi?pone merum et talos. pereat qui crastina curat.Mors aurem uellens 'uiuite', ait, 'uenio.'
9 B.C.
SVPPRIME iam lacrimas: non est reuocabilis istis,quem semel umbrifera nauita lintre tulit.Hectora tot fratres, tot defleuere sororeset pater et coniux Astyanaxque pueret longaeua parens: nec et ille redemptus ab igne:nulla super Stygias umbra renauit aquas.contigit hoc etiam Thetidi: populator AchillesIliaca ambustis ossibus arua premit.illi caeruleum Panope matertera crinemsoluit et immensas fletibus auxit aquas,consortesque deae centum longaeuaque magniOceani coniux Oceanusque pater,et Thetis ante omnis: sed nec Thetis ipsa neque omnesmutarunt auidi tristia iura dei.prisca quid huc repeto? Marcellum Octauia fleuitet fleuit populo Caesar utrumque palam.sed rigidum ius est et ineuitabile mortis,stant rata non ulla fila renenda manu.ipse tibi emissus nebulosi litore Auerni,si liceat, forti uerba tot ore sonet:'quid numeras annos? uixi maturior annis:acta senem faciunt: haec numeranda tibi,his aeuum fuit implendum, non segnibus annis:hostibus eueniat longa senecta meis.hoc ataui monuere mei proauique Nerones(fregerunt ambo Punica bella duces):hoc domus ista docet per te mea Caesaris alti:exitus hic, mater, debuit esse meus.nec meritis (quamquam ipsa iuuant magis) afuit illis,mater, honos: titulis nomina plena uides.consul et ignoti uictor Germanicus orbis,quoi fuerit mortis publica causa, legor.cingor Apollinea uictricia tempora lauroet sensi exsequias funeris ipse mei,decursusque uirum notos mihi donaque regumcaptaque per titulos oppida lecta suos,et quo me officio portauerit illa iuuentus,quae fuit ante meum tam generosa torum.denique laudari sacrato Caesaris oreemerui, lacrimas elicuique deo.et quoiquam miserandus ero? iam comprime fletus.hoc ego, qui flendi sum tibi causa, rogo.'haec sentit Drusus, si quid modo sentit in umbra,nec tu de tanto crede minora uiro.est tibi (sitque precor) multorum filius instar,parsque tui partus it tibi salua prior;est coniux, tutela hominum, quo sospite uestram,Liuia, funestam dedecet esse domum.
SVPPRIME iam lacrimas: non est reuocabilis istis,quem semel umbrifera nauita lintre tulit.Hectora tot fratres, tot defleuere sororeset pater et coniux Astyanaxque pueret longaeua parens: nec et ille redemptus ab igne:nulla super Stygias umbra renauit aquas.contigit hoc etiam Thetidi: populator AchillesIliaca ambustis ossibus arua premit.illi caeruleum Panope matertera crinemsoluit et immensas fletibus auxit aquas,consortesque deae centum longaeuaque magniOceani coniux Oceanusque pater,et Thetis ante omnis: sed nec Thetis ipsa neque omnesmutarunt auidi tristia iura dei.prisca quid huc repeto? Marcellum Octauia fleuitet fleuit populo Caesar utrumque palam.sed rigidum ius est et ineuitabile mortis,stant rata non ulla fila renenda manu.ipse tibi emissus nebulosi litore Auerni,si liceat, forti uerba tot ore sonet:'quid numeras annos? uixi maturior annis:acta senem faciunt: haec numeranda tibi,his aeuum fuit implendum, non segnibus annis:hostibus eueniat longa senecta meis.hoc ataui monuere mei proauique Nerones(fregerunt ambo Punica bella duces):hoc domus ista docet per te mea Caesaris alti:exitus hic, mater, debuit esse meus.nec meritis (quamquam ipsa iuuant magis) afuit illis,mater, honos: titulis nomina plena uides.consul et ignoti uictor Germanicus orbis,quoi fuerit mortis publica causa, legor.cingor Apollinea uictricia tempora lauroet sensi exsequias funeris ipse mei,decursusque uirum notos mihi donaque regumcaptaque per titulos oppida lecta suos,et quo me officio portauerit illa iuuentus,quae fuit ante meum tam generosa torum.denique laudari sacrato Caesaris oreemerui, lacrimas elicuique deo.et quoiquam miserandus ero? iam comprime fletus.hoc ego, qui flendi sum tibi causa, rogo.'haec sentit Drusus, si quid modo sentit in umbra,nec tu de tanto crede minora uiro.est tibi (sitque precor) multorum filius instar,parsque tui partus it tibi salua prior;est coniux, tutela hominum, quo sospite uestram,Liuia, funestam dedecet esse domum.
fl. 8 A.D.
CARMINE diuinas artis et conscia fatisidera diuersos hominum uariantia casus,caelestis rationis opus, deducere mundoaggredior primusque nouis Helicona mouerecantibus et uiridi nutantis uertice siluas,hospita sacra ferens nulli memorata priorum.huc mihi tu, Caesar, patriae princepsque paterque,qui regis augustis parentem legibus orbemconcessumque patri mundum deus ipse mereris,daque animum uirisque satis da tanta canendo.iam propiusque fauet mundus scrutantibus ipsumet cupit aetherios per carmina pandere census.hoc sub pace uacat tantum. iuuat ire per ipsumaera et inmenso spatiantem uiuere caelosignaque et aduersos stellarum noscere cursus.quod solum nouisse parum est. impensius ipsascire iuuat magni penitus praecordia mundi,quaque regat generetque suis animalia signiscernere et in numerum Phoebo modulante referre.bina mihi positis lucent altaria flammis,ad duo templa precor duplici circumdatus aestucarminis et rerum: certa cum lege canentemmundus et inmenso uatem circumstrepit orbeuixque soluta suis inmittit uerba figuris.quem primum interius licuit cognoscere stellasmunere caelestum? quis enim condentibus illisclepisset furto mundum, quo cuncta reguntur?quis foret humano conatus pectore tantum,inuitis ut dis cuperet deus ipse uideri,sublimis aperire uias imumque sub orbemet per inane suis parentia finibus astra?tu princeps auctorque sacri, Cyllenie, tanti.per te iam caelum interius, iam sidera notanominaque et cursus signorum, pondera, uires,maior uti facies mundi foret et uenerandanon species tantum sed et ipsa potentia rerum,sentirentque deum gentes qua maximus esset.quin natura dedit uires seque ipsa reclusitregalis animos primum dignata mouereproxima tangentis rerum fastigia caelo,qui domuere feras gentis oriente sub ipso,quas secat Euphrates, in quas et Nilus inundat,qua mundus redit et nigras super euolat urbis;tum qui templa sacris coluerunt omne per aeuumdelectique sacerdotes in publica uotaofficio uinxere deum, quibus ipsa potentisnuminis accendit castam praesentia mentem,inque deum deus ipse tulit patuitque ministris:hi tantum mouere decus primique per artemsideribus uidere uagis pendentia fata.singula nam proprio signarunt tempora casulonga per assiduas complexi saecula curas,nascendi quae cuique dies, quae uita fuisset,in quas fortunae leges quaeque hora ualeret,quantaque quam parui facerent discrimina motus.postquam omnis caeli species redeuntibus astrispercepta in proprias sedis, et reddita certisfatorum ordinibus sua cuique potentia formae,per uarios usus artem experientia fecitexemplo monstrante uiam speculataque longedeprendit tacitis dominantia legibus astraet totum aeterna mundum ratione mouerifatorumque uices certis discernere signis.nam rudis ante illos nullo discrimine uitain speciem conuersa operum ratione carebat,et stupefacta nouo pendebat lumine mundi:tum uelut amissis maerens, tum laeta renatissideribus, uariosque dies incertaque noctistempora, nec similis umbras iam sole regresso,iam propiore, suis poterat qua discere causis?necdum etiam doctas sollertia fecerat artis,terraque sub rudibus cessabat uasta colonis;tumque in desertis habitabat montibus aurum,ignotusque nouos pontus subduxerat orbis;nec uitam pelago nec uentis credere uotaaudebant; se quisque satis nouisse putabant.sed cum longa dies acuit mortalia corda,et labor ingenium miseris dedit, et sua quemqueaduigilare sibi iussit fortuna premendo,seducta in uarias certarunt pectora curas,et quodcumque sagax temptando repperit usus,in commune bonum laeti commenta dederunt.tunc et lingua suas accepit barbara leges,et fera diuersis exercita frugibus arua,et uagus in caecum penetrauit nauita pontum,fecit et ignotis linter commercia terris.tum belli pacisque artis commenta uetustas;semper enim ex aliis alias proseminat usus.ne uulgata canam: linguas didicere uolucrum,consultare fibras et rumpere uocibus anguis,sollicitare umbras imumque Acheronta mouerein noctemque dies, in lucem uertere noctis.omnia conando docilis sollertia uicit.nec prius imposuit rebus finemque modumquequam caelum ascendit ratio cepitque profundamnaturam rerum et causas uiditque quod usquam est:nubila cur tanto quaterentur pulsa fragore,hiberna aestiua nix grandine mollior esset,arderent terrae solidusque tremesceret orbis,cur imbres ruerent, uentos quae causa moueret,peruidit soluitque animis miracula rerumeripuitque Ioui fulmen uirisque Tonantiet sonitum uentis concessit, nubibus ignem.
