“Pre[241]omnibus autem licentiam tribuimus beato Silvestro et successoribus eius ex nostro indictu, ut quem placatus proprio consilio clericare voluerit et in religioso numero religiosorum[See English page]clericorum connumerare, nullus ex omnibus praesumat superbe agere.”
“Pre[241]omnibus autem licentiam tribuimus beato Silvestro et successoribus eius ex nostro indictu, ut quem placatus proprio consilio clericare voluerit et in religioso numero religiosorum[See English page]clericorum connumerare, nullus ex omnibus praesumat superbe agere.”
Quis est hic Melchisedec, qui patriarcham Abraam benedicit? Constantinusne, vix Christianus, facultatem ei, a quo baptizatus est et quem beatum appellat, tribuit clericandi? Quasi prius nec fecisset hoc Silvester nec facere potuisset! Et qua comminatione vetuit, ne quis impedimento esset? “Nullus ex omnibus praesumat superbe agere.” Qua etiam elegantia! “Connumerare in numero religioso religiosorum,” “clericare ... clericorum,” et “indictu,” et “placatus.”
Atque iterum ad diadema revertitur:
“Decrevimus itaque et hoc, ut ipse et successores eius diademate, videlicet corona, quam ex capite nostro illi concesserimus,[242]ex auro purissimo et gemmis pretiosis[243]uti debeant pro honore beati Petri.”
“Decrevimus itaque et hoc, ut ipse et successores eius diademate, videlicet corona, quam ex capite nostro illi concesserimus,[242]ex auro purissimo et gemmis pretiosis[243]uti debeant pro honore beati Petri.”
Iterum interpretatur diadema; cum barbaris enim et obliviosis loquebatur; et adicit “de auro purissimo,” ne forte aliquid aeris aut scoriae crederes admixtum.[244]Et gemmas cum dixit, addit “pretiosas” eodem timore ne viles forsitan suspicareris. Cur tamen non “pretiosissimas,” quemadmodum “aurum purissimum”? Plus namque[245]interest inter gemmam et gemmam, quam inter aurum et aurum. Et cum dicere debuisset distinctum gemmis, dixit “ex gemmis.” Quis non vidit ex eo loco sumptum, quem princeps gentilis non legerat; “Posuisti in capite eius coronam de lapide pretioso”? Sic locutus[246]est Caesar vanitate quadam coronae suae iactandae, si modo Caesares coronabantur, in se ipsum contumeliousus,[See English page]qui vereretur ne homines opinarentur eum non gestare coronam ex auro purissimo cum gemmis pretiosis, nisi indicasset?
Accipe causam cur sic loquatur; “pro honore beati Petri.” Quasi Christus non sit summus angularis lapis, in quo templum ecclesiae constructum est, sed Petrus; quod iterum postea facit. Quem si tantopere venerari volebat, cur non templum episcopale illi potius quam Ioanni Baptistae Romae dicavit?
Quid? Illa loquendi barbaries nonne testatur non saeculo Constantini, sed posteriori, cantilenam hanc esse confictam? “Decernimus quod ... uti debeant,”[247]pro eo quod est decernimus[248]ut utantur: sic nunc barbari homines vulgo loquuntur et scribunt, “Iussi quod deberes venire,” pro eo quod est, “Iussi ut venires”: et “decrevimus” et “concessimus,” quasi non tunc fiant illa, sed alio quodam tempore facta sint.
“Ipse vero beatus papa super coronam clericatus, quam gerit ad gloriam beatissimi Petri, ipsa ex auro non est passus uti corona.”
“Ipse vero beatus papa super coronam clericatus, quam gerit ad gloriam beatissimi Petri, ipsa ex auro non est passus uti corona.”
O tuam singularem stultitiam, Constantine! Modo dicebas coronam super caput papae ad honorem facere beati Petri; nunc ais non facere, quia Silvester illam recusat; et cum factum recusantis probes, tamen iubes eum aurea uti corona; et quod hic non debere se agere existimat, id tu ipsius successores dicis agere debere. Transeo quod rasuram coronam vocas, et papam pontificem Romanum, qui nondum peculiariter sic appellari erat coeptus.
[See English page]
“Phrygium vero candidissimo nitore splendidum, resurrectionem Dominicam designans, eius sacratissimo vertici manibus nostris imposuimus, et tenentes frenum equi pro reverentia beati Petri dextratoris officium illi exhibuimus, statuentes eodem phrygio omnes eius successores singulariter uti in processionibus ad imperii nostri imitationem.”
“Phrygium vero candidissimo nitore splendidum, resurrectionem Dominicam designans, eius sacratissimo vertici manibus nostris imposuimus, et tenentes frenum equi pro reverentia beati Petri dextratoris officium illi exhibuimus, statuentes eodem phrygio omnes eius successores singulariter uti in processionibus ad imperii nostri imitationem.”
Nonne videtur hic auctor fabulae non per imprudentiam, sed consulto et dedita opera praevaricari et undique ansas ad se reprehendendum praebere? In eodem[249]loco ait, phrygio et Dominicam resurrectionem repraesentari,[250]et imperii Caesarei esse imitationem; quae duo inter se maxime discrepant. Deum testor, non invenio quibus verbis, qua verborum atrocitate, confodiam hunc perditissimum nebulonem. Ita omnia verba plena insaniae evomit. Constantinum non tantum officio similem Moysi, qui summum sacerdotem iussu Dei ornavit, sed secreta mysteria[251]facit exponentem, quod difficillimum est iis qui diu in sacris litteris[252]sunt versati. Cur non fecisti etiam Constantinum pontificem maximum, ut multi Imperatores fuerunt, ut commodius ipsius ornamenta in alterum summum pontificem transferrentur? Sed nescisti historias. Ago itaque Deo etiam hoc nomine gratias, quod[253]istam nefandissimam mentem non nisi in stultissimum hominem cadere permisit: quod etiam posteriora declarant. Namque Aaron sedenti in equo Moysen[254]inducit dextratoris exhibuisse officium, et hoc non per medium Israel, sed per Chananeos atque Aegyptios, id est per infidelem civitatem, ubi non tam imperium erat orbis terrarum quam daemonum, et daemones colentium populorum.
“Unde ut pontificalis apex non vilescat, sed ut[255]magis quam imperii terreni dignitas, gloria et potentia decoretur, ecce tam palatium nostrum, quamque Romanam urbem et omnes Italiae sive occidentalium regionum provincias,[256]loca, civitates beatissimo pontifici et universali papae Silvestro tradimus atque relinquimus,[See English page]et ab eo et a successoribus eius per pragmaticum constitutum decrevimus disponendas atque iuri sanctae Romanae ecclesiae permanendas.”
“Unde ut pontificalis apex non vilescat, sed ut[255]magis quam imperii terreni dignitas, gloria et potentia decoretur, ecce tam palatium nostrum, quamque Romanam urbem et omnes Italiae sive occidentalium regionum provincias,[256]loca, civitates beatissimo pontifici et universali papae Silvestro tradimus atque relinquimus,[See English page]et ab eo et a successoribus eius per pragmaticum constitutum decrevimus disponendas atque iuri sanctae Romanae ecclesiae permanendas.”
De hoc in oratione Romanorum atque Silvestri multa disseruimus. Huius loci est ut dicamus neminem fuisse facturum ut nationes uno cunctas verbo donationis involveret, et qui minutissima quaeque superius est exsecutus, lorum, calceos,[257]linteamina equorum,[258]non referret nominatim provincias,[259]quarum singulae non[260]singulos reges nunc aut principes regibus pares habent. Sed ignoravit videlicet hic falsator quae provinciae sub Constantino erant, quae non erant. Nam certe cunctae sub eo non erant.[261]Alexandro exstincto videmus singulas regiones in ducum partitione numeratas; a Xenophonte terras principesque nominatos, qui vel ultro vel armis sub imperio Cyri fuerunt; ab Homero Graecorum barbarorumque regum nomen, genus, patriam, mores, vires, pulchritudinem, numerum navium et prope numerum[262]militum, catalogo[263]comprehensum, cuius exemplum cum multi Graeci, tum vero nostri Latini, Ennius, Virgilius, Lucanus, Statius, aliique nonnulli imitati sunt; a Iosue et Moyse in divisione terrae promissionis viculos quoque universos fuisse descriptos;[264]et tu gravaris etiam provincias recensere? Occidentales tantum provincias nominas. Qui sunt fines occidentis; ubi incipiunt, ubi desinunt? Num ita certi constitutique sunt termini occidentis et orientis, meridieique et septentrionis, ut sunt Asiae, Africae, Europae? Necessaria verba subtrahis, ingeris supervacua. Dicis, “provincias, loca, civitates.”[See English page]Nonne et provinciae et urbes loca sunt? Et cum dixeris provincias, subiungis civitates, quasi hae sub illis non intelligantur. Sed non est mirum qui tantam orbis terrarum partem a se alienat, eundem urbium provinciarumque nomina praeterire, et quasi lethargo oppressum, quid loquatur ignorare. “Italiae sive occidentalium regionum,” tamquam aut hoc aut illud, cum tamen utrumque intelligat: appellans “provincias regionum,” cum sint potius regiones provinciarum; et “permanendam”[265]dicens pro permansuram.
“Unde congruum prospeximus, nostrum imperium et regiam potestatem orientalibus transferri regionibus, et in Byzantiae provinciae optimo loco nomini nostro civitatem aedificari, et illic nostrum constitui imperium.”[266]
“Unde congruum prospeximus, nostrum imperium et regiam potestatem orientalibus transferri regionibus, et in Byzantiae provinciae optimo loco nomini nostro civitatem aedificari, et illic nostrum constitui imperium.”[266]
Taceo quod dixit civitates aedificari, cum urbes aedificentur non civitates; et “Byzantiam[267]provinciam.” Si tu es Constantinus, redde causam cur illum potissimum locum condendae urbi[268]delegeris. Quod enim alio te transferas post Romam traditam non tam congruum quam necessarium est. Nec te appelles imperatorem, qui Romam amisisti, et de nomine Romano, quod discerpis, pessime meritus es; nec regem, quod nemo ante te fecit; nisi ideo te regem appelles quia Romanus esse desiisti.[269]Sed affers causam sane honestam:
“Quoniam ubi princeps sacerdotum et Christianae religionis caput constitutum est ab imperatore caelesti iustum non est ut illic imperator terrenus habeat potestatem.”
“Quoniam ubi princeps sacerdotum et Christianae religionis caput constitutum est ab imperatore caelesti iustum non est ut illic imperator terrenus habeat potestatem.”
[See English page]
O stultum David, stultum Salomonem, stultum Ezechiam, Iosiamque, et ceteros reges, stultos ac parum religiosos, qui in urbe Hierusalem cum summis sacerdotibus habitare sustinuerunt, nec tota illis urbe cesserunt! Plus sapit Constantinus triduo quam illi tota vita sapere potuerunt! Et “imperatorem caelestem” appellas, quia terrenum accepit imperium; nisi Deum intelligis,—nam ambigue loqueris,—a quo terrenum principatum sacerdotum super urbe Romana ceterisque locis constitutum esse mentiris.
“Haec vero omnia, quae per hanc imperialem sacram[270]et per alia divalia decreta statuimus et firmamus,[271]usque in finem mundi illibata et inconcussa permanere decrevimus.”
“Haec vero omnia, quae per hanc imperialem sacram[270]et per alia divalia decreta statuimus et firmamus,[271]usque in finem mundi illibata et inconcussa permanere decrevimus.”
Modo terrenum te vocaveras, Constantine: nunc divum sacrumque vocas. Ad gentilitatem recidis, et plusquam gentilitatem. Deum te facis, et verba tua sacra, et decreta immortalia; nam mundo imperas ut tua iussa conservet “illibata et inconcussa.” Non cogitas quis tu es, modo e[272]sordidissimo impietatis caeno[273]lotus et vix perlotus? Cur non addebas; “Iota unum aut unus apex de privilegio hoc non praeteribit,[274]ut non magis pereat caelum et terra?” Regnum Saul a Deo electi ad filios non pervenit; regnum David in nepote discerptum est, et postea exstinctum. Et tu ad finem usque mundi regnum, quod tu sine Deo[275]tradis, permansurum tua auctoritate decernis? Quis etiam tam cito te docuit mundum esse periturum? Nam poetis, qui hoc etiam testantur, non puto te hoc tempore fidem habere. Ergo hoc tu non dixisses, sed alius tibi affinxit.
Ceterum, qui tam magnifice superbeque locutus est, timere incipit, sibique diffidere, eoque obtestationibus agit:
[See English page]
“Unde coram Deo vivo, qui nos regnare praecepit,[276]et coram terribili eius iudicio obtestamur[277]omnes nostros successores Imperatores vel cunctos optimates, satrapas etiam amplissimumque senatum et universum populum in universo orbe terrarum, nec non[278]et in posterum,[279]nulli eorum quoquo modo licere hoc aut confringere vel in quoquam convelli.”
“Unde coram Deo vivo, qui nos regnare praecepit,[276]et coram terribili eius iudicio obtestamur[277]omnes nostros successores Imperatores vel cunctos optimates, satrapas etiam amplissimumque senatum et universum populum in universo orbe terrarum, nec non[278]et in posterum,[279]nulli eorum quoquo modo licere hoc aut confringere vel in quoquam convelli.”
Quam aequa, quam religiosa adiuratio! Non secus ac si lupus per innocentiam et fidem obtestetur ceteros lupos atque pastores, ne oves, quas sustulit interque filios et amicos partitus est, aut illi adimere, aut hi repetere tentent. Quid tantopere extimescis, Constantine? Si opus tuum ex Deo non est, dissolvetur: sin ex Deo, dissolvi non poterit. Sed video! Voluisti imitari Apocalypsim ubi dicitur: “Contestor autem audienti omnia verba prophetiae libri huius; si quis apposuerit ad haec, apponet Deus super illum plagas scriptas in libro isto. Et si quis diminuerit de verbis libri prophetiae huius, auferet Deus partem eius de libro vitae et de civitate sancta.” At tu numquam legeras Apocalypsim, ergo non sunt haec verba tua.
“Si quis autem, quod non[280]credimus, in hoc temerator exstiterit, aeternis condemnationibus subiaceat condemnatus, et sanctos Dei apostolos Petrum et Paulum sibi in praesenti et in futura vita sentiat contrarios, atque in inferno inferiori concrematus cum diabolo et omnibus deficiat impiis.”
“Si quis autem, quod non[280]credimus, in hoc temerator exstiterit, aeternis condemnationibus subiaceat condemnatus, et sanctos Dei apostolos Petrum et Paulum sibi in praesenti et in futura vita sentiat contrarios, atque in inferno inferiori concrematus cum diabolo et omnibus deficiat impiis.”
Hic terror atque haec comminatio non[281]saecularis principis solet esse, sed priscorum sacerdotum ac flaminum, et nunc ecclesiasticorum. Itaque non est Constantini oratio haec, sed alicuius clericuli stolidi, nec quid dicat aut quomodo dicat scientis, saginati et crasi, ac inter crapulam interque fervorem vini has sententias et haec verba ructantis, quae non in alium transeunt, sed[See English page]in ipsum convertuntur auctorem. Primum ait, “aeternis condemnationibus subiaceat,” deinde, quasi plus addi queat, alia addere vult, et post aeternitatem poenarum adiungit poenas vitae praesentis; et cum Dei condemnatione nos terreat, adhuc, quasi maius quiddam sit, terret nos odio Petri,—cui Paulum cur adiungat, aut cur solum, nescio. Iterumque solito lethargo ad poenas aeternas redit, veluti non hoc ante dixisset. Quod si minae hae exsecrationesque Constantini forent, invicem exsecrarer ut tyrannum et profligatorem reipublicae meae, et illi me Romano ingenio minarer ultorem. Nunc quis extimescat[282]exsecrationem avarissimi hominis et ritu histrionum verba simulantis ac sub persona Constantini alios deterrentis? Hoc est proprie hypocritam esse, si Graecam vocem exquirimus, sub aliena persona abscondere tuam.
“Huius vero imperialis decreti paginam propriis manibus roborantes super venerandum corpus beati Petri posuimus.”
“Huius vero imperialis decreti paginam propriis manibus roborantes super venerandum corpus beati Petri posuimus.”
Chartane an membrana fuit pagina in qua scripta haec sunt? Tametsi paginam vocamus alteram faciem, ut dicunt, folii; veluti quinternio habet folia dena, paginas vicenas.
O rem inauditam et incredibilem! Cum essem adolescentulus, interrogasse me quendam[283]memini, quis librum Iob scripsisset; cumque ille respondisset, “Ipse Iob,” tunc me subiunxisse, “Quo pacto igitur de sua ipsius morte faceret mentionem?” Quod de multis aliis libris dici potest, quorum ratio huic loco non convenit. Nam quomodo vere narrari potest id quod nondum esset administratum, et in tabulis contineri id quod post tabularum, ut sic[See English page]dicam, sepulturam factum esse ipse fateatur? Hoc nihil aliud est quam paginam privilegii ante fuisse mortuam sepultamque quam natam, nec tamen umquam a morte atque sepultura reversam; praesertim antequam conscripta esset roboratam, nec id una tantum sed utraque Caesaris manu. Et quid istud est roborare illam? Chirographone Caesaris, aut anulo signatorio? Magnum nimirum robur, maiusque multo quam si tabulis aereis mandavisset! Sed non est opus scriptura aerea, cum super corpus beati Petri charta reponatur. Cur hic Paulum retices, qui simul iacet cum Petro, et magis custodire possent ambo quam si afforet tantummodo corpus unius?
Videtis artes malitiamque[284]nequissimi Sinonis. Quia donatio Constantini doceri non potest, ideo non in tabulis aereis sed charteis privilegium esse, ideo latere illud cum corpore sanctissimi apostoli dixit, ne aut auderemus e venerabili sepulcro[285]inquirere, aut, si inquireremus, carie absumptum putaremus. Sed ubi tunc erat corpus beati Petri? Certe nondum in templo ubi nunc est, non in loco sane munito ac tuto. Ergo non illic Caesar paginam collocasset. An beatissimo Silvestro paginam non credebat, ut parum sancto, parum cauto, parum diligenti? O Petre, O Silvester, O sancti[286]Romanae ecclesiae pontifices, quibus oves Domini commissae sunt, cur vobis commissam paginam non custodistis?[287]Cur a tineis illam rodi, cur situ tabescere passi estis? Opinor quia corpora quoque vestra contabuerunt. Stulte igitur fecit Constantinus. En redacta in pulverem pagina, ius simul privilegii in pulverem abiit!
Atqui, ut videmus, paginae exemplar ostenditur. Quis ergo illam de sinu sanctissimi apostoli temerarius accepit? Nemo, ut reor, hoc fecit. Unde porro exemplar?[288]Nimirum aliquis antiquorum[See English page]scriptorum debet afferri, nec posterior Constantini temporibus. At is nullus affertur, sed fortasse aliquis recens. Unde hic habuit? Quisquis enim de superiore aetate historiam texit, aut Spiritu Sancto dictante loquitur, aut veterum scriptorum et eorum quidem qui de sua aetate scripserunt sequitur auctoritatem. Quare quicumque veteres non sequitur, is de illorum numero erit quibus ipsa vetustas praebet audaciam mentiendi. Quod si quo in loco ista res legitur, non aliter cum antiquitate consentit quam illa glossatoris[289]Accursii de legatis Romanis ad leges accipiendas dimissis in Graeciam plusquam stulta narratio cum Tito Livio aliisque praestantissimis scriptoribus convenit.
“Datum Romae tertio Kalendas[290]Aprilis, Constantino Augusto quarto consule et Gallicano quarto consule.”
“Datum Romae tertio Kalendas[290]Aprilis, Constantino Augusto quarto consule et Gallicano quarto consule.”
Diem posuit penultimum Martii ut sentiremus hoc factum esse sub tempus sanctorum dierum, qui illo plerumque tempore solent esse. Et Constantino quartum consule, et Gallicano quartum consule! Mirum si uterque ter fuerat consul et in quarto consulatu forent collegae! Sed mirandum magis Augustum leprosum elephantia, qui morbus inter ceteros ut elephas inter beluas eminet, velle etiam accipere consulatum, cum rex Azarias simul ac lepra tactus est in privato se continuerit, procuratione regni ad Ionatam[291]filium relegata, ut fere omnes leprosi fecerunt! Quo uno argumento totum prorsus privilegium confutatur, profligatur, evertitur. Ac ne quis ambigat ante leprosum esse debuisse quam consulem, sciat et ex medicina paulatim hunc morbum succrescere, et ex notitia[See English page]antiquitatis consulatum iniri Ianuario mense magistratumque esse annuum, et haec Martio proximo gesta referuntur.
Ubi neque hoc[292]silebo; in epistolis scribi solere “datum,” non autem in ceteris, nisi apud indoctos. Dicuntur enim epistolae dari vel illi, vel ad illum; illi quidem qui perfert ut puta tabellario, ut reddat et in manum porrigat homini cui mittuntur; ad illum vero ut ei a perferente reddantur, hic est is cui mittuntur.[293]Privilegium autem, ut aiunt, Constantini, quod reddi alicui non debebat, nec dari debuit dici: ut appareat eum qui sic locutus est mentitum esse, nec[294]scisse fingere quod Constantinum dixisse ac fecisse verisimile esset. Cuius stultitiae atque vesaniae affines se ac socios faciunt quicumque hunc vera dixisse existimant atque defendunt; licet nihil iam habeant quo opinionem suam, non dico defendere, sed honeste excusare, possint.
An honesta erroris excusatio est, cum patefactam videas veritatem, nolle illi acquiescere quia nonnulli magni homines aliter senserint?[295]Magni, inquam, dignitate, non sapientia nec virtute. Unde tantum[296]scis an illi quos tu sequeris, si eadem audissent quae tu, mansuri in sententia fuerint, an a sententia recessuri? Et nihilominus indignissimum est plus homini velle tribuere quam veritati, id est Deo. Ita enim quidam omnibus defecti rationibus solent mihi[297]respondere: Cur tot summi pontifices donationem hanc veram esse crediderunt? Testificor vos, me vocatis quo nolo, et invitum me maledicere summis pontificibus cogitis, quos magis in delictis suis operire vellem. Sed pergamus ingenue loqui, quandoquidem aliter agi nequit haec causa.
Ut fatear eos ita credidisse, et non malitia[298]fecisse; quid mirum[See English page]si ista crediderunt, ubi tantum lucri blanditur, cum plurima, ubi nullum lucrum ostenditur, per insignem imperitiam credant? Nonne apud Aram Coeli, in tam eximio templo et in loco maxime augusto,[299]cernimus pictam fabulam Sibyllae et Octaviani, ut ferunt ex auctoritate Innocentii tertii haec scribentis, qui etiam de ruina templi Pacis sub natale Salvatoris, hoc est in partu Virginis, scriptum reliquit? Quae ad evertendam magis fidem quia falsa, quam ad stabiliendam quia miranda sunt, pertinent. Mentirine ob speciem[300]pietatis audet vicarius veritatis, et se scientem hoc piaculo obstringere? An non mentitur? Immo vero a sanctissimis viris se, cum hoc facit, dissentire non videt? Tacebo alios: Hieronymus Varronis testimonio utitur, decem Sibyllas fuisse; quod opus Varro ante Augustum condidit. Idem de templo Pacis ita scribit: “Vespasianus et Titus Romae templo Pacis aedificato, vasa templi et universa donaria in delubro illius consecrarunt, quae Graeca et Romana narrat historia.” Et hic unus indoctus plus vult libello suo etiam barbare scripto credi quam fidelissimis veterum, prudentissimorum hominum historiis!
Quia Hieronymum attigi, non patiar hanc contumeliam ipsius tacito[301]praeteriri. Romae ex auctoritate papae ostenditur codex Bibliae,[302]tamquam reliquiae sanctorum luminibus[303]semper accensis, quod dicunt[304]scriptum chirographo Hieronymi. Quaeris argumentum? Quia multum, ut inquit Virgilius, est pictai vestis et auri: res quae magis Hieronymi manu indicat scriptum non esse.[See English page]Illum ego diligentius inspectum comperi scriptum esse iussu regis, ut opinor, Roberti chirographo hominis imperiti.
Huic simile est, quamquam decem millia huiusmodi Romae sunt, quod inter religiosa demonstratur in tabella effigies Petri et Pauli, quam Silvester Constantino ab eisdem apostolis in somnis admonito in confirmationem visionis exhibuit. Non hoc dico quia negem effigies illas esse apostolorum (utinamque tam vera esset epistola nomine Lentuli missa de effigie Christi, quae non minus improbe ementita est quam privilegium quod confutavimus!) sed quia tabella illa a Sylvestro non fuerit exhibita Constantino; in quo non sustineo animi mei admirationem continere.
Disputabo enim aliquid de fabula Silvestri, quia et omnis in hoc quaestio versatur, et mihi cum sermo sit cum pontificibus Romanis, de pontifice Romano potissimum loqui decebit, ut ex uno exemplo facile aliorum coniectura capiatur. Et ex multis ineptiis quae ibi narrantur unam tantum de dracone attingam, ut doceam Constantinum non fuisse leprosum. Etenim Gesta Silvestri ab Eusebio quodam Graeco homine, ut interpres testatur, composita sunt,[305]quae natio ad mendacia semper promptissima[306]est, ut Iuvenalis satirica[307]censura ait:
“... Quicquid Graecia mendaxAudet in historia.”
“... Quicquid Graecia mendaxAudet in historia.”
“... Quicquid Graecia mendaxAudet in historia.”
“... Quicquid Graecia mendax
Audet in historia.”
Unde draco ille venerat? Romae dracones non gignuntur. Unde etiam illi venenum? In Africa tantum pestiferi dracones ob ardorem regionis esse dicuntur. Unde praeterea tantum veneni[See English page]ut tam spatiosam civitatem peste corrumperet, praesertim cum in tam alto specu demersus esset, ad quem centum quinquaginta gradibus descenderetur? Serpentes, excepto forsitan basilisco, non afflatu, sed morsu virus inspirant atque interimunt. Nec Cato Caesarem fugiens cum tanta hominum manu per medias Africae harenas, dum iter faceret ac dormiret, ullum suorum comitum[308]serpentis afflatu vidit exstinctum; neque illi populi ob id aerem sentiunt pestilentem. Et si quid fabulis credimus, et Chimaera et Hydra et Cerberus sine noxa vulgo conspecti sunt ac tacti.
Adhuc quin eum Romani potius occidissent? Non poterant, inquis? At multo grandiorem serpentem in Africa ad ripam Bagradae[309]Regulus occidit. Hunc vero vel obstructo ore specus facile erat interimere. An nolebant? Ita, opinor, pro deo colebant, ut Babylonii fecerunt. Cur ergo, ut[310]Daniel illum dicitur occidisse, non et Silvester hunc potius occidisset, quem[311]canabaceo filo alligasset, et domum illam in aeternum perdidisset? Ideo commentator fabulae noluit draconem interimi, ne plane Danielis narratio referri videretur. Quod si Hieronymus, vir doctissimus ac fidelissimus interpres, Apollinarisque et Origenes atque Eusebius et nonnulli alii narrationem Beli fictam esse affirmant, si eam Iudaei in Veteris Instrumenti archetypo non agnoscunt; id est, si doctissimi quique Latinorum, plerique Graecorum, singuli Hebraeorum illam ut fabulam damnant, ego non hanc adumbratam ex illa damnabo, quae nullius scriptoris auctoritate fulcitur, et quae magistram multo superat stultitia?
Nam quis beluae subterraneam domum aedificaverat? Quis illic eam collocaverat, et ne prodiret atque avolaret (volant enim dracones, ut quidam aiunt, etsi alii negant) imperaverat? Quis genus illud cibi excogitaverat?[312]Quis feminas,[313]easque virgines ac[See English page]sanctimoniales, descendere praeceperat, nec nisi Kalendis? An tenebat draco quis esset dies Kalendarum? Et tam parco raroque erat cibo contentus? Nec virgines tam altum specum, tam immanem et esurientem beluam exhorrebant? Credo, blandiebatur eis draco, ut feminis, ut virginibus, ut cibaria afferentibus. Credo, etiam cum illis fabulabatur. Quid ni, honore dicto, etiam coibat? Nam et Alexander et Scipio ex draconis serpentisve cum matre concubitu geniti dicuntur. Quid, denegato postea victu, non potius aut prodisset,[314]aut fuisset exstinctus?
O miram hominum dementiam, qui his anilibus deliramentis fidem habent! Iam vero quamdiu hoc factitatum est? Quando fieri[315]coeptum? Ante adventum Salvatoris, an postea? Nihil horum scitur. Pudeat nos, pudeat harum neniarum et levitatis plusquam inimicae.[316]Erubescat Christianus homo, qui veritatis se ac lucis filium nominat, proloqui quae non modo vera non sunt, sed nec verisimilia.
At enim inquiunt, hanc daemones potestatem in gentibus obtinebant, ut eas diis servientes illuderent. Silete, imperitissimi[317]homines, ne dicam sceleratissimos, qui fabulis vestris tale semper velamentum obtenditis! Non desiderat sinceritas Christiana patrocinium falsitatis; satis per se, superque sua ipsius luce ac veritate defenditur, sine istis commenticiis ac praestigiosis fabellis, in Deum, in Christum, in Spiritum Sanctum contumeliosissimis. Siccine Deus arbitrio daemonum[318]tradiderat genus humanum, ut tam manifestis, tam imperiosis miraculis seducerentur;[319]ut propemodum posset iniustitiae[320]accusari, qui oves lupis commisisset, et homines magnam errorum suorum haberent excusationem? Quod si tantum olim licebat daemonibus, et nunc apud infideles vel magis liceret; quod minime videmus, nec ullae ab eis huiusmodi fabulae proferuntur.
Tacebo de aliis populis; dicam de Romanis, apud quos paucissima miracula feruntur, eaque vetusta atque incerta. Valerius[See English page]Maximus ait hiatum illum terrae in medio foro, cum se in eum Curtius armatum adacto equo immisisset, iterum coisse inque pristinam formam continuo revertisse. Item Iunonem Monetam, cum a quodam milite Romano captis Veiis per iocum interrogata esset, an Romam migrare vellet, respondisse velle.
Quorum neutrum Titus Livius sentit et prior auctor et gravior. Nam et hiatum permansisse vult, nec tam fuisse subitum quam vetustum, etiam ante conditam urbem, appellatumque Curtium lacum quod in eo delituisset Curtius Mettius Sabinus Romanorum fugiens impressionem; et Iunonem annuisse, non respondisse, adiectumque fabulae postea vocem reddidisse. Atque de nutu quoque palam est illos esse mentitos, vel quod motum simulacri, avellebant autem illud, interpretati sunt sua sponte esse factum, vel qua lascivia hostilem et victam et lapideam deam interrogabant, eadem lascivia annuisse finxerunt. Tametsi Livius[321]inquit non annuisse, sed milites quod annuisset exclamasse. Quae tamen boni scriptores non defendunt facta, sed dicta excusant. Nam prout idem Livius ait; “Datur haec[322]venia antiquitati, ut miscendo humana divinis primordia urbium augustiora faciat.” Et alibi: “Sed in rebus tam antiquis si qua similia veri sunt pro veris accipiantur, satis habeam. Haec[323]ad ostentationem scenae gaudentis miraculis aptiora quam ad fidem; neque affirmare neque refellere est operae pretium.”[324]
Terentius Varro, his duobus et prior et doctior et, ut sentio, gravior auctor, ait triplicem historiam de lacu Curtio a totidem auctoribus proditam; unam a Proculo, quod is lacus ita sit appellatus[See English page]a Curtio, qui se in eum deiecit; alteram a Pisone, quod a Mettio Sabino; tertiam a Cornelio, cuius rei socium addit Luctatium, quod a Curtio consule, cui collega fuit M. Genutius.[325]
Neque vero dissimulaverim Valerium non plane posse reprehendi quod ita loquatur, cum paulo post graviter et severe subiciat: “Nec me praeterit de motu et voce deorum immortalium humanis oculis auribusque percepto, quam in ancipiti opinione aestimatio versetur. Sed quia non nova dicuntur, sed tradita repetuntur, fidem auctores vendicent.” De voce deorum dixit propter Iunonem Monetam et propter simulacrum Fortunae, quod bis locutum fingitur his verbis: “Rite me, matronae, vidistis,[326]rite dedicastis.”
At vero nostri fabulatores passim inducunt idola loquentia, quod ipsi gentiles et idolorum cultores non dicunt et sincerius negant quam Christiani affirmant. Apud illos[327]paucissima miracula non fide auctorum, sed veluti sacra quadam ac religiosa vetustatis commendatione nituntur; apud istos recentiora quaedam narrantur, quae illorum homines temporum nescierunt.[328]
Neque ego admirationi sanctorum derogo, nec ipsorum divina opera abnuo,[329]cum sciam tantum fidei quantum est granum sinapis[330]montes etiam posse transferre. Immo defendo illa ac tueor, sed misceri cum fabulis non sino. Nec persuaderi possum hos[331]scriptores alios fuisse quam aut infideles, qui hoc agerent in derisum Christianorum, si haec figmenta per dolosos homines in[See English page]manus imperitorum delata acciperentur pro veris, aut fideles habentes quidem aemulationem Dei, sed non secundum scientiam,[332]qui non modo de gestis sanctorum, verum etiam Dei genetricis atque adeo Christi improba quaedam et[333]pseudevangelia scribere non reformidarunt. Et summus pontifex hos libros appellat apocryphos, quasi nihil vitii sit[334]quod eorum ignoratur auctor, quasi credibilia sint quae narrantur, quasi sancta et ad confirmationem religionis pertinentia; ut iam non minus culpae sit penes hunc qui mala probat quam penes illum qui mala excogitavit. Nummos reprobos discernimus, separamus, abicimus;[335]doctrinam reprobam non discernemus, sed retinebimus, sed cum bona miscebimus, sed pro bona defendemus?
Ego vero, ut ingenue[336]feram sententiam, Gesta Silvestri nego esse apocrypha, quia, ut dixi, Eusebius quidam fertur auctor; sed falsa atque indigna quae legantur existimo cum in aliis tum vero in alio[337]quod narratur de dracone, de tauro, de lepra, propter quam refutandam tanta repetii. Neque enim si Naaman leprosus fuit, continuo et Constantinum leprosum fuisse dicemus? De illo multi auctores meminerunt, de hoc principe orbis terrarum nemo ne suorum quidem civium scripsit, nisi nescio quis alienigena, cui non aliter habenda est fides quam alteri cuidam de vespis intra nares Vespasiani nidificantibus, et de rana partu a Nerone emissa, unde Lateranum vocitatum locum dicunt, quod ibi rana lateat in sepulcro: quod nec vespae ipsae nec ranae, si loqui possent,[See English page]dixissent;[338]nisi ad deos Capitolinos hoc referunt, quasi illi loqui consuessent et hoc fieri iussissent.[339]
Sed quid mirer haec non intelligere pontifices, cum nomen ignorent suum! Cephas enim dicunt vocari Petrum quia caput apostolorum esset, tamquam hoc vocabulum sit Graecum ἀπὸ τῆς κεφαλῆς,[340]et non Hebraicum, seu[341]potius Syriacum, quod Graeci κηφᾶς[342]scribunt, quod apud eos interpretatur Petrus, non caput. Est enim “petrus,” et “petra,” Graecum vocabulum, stulteque per etymologiam Latinam exponitur petra, quasi pede trita. Et metropolitanum ab archiepiscopo distinguunt[343]voluntque illum a mensura civitatis dictum, cum Graece dicatur non μετρόπολις sed μητρόπολις,[344]id est mater-civitas sive urbs;[345]et patriarcham quasi patrem patrum; et papam ab interiectione pape dictum; et fidem orthodoxam quasi rectae gloriae; et Simonem media correpta, cum legendum sit media longa, ut Platonem et Catonem;[346]et multa similia quae transeo, ne culpa aliquorum omnes summos pontifices videar insectari. Haec dicta sint, ut nemo miretur si donationem Constantini commenticiam[347]fuisse papae multi non potuerunt deprehendere, tametsi ab aliquo eorum ortam esse hanc fallaciam reor.
At dicitis, cur Imperatores, quorum detrimento res ista cedebat, donationem Constantini non negant, sed fatentur, affirmant, conservant?[See English page]Ingens argumentum; mirifica defensio! Nam de quo tu loqueris Imperatore? Si de Graeco, qui verus fuit Imperator, negabo confessionem: si de Latino, libenter etiam confitebor. Etenim quis nescit Imperatorem Latinum gratis factum esse a summo pontifice, ut opinor Stephano, qui Graecum Imperatorem, quod auxilium non ferret Italiae, privavit, Latinumque fecit; ita ut plura Imperator a papa quam papa ab Imperatore acciperet? Sane Troianas opes quibusdam pactionibus soli Achilles et Patroclus inter se partiti sunt! Quod etiam mihi videntur indicare Ludovici[348]verba, cum ait; “Ego Ludovicus, Imperator Romanus Augustus, statuo et concedo per hoc pactum confirmationis nostrae tibi beato Petro, principi apostolorum, et per te vicario tuo domino Paschali[349]summo pontifici et successoribus eius in perpetuum,[350]sicut a praedecessoribus[351]nostris usque nunc in vestra potestate et dicione[352]tenuistis, Romanam civitatem cum ducatu suo et suburbanis atque viculis omnibus et territoriis eius montanis atque maritimis litoribus et portubus, seu cunctis civitatibus, castellis, oppidis ac villis in Tusciae partibus.”[353]
Tune, Ludovice, cum Paschale pacisceris? Si tua, id est Imperii Romani, sunt ista, cur alteri concedis? Si ipsius et ab eo[354]possidentur, quid attinet te illa confirmare? Quantulum etiam ex Imperio Romano tuum erit, si caput ipsum Imperii amisisti? A Roma dicitur Romanus Imperator. Quid, cetera quae possides tuane an Paschalis sunt? Credo tua dices. Nihil ergo valet donatio Constantini, si ab eo pontifici donata tu possides. Si valet, quo iure Paschalis tibi cetera remittit, retentis tantum sibi quae possidet? Quid sibi vult tanta, aut tua in illum, aut illius in te de Imperio Romano largitio? Merito igitur pactum appellas, quasi quandam collusionem.
[See English page]