Willem, die den Madoc maecte,1Daer hidickeomme waecte,2Hemvernoyedesohaerde,3Datdavonturenvan Reinaerde4In Dietsce onghemaket bleven,5(Die hi hier hevetvulscreven)6Dat hi dievitedede soeken,7Ende hise nadenwalscenboeken8InDietscedus hevet begonnen.9God moete onssierehulpeonnen!10Nukerethem daertoemijnsin,11Dat ic bidde in dit beghin,12Beidedendorprenentendoren,13Oftsi comen daer si horen14Dese rime ende dese wort,15Die hem onnutte sijn ghehort,16Dat sise latenombescaven.17Te veleslachtensi denraven,18Die emmer es al evenmalsc:19Simakensulke rimevalsc,20Daer si niet meerafen weten21Dan ic doe, hoe dat si heten,22Die nu in Babilonien leven.23Daetsi wel, si soutsbegheven.24Dan segghic nietdorminen wille;25Mijns dichtens ware eenghestille,26Ne hads mi ene niet ghebeden,27Die in groterhoveschede28Ghernekerethare saken:29Soebat mi, dat ic soudemaken30Deseavonturevan Reinaerde.31Albegripicdiegrongaerde32Ende diedorprenentiedoren,33Ic wille dat die ghene horen,34Die ghernepleghen der ere,35Ende harensindaertoe keren,36Dat si levenhoofschelike,37Sijn si arem, sijn si rike,38Diet verstaen met goedensinne.39Nu hort, hoe ic hier beghinne.40Het was in enenSinxendaghe41Datbeidebosch endehaghe42Metgroenenloverenwarenbevaen:43Nobel, die coninc,hadde ghedaen44Sijnhofcraierenover al,45Dat hiwaende, hadde hijsgheval,46Houdentewel grotenlove.47Doe quamen tes coninxhove48Alle die diere, groot ende clene,49Sondervos Reinaert allene.50Hi hadde tehoveso vele mesdaen,51Dathireniet nedorstegaen:52Die hembesculdichkentontsiet.53Also was Reinaerde ghesciet;54Ende hier ommescuwedisconinxhof,55Daer hi inhaddecrankenlof.56Doe al dat hofversametwas,57Was daerniemen, sonder die das,58Hine hadde teclaghene overReinaerde,59Denfellenmetten roden baerde.60Nugaethierupeneclaghe.61Isengrijn ende sine maghe62Ghinghen vor den coninc staen.63Isengrijnbegonstesaen64Ende sprac: »Coninc here,65Doredelheitende dor ere,66Dor recht, ende dorghenade,67Ontfermtu mierescade,68Die mi Reinaert heeft ghedaen,69Daer ic afdickehebbeontfaen70Grotenlachterende verlies.71Vor al dandreontfermeu dies,72Dat hi mijnwijfhevetverhoert,73Ende mine kindre somesvoert,74Dat hisebesekede, daer si laghen,75Datter tweenointmeer ne saghen,76Ende si wordenstaerblint:77Nochtanhonedimisint.78Het was sint so verre comen,79Datter eendachaf wasghenomen,80Ende Reinaert soude hebben ghedaen81Sineonsculde: ende alsosaen82Alse dieheleghewarenbrocht,83Washiandersinsbedocht,84Endeontvoerin sine veste.85Here, ditkennennoch die beste86Die te hove sijncomenhier:87Mi hevet Reinaert, datfelledier,88So vele teledegedaen,89Ic weet wel, alsonder waen,90Ware al tlaken perkement,91Dat men maket nu te Ghent,92Inneghescreeftniet daeran.93Dies swijghicnochtan;94Newaremijnswiveslachter95Ne mach nietbliven achter96Onghebetert, no onghewroken.”97Doe Isengrijn dit hadde ghesproken,98Stont op eenhondekijn, hiet Cortois,99Endeclaghededen coninc inFransois,100Hoet so aerm was,wilen ere,101Dat alles goets en hadde mere,102In enen wintre, in enenvorst,103Dan allene ene worst,104Ende hem Reinaert, diefelleman,105Die