CARMINE diuinas artis et conscia fatisidera diuersos hominum uariantia casus,caelestis rationis opus, deducere mundoaggredior primusque nouis Helicona mouerecantibus et uiridi nutantis uertice siluas,hospita sacra ferens nulli memorata priorum.huc mihi tu, Caesar, patriae princepsque paterque,qui regis augustis parentem legibus orbemconcessumque patri mundum deus ipse mereris,daque animum uirisque satis da tanta canendo.iam propiusque fauet mundus scrutantibus ipsumet cupit aetherios per carmina pandere census.hoc sub pace uacat tantum. iuuat ire per ipsumaera et inmenso spatiantem uiuere caelosignaque et aduersos stellarum noscere cursus.quod solum nouisse parum est. impensius ipsascire iuuat magni penitus praecordia mundi,quaque regat generetque suis animalia signiscernere et in numerum Phoebo modulante referre.bina mihi positis lucent altaria flammis,ad duo templa precor duplici circumdatus aestucarminis et rerum: certa cum lege canentemmundus et inmenso uatem circumstrepit orbeuixque soluta suis inmittit uerba figuris.quem primum interius licuit cognoscere stellasmunere caelestum? quis enim condentibus illisclepisset furto mundum, quo cuncta reguntur?quis foret humano conatus pectore tantum,inuitis ut dis cuperet deus ipse uideri,sublimis aperire uias imumque sub orbemet per inane suis parentia finibus astra?tu princeps auctorque sacri, Cyllenie, tanti.per te iam caelum interius, iam sidera notanominaque et cursus signorum, pondera, uires,maior uti facies mundi foret et uenerandanon species tantum sed et ipsa potentia rerum,sentirentque deum gentes qua maximus esset.quin natura dedit uires seque ipsa reclusitregalis animos primum dignata mouereproxima tangentis rerum fastigia caelo,qui domuere feras gentis oriente sub ipso,quas secat Euphrates, in quas et Nilus inundat,qua mundus redit et nigras super euolat urbis;tum qui templa sacris coluerunt omne per aeuumdelectique sacerdotes in publica uotaofficio uinxere deum, quibus ipsa potentisnuminis accendit castam praesentia mentem,inque deum deus ipse tulit patuitque ministris:hi tantum mouere decus primique per artemsideribus uidere uagis pendentia fata.singula nam proprio signarunt tempora casulonga per assiduas complexi saecula curas,nascendi quae cuique dies, quae uita fuisset,in quas fortunae leges quaeque hora ualeret,quantaque quam parui facerent discrimina motus.postquam omnis caeli species redeuntibus astrispercepta in proprias sedis, et reddita certisfatorum ordinibus sua cuique potentia formae,per uarios usus artem experientia fecitexemplo monstrante uiam speculataque longedeprendit tacitis dominantia legibus astraet totum aeterna mundum ratione mouerifatorumque uices certis discernere signis.nam rudis ante illos nullo discrimine uitain speciem conuersa operum ratione carebat,et stupefacta nouo pendebat lumine mundi:tum uelut amissis maerens, tum laeta renatissideribus, uariosque dies incertaque noctistempora, nec similis umbras iam sole regresso,iam propiore, suis poterat qua discere causis?necdum etiam doctas sollertia fecerat artis,terraque sub rudibus cessabat uasta colonis;tumque in desertis habitabat montibus aurum,ignotusque nouos pontus subduxerat orbis;nec uitam pelago nec uentis credere uotaaudebant; se quisque satis nouisse putabant.sed cum longa dies acuit mortalia corda,et labor ingenium miseris dedit, et sua quemqueaduigilare sibi iussit fortuna premendo,seducta in uarias certarunt pectora curas,et quodcumque sagax temptando repperit usus,in commune bonum laeti commenta dederunt.tunc et lingua suas accepit barbara leges,et fera diuersis exercita frugibus arua,et uagus in caecum penetrauit nauita pontum,fecit et ignotis linter commercia terris.tum belli pacisque artis commenta uetustas;semper enim ex aliis alias proseminat usus.ne uulgata canam: linguas didicere uolucrum,consultare fibras et rumpere uocibus anguis,sollicitare umbras imumque Acheronta mouerein noctemque dies, in lucem uertere noctis.omnia conando docilis sollertia uicit.nec prius imposuit rebus finemque modumquequam caelum ascendit ratio cepitque profundamnaturam rerum et causas uiditque quod usquam est:nubila cur tanto quaterentur pulsa fragore,hiberna aestiua nix grandine mollior esset,arderent terrae solidusque tremesceret orbis,cur imbres ruerent, uentos quae causa moueret,peruidit soluitque animis miracula rerumeripuitque Ioui fulmen uirisque Tonantiet sonitum uentis concessit, nubibus ignem.
