Vico da lumigitaj ĉambroj. Muziko.VIŜNEVECKIJ kaj MNIŜEKMniŝek.Kun mia nur Marino li parolas,Pri unu nur Marino ankaŭ pensas...Afero al edziĝo proksimiĝas;Ĉu pensis vi—konfesu, Viŝneveckij,Ke iam ŝi, Marin’—reĝino estos?Viŝneveckij.Mirinde estas!... Sed ĉu pensis Mniŝek,Servanto mia prenos tronon Moskvan?Mniŝek.Sed kia ja Marino mia estas?Al ŝi mi sole diris: nu, rigardu!Reĝidon ne forlasu!... kaj subiteFiniĝis ĉio, li—en ŝiaj retoj!(Muziko ludas polkon, Uzurpulo kun Marino iras en unua paro.)Marino(al Uzurpulo).Jes, morgaŭ, jes en dekunua horo,Aleo de tilioj, ĉe fontano....(Ili foriras. Dua paro.)Sinjoro.Sed kion trovis en Marin’ Dimitrij?Sinjorino.Ŝi estas belulino.Sinjoro.Ŝtona nimfo:Okuloj, buŝo—sen ridet’ sen vivo....(Nova paro.)Sinjorino.Ne bela estas li, sed tre agrabla;En li vidata estas reĝa sango.(Nova paro.)Sinjorino.Eliro kiam?Sinjoro.Kiam li ordonos.Ni pretaj estas; sed kun li MarinoVideble, longe nin en kapto tenos.Sinjorino.Agrabla estas kapto.Sinjoro.Jes, se ankaŭ...(Ili foriras; ĉambroj fariĝas malplenaj.)Mniŝek.Ni, maljunuloj, nune jam ne dancas,Muziko nin jam tute ne alvokas,Manetojn ni ne premas kaj ne kisas....Mi tamen ne forgesis petolaĵojn!...Nun jam ne tio, kio estis iam!Junar’ ne tiel estas jam kuraĝa,Beleco ankaŭ jam ne tiel ĝoja;Konfesu: ĉio jam malgaja estas.Forlasu ilin; iru ni, kolego,Ordonu ni malŝtopi boteletonDa vin’ hungara ĉirkaŭherbigitan,En anguleto ni duope trinkuPlej densan bonodoran fluidaĵon,Kaj poste paroladu ni pri io.Nu, iru, frato.Viŝneveckij.Kaj afero iros.
Vico da lumigitaj ĉambroj. Muziko.VIŜNEVECKIJ kaj MNIŜEK
Vico da lumigitaj ĉambroj. Muziko.
VIŜNEVECKIJ kaj MNIŜEK
Mniŝek.
Viŝneveckij.
Mniŝek.
(Muziko ludas polkon, Uzurpulo kun Marino iras en unua paro.)
Marino(al Uzurpulo).
(Ili foriras. Dua paro.)
Sinjoro.
Sinjorino.
Sinjoro.
(Nova paro.)
Sinjorino.
(Nova paro.)
Sinjorino.
Sinjoro.
Sinjorino.
Sinjoro.
(Ili foriras; ĉambroj fariĝas malplenaj.)
Mniŝek.
Viŝneveckij.