selve worst stal ende nam.106Tibert, die cater, hiwartgram:107Aldus hi sinetalebegan,108Ende spranc midden in denrinc,109Ende seide: »Here coninc,110Dor datghi Reinaerde sijtonhout,111So en es hier joncnoout,112Hinehebbetewroeghenejeghenu.113Dat Cortoisclaghetnu,114Dats over menich jaer ghesciet:115Die worst was mine, al en claghic niet.116Ic hadsebimierelist ghewonnen,117Daer ic bi nachtequam gheronnen118Ommebejachin ene molen,119Daer ic die worst in hadde ghestolen120Enen slapendenmolenman.121Hadder Cortoisiewetan,122Dat wasbiniemenedanbimi.123Hets recht datomberetsi124Dieclaghe, die Cortois doet.”125Pancer sprac: »Dinctu goet,126Tibert, dat men die clagheombere?127Reinaert es eenrechtmordenere,128Ende eentrekere, ende eendief:129Hine heeft oocniemeneso lief,130Noden coninc, minen here,131Hine wilde dat hilijfende ere132Verlore, mocht hire ane winnen133Een vetmorseelvanerehinnen.134Wat sechdi vanomberenclaghe?135En dedi ghistreninden daghe136Ene die meesteoverdaet137An Cuwaerde, die hier staet,138Die noit enich dierghedede?139Want hine, binnen sconinx vrede140Ende binnen sconinx ghelede,141Ghelovedete leerne sinencrede,142Ende soudene maken capelaen.143Doe dedine sitten gaen144Vastetusschen sine been:145Doebegonstsiover een146Spellen endelesenbede,147Endeludesinghencrede.148Migheviel, dat ic tien tiden149Ter selverstedesoudeliden.150Doe hoordic haerrebeidersanc,151Endemaectedaerwaert minenganc152Met erehardesnelrevaert:153Doe vandic daer meester Reinaert,154Die sierelessehaddebegheven,155Die hi te vorenuphaddegheheven,156Endediendevan sinen ouden spele,157Ende hadde Cuwaerde bi der kelen,158Ende soude hem thooft hebben ghenomen,159Waer ic hem niet te hulpe comen160Bi aventurein dien stonden.161Siet hier noch die verssce wonden162Ende dietekine, her coninc,163Die Cuwaert van hem ontfinc.164Laetti dit bliven onghewroken,165Dat u verde es dustebroken,166Ghine wreket, alse umannewisen,167Men salt uwen kindren nochmesprisen168Hier naer, over wel menich jaer.”169—»Bi Gode, Pancer, ghi secht waer!170Sprac Isengrijn, daer histoet:171Waer Reinaert doot, het waer ons goet,172Also behoude mi God mijn leven!173Neware, wert hem dit vergheven,174Hi sal nochhonenbinder maent175Sulken, dies niet nebewaent.”176Doe spranc up Grimbert, die das,177Die Reinaerts broeder sone was,178Met ereverbolghenliketale:179»Here Isengrijn, men weet datwale,180Ende hets een outbispel:181Viants mont seit selden wel.182Verstaet,nemtmieretalegoom:183Ic wilde, hi hinghe an enen boom184Bi siere kelen, alse een dief,185Die andren heeftghedaenmeestgrief.186Here Isengrijn, wildianegaen187Soendinc, ende datontfaen,188Daer toe willic helpen gherne:189Mijn oom en salt ooc nietwernen;190Entiemeest andren heeft mesdaen191Sal den andreninbatestaen,192Van minen oom ende van u.193Al ne comt hi nietclaghennu,194Waremijn oomwelte hove,195Endestonde in sconincx love,196Here Isengrijn, als ghi doet,197En soude niemendinkengoet,198Ende ghine blevesonbegrepen,199Dat ghi sijn vel so hebt ghenepen200Dicwile met uwen scerpen tanden,201Dat hi niet ne condegheanden.”202