NAMQVE in caeruleo candens nitet orbita mundoceu missura diem subito caelumque recludens.ac ueluti uiridis discernit semita campos,quam terit assiduo renouans iter orbita tractu;ut freta canescunt sulcum ducente carinaaccipiuntque uiam fluctus spumantibus undis,quam tortus uerso mouit de gurgite uertex,candidus in nigro lucet sic limes Olympo,caeruleum findens ingenti lumine mundum.utque suos arcus per nubila circinat Iris,sic superincumbit signato culmine limescandidus et resupina facit mortalibus ora,dum noua per caecam mirantur lumina noctem,inquiruntque sacras humano pectore causas,num se diductis conetur soluere molessegminibus, raraque labent compagine rimaeadmittantque nouum laxato tegmine lumen;(quid sibi non timeant, magni cum uulnera caeliconspiciant, feriatque oculos iniuria mundi?)an coeat mundus, duplicisque extrema cauernaeconueniant caelique oras et segmina iungant,perque ipsos fiat nexus manifesta cicatrixfusuram faciens mundi, stipatus et orbisaeriam in nebulam clara compagine uersusin cuneos alto cogat fundamina caeli?an melius manet illa fides per saecula priscaillac solis equos diuersis cursibus isseatque aliam triuisse uiam, longumque per aeuumexustas sedis incoctaue sidera flammiscaeruleam uerso speciem mutasse colore,infusumque loco cinerem mundumque sepultum?fama etiam antiquis ad nos descendit ab annis,Phaethontem patrio curru per signa uolantem,dum noua miratur propius spectacula mundiet puer in caelo ludit curruque superbusluxuriat mundo cupit et maiora parente,deflexum solito cursu curuisque quadrigismonstratas liquisse uias orbemque recentemimposuisse polo; nec signa insueta tulisseerrantis nutu flammas cursumque solutum.quid querimur, flammas totum saeuisse per orbem,terrarumque rogum cunctas arsisse per urbis,cum uaga dispersi fluitarunt fragmina currus,et caelum exustum est? luit ipse incendia mundus,et noua uicinis flagrarunt sidera flammisnunc quoque praeteriti faciem referentia casus.nec mihi celanda est famae uulgata uetustasmollior, e niueo lactis fluxisse liquorempectore reginae diuum caelumque coloreinfecisse suo. quapropter lacteus orbisdicitur, et nomen causa descendit ab ipsa.an maior densa stellarum turba coronacontexit flammas et crasso lumine candet,et fulgore nitet collato clarior orbis?an fortes animae dignataque nomina caelocorporibus resoluta suis terraeque remissahuc migrant ex orbe suumque habitantia caelumaetherios uiuunt annos mundoque fruuntur?atque hic Aeacidas, hic et ueneramur AtridasTydidenque ferum terraeque marisque triumphisnaturae uictorem Ithacum Pyliumque senectainsignem triplici, Danaumque ad Pergama regesAuroraeque nigrum partum stirpemque Tonantisrectorem Lyciae; nec te, Mauortia uirgo,praeteream regesque alios, quos Thraecia misitatque Asiae gentes et Magno maxima Pella;quique animi uiris et strictae pondera mentisprudentes habuere uiri, quibus omnis in ipsiscensus erat, iustusque Solon fortisque Lycurgus,aetheriusque Platon et qui fabricauerat illumdamnatusque suas melius damnauit Athenas,Persidis et uictor, strarat quae classibus aequor.Romanique uiri, quorum iam maxima turba est:Tarquinioque minus reges, et Horatia prolestota acies, parti nec non et Scaeuola truncanobilior, maiorque uiris tu, Cloelia, uirgo,et Romana ferens, quae texit, moenia Cocles,et commilitio uolucris Coruinus adeptuset spolia et nomen, qui gestat in alite Phoebum,et Ioue qui meruit caelum Romamque Camillusseruando posuit, Brutusque a rege receptaeconditor, et Pyrrhi per bella Papirius ultor,Fabricius Curiusque pares et tertia palmaMarcellus, Cossusque prior de rege necato,certantesque Deci uotis similesque triumphis,inuictusque mora Fabius, uictorque ferocisLiuius Hasdrubalis socio per bella Nerone,uel duo Scipiadae, fatum Carthaginis unum,Pompeiusque orbis domitor per trisque triumphosante diem princeps, et censu Tullius orisemeritus caelum, et tu, Claudi magna propago,Aemiliaeque domus proceres, clarique Metelli,et Cato fortunae uictor, matrisque sub armismiles Agrippa suae; Venerisque ab origine prolesIulia descendit caelo caelumque repleuit,quod regit Augustus socio per signa Tonante,cernit et in coetu diuum agnouitque Quirinumaltius aetherii quam candet circulus orbis:illa deis sedes, haec illis, proxima diuumqui uirtute sua similes fastigia tangunt.
NAMQVE in caeruleo candens nitet orbita mundoceu missura diem subito caelumque recludens.ac ueluti uiridis discernit semita campos,quam terit assiduo renouans iter orbita tractu;ut freta canescunt sulcum ducente carinaaccipiuntque uiam fluctus spumantibus undis,quam tortus uerso mouit de gurgite uertex,candidus in nigro lucet sic limes Olympo,caeruleum findens ingenti lumine mundum.utque suos arcus per nubila circinat Iris,sic superincumbit signato culmine limescandidus et resupina facit mortalibus ora,dum noua per caecam mirantur lumina noctem,inquiruntque sacras humano pectore causas,num se diductis conetur soluere molessegminibus, raraque labent compagine rimaeadmittantque nouum laxato tegmine lumen;(quid sibi non timeant, magni cum uulnera caeliconspiciant, feriatque oculos iniuria mundi?)an coeat mundus, duplicisque extrema cauernaeconueniant caelique oras et segmina iungant,perque ipsos fiat nexus manifesta cicatrixfusuram faciens mundi, stipatus et orbisaeriam in nebulam clara compagine uersusin cuneos alto cogat fundamina caeli?an melius manet illa fides per saecula priscaillac solis equos diuersis cursibus isseatque aliam triuisse uiam, longumque per aeuumexustas sedis incoctaue sidera flammiscaeruleam uerso speciem mutasse colore,infusumque loco cinerem mundumque sepultum?fama etiam antiquis ad nos descendit ab annis,Phaethontem patrio curru per signa uolantem,dum noua miratur propius spectacula mundiet puer in caelo ludit curruque superbusluxuriat mundo cupit et maiora parente,deflexum solito cursu curuisque quadrigismonstratas liquisse uias orbemque recentemimposuisse polo; nec signa insueta tulisseerrantis nutu flammas cursumque solutum.quid querimur, flammas totum saeuisse per orbem,terrarumque rogum cunctas arsisse per urbis,cum uaga dispersi fluitarunt fragmina currus,et caelum exustum est? luit ipse incendia mundus,et noua uicinis flagrarunt sidera flammisnunc quoque praeteriti faciem referentia casus.nec mihi celanda est famae uulgata uetustasmollior, e niueo lactis fluxisse liquorempectore reginae diuum caelumque coloreinfecisse suo. quapropter lacteus orbisdicitur, et nomen causa descendit ab ipsa.an maior densa stellarum turba coronacontexit flammas et crasso lumine candet,et fulgore nitet collato clarior orbis?an fortes animae dignataque nomina caelocorporibus resoluta suis terraeque remissahuc migrant ex orbe suumque habitantia caelumaetherios uiuunt annos mundoque fruuntur?atque hic Aeacidas, hic et ueneramur AtridasTydidenque ferum terraeque marisque triumphisnaturae uictorem Ithacum Pyliumque senectainsignem triplici, Danaumque ad Pergama regesAuroraeque nigrum partum stirpemque Tonantisrectorem Lyciae; nec te, Mauortia uirgo,praeteream regesque alios, quos Thraecia misitatque Asiae gentes et Magno maxima Pella;quique animi uiris et strictae pondera mentisprudentes habuere uiri, quibus omnis in ipsiscensus erat, iustusque Solon fortisque Lycurgus,aetheriusque Platon et qui fabricauerat illumdamnatusque suas melius damnauit Athenas,Persidis et uictor, strarat quae classibus aequor.Romanique uiri, quorum iam maxima turba est:Tarquinioque minus reges, et Horatia prolestota acies, parti nec non et Scaeuola truncanobilior, maiorque uiris tu, Cloelia, uirgo,et Romana ferens, quae texit, moenia Cocles,et commilitio uolucris Coruinus adeptuset spolia et nomen, qui gestat in alite Phoebum,et Ioue qui meruit caelum Romamque Camillusseruando posuit, Brutusque a rege receptaeconditor, et Pyrrhi per bella Papirius ultor,Fabricius Curiusque pares et tertia palmaMarcellus, Cossusque prior de rege necato,certantesque Deci uotis similesque triumphis,inuictusque mora Fabius, uictorque ferocisLiuius Hasdrubalis socio per bella Nerone,uel duo Scipiadae, fatum Carthaginis unum,Pompeiusque orbis domitor per trisque triumphosante diem princeps, et censu Tullius orisemeritus caelum, et tu, Claudi magna propago,Aemiliaeque domus proceres, clarique Metelli,et Cato fortunae uictor, matrisque sub armismiles Agrippa suae; Venerisque ab origine prolesIulia descendit caelo caelumque repleuit,quod regit Augustus socio per signa Tonante,cernit et in coetu diuum agnouitque Quirinumaltius aetherii quam candet circulus orbis:illa deis sedes, haec illis, proxima diuumqui uirtute sua similes fastigia tangunt.