Nokto, Ĝardeno, Fontano.Uzurpulo(eniras).Kaj jen fontan’; ŝi tien ĉi alvenos.Naskiĝis, ŝajne, mi ne tre timema,Mi antaŭ mi proksime vidis morton:Animo antaŭ morto ne tremadis.Al mi minacis eĉ mallibereco,Min oni persekutis—mi ne timisKaj per arogantec’ libera restis.Sed kio nun animon mian premas?Pro kio nun mi tiel forte tremas?Ĉu estas tio ĉi pasia tremo?Ne, tio estas timo. Tutan tagonAtendis mi sinvidon kun Marino,Pripensis tion, kion mi eldiros,Ensorĉos kiel mi fieran saĝon,Kaj kiel nomos ŝin reĝinon Moskvan;Sed venis hor’,—nenion mi memoras,Ne trovas mi parolojn ellernitajn;Imagon mian tute am’ konfuzas...Sed io jen ekbrilis... jen brueto...Ne, tio—lumo de malica luno,Ventet’ ekbruis tie ĉi....Marino(eniras).Reĝido!Uzurpulo.Ŝi!... Tuta sang’ en vejnoj malvarmiĝis.Marino.Dimitrij! vi?Uzurpulo.Ho, sorĉa, dolĉa voĉo!(Iras al ŝi.)Ĉu estas vi? Ĉu vin mi, fine, vidasKun mi sub nokta ombro en soleco?Ho, kiel malrapide iris tagoKaj malrapide suno estingiĝis!Kaj kiel longe vin mi atendadis!Marino.Forkuras horoj, mi ne havas tempon—Mi tie ĉi kun vi kunveni volisNe por aŭskulti delikatajn vortojnDe amo. Vortoj estas malnecesaj.Mi kredas, ke vi amas; sed aŭskultu:Decidis mi kun via sorto bruaKunigi mian sorton; sekve povasDe vi, Dimitrij, mi postuli solan:Postulas mi, ke vi al mi malkovruEsperojn ĉiujn de animo via,Intencojn ĉiujn kaj eĉ ĉiujn timojn;Ke mi kun vi kuraĝe povu kuneEniri vivon—kaj ne kiel blindaSklavino de deziroj ĉiuj edzaj,Silenta kromvirino sole via,Sed kiel via inda leĝ-edzinoKaj helpantino de regnestro Moskva.Uzurpulo.Almenaŭ nun permesu, ke forgesuMi tute zorgojn kaj tumultojn miajn!Forgesu mem, ke antaŭ vi vi vidasReĝidon. Ho, Marino, nun vi viduEn mi de vi amanton elektitan,Feliĉan eĉ de sola vido via.Aŭskultu kore vi petegojn amajn!Permesu koron vi plifaciligi!Marino.Ne estas tempo, princ’; vi malrapidas,Kaj amo de kolegoj viaj ĉiujJam malvarmiĝas; kaj jam nun danĝeroj,Laboroj viaj multe pligrandiĝas;Jam min atingis malagrabla famo,Kaj nova jam novaĵ’ novaĵon ŝanĝas;Kaj Godunov rapide pretiĝadas....Uzurpulo.Ĉu estas en potenco GodunovaFeliĉo sola mia, via amo?Ne, ne! Rigardas nun indiferenteMi tronon lian kaj potencon reĝan.Sed via am’... sen ĝi por kio estasKaj mia viv’, kaj gloro, kaj potenco?Vi en dezerto eĉ, en terdometoPor mi anstataŭigos reĝan kronon.Jes, amo via....Marino.Hontu! Ne forgesuPlej altan kaj plej sanktan vi difinon:Ja via rang’ pli kara devas estiPor vi, ol ĉiuj ĝojoj, ravoj vivaj,—Ĉar kun nenio povas ĝi egali.Vi devas scii, ke ne al junulo,Ravita tute per beleco mia,Mi kun soleno donas manon mian,Sed nur al heredist’ de Moskva trono,Nur al reĝido, kiun sorto savis.Uzurpulo.Marino bela, vi min ne turmentu,Ne diru, ke ne min, sed mian rangonElektis vi. Marino, vi ne scias,Ke vi al mi per tio koron pikas.Ĉu vere, se... ho, dubo plej terura!Eldiru: se al mi ne reĝan naskonAntaŭdifinus mia blinda sorto,Se mi ne estus filo de Johano,Ne tiu ĉi infano forgesita,—Ĉu tiam... tiam vi min ankaŭ amus?Marino.Dimitrij, vi ali’ ne povas esti;Alian mi ne amus.Uzurpulo.Ne! sufiĉe—Ne volas mi dividi kun mortintoAl li apartenantan amantinon;Sufiĉe sin ŝajnigi! mi eldirosJam tutan veron; sciu, ke DimitrijPereis, mortis—kaj ne reviviĝos;Ĉuvolas scii vi, mi kiu estas?Al vi mi diros: estas mi monaĥo;Ekenuinte de mallibereco,Mi sub kapuĉo mia grandan planonPripensis; mi al mondo mirindaĵonPreparis, kaj el monaĥej’ forkurisMi al kozakoj bruaj kaj kuraĝaj;Ellernis rajdi mi kaj glavon uzi,Al vi mi venis, nomis min «Dimitrij»Kaj polojn mi sencerbajn tute trompis.Nu, kion diros, vi, Marin’ fiera?Ĉu vi kontentas per konfeso mia?Silentas vi?Marino.Ho, honto, ho, malĝojo!(Silento.)Uzurpulo(mallaŭte).Ho, kien do entiris min ĉagreno!Feliĉon, malfacile konstruitan,Mi por eterne, eble, pereigis.Mi estas malsaĝul’!