Willem, die den Madoc maecte,1Daer hidickeomme waecte,2Hemvernoyedesohaerde,3Datdavonturenvan Reinaerde4In Dietsce onghemaket bleven,5(Die hi hier hevetvulscreven)6Dat hi dievitedede soeken,7Ende hise nadenwalscenboeken8InDietscedus hevet begonnen.9God moete onssierehulpeonnen!10Nukerethem daertoemijnsin,11Dat ic bidde in dit beghin,12Beidedendorprenentendoren,13Oftsi comen daer si horen14Dese rime ende dese wort,15Die hem onnutte sijn ghehort,16Dat sise latenombescaven.17Te veleslachtensi denraven,18Die emmer es al evenmalsc:19Simakensulke rimevalsc,20Daer si niet meerafen weten21Dan ic doe, hoe dat si heten,22Die nu in Babilonien leven.23Daetsi wel, si soutsbegheven.24Dan segghic nietdorminen wille;25Mijns dichtens ware eenghestille,26Ne hads mi ene niet ghebeden,27Die in groterhoveschede28Ghernekerethare saken:29Soebat mi, dat ic soudemaken30Deseavonturevan Reinaerde.31Albegripicdiegrongaerde32Ende diedorprenentiedoren,33Ic wille dat die ghene horen,34Die ghernepleghen der ere,35Ende harensindaertoe keren,36Dat si levenhoofschelike,37Sijn si arem, sijn si rike,38Diet verstaen met goedensinne.39Nu hort, hoe ic hier beghinne.40Het was in enenSinxendaghe41Datbeidebosch endehaghe42Metgroenenloverenwarenbevaen:43Nobel, die coninc,hadde ghedaen44Sijnhofcraierenover al,45Dat hiwaende, hadde hijsgheval,46Houdentewel grotenlove.47Doe quamen tes coninxhove48Alle die diere, groot ende clene,49Sondervos Reinaert allene.50Hi hadde tehoveso vele mesdaen,51Dathireniet nedorstegaen:52Die hembesculdichkentontsiet.53Also was Reinaerde ghesciet;54Ende hier ommescuwedisconinxhof,55Daer hi inhaddecrankenlof.56Doe al dat hofversametwas,57Was daerniemen, sonder die das,58Hine hadde teclaghene overReinaerde,59Denfellenmetten roden baerde.60Nugaethierupeneclaghe.61Isengrijn ende sine maghe62Ghinghen vor den coninc staen.63Isengrijnbegonstesaen64Ende sprac: »Coninc here,65Doredelheitende dor ere,66Dor recht, ende dorghenade,67Ontfermtu mierescade,68Die mi Reinaert heeft ghedaen,69Daer ic afdickehebbeontfaen70Grotenlachterende verlies.71Vor al dandreontfermeu dies,72Dat hi mijnwijfhevetverhoert,73Ende mine kindre somesvoert,74Dat hisebesekede, daer si laghen,75Datter tweenointmeer ne saghen,76Ende si wordenstaerblint:77Nochtanhonedimisint.78Het was sint so verre comen,79Datter eendachaf wasghenomen,80Ende Reinaert soude hebben ghedaen81Sineonsculde: ende alsosaen82Alse dieheleghewarenbrocht,83Washiandersinsbedocht,84Endeontvoerin sine veste.85Here, ditkennennoch die beste86Die te hove sijncomenhier:87Mi hevet Reinaert, datfelledier,88So vele teledegedaen,89Ic weet wel, alsonder waen,90Ware al tlaken perkement,91Dat men maket nu te Ghent,92Inneghescreeftniet daeran.93Dies swijghicnochtan;94Newaremijnswiveslachter95Ne mach nietbliven achter96Onghebetert, no onghewroken.”97Doe Isengrijn dit hadde ghesproken,98Stont op eenhondekijn, hiet Cortois,99Endeclaghededen coninc inFransois,100Hoet so aerm was,wilen ere,101Dat alles goets en hadde mere,102In enen wintre, in enenvorst,103Dan allene ene worst,104Ende hem Reinaert, diefelleman,105Die selve