SIVE igitur ratio praebentis semina terraein uolucris ignis potuit generare cometas;siue illas natura facis ut cuncta creauitsidera per tenuis caelo lucentia flammas,sed trahit ad semet rapido Titanius aestuinuoluitque suo flammantis igne cometas,ac modo dimittit (sicut Cyllenius orbiset Venus, accenso cum ducit uespere noctemsera nitens, falluntque oculos rursusque reuisunt);seu deus instantis fati miseratus in orbemsigna per affectus caelique incendia mittit;futtilibus non umquam excanduit ignibus aether:squalidaque elusi deplorant arua coloni,et sterilis inter sulcos defessus aratorad iuga maerentis cogit frustrata iuuencos.aut grauibus morbis et lenta corpora tabecorripit exustis letalis flamma medullislabentisque rapit populos, totasque per urbispublica succensis peraguntur iusta sepulcris:qualis Erechtheos pestis populata colonosextulit antiquas per funera pacis Athenas,alter in alterius labens cum fata ruebant.nec locus artis erat medicae nec uota ualebant;cesserat officium morbis, et funera deerantmortibus et lacrimae; lassus defecerat ignis,et coaceruatis ardebant corpora membris,ac tanto quondam populo uix contigit heres.talia significant lucentes saepe cometae:funera cum facibus ueniunt terrisque minanturardentis sine fine rogos, cum mundus et ipsaaegrotet natura nouum sortita sepulcrum.quin et bella canunt ignes subitosque tumultuset clandestinis surgentia fraudibus arma;externas modo per gentis, ut foedere ruptocum fera ductorem rapuit Germania Varuminfecitque trium legionum sanguine campos,arserunt toto passim minitantia mundolumina, et ipsa tulit bellum natura per ignisopposuitque suas uiris finemque minata est.ne mirere grauis rerumque hominumque ruinas,saepe domi culpa est, nescimus credere caelo.ciuilis etiam motus cognataque bellasignificant. nec plura alias incendia mundussustinuit, quam cum ducibus iurata cruentisarma Philippeos implerunt agmine campos,uixque etiam sicca miles Romanus harenaossa uirum lacerosque prius superastitit artus,imperiumque suis conflixit uiribus ipsum,perque patris pater Augustus uestigia uicit.necdum finis erat: restabant Actia belladotali commissa acie, repetitaque rerumalea, et in ponto quaesitus rector Olympi,femineum sortita iugum cum Roma pependit,atque ipsa Isiaco certarunt fulmina sistro.restabant profugo seruilia milite bella,cum patrios armis imitatus filius hostisaequora Pompeius cepit defensa parenti.sed satis hoc fatis fuerit. iam bella quiescant,atque adamanteis Discordia uincta catenisaeternos habeat frenos in carcere clausa.sit pater inuictus patriae, sit Roma sub illo:cumque deum caelo dederit, non quaerat in orbe.
SIVE igitur ratio praebentis semina terraein uolucris ignis potuit generare cometas;siue illas natura facis ut cuncta creauitsidera per tenuis caelo lucentia flammas,sed trahit ad semet rapido Titanius aestuinuoluitque suo flammantis igne cometas,ac modo dimittit (sicut Cyllenius orbiset Venus, accenso cum ducit uespere noctemsera nitens, falluntque oculos rursusque reuisunt);seu deus instantis fati miseratus in orbemsigna per affectus caelique incendia mittit;futtilibus non umquam excanduit ignibus aether:squalidaque elusi deplorant arua coloni,et sterilis inter sulcos defessus aratorad iuga maerentis cogit frustrata iuuencos.aut grauibus morbis et lenta corpora tabecorripit exustis letalis flamma medullislabentisque rapit populos, totasque per urbispublica succensis peraguntur iusta sepulcris:qualis Erechtheos pestis populata colonosextulit antiquas per funera pacis Athenas,alter in alterius labens cum fata ruebant.nec locus artis erat medicae nec uota ualebant;cesserat officium morbis, et funera deerantmortibus et lacrimae; lassus defecerat ignis,et coaceruatis ardebant corpora membris,ac tanto quondam populo uix contigit heres.talia significant lucentes saepe cometae:funera cum facibus ueniunt terrisque minanturardentis sine fine rogos, cum mundus et ipsaaegrotet natura nouum sortita sepulcrum.quin et bella canunt ignes subitosque tumultuset clandestinis surgentia fraudibus arma;externas modo per gentis, ut foedere ruptocum fera ductorem rapuit Germania Varuminfecitque trium legionum sanguine campos,arserunt toto passim minitantia mundolumina, et ipsa tulit bellum natura per ignisopposuitque suas uiris finemque minata est.ne mirere grauis rerumque hominumque ruinas,saepe domi culpa est, nescimus credere caelo.ciuilis etiam motus cognataque bellasignificant. nec plura alias incendia mundussustinuit, quam cum ducibus iurata cruentisarma Philippeos implerunt agmine campos,uixque etiam sicca miles Romanus harenaossa uirum lacerosque prius superastitit artus,imperiumque suis conflixit uiribus ipsum,perque patris pater Augustus uestigia uicit.necdum finis erat: restabant Actia belladotali commissa acie, repetitaque rerumalea, et in ponto quaesitus rector Olympi,femineum sortita iugum cum Roma pependit,atque ipsa Isiaco certarunt fulmina sistro.restabant profugo seruilia milite bella,cum patrios armis imitatus filius hostisaequora Pompeius cepit defensa parenti.sed satis hoc fatis fuerit. iam bella quiescant,atque adamanteis Discordia uincta catenisaeternos habeat frenos in carcere clausa.sit pater inuictus patriae, sit Roma sub illo:cumque deum caelo dederit, non quaerat in orbe.
MAXIMVS Iliacae gentis certamina uateset quinquaginta regum regemque patremque,castra decem aestatum uictamque sub Hectore Troiamerroremque ducis totidem quot uicerat annisinstantem bello geminataque Pergama pontoultimaque in patria captisque penatibus armaore sacro cecinit; patriam quoi cura petentumdum dabat eripuit, cuiusque ex ore profusosomnis posteritas latices in carmina duxitamnemque in tenuis ausa est diducere riuos,unius fecunda bonis. sed proximus illiHesiodus memorat diuos diuumque parenteset chaos enixum terras orbemque sub illoinfantem et primos titubantia sidera cursusTitanasque senes Iouis et cunabula magniet sub fratre uiri nomen sine matre parentisatque iterum patrio nascentem corpore Bacchumomniaque inmenso uolitantia lumina mundo.quin etiam ruris cultus legesque notauitmilitiamque soli; quod collis Bacchus amaret,quod fecunda Ceres campos, quod Pallas utrumque,atque arbusta uagis essent quod adultera pomis,siluarumque deos sacrataque flumina nymphis,pacis opus magnos naturae condit in usus.astrorum quidam uarias dixere figurassignaque diffuso passim labentia caeloin proprium cuiusque genus causasque tulere:Persea et Andromedan poena matremque dolentemsolantemque patrem raptuque Lycaone natamofficioque Iouis Cynosuram, lacte Capellamet furto Cycnum, pietate ad sidera ductamErigonen ictuque Nepam spolioque Leonemet morsu Cancrum, Pisces Cythereide uersa,Lanigerum uicto ducentem sidera pontoceteraque ex uariis pendentia casibus astraaethera per summum uoluerunt fixa reuolui.quorum carminibus nihil est nisi fabula caelum,terraque composuit caelum, quae pendet ab illo.quin etiam pecorum ritus et Pana sonantemin calamos Sicula memorat tellure creatus;nec siluis siluestre canit perque horrida motusrura serit dulcis musamque inducit in arua.ecce alius pictas uolucris ac bella ferarum,ille uenenatos anguis aconitaque et herbasfata refert uitamque sua radice ferentis.quin etiam tenebris immersum Tartaron atrain lucem de nocte uocant orbemque reuoluuntinterius uersum naturae foedere rupto.omne genus rerum doctae cecinere sorores,omnis ad accessus Heliconis