(Laŭte.)Mi vidas, vidas;Vi forte hontas je ne princa amo;Eldiru do al mi fatalan vorton,En via man’ vi havas mian sorton;Atendas mi.(Stariĝas sur genuojn.)Marino.Vin levu, uzurpulo!Ĉu pensas vi en mi, per genuflekso,En konfidema kvazaŭ knabineto,Vantegan mian koron favorigi?Eraris vi: mi ĉe piedoj miajEĉ grafojn noblajn, kavalirojn vidis;Sed ilin malvarmege mi forĵetis,—Kaj ne por vi, monaĥo forkurinta....Uzurpulo(sin levas).Ne malestimu junan uzurpulon;En li sin kaŝas, eble, grandaj ecoj,Je Moskva reĝa trono tute indajKaj indaj je plej kara mano via....Marino.Je maŝo indaj, ho arogantulo!Uzurpulo.Mi estas kulpa: dank’ al fierecoMi Dion trompis, trompis ankaŭ reĝojn,—Mensogis mi; sed vi min ekzekutiNe povas; antaŭ vi mi estas prava.Ne, mi ne povis trompi vin, Marino.Por mi vi estis sola nur sanktaĵo,Kun ĝi ŝajnigi min mi ne kuraĝis:Nur amo, amo nur ĵaluza, blinda,Nur sola amo mia min devigisEldiri....Marino.Ho, per kio vi vin laŭdas!Konfeson vian ĉu postulis iu?Se vi, vagist’ sennoma, nesciata,Mirinde du popolojn jam blindigis,—Almenaŭ nun vi nepre devas estiJe via sukcesego tute indaKaj kuraĝegan trompon garantiiNun per sekret’ profunda kaj eterna.Nu, diru, ĉu mi povas min aldoniAl vi kaj, forgesinte mian gentonKaj honton virgan, mian bonan sortonKunigi kun mizera via sorto,Se mem vi ĉiam tiel flirtanimeKaj simple malhonoron vian montras?Vi nur pro amo ĉion elbabilis!Mi miras, kial antaŭ mia patroVi ne malkovris sin pro amikeco,Aŭ ankaŭ antaŭ nia reĝ’ pro ĝojo,Aŭ antaŭ eĉ sinjoro ViŝneveckijPro fervorego de fidela sklavo.Uzurpulo.Al vi mi ĵuras, ke el koro miaNur vi konfeson povis elturmenti;Mi ĵuras, ke neniam kaj nenie,Nek en festeno ĉe pokal’ da vino,Nek en amika kora parolado,Nek sub tranĉilo, nek en turmentado—Sekreton tiun ĉi mi elbabilos.Marino.Al mi vi ĵuras, kaj mi devas kredi.Mi kredas! Sed, ĉu povas mi ekscii,Per kio ĵuras vi? Per nom’ de Dio,Vi, pia kvazaŭfil’ de jezuitoj?Aŭ per honor’, kiel heroo nobla?Aŭ, eble, kiel vera reĝa filo,Per sola reĝa vort’? Ĉu tiel? Diru.Uzurpulo(fiere).Min ombro de Minaca reĝ’ filigis,«Dimitrij» min el ĉerk’ malluma nomis,Kaj ĉirkaŭ mi popolojn ekondigis,—Kaj por ofer’ al mi Borison donis.Reĝido—mi. Sufiĉe! Mi nun hontas,Ke antaŭ vi, fierulino pola,Mi malaltiĝis. Fino! Nun adiaŭ!Milita ludo, miaj grandaj zorgojSopiron aman, eble, silentigos.Ho, kiel vin komencos mi malami,Forpasos kiam malhonora amo!Mi iros nun,—aŭ krono, aŭ pereoAtendas en Rusujo mian kapon;Ĉu en batalo mi honore mortos,Aŭ kiel eĉ krimul’ sur ŝtipo placa,—Ne estos vi jam mia amikino;Kun mi vi mian sorton ne dividos;Sed iam, eble, forte vi bedaŭrosPri tiu sorto, kiun vi forĵetis.Marino.Sed se mi ĝustatempe vian tromponElmontros klare antaŭ ĉiuj homoj?Uzurpulo.Vi, eble, pensas, ke mi vin timegas!Ke oni kredos al knabino polaPli multe, ol al mi, reĝido rusa?Sed sciu: reĝo, papo kaj sinjorojNe pensas eĉ pri ver’ de vortoj miaj.Dimitrij mi, aŭ ne—egale estas,Mi estas nur preteksto de milito.Nur tion ĉi bezonas ili; vin do,Ribelistin’, silenti ili igos.Adiaŭ.Marino.Ho, reĝido, haltu. FineMi aŭdas jam parolon de grandaĝo.Kun vi ĝi, princo, tute min pacigas.Atencon senprudentan mi forgesas,Reĝidon ree vidas. Sed aŭskultu:Jam tempo, tempo estas! Ne prokrastu,Konduku regimentojn vi al Moskvo;Posedu Kremlon, ankaŭ tronon Moskvan—Kaj poste jam al mi svatiston sendu;Sed, aŭdas Dio, dum piedo viaAnkoraŭ ne ekpaŝos tronajn ŝtupojn,Dum ne deĵetos vi de tron’ Borison,Pri via am’ mi tute ne aŭskultos.(Foriras.)Uzurpulo.Plivolas mi kun Godunov batali,Aŭ ruzi kun kortega jezuito,Ol kun virin’. Diablo ilin prenu!Konfuzas, elkurbiĝas ŝi, kaj rampas,El manoj lerte glitas, muĝas, pikas...Serpento estas!... Mi ne vane tremis.Ŝi nun apenaŭ min ne pereigis.Sed mi decidis: morgaŭ ni eliros.