worst stal ende nam.106Tibert, die cater, hiwartgram:107Aldus hi sinetalebegan,108Ende spranc midden in denrinc,109Ende seide: »Here coninc,110Dor datghi Reinaerde sijtonhout,111So en es hier joncnoout,112Hinehebbetewroeghenejeghenu.113Dat Cortoisclaghetnu,114Dats over menich jaer ghesciet:115Die worst was mine, al en claghic niet.116Ic hadsebimierelist ghewonnen,117Daer ic bi nachtequam gheronnen118Ommebejachin ene molen,119Daer ic die worst in hadde ghestolen120Enen slapendenmolenman.121Hadder Cortoisiewetan,122Dat wasbiniemenedanbimi.123Hets recht datomberetsi124Dieclaghe, die Cortois doet.”125Pancer sprac: »Dinctu goet,126Tibert, dat men die clagheombere?127Reinaert es eenrechtmordenere,128Ende eentrekere, ende eendief:129Hine heeft oocniemeneso lief,130Noden coninc, minen here,131Hine wilde dat hilijfende ere132Verlore, mocht hire ane winnen133Een vetmorseelvanerehinnen.134Wat sechdi vanomberenclaghe?135En dedi ghistreninden daghe136Ene die meesteoverdaet137An Cuwaerde, die hier staet,138Die noit enich dierghedede?139Want hine, binnen sconinx vrede140Ende binnen sconinx ghelede,141Ghelovedete leerne sinencrede,142Ende soudene maken capelaen.143Doe dedine sitten gaen144Vastetusschen sine been:145Doebegonstsiover een146Spellen endelesenbede,147Endeludesinghencrede.148Migheviel, dat ic tien tiden149Ter selverstedesoudeliden.150Doe hoordic haerrebeidersanc,151Endemaectedaerwaert minenganc152Met erehardesnelrevaert:153Doe vandic daer meester Reinaert,154Die sierelessehaddebegheven,155Die hi te vorenuphaddegheheven,156Endediendevan sinen ouden spele,157Ende hadde Cuwaerde bi der kelen,158Ende soude hem thooft hebben ghenomen,159Waer ic hem niet te hulpe comen160Bi aventurein dien stonden.161Siet hier noch die verssce wonden162Ende dietekine, her coninc,163Die Cuwaert van hem ontfinc.164Laetti dit bliven onghewroken,165Dat u verde es dustebroken,166Ghine wreket, alse umannewisen,167Men salt uwen kindren nochmesprisen168Hier naer, over wel menich jaer.”169—»Bi Gode, Pancer, ghi secht waer!170Sprac Isengrijn, daer histoet:171Waer Reinaert doot, het waer ons goet,172Also behoude mi God mijn leven!173Neware, wert hem dit vergheven,174Hi sal nochhonenbinder maent175Sulken, dies niet nebewaent.”176Doe spranc up Grimbert, die das,177Die Reinaerts broeder sone was,178Met ereverbolghenliketale:179»Here Isengrijn, men weet datwale,180Ende hets een outbispel:181Viants mont seit selden wel.182Verstaet,nemtmieretalegoom:183Ic wilde, hi hinghe an enen boom184Bi siere kelen, alse een dief,185Die andren heeftghedaenmeestgrief.186Here Isengrijn, wildianegaen187Soendinc, ende datontfaen,188Daer toe willic helpen gherne:189Mijn oom en salt ooc nietwernen;190Entiemeest andren heeft mesdaen191Sal den andreninbatestaen,192Van minen oom ende van u.193Al ne comt hi nietclaghennu,194Waremijn oomwelte hove,195Endestonde in sconincx love,196Here Isengrijn, als ghi doet,197En soude niemendinkengoet,198Ende ghine blevesonbegrepen,199Dat ghi sijn vel so hebt ghenepen200Dicwile met uwen scerpen tanden,201Dat hi niet ne condegheanden.”202