semita trita est,et iam confusi manant de fontibus amnesnec capiunt haustum turbamque ad nota ruentem.integra quaeramus rorantis prata per herbasundamque occultis meditantem murmur in antris,quam neque durato gustarint ore uolucres,ipse nec aetherio Phoebus libauerit igni.nostra loquar; nulli uatum debebimus ora,nec furtum, sed opus ueniet, soloque uolamusin caelum curru, propria rate pellimus undas.namque canam tacita naturam mente potenteminfusumque deum caelo terrisque fretoqueingentem aequali moderantem foedere molem,totumque alterno consensu uiuere mundumet rationis agi motu, cum spiritus unusper cunctas habitet partis atque irriget orbemomnia peruolitans corpusque animale figuret.quod nisi cognatis membris contexta maneretmachina et imposito pareret tota magistro,ac tantum mundi regeret prudentia censum,non esset statio terris, non ambitus astris,haereretque uagus mundus standoque rigeret,nec sua dispositos seruarent sidera cursus,noxque alterna diem fugeret rursumque fugaret;non imbres alerent terras, non aethera uenti,nec pontus grauidas nubis, nec flumina pontum,nec pelagus fontis, nec staret summa per omnispar semper partis aequo digesta parente,ut neque deficerent undae nec sideret orbis,nec caelum iusto maiusue minusue uolaret.motus alit, non mutat opus; sic omnia totodispensata manent mundo dominumque sequuntur.hic igitur deus et ratio, quae cuncta gubernat,ducit ab aetheriis terrena animalia signis:quae quamquam longo cogit summota recessusentiri tamen, ut uitas ac fata ministrentgentibus ac proprios per singula corpora mores.nec nimis est quaerenda fides: sic temperat aruacaelum, sic uarias fruges redditque rapitque,sic pontum mouet ac terris immittit et aufert:atque haec seditio pelagus nunc sidere lunaemota tenet nunc diuerso stimulata recessu,nunc anni spatio Phoebum comitata uolantem;sic submersa fretis concharum et carcere clausaad lunae motum uariant animalia corpuset tua damna, tuas imitantur, Delia, uiris;tu quoque fraternis sic perdis in oribus oraatque iterum ex eisdem repetis, quantumque reliquitaut dedit ille, refers et sidus sidere constas.denique sic pecudes et muta animalia terris,cum maneant ignara sui legisque per aeuum,natura tamen ad mundum reuocante parentemattollunt animos caelumque et sidera seruantcorporaque ad lunae nascentis cornua lustrantuenturasque uident hiemes, reditura serena:quis dubitet post haec hominem coniungere caelo?consilium natura dedit linguamque capaxqueingenium uolucremque animum, quem denique in unumdescendit deus atque habitat seque ipse requirit.mitto alias artis, quarum est permissa facultas,infidas adeo nec nostri munera census,mitto, quod aequali nihil est sub lege tributum,quod patet auctores summi non pectoris esse,mitto quod et certum est et ineuitabile fatum,materiaeque datum est cogi, sed cogere mundo.quis caelum possit nisi caeli munere nosseet reperire deum nisi qui pars ipse deorum est?quisue hanc conuexi molem sine fine patentissignorumque choros ac mundi flammea templaaeternum et stellis aduersus sidera bellumcernere et angusto sub pectore claudere posset,ni tantos animis oculos natura dedissetcognatamque sui mentem uertisset ad ipsamet tantum dictasset opus, caeloque ueniretquod uocat in caelum sacra ad commercia rerumet primas quas dant leges nascentibus astra?quis neget esse nefas inuitum prendere mundumet uelut in semet captum deducere in orbem?sed ne circuitu longo manifesta probentur,ipsa fides operi faciet pondusque fidemque.nam neque decipitur ratio nec decipit umquam;rite sequenda uia est ueris accredita causis,euentusque datur qualis praedicitur ante.quod fortuna ratum faciat, quis dicere falsumaudeat et tantae suffragia uincere sortis?haec ego diuino cupiam cum ad sidera flatuferre, nec in turba nec turbae carmina condam,sed solus uacuo ueluti uectatus in orbeliber agam currus, non occursantibus ullisnec per iter socios commune gerentibus actus,sed caelo noscenda canam mirantibus astriset gaudente sui mundo per carmina uatis:uel quibus illa sacros non inuidere meatusnotitiamque sui, minima est quae turba per orbem.illa fluit, quae diuitias, quae diligit aurum,imperia et fascis mollemque per otia luxumet blandis diuersa sonis dulcemque per aurisaffectum, ut modico noscenda ad fata labore.hoc quoque fatorum est, legem perdiscere fati.
MAXIMVS Iliacae gentis certamina uateset quinquaginta regum regemque patremque,castra decem aestatum uictamque sub Hectore Troiamerroremque ducis totidem quot uicerat annisinstantem bello geminataque Pergama pontoultimaque in patria captisque penatibus armaore sacro cecinit; patriam quoi cura petentumdum dabat eripuit, cuiusque ex ore profusosomnis posteritas latices in carmina duxitamnemque in tenuis ausa est diducere riuos,unius fecunda bonis. sed proximus illiHesiodus memorat diuos diuumque parenteset chaos enixum terras orbemque sub illoinfantem et primos titubantia sidera cursusTitanasque senes Iouis et cunabula magniet sub fratre uiri nomen sine matre parentisatque iterum patrio nascentem corpore Bacchumomniaque inmenso uolitantia lumina mundo.quin etiam ruris cultus legesque notauitmilitiamque soli; quod collis Bacchus amaret,quod fecunda Ceres campos, quod Pallas utrumque,atque arbusta uagis essent quod adultera pomis,siluarumque deos sacrataque flumina nymphis,pacis opus magnos naturae condit in usus.astrorum quidam uarias dixere figurassignaque diffuso passim labentia caeloin proprium cuiusque genus causasque tulere:Persea et Andromedan poena matremque dolentemsolantemque patrem raptuque Lycaone natamofficioque Iouis Cynosuram, lacte Capellamet furto Cycnum, pietate ad sidera ductamErigonen ictuque Nepam spolioque Leonemet morsu Cancrum, Pisces Cythereide uersa,Lanigerum uicto ducentem sidera pontoceteraque ex uariis pendentia casibus astraaethera per summum uoluerunt fixa reuolui.quorum carminibus nihil est nisi fabula caelum,terraque composuit caelum, quae pendet ab illo.quin etiam pecorum ritus et Pana sonantemin calamos Sicula memorat tellure creatus;nec siluis siluestre canit perque horrida motusrura serit dulcis musamque inducit in arua.ecce alius pictas uolucris ac bella ferarum,ille uenenatos anguis aconitaque et herbasfata refert uitamque sua radice ferentis.quin etiam tenebris immersum Tartaron atrain lucem de nocte uocant orbemque reuoluuntinterius uersum naturae foedere rupto.omne genus rerum doctae cecinere sorores,omnis ad accessus Heliconis semita trita est,et iam confusi manant de fontibus amnesnec capiunt haustum turbamque ad nota ruentem.integra quaeramus rorantis prata per herbasundamque occultis meditantem murmur in antris,quam neque durato gustarint ore uolucres,ipse nec aetherio Phoebus libauerit igni.nostra loquar; nulli uatum debebimus ora,nec furtum, sed opus ueniet, soloque uolamusin caelum curru, propria rate pellimus undas.namque canam tacita naturam mente potenteminfusumque deum caelo terrisque fretoqueingentem aequali moderantem foedere molem,totumque alterno consensu uiuere mundumet rationis agi motu, cum spiritus unusper cunctas habitet partis atque irriget orbemomnia peruolitans corpusque animale figuret.quod nisi cognatis membris contexta maneretmachina et imposito pareret tota magistro,ac tantum mundi regeret prudentia censum,non esset statio terris, non ambitus astris,haereretque uagus mundus standoque rigeret,nec sua dispositos seruarent sidera