Nokto, Ĝardeno, Fontano.
Nokto, Ĝardeno, Fontano.
Uzurpulo(eniras).
Marino(eniras).
Uzurpulo.
Marino.
Uzurpulo.
Marino.
Uzurpulo.
Marino.
Uzurpulo.
Marino.
Uzurpulo.
Marino.
Uzurpulo.
Marino.
Uzurpulo(mallaŭte).
Marino.
Uzurpulo(sin levas).
Marino.
Uzurpulo.
Marino.
Uzurpulo.
Marino.
Uzurpulo(fiere).
Marino.
Uzurpulo.
Marino.
Uzurpulo.
Limo Litva(16 Oktobro 1604).Princo KURBSKIJ kajUzurpulo, ambaŭ estas rajde. Regimentoj proksimiĝasal limo.Kurbskij.(Alveturinte unue.)Jen estas ĝi, jen estas rusa limo!Rusujo sankta! mi jam estas via!Kun malestim’ mi polvon alilandanForskuas; kun avid’ aeron novanEnspiras mi: por mi ĝi estas hejma;Ho, patro mia! nun animo viaKonsolis tute sin, kaj jam en ĉerkoEkĝojos viaj malfeliĉaj ostoj!Hered’ ekbrilis ree nia grava,Plej glora glav’—de Moskvaj reĝoj servo!Nun en festeno brua ekdiboĉosĜi pro espero-reĝo, patro nia!...Uzurpulo.(Li veturas malrapide kun mallevita kapo.)Feliĉa estas li! animo puraEn li de ĝojo, gloro ekpetolis!Heroo mia, ho mi vin envias!Heroo, en ekzilo edukita,Ofendojn patrajn tute forgesinte,Liberiginte lian kulpon tutan,Vi prepariĝas pro Johana filoNun verŝi vian sangon,—leĝan reĝonRedoni al patrujo... Estas vero,En vi anim’ de ĝojo devas flami.Kurbskij.Ĉu vi ne ĝojas en animo via?Rusujo estas via jam, reĝido.En ĝi jam vin atendas ĉiuj koroj,Kaj via Moskvo, via Kreml’ kaj regno.Uzurpulo.Ho! Kurbskij! Rusa sango elverŝiĝos!Batalas vi pro reĝ’, vi estas puraj.Sed mi kondukas kontraŭ fratoj; LitvonMi sur Rusujon vokis; mi en MoskvonAl malamikoj bonan vojon montras!Sed ne sur min ekfalu mia peko,Sed nur sur vin, Boris—reĝmortiginto!Antaŭen!....Kurbskij.Jes antaŭen! kaj pereoAl Godunov, al mortigint’ de reĝo!(Ili rapide veturas. Regimentojtransiras limon.)
Limo Litva(16 Oktobro 1604).Princo KURBSKIJ kajUzurpulo, ambaŭ estas rajde. Regimentoj proksimiĝasal limo.
Limo Litva(16 Oktobro 1604).
Princo KURBSKIJ kajUzurpulo, ambaŭ estas rajde. Regimentoj proksimiĝasal limo.
Kurbskij.(Alveturinte unue.)
Uzurpulo.(Li veturas malrapide kun mallevita kapo.)
Kurbskij.
Uzurpulo.
Kurbskij.
(Ili rapide veturas. Regimentojtransiras limon.)