Willem, die den Madoc maecte,1Daer hidickeomme waecte,2Hemvernoyedesohaerde,3Datdavonturenvan Reinaerde4In Dietsce onghemaket bleven,5(Die hi hier hevetvulscreven)6Dat hi dievitedede soeken,7Ende hise nadenwalscenboeken8InDietscedus hevet begonnen.9God moete onssierehulpeonnen!10Nukerethem daertoemijnsin,11Dat ic bidde in dit beghin,12Beidedendorprenentendoren,13Oftsi comen daer si horen14Dese rime ende dese wort,15Die hem onnutte sijn ghehort,16Dat sise latenombescaven.17Te veleslachtensi denraven,18Die emmer es al evenmalsc:19Simakensulke rimevalsc,20Daer si niet meerafen weten21Dan ic doe, hoe dat si heten,22Die nu in Babilonien leven.23Daetsi wel, si soutsbegheven.24Dan segghic nietdorminen wille;25Mijns dichtens ware eenghestille,26Ne hads mi ene niet ghebeden,27Die in groterhoveschede28Ghernekerethare saken:29Soebat mi, dat ic soudemaken30Deseavonturevan Reinaerde.31Albegripicdiegrongaerde32Ende diedorprenentiedoren,33Ic wille dat die ghene horen,34Die ghernepleghen der ere,35Ende harensindaertoe keren,36Dat si levenhoofschelike,37Sijn si arem, sijn si rike,38Diet verstaen met goedensinne.39Nu hort, hoe ic hier beghinne.40
Het was in enenSinxendaghe41Datbeidebosch endehaghe42Metgroenenloverenwarenbevaen:43Nobel, die coninc,hadde ghedaen44Sijnhofcraierenover al,45Dat hiwaende, hadde hijsgheval,46Houdentewel grotenlove.47Doe quamen tes coninxhove48Alle die diere, groot ende clene,49Sondervos Reinaert allene.50Hi hadde tehoveso vele mesdaen,51Dathireniet nedorstegaen:52Die hembesculdichkentontsiet.53Also was Reinaerde ghesciet;54Ende hier ommescuwedisconinxhof,55Daer hi inhaddecrankenlof.56Doe al dat hofversametwas,57Was daerniemen, sonder die das,58Hine hadde teclaghene overReinaerde,59Denfellenmetten roden baerde.60
Nugaethierupeneclaghe.61Isengrijn ende sine maghe62Ghinghen vor den coninc staen.63Isengrijnbegonstesaen64Ende sprac: »Coninc here,65Doredelheitende dor ere,66Dor recht, ende dorghenade,67Ontfermtu mierescade,68Die mi Reinaert heeft ghedaen,69Daer ic afdickehebbeontfaen70Grotenlachterende verlies.71Vor al dandreontfermeu dies,72Dat hi mijnwijfhevetverhoert,73Ende mine kindre somesvoert,74Dat hisebesekede, daer si laghen,75Datter tweenointmeer ne saghen,76Ende si wordenstaerblint:77Nochtanhonedimisint.78Het was sint so verre comen,79Datter eendachaf wasghenomen,80Ende Reinaert soude hebben ghedaen81Sineonsculde: ende alsosaen82Alse dieheleghewarenbrocht,83Washiandersinsbedocht,84Endeontvoerin sine veste.85Here, ditkennennoch die beste86Die te hove sijncomenhier:87Mi hevet Reinaert, datfelledier,88So vele teledegedaen,89Ic weet wel, alsonder waen,90Ware al tlaken perkement,91Dat men maket nu te Ghent,92Inneghescreeftniet daeran.93Dies swijghicnochtan;94Newaremijnswiveslachter95Ne mach nietbliven achter96Onghebetert, no onghewroken.”97
Doe Isengrijn dit hadde ghesproken,98Stont op eenhondekijn, hiet Cortois,99Endeclaghededen coninc inFransois,100Hoet so aerm was,wilen ere,101Dat alles goets en hadde mere,102In enen wintre, in enenvorst,103Dan allene ene worst,104Ende hem Reinaert, diefelleman,105Die selve worst stal ende nam.106
Tibert, die cater, hiwartgram:107Aldus hi sinetalebegan,108Ende spranc midden in denrinc,109Ende seide: »Here coninc,110Dor datghi Reinaerde sijtonhout,111So en es hier joncnoout,112Hinehebbetewroeghenejeghenu.113Dat Cortoisclaghetnu,114Dats over menich jaer ghesciet:115Die worst was mine, al en claghic niet.116Ic hadsebimierelist ghewonnen,117Daer ic bi nachtequam gheronnen118Ommebejachin ene molen,119Daer ic die worst in hadde ghestolen120Enen slapendenmolenman.121Hadder Cortoisiewetan,122Dat wasbiniemenedanbimi.123Hets recht datomberetsi124Dieclaghe, die Cortois doet.”125
Pancer sprac: »Dinctu goet,126Tibert, dat men die clagheombere?127Reinaert es eenrechtmordenere,128Ende eentrekere, ende eendief:129Hine heeft oocniemeneso lief,130Noden coninc, minen here,131Hine wilde dat hilijfende ere132Verlore, mocht hire ane winnen133Een vetmorseelvanerehinnen.134
Wat sechdi vanomberenclaghe?135En dedi ghistreninden daghe136Ene die meesteoverdaet137An Cuwaerde, die hier staet,138Die noit enich dierghedede?139Want hine, binnen sconinx vrede140Ende binnen sconinx ghelede,141Ghelovedete leerne sinencrede,142Ende soudene maken capelaen.143Doe dedine sitten gaen144Vastetusschen sine been:145Doebegonstsiover een146Spellen endelesenbede,147Endeludesinghencrede.148
Migheviel, dat ic tien tiden149Ter selverstedesoudeliden.150Doe hoordic haerrebeidersanc,151Endemaectedaerwaert minenganc152Met erehardesnelrevaert:153Doe vandic daer meester Reinaert,154Die sierelessehaddebegheven,155Die hi te vorenuphaddegheheven,156Endediendevan sinen ouden spele,157Ende hadde Cuwaerde bi der kelen,158Ende soude hem thooft hebben ghenomen,159Waer ic hem niet te hulpe comen160Bi aventurein dien stonden.161Siet hier noch die verssce wonden162Ende dietekine, her coninc,163Die Cuwaert van hem ontfinc.164Laetti dit bliven onghewroken,165Dat u verde es dustebroken,166Ghine wreket, alse umannewisen,167Men salt uwen kindren nochmesprisen168Hier naer, over wel menich jaer.”169—»Bi Gode, Pancer, ghi secht waer!170Sprac Isengrijn, daer histoet:171Waer Reinaert doot, het waer ons goet,172Also behoude mi God mijn leven!173Neware, wert hem dit vergheven,174Hi sal nochhonenbinder maent175Sulken, dies niet nebewaent.”176
Doe spranc up Grimbert, die das,177Die Reinaerts broeder sone was,178Met ereverbolghenliketale:179»Here Isengrijn, men weet datwale,180Ende hets een outbispel:181Viants mont seit selden wel.182Verstaet,nemtmieretalegoom:183Ic wilde, hi hinghe an enen boom184Bi siere kelen, alse een dief,185Die andren heeftghedaenmeestgrief.186Here Isengrijn, wildianegaen187Soendinc, ende datontfaen,188Daer toe willic helpen gherne:189Mijn oom en salt ooc nietwernen;190Entiemeest andren heeft mesdaen191Sal den andreninbatestaen,192Van minen oom ende van u.193Al ne comt hi nietclaghennu,194Waremijn oomwelte hove,195Endestonde in sconincx love,196Here Isengrijn, als ghi doet,197En soude niemendinkengoet,198Ende ghine blevesonbegrepen,199Dat ghi sijn vel so hebt ghenepen200Dicwile met uwen scerpen tanden,201Dat hi niet ne condegheanden.”202