cursus,noxque alterna diem fugeret rursumque fugaret;non imbres alerent terras, non aethera uenti,nec pontus grauidas nubis, nec flumina pontum,nec pelagus fontis, nec staret summa per omnispar semper partis aequo digesta parente,ut neque deficerent undae nec sideret orbis,nec caelum iusto maiusue minusue uolaret.motus alit, non mutat opus; sic omnia totodispensata manent mundo dominumque sequuntur.hic igitur deus et ratio, quae cuncta gubernat,ducit ab aetheriis terrena animalia signis:quae quamquam longo cogit summota recessusentiri tamen, ut uitas ac fata ministrentgentibus ac proprios per singula corpora mores.nec nimis est quaerenda fides: sic temperat aruacaelum, sic uarias fruges redditque rapitque,sic pontum mouet ac terris immittit et aufert:atque haec seditio pelagus nunc sidere lunaemota tenet nunc diuerso stimulata recessu,nunc anni spatio Phoebum comitata uolantem;sic submersa fretis concharum et carcere clausaad lunae motum uariant animalia corpuset tua damna, tuas imitantur, Delia, uiris;tu quoque fraternis sic perdis in oribus oraatque iterum ex eisdem repetis, quantumque reliquitaut dedit ille, refers et sidus sidere constas.denique sic pecudes et muta animalia terris,cum maneant ignara sui legisque per aeuum,natura tamen ad mundum reuocante parentemattollunt animos caelumque et sidera seruantcorporaque ad lunae nascentis cornua lustrantuenturasque uident hiemes, reditura serena:quis dubitet post haec hominem coniungere caelo?consilium natura dedit linguamque capaxqueingenium uolucremque animum, quem denique in unumdescendit deus atque habitat seque ipse requirit.mitto alias artis, quarum est permissa facultas,infidas adeo nec nostri munera census,mitto, quod aequali nihil est sub lege tributum,quod patet auctores summi non pectoris esse,mitto quod et certum est et ineuitabile fatum,materiaeque datum est cogi, sed cogere mundo.quis caelum possit nisi caeli munere nosseet reperire deum nisi qui pars ipse deorum est?quisue hanc conuexi molem sine fine patentissignorumque choros ac mundi flammea templaaeternum et stellis aduersus sidera bellumcernere et angusto sub pectore claudere posset,ni tantos animis oculos natura dedissetcognatamque sui mentem uertisset ad ipsamet tantum dictasset opus, caeloque ueniretquod uocat in caelum sacra ad commercia rerumet primas quas dant leges nascentibus astra?quis neget esse nefas inuitum prendere mundumet uelut in semet captum deducere in orbem?sed ne circuitu longo manifesta probentur,ipsa fides operi faciet pondusque fidemque.nam neque decipitur ratio nec decipit umquam;rite sequenda uia est ueris accredita causis,euentusque datur qualis praedicitur ante.quod fortuna ratum faciat, quis dicere falsumaudeat et tantae suffragia uincere sortis?haec ego diuino cupiam cum ad sidera flatuferre, nec in turba nec turbae carmina condam,sed solus uacuo ueluti uectatus in orbeliber agam currus, non occursantibus ullisnec per iter socios commune gerentibus actus,sed caelo noscenda canam mirantibus astriset gaudente sui mundo per carmina uatis:uel quibus illa sacros non inuidere meatusnotitiamque sui, minima est quae turba per orbem.illa fluit, quae diuitias, quae diligit aurum,imperia et fascis mollemque per otia luxumet blandis diuersa sonis dulcemque per aurisaffectum, ut modico noscenda ad fata labore.hoc quoque fatorum est, legem perdiscere fati.
PER tot signorum species contraria surguntcorpora totque modis quotiens inimica creantur.idcirco nihil ex semet natura creauitpectore amicitiae maius nec rarius umquam.unus erat Pylades, unus qui mallet Orestesipse mori; lis una fuit per saecula mortis:optauitque reum sponsor non posse reuerti,sponsoremque reus timuit, ne solueret ipsum.perque tot aetates hominum, tot tempora et annos,tot bella et uarios etiam sub pace labores,cum fortuna fidem quaerat, uix inuenit usquam.at quanta est scelerum moles per saecula cuncta,quamque onus inuidiae non excusabile terris!quid loquar infectos fraterno sanguine fratres,uenalis ad fata patres matrumque sepulcra?quid loquar ut subitam sceleratis gentibus olimimposuit Phoebus noctem terrasque reliquit?quid loquar euersas urbis et prodita templaet uarias pacis cladis et mixta uenena,insidiasque fori, caedis in moenibus ipsiset sub amicitiae grassantem nomine turbam?in populo scelus est, et abundant cuncta furoris,et fas atque nefas mixtum, legesque per ipsassaeuit nequities; poenas iam noxia uincit.scilicet in multis quoniam discordia signiscorpora nascuntur, pax est sublata per orbem,et fidei rarum foedus paucisque tributum;utque sibi caelum, sic tellus dissidet ipsa,atque hominum gentes inimica sorte feruntur.
PER tot signorum species contraria surguntcorpora totque modis quotiens inimica creantur.idcirco nihil ex semet natura creauitpectore amicitiae maius nec rarius umquam.unus erat Pylades, unus qui mallet Orestesipse mori; lis una fuit per saecula mortis:optauitque reum sponsor non posse reuerti,sponsoremque reus timuit, ne solueret ipsum.perque tot aetates hominum, tot tempora et annos,tot bella et uarios etiam sub pace labores,cum fortuna fidem quaerat, uix inuenit usquam.at quanta est scelerum moles per saecula cuncta,quamque onus inuidiae non excusabile terris!quid loquar infectos fraterno sanguine fratres,uenalis ad fata patres matrumque sepulcra?quid loquar ut subitam sceleratis gentibus olimimposuit Phoebus noctem terrasque reliquit?quid loquar euersas urbis et prodita templaet uarias pacis cladis et mixta uenena,insidiasque fori, caedis in moenibus ipsiset sub amicitiae grassantem nomine turbam?in populo scelus est, et abundant cuncta furoris,et fas atque nefas mixtum, legesque per ipsassaeuit nequities; poenas iam noxia uincit.scilicet in multis quoniam discordia signiscorpora nascuntur, pax est sublata per orbem,et fidei rarum foedus paucisque tributum;utque sibi caelum, sic tellus dissidet ipsa,atque hominum gentes inimica sorte feruntur.
VT rudibus pueris monstratur littera primumper faciem nomenque suum, tum ponitur usus;tunc coniuncta suis formatur syllaba nodis;hinc uerbis structura uenit per membra ligandis,tunc rerum uires atque artis traditur usus,perque pedes proprios nascentia carmina surgunt;singulaque in summa prodest didicisse priora;quae nisi constiterint primis fundata elementis,effluat in uanum rerum praeposterus ordo,uersaque, quae propere dederint praecepta magistri:sic mihi per totum uolitanti carmine mundumerutaque abstrusa penitus caligine fataPieridum numeris etiam modulata canenti,quoque deus regnat reuocanti numen in arteper partis ducenda fides, et singula rerumsunt gradibus tradenda suis, ut cum omnia certanotitia steterint, proprios reuocentur ad usus.ac uelut in nudis cum surgunt montibus urbes,conditor et uacuos muris circumdare collisdestinat, ante manus quam temptet scindere fossas,quaerit opes: ruit ecce nemus, saltusque uetustiprocumbunt solemque nouum, noua sidera cernunt;pellitur omne loco uolucrum genus atque ferarum,antiquasque domos et nota cubilia linquunt.ast alii silicem in muros et marmora templisrimantur, ferrique rigor per tempora notaquaeritur; hinc artes, hinc omnis conuenit usus.tunc demum consurgit opus, cum cuncta supersunt,ne medios rumpat cursus praepostera cura:sic mihi cunctanti tantae succedere molimateries primum rerum, ratione remota,tradenda est, ratio sit ne post irrita, neueargumenta nouis stupeant nascentia rebus.
VT rudibus pueris monstratur littera primumper faciem nomenque suum, tum ponitur usus;tunc coniuncta suis formatur syllaba nodis;hinc uerbis structura uenit per membra ligandis,tunc rerum uires atque artis traditur usus,perque pedes proprios nascentia carmina surgunt;singulaque in summa prodest didicisse priora;quae nisi constiterint primis fundata elementis,effluat in uanum rerum praeposterus ordo,uersaque, quae propere dederint praecepta magistri:sic mihi per totum uolitanti carmine mundumerutaque abstrusa penitus caligine fataPieridum numeris etiam modulata canenti,quoque deus regnat reuocanti numen in arteper partis ducenda fides, et singula rerumsunt gradibus tradenda suis, ut cum omnia certanotitia steterint, proprios reuocentur ad usus.ac uelut in nudis cum surgunt montibus urbes,conditor et uacuos muris circumdare collisdestinat, ante manus quam temptet scindere fossas,quaerit opes: ruit ecce nemus, saltusque uetustiprocumbunt solemque nouum, noua sidera cernunt;pellitur omne loco uolucrum genus atque ferarum,antiquasque domos et nota cubilia linquunt.ast alii silicem in muros et marmora templisrimantur, ferrique rigor per tempora notaquaeritur; hinc artes, hinc omnis conuenit usus.tunc demum consurgit opus, cum cuncta supersunt,ne medios rumpat cursus praepostera cura:sic mihi cunctanti tantae succedere molimateries primum rerum, ratione remota,tradenda est, ratio sit ne post irrita, neueargumenta nouis stupeant nascentia rebus.
IN noua surgentem maioraque uiribus ausumnec per inaccessos metuentem uadere saltusducite, Pierides. uestios extendere finisconor et inriguos in carmina ducere fontis.non ego in excidium caeli nascentia bellafulminis et flammis partus in matre sepultos,non coniuratos reges Troiaque cadenteHectora uenalem cineri Priamumque ferentem,Colchida nec referam uendentem regna parentiset lacerum fratrem stupro segetesque uirorumtaurorumque trucis flammas uigilemque draconemet reducis annos auroque incendia factaet male conceptos partus peiusque necatos;septenosque duces ereptaque fulmine flammismoenia Thebarum et uictam, quia uicerat, urbemgermanosque patris referam matrisque nepotisnatorumque epulas conuersaque sidera retroereptumque diem; nec Persica bella profundoindicta et magna pontum sub classe latenteminuersumque fretum terris, iter aequoris undis.non annosa canam Messanae bella nocentis;non regis magni spatio maiore canenda,quam sunt acta, loquar; Romanae gentis origototque duces urbis, tot bella atque otia, et omnisin populi unius leges ut cesserit orbis,differtur. facile est, uentis dare uela secundisfecundumque solum uarias agitare per artisauroque atque ebori decus addere, cum rudis ipsamateries niteat. speciosis condere rebuscarmina uulgatum est opus et componere simplex.at mihi per numeros ignotaque nomina rerumtemporaque et uarios casus momentaque mundisignorumque uices partisque in partibus ipsisluctandum est, quae nosse nimis, quid? dicere quantum estcarmine quid proprio? pedibus quid iungere certis?huc ades, o quicumque meis aduertere coeptisaurem oculosque potes, ueras et percipe uoces.impendas animum; nec dulcia carmina quaeras.ornari res ipsa negat contenta doceri.
IN noua surgentem maioraque uiribus ausumnec per inaccessos metuentem uadere saltusducite, Pierides. uestios extendere finisconor et inriguos in carmina ducere fontis.non ego in excidium caeli nascentia bellafulminis et flammis partus in matre sepultos,non coniuratos reges Troiaque cadenteHectora uenalem cineri Priamumque ferentem,Colchida nec referam uendentem regna parentiset lacerum fratrem stupro segetesque uirorumtaurorumque trucis flammas uigilemque draconemet reducis annos auroque incendia factaet male conceptos partus peiusque necatos;septenosque duces ereptaque fulmine flammismoenia Thebarum et uictam, quia uicerat, urbemgermanosque patris referam matrisque nepotisnatorumque epulas conuersaque sidera retroereptumque diem; nec Persica bella profundoindicta et magna pontum sub classe latenteminuersumque fretum terris, iter aequoris undis.non annosa canam Messanae bella nocentis;non regis magni spatio maiore canenda,quam sunt acta, loquar; Romanae gentis origototque duces urbis, tot bella atque otia, et omnisin populi unius leges ut cesserit orbis,differtur. facile est, uentis dare uela secundisfecundumque solum uarias agitare per artisauroque atque ebori decus addere, cum rudis ipsamateries niteat. speciosis condere rebuscarmina uulgatum est opus et componere simplex.at mihi per numeros ignotaque nomina rerumtemporaque et uarios casus momentaque mundisignorumque uices partisque in partibus ipsisluctandum est, quae nosse nimis, quid? dicere quantum estcarmine quid proprio? pedibus quid iungere certis?huc ades, o quicumque meis aduertere coeptisaurem oculosque potes, ueras et percipe uoces.impendas animum; nec dulcia carmina quaeras.ornari res ipsa negat contenta doceri.
QVID tam sollicitis uitam consumimus annistorquemurque metu caecaque cupidine rerumaeternisque senes curis, dum quaerimus aeuum,perdimus et nullo uotorum fine beatiuicturos agimus semper nec uiuimus umquam?pauperiorque bonis quisque est quo plura requirit,nec quod habet numerat, tantum quod non habet optat:cumque sui paruos usus natura reposcat,materiam struimus magnae per uota ruinaeluxuriamque lucris emimus luxuque rapinas,et summum census pretium est effundere censum?soluite, mortales, animos curasque leuatetotque superuacuis uitam deplete querelis.fata regunt orbem, certa stant omnia lege,longaque per certos signantur tempora casus.nascentes morimur, finisque ab origine pendet.hinc et opes et regna fluunt, et saepius ortapaupertas, artesque datae moresque creatiset uitia et clades, damna et compendia rerum.nemo carere dato poterit nec habere negatumfortunamue suis inuitam prendere uotisaut fugere instantem. sors est sua cuique ferenda.an, nisi fata darent leges uitaeque necisque,fugissent ignes Aenean, Troia sub unonon euersa uiro fatis uicisset in ipsis?aut lupa proiectos nutrisset Martia fratres?Roma casis enata foret, pecudumque magistriin Capitolino sanxisset fulmina monte,includiue sua potuisset Iuppiter arce,captus et a captis orbis foret? igne sepultouulneribus uictor repetisset Mucius urbem?solus et oppositis clausisset Horatius armispontem urbemque simul? rupisset foedera uirgo?tresque sub unius fratres uirtute iacerent?nulla acies tantum uicit. pendebat ab unoRoma uiro regnumque orbis sortita iacebat.quid referam Cannas admotaque moenibus arma,postque tuos, Trasimene, lacus Fabiumque morantemVarronemque fuga magnum? quid dicere prositaccepisse iugum uictae Carthaginis arces,sperantem Hannibalem nostris cecidisse catenisconsilium regni furtiua morte luisse?adde etiam uiris Italas Romamque suismetpugnantem membris, adice et ciuilia bellaet Cinnam in Mario Mariumque in carcere uictum:quod consul totiens exsul, quod de exsule consuladiacuit Libycis compar iactura ruiniseque crepidinibus cepit Carthaginis urbem.hoc nisi fata darent, numquam fortuna tulisset.quis te Niliaco periturum litore, Magne,post uictas Mithridatis opes pelagusque receptumet tris emenso meritos ex orbe triumphos,crederet, ut corpus sepeliret naufragus ignis,eiectaeque rogum facerent fragmenta carinae?quis tantum mutare potest sine numine fati?ille etiam caelo genitus caeloque receptus,cum bene compositis uictor ciuilibus armisiura togae regeret, totiens praedicta cauereuulnera non potuit, toto spectante senatuindicium dextra retinens, monitumque cruoredeleuit proprio, possent ut uincere fata.quid numerem euersas urbis regumque ruinasinque rogo Croesum Priamumque in litore truncum,cui nec Troia rogus? quid Xerxen maius et ipsonaufragium pelago? quid capto sanguine regemRomanis positum? raptosque ex ignibus igniscedentemque uiro flammam, qui templa ferebat?quot subitae ueniunt ualidorum in corpora mortesseque ipsae rursus fugiunt errantque per ignis?ex ipsis quidam elati rediere sepulcris;atque his uita duplex. illis uix contigit una.ecce leuis perimit morbus grauiorque remittit,succumbit sorti ratio, ui uincitur usus;cura nocet, cessare iuuat, mora saepe malorumdat pausas, laeduntque cibi, parcuntque uenena.degenerant nati patribus uincuntque parentesingeniumque suum retinent; transitque per illum,ex illo fortuna uenit. furit alter amoreet pontum transnare potest et uertere Troiam;alterius frons est scribendis legibus apta.ecce patrem nati perimunt, natosque parentes,mutuaque armati coeunt in uulnera fratres.non nostrum hoc bellum est; coguntur tanta moueriinque suas ferri poenas lacerandaque membra.quod Decios non omne tulit, non omne Camillostempus et inuicta deuictum mente Catonem,materies in rem superat, sed lege repugnat.quin nec paupertas breuiores excipit annos,nec sunt inmensis opibus uenalia fata;sed rapit ex tecto funus fortuna superboindicitque rogum summis statuitque sepulcrum.quantum est hoc regnum, quod regibus imperat ipsis!quin etiam infelix uirtus et noxia felix,et male consultis pretium est, prudentia fallit,nec fortuna probat causas sequiturque merentis,sed uaga per cunctos nullo discrimine fertur.scilicet est aliud, quod nos cogatque regatque,maius et in proprias ducat mortalia legesattribuatque suos ex se nascentibus annosfortunaeque uices; permiscet saepe ferarumcorpora cum membris hominum; non seminis illepartus erit: quid enim nobis commune ferisque?quisue in portenti noxam peccarit adulter?astra nouant formas, caelumque interserit ora.denique si non est fati, cur traditur, ordo,cunctaque temporibus certis uentura canuntur?nec tamen haec ratio facinus defendere pergituirtutemue suis fraudare in praemia donis.nam neque mortiferas quisquam magis oderit herbas,quod non arbitrio ueniunt, sed semine certo;gratia nec leuior tribuetur dulcibus escisquod natura dedit fruges, non ulla uoluntas.sic hominum meritis tanto fit gloria maior,quod caelo gaudente uenit; rursusque nocentisoderimus magis in culpam poenasque creatos.nec refert, scelus unde cadat; scelus esse fatendum.hoc quoque fatale est, sic ipsum expendere fatum.
QVID tam sollicitis uitam consumimus annistorquemurque metu caecaque cupidine rerumaeternisque senes curis, dum quaerimus aeuum,perdimus et nullo uotorum fine beatiuicturos agimus semper nec uiuimus umquam?pauperiorque bonis quisque est quo plura requirit,nec quod habet numerat, tantum quod non habet optat:cumque sui paruos usus natura reposcat,materiam struimus magnae per uota ruinaeluxuriamque lucris emimus luxuque rapinas,et summum census pretium est effundere censum?soluite, mortales, animos curasque leuatetotque superuacuis uitam deplete querelis.fata regunt orbem, certa stant omnia lege,longaque per certos signantur tempora casus.nascentes morimur, finisque ab origine pendet.hinc et opes et regna fluunt, et saepius ortapaupertas, artesque datae moresque creatiset uitia et clades, damna et compendia rerum.nemo carere dato poterit nec habere negatumfortunamue suis inuitam prendere uotisaut fugere instantem. sors est sua cuique ferenda.an, nisi fata darent leges uitaeque necisque,fugissent ignes Aenean, Troia sub unonon euersa uiro fatis uicisset in ipsis?aut lupa proiectos nutrisset Martia fratres?Roma casis enata foret, pecudumque magistriin Capitolino sanxisset fulmina monte,includiue sua potuisset Iuppiter arce,captus et a captis orbis foret? igne sepultouulneribus uictor repetisset Mucius urbem?solus et oppositis clausisset Horatius armispontem urbemque simul? rupisset foedera uirgo?tresque sub unius fratres uirtute iacerent?nulla acies tantum uicit. pendebat ab unoRoma uiro regnumque orbis sortita iacebat.quid referam Cannas admotaque moenibus arma,postque tuos, Trasimene, lacus Fabiumque morantemVarronemque fuga magnum? quid dicere prositaccepisse iugum uictae Carthaginis arces,sperantem Hannibalem nostris cecidisse catenisconsilium regni furtiua morte luisse?adde etiam uiris Italas Romamque suismetpugnantem membris, adice et ciuilia bellaet Cinnam in Mario Mariumque in carcere uictum:quod consul totiens exsul, quod de exsule consuladiacuit Libycis compar iactura ruiniseque crepidinibus cepit Carthaginis urbem.hoc nisi fata darent, numquam fortuna tulisset.quis te Niliaco periturum litore, Magne,post uictas Mithridatis opes pelagusque receptumet tris emenso meritos ex orbe triumphos,crederet, ut corpus sepeliret naufragus ignis,eiectaeque rogum facerent fragmenta carinae?quis tantum mutare potest sine numine fati?ille etiam caelo genitus caeloque receptus,cum bene compositis uictor ciuilibus armisiura togae regeret, totiens praedicta cauereuulnera non potuit, toto spectante senatuindicium dextra retinens, monitumque cruoredeleuit proprio, possent ut uincere fata.quid numerem euersas urbis regumque ruinasinque rogo Croesum Priamumque in litore truncum,cui nec Troia rogus? quid Xerxen maius et ipsonaufragium pelago? quid capto sanguine regemRomanis positum? raptosque ex ignibus igniscedentemque uiro flammam, qui templa ferebat?quot subitae ueniunt ualidorum in corpora mortesseque ipsae rursus fugiunt errantque per ignis?ex ipsis quidam elati rediere sepulcris;atque his uita duplex. illis uix contigit una.ecce leuis perimit morbus grauiorque remittit,succumbit sorti ratio, ui uincitur usus;cura nocet, cessare iuuat, mora saepe malorumdat pausas, laeduntque cibi, parcuntque uenena.degenerant nati patribus uincuntque parentesingeniumque suum retinent; transitque per illum,ex illo fortuna uenit. furit alter amoreet pontum transnare potest et uertere Troiam;alterius frons est scribendis legibus apta.ecce patrem nati perimunt, natosque parentes,mutuaque armati coeunt in uulnera fratres.non nostrum hoc bellum est; coguntur tanta moueriinque suas ferri poenas lacerandaque membra.quod Decios non omne tulit, non omne Camillostempus et inuicta deuictum mente Catonem,materies in rem superat, sed lege repugnat.quin nec paupertas breuiores excipit annos,nec sunt inmensis opibus uenalia fata;sed rapit ex tecto funus fortuna superboindicitque rogum summis statuitque sepulcrum.quantum est hoc regnum, quod regibus imperat ipsis!quin etiam infelix uirtus et noxia felix,et male consultis pretium est, prudentia fallit,nec fortuna probat causas sequiturque merentis,sed uaga per cunctos nullo discrimine fertur.scilicet est aliud, quod nos cogatque regatque,maius et in proprias ducat mortalia legesattribuatque suos ex se nascentibus annosfortunaeque uices; permiscet saepe ferarumcorpora cum membris hominum; non seminis illepartus erit: quid enim nobis commune ferisque?quisue in portenti noxam peccarit adulter?astra nouant formas, caelumque interserit ora.denique si non est fati, cur traditur, ordo,cunctaque temporibus certis uentura canuntur?nec tamen haec ratio facinus defendere pergituirtutemue suis fraudare in praemia donis.nam neque mortiferas quisquam magis oderit herbas,quod non arbitrio ueniunt, sed semine certo;gratia nec leuior tribuetur dulcibus escisquod natura dedit fruges, non ulla uoluntas.sic hominum meritis tanto fit gloria maior,quod caelo gaudente uenit; rursusque nocentisoderimus magis in culpam poenasque creatos.nec refert, scelus unde cadat; scelus esse fatendum.hoc quoque fatale est, sic ipsum expendere fatum.