Reĝa magistrato.REĜO, PATRIARKO kajBojaroj.Reĝo.Ĉu ebla ĝi? Monaĥo forkurintaAl ni kondukas krimajn kolegarojn,Al ni kuraĝas eĉ minaci! TempoJam estas humiligi malsaĝulon!Veturu vi, Trubeckij kaj Basmanov;Bezonas helpon niaj vojevodoj.De ribelisto ĉirkaŭita estasĈernigov. Savu urbon.Basmanov.Mia reĝo!De nun apenaŭ pasos tri monatoj—Kaj eksilentos fam’ pri uzurpulo;Ni Moskvon baldaŭ lin alveturigosEn fera kaĝo, kvazaŭ beston. ĴurasPer Dio mi.(Li kun Trubeckij foriras.)Reĝo.Al mi regnestro SvedaPer senditaro ligon proponadis;Sed ne bezonas ni malpropran helpon—Sufiĉe ni da propraj homoj havas,Por forrebati perfidistojn litvajn.Rifuzis mi.Ŝĉelkalov! tuj dissenduOrdonojn vi al ĉiuj vojevodoj,Ke ili tuj sidiĝu sur ĉevalojnKaj ke por servo siajn homojn sendu;En monaĥejojankaŭ vi elektuServantojn kelkajn. En pasintaj jaroj,Mizero kiam al patruj’ minacis,Monaĥoj mem por batalado iris;Sed nun tumulti ilin ni ne volas—Por ni preĝadu ili: tia estasOrdono kaj aljuĝo de bojaroj.Kaj nun dissolvu ni demandon gravan:Vi scias, ke malbona uzurpuloDismetis ĉie plej malican famon;De li leteroj ĉie dissenditajProduktis dubon kaj tumulton grandan:Sur placoj vagas murmuret’ ribela,Kaj saĝoj bolas... oni devas ilinMalmute malvarmigi; mi tre volusAl ekzekutoj multaj antaŭveni,—Sed kiel kaj per kio? nun decidu.Vi, sankta patro, vian penson diru.Patriarko.Benita estu Dio, inspirintaFavoron kaj kvietan pacienconAl via koro, ho, regnestro granda;Ne volas vi pereon de pekanto.Sed vi atendas, ke erar’ forpasu:Forpasos ĝi, sun’ de eterna veroLumigos ĉiujn.—Mi, preĝanto via,En faroj mondaj tre ne kompetenta,Kuraĝas nun al vi eldiri jenon:Diabla fil’, fripono malbenita,Nomadas sin «Dimitrij» en popolo;Per nomo de reĝid’, per vesto kvazaŭMalpropra, li sin tute, ŝajne, kaŝis;Sed nur disŝiruĝin—kaj li subiteMalhonoriĝos per nudeco propra.Jen Dio mem al ni rimedon sendas:Regnestro, sciu: antaŭ ses jam jaroj,En tiu sama jaro, kiam DioVin por regado en favoro benis—Al mi en hor’ vespera iam venisPaŝtisto simpla, maljunul’ grandaĝa;Mirindan diris li al mi sekreton:«Mi en juneco, diris li, blindiĝis,Kaj sciis mi nek nokton kaj nek tagonĜis maljuneco. Vane min kuracisPer herboj mi kaj per almurmurado,Kaj vane mi iradis por salutoEn monaĥejoj al mirindfaristoj,Kaj vane ŝprucis mi el sanktaj putojOkulojn blindajn per saniga akvo—Al mi ne sendis Dio resaniĝon.Jen, fine, mi esperon tute perdis,Alkutimiĝis, kaj eĉ miaj sonĝojAl mi neniajn jam alprezentadisObjektojn ekzistantajn en naturo,Nur sonojn sonĝis mi.Jen unu fojonEn sonĝo aŭdas mi, ke voĉ’ infanaAl mi ekdiris: iru, maljunulo,Ugliĉon, de Aliformiĝ’ preĝejon;Sur mia tombo tie vi ekpreĝu,Favora Dio, eble, vin pardonos.Sed kiu vi? demandis mi infanon.Dimitrij mi, reĝido. Reĝ’ ĉielaAkceptis min en rondon de anĝelojKaj nun mi—granda mirindaĵfaristo.Ekiru, maljunulo. Mi vekiĝisKaj pensis: eble, efektive, DioAl mi donacas sanktan resaniĝon.Kaj mi ekiris malproksiman vojon.Ugliĉon mi atingis; jen mi venasPreĝejon sanktan kaj aŭskultas preĝon,Kaj en fervoro mi anima ploras,Sed tiel dolĉe, kvazaŭ jam blindecoPer larmoj el okuloj miaj fluis.Popolo jam eliris,—kaj mi dirisAl nepo: min konduku vi al ĉerkoDe sankt-reĝido. Kaj knabeto miaKondukis min,—kaj nur mi antaŭ ĉerkoMallaŭtan preĝon pie elparolis,Okuloj sin malfermis: kaj ekvidisMi lumon Dian, nepon kaj tombeton.»Jen, reĝo, kion maljunul’ rakontis.(Komuna konfuzo. En daŭro de tiu ĉi rakonto Boris kelkajn fojojnelviŝas per tuketo vizaĝon.)Ugliĉon tiam mi intence sendisServanton, kaj eksciis li, ke multajRicevis resaniĝon antaŭ ĉerkaTabulo de reĝido mortigita.Konsilas mi: restaĵojn sanktajn KremlonTransporti kaj starigi en preĝejoDe Ĉefanĝeloj: kaj popolo klareEkvidos tiam trompon de krimulo,Kaj fort’ diabla tute malaperos.(Silento.)Princo Ŝujskij.Ho, sankta patr’, intencojn de PlejsupraĈu scias iu? Mi ilin ne kritikos.Neputran morton, forton mirindfaranLi povas doni al infanaj ostoj;Sed oni devas famon de popoloEsplori tre atente, senpartie;Kaj ĉu ni povas nun, en brua tempo,Eĉ pensi pri afero tiel grava?Parolas oni, ke sanktaĵon uzasNi, kiel ilo, en aferoj mondaj.Popolo jam sen tio ŝanceliĝas,Kaj multe da paroloj bruaj estas:Ne estas temp’ ondigi saĝojn homajnPer tiel grava nova enkonduko.Mi vidas, ke forigi oni devasDe uzurpulo dismetitan famon;Sed estas ja rimed’ alia ankaŭ.Regnestro, se vi nur al mi permesos,Mi mem aperos tuj sur plac’ popola,Admonos mi, riproĉos malsaĝulojnKaj trompon de fripono mi elmontros.Reĝo.Nu, estu tiel! Sankta patriarko,Mi petas vin palacon nian veni:Bezonas mi kun vi interparoli.(Li foriras; post li ankaŭ bojaroj.)Unu Bojaro(mallaŭte al alia).Ĉu vi rimarkis, kiel reĝ’ paliĝis,Kaj ŝvito de vizaĝo lia gutis?Dua.Mi ne kuraĝis eĉ okulojn levi,Mi ne kuraĝis spiri kaj min movi.Unua.Kaj liberigis Ŝujskij’-princ’. Bravulo!
Reĝa magistrato.REĜO, PATRIARKO kajBojaroj.
Reĝa magistrato.
REĜO, PATRIARKO kajBojaroj.
Reĝo.
Basmanov.
Reĝo.
Patriarko.
(Komuna konfuzo. En daŭro de tiu ĉi rakonto Boris kelkajn fojojnelviŝas per tuketo vizaĝon.)
(Silento.)
Princo Ŝujskij.
Reĝo.
(Li foriras; post li ankaŭ bojaroj.)
Unu Bojaro(mallaŭte al alia).
Dua.
Unua.
Placo antaŭ katedra preĝejo en Moskvo.Popolo.Unua.Ĉu baldaŭ jam reĝo eliros el preĝejo?Dua.Meso finiĝis; nun fariĝas preĝo?Unua.Kio do? oni jam malbenis lin?Dua.Mi staris en vestiblo kaj aŭdis, ke diakono anoncis: Griŝko Otrepiev estu malbenita!Unua.Malbenu, malbenu; reĝinon ne interesas Griŝko.Dua.Kaj al reĝo unu oni kantas eternan memoron.Unua.Eternan memoron al viva! Ho, kiaj ili estas malpiuloj!Tria.Jen bruo! Ĉu ne reĝo?Kvara.Ne, tio ĉi estas frenezulo.(EnirasFrenezulo, en fera ĉapo, pripendigita per ĉenoj kaj ĉirkaŭita perKnabetoj.)Knabetoj.Fera ĉapeto! Fera ĉapeto!...Maljunulino.Forlasu lin, diabletoj. Preĝu, feliĉulo, por mi peka.Frenezulo.Donu, donu, donu kopekon!Maljunulino.Jen vi havas kopekon; preĝu do por mi.Frenezulo(Sidiĝas sur teron kaj kantas):Luno veturas,Kateto ploras,Frenezulo, vin levu,Dion preĝu!(Knabetojree lin ĉirkaŭas.)Unu el ili.Bonan tagon, frenezulo, kial do vi ĉapon ne deprenas?(frapas lian feran ĉapon). Jen, kiel ĝi sonas!Frenezulo.Jen, mi kopekon havas.Knabeto.Ne estas vero! nu, montru.(Deprenas kopekon kaj forkuras).Frenezulo(ploras).Oni prenis mian kopekon, oni ofendis frenezulon.Popolo.Reĝo, reĝo iras!(Reĝo eliras el preĝejo; bojaro antaŭe disdonas al malriĉeguloj almozon. Bojaroj.)Frenezulo.Boris, Boris! Knabetoj ofendas frenezulon.Reĝo.Donu al li almozon! Pri kio li ploras?Frenezulo.Knabetoj min ofendas.... Ordonu ilin forbuĉi, kiel vi forbuĉis malgrandan reĝidon.Bojaroj.Iru for, malsaĝulo! Kaptu malsaĝulon!Reĝo.Forlasu lin. Preĝu por mi, frenezulo.(Foriras.)Frenezulo(tuj poste al li).Ne, ne! Oni ne povas preĝi por reĝo-Irodo: Dipatrino ne permesas.
Placo antaŭ katedra preĝejo en Moskvo.Popolo.
Placo antaŭ katedra preĝejo en Moskvo.
Popolo.
Unua.
Ĉu baldaŭ jam reĝo eliros el preĝejo?
Dua.
Meso finiĝis; nun fariĝas preĝo?
Unua.
Kio do? oni jam malbenis lin?
Dua.
Mi staris en vestiblo kaj aŭdis, ke diakono anoncis: Griŝko Otrepiev estu malbenita!
Unua.
Malbenu, malbenu; reĝinon ne interesas Griŝko.
Dua.
Kaj al reĝo unu oni kantas eternan memoron.
Unua.
Eternan memoron al viva! Ho, kiaj ili estas malpiuloj!
Tria.
Jen bruo! Ĉu ne reĝo?
Kvara.
Ne, tio ĉi estas frenezulo.
(EnirasFrenezulo, en fera ĉapo, pripendigita per ĉenoj kaj ĉirkaŭita perKnabetoj.)
Knabetoj.
Fera ĉapeto! Fera ĉapeto!...
Maljunulino.
Forlasu lin, diabletoj. Preĝu, feliĉulo, por mi peka.
Frenezulo.
Donu, donu, donu kopekon!
Maljunulino.
Jen vi havas kopekon; preĝu do por mi.
Frenezulo(Sidiĝas sur teron kaj kantas):
(Knabetojree lin ĉirkaŭas.)
Unu el ili.
Bonan tagon, frenezulo, kial do vi ĉapon ne deprenas?(frapas lian feran ĉapon). Jen, kiel ĝi sonas!
Frenezulo.
Jen, mi kopekon havas.
Knabeto.
Ne estas vero! nu, montru.
(Deprenas kopekon kaj forkuras).
Frenezulo(ploras).
Oni prenis mian kopekon, oni ofendis frenezulon.
Popolo.
Reĝo, reĝo iras!
(Reĝo eliras el preĝejo; bojaro antaŭe disdonas al malriĉeguloj almozon. Bojaroj.)
Frenezulo.
Boris, Boris! Knabetoj ofendas frenezulon.
Reĝo.
Donu al li almozon! Pri kio li ploras?
Frenezulo.
Knabetoj min ofendas.... Ordonu ilin forbuĉi, kiel vi forbuĉis malgrandan reĝidon.
Bojaroj.
Iru for, malsaĝulo! Kaptu malsaĝulon!
Reĝo.
Forlasu lin. Preĝu por mi, frenezulo.(Foriras.)
Frenezulo(tuj poste al li).
Ne, ne! Oni ne povas preĝi por reĝo-Irodo: Dipatrino ne permesas.
Sjevsko[1].Uzurpulo, ĉirkaŭita per siaj homoj.Uzurpulo.Kaptito kie?Polo.Tie ĉi.Uzurpulo.Alvoku!(Eniras rusa kaptito.)Vi kiu?Kaptito.Mi—Roĵnov; nobelo Moskva.Uzurpulo.Ĉu longe servas vi?Kaptito.Monato pasis.Uzurpulo.Ĉu vi ne hontas, ke vi levis glavonSur min, Roĵnov?Kaptito.Ne mia estas volo.Uzurpulo.Ĉu vi batalis sub Sjeverskij?Kaptito.VenisMi post batalo jam, post du semajnoj.Uzurpulo.Boriso kio?Kaptito.Forte timigitaPer perdo de batalo kaj per vundoDe princ’ Mstislavskij,—kaj li princon ŜujskijAlsendis al militistaro.Uzurpulo.KialDevokis li en Moskvon Basmanov’on?Kaptito.Meritojn liajn rekompencis reĝoPer oro kaj honor’. En magistratoLi estas.Uzurpulo.Ĉi li estis pli necesa.Nu, kio do en Moskvo?Kaptito.Tre kviete.Uzurpulo.Ĉu oni min atendas?Kaptito.Dio scias;Pri vi paroli oni ne kuraĝas.Al unu langon, al alia kaponFortranĉas oni. Tia estas tempo,Ke ĉiutage oni ekzekutas;Malliberejoj tute jam pleniĝis;Sur placo, kie nur tri homoj estas—Spion’ jam tie ankaŭ ĉirkaŭsaltas,Kaj mem regnestro en libera tempoSekretajn raportistojn demandadas.Pli bone, sekve, tute jam silenti.Uzurpulo.Ne enviinde vivas homoj moskvaj!Nu, kaj militistaro kio?Kaptito.Kio?Vestita estas ĝi kaj ankaŭ sata,Kontenta estas.Uzurpulo.Ĉu ĝi estas granda?Kaptito.Nur Dio scias.Uzurpulo.Tridek miloj estas?Kaptito.Eĉ povas vi kalkuli kvindek miloj!(Uzurpulo enpensiĝas; ĉiuj rigardas unu alian.)Uzurpulo.Nu! kaj pri mi parolas oni kion?Kaptito.Pri via princa moŝto oni diras,Ke, se eĉ estus vi fripono, tamenBravulo.Uzurpulo(ridante).Tion ĉi mi en aferoElmontros. Nu, amikoj, ne atenduNi princon Ŝujskij; mi vin nun gratulas:Batalo estos morgaŭ.(Foriras.)Ĉiuj.Vivu Dmitrij!Polo.Batalo! Ili havas kvindek milojn,Kaj ni apenaŭ havas dekkvin milojn:Li freneziĝis.Dua.Nu, amiko: poloEĉ sola povas venki kvincent rusojn.Kaptito.Vi venkos! En batal’, fanfaronulo,De unu eĉ forkuros vi rapide.Polo.Se glavon havus vi, arogantulo,Mi vin(montrante sian glavon)per tio ĉi ekhumiligus.Kaptito.Ho, rusoj tute ne bezonas glavon:Ĉu vi ne volas tion ĉi,sencerba!(Montras pugnon. Polo fiere rigardas ĝin kaj silente foriras. Ĉiuj ridas.)
Sjevsko[1].Uzurpulo, ĉirkaŭita per siaj homoj.
Sjevsko[1].
Uzurpulo, ĉirkaŭita per siaj homoj.
Uzurpulo.
Polo.
Uzurpulo.
(Eniras rusa kaptito.)
Kaptito.
Uzurpulo.
Kaptito.
Uzurpulo.
Kaptito.
Uzurpulo.
Kaptito.
Uzurpulo.
Kaptito.
Uzurpulo.
Kaptito.
Uzurpulo.
Kaptito.
Uzurpulo.
Kaptito.
Uzurpulo.
Kaptito.
Uzurpulo.
Kaptito.
Uzurpulo.
Kaptito.
(Uzurpulo enpensiĝas; ĉiuj rigardas unu alian.)
Uzurpulo.
Kaptito.
Uzurpulo(ridante).
Ĉiuj.
Polo.
Dua.
Kaptito.
Polo.
Kaptito.
(Montras pugnon. Polo fiere rigardas ĝin kaj silente foriras. Ĉiuj ridas.)
Arbaro.Uzurpulokaj PUŜKIN.(En malproksimo kuŝas mortanta ĉevalo.)Uzurpulo.Ĉevalo malfeliĉa! Kiel vigleEksaltis ĝi hodiaŭ en batalon,Vundita min rapide kiel portis.Ĉevalo malfeliĉa!Puŝkin(al si mem).Li bedaŭrasĈevalon, dum militistaro tutaEn polvon disbatita nun.Uzurpulo.Aŭskultu,Ĝi, eble, nur de vundo eklaciĝisKaj ĝi ripozas?Puŝkin.Ne, ĝi malviviĝas.Uzurpulo(iras al ĉevalo).Ĉevalo mia! Kion fari? bridonForpreni kaj deseli. MalviviĝuEn liberec’.(Li deselas ĉevalon. Eniras kelkaj poloj.)Sinjoroj, bonan tagon!Sed kial mi ne vidas princon Kurbskij?Hodiaŭ mi lin vidis en batalo;Bravulon tuj ĉirkaŭis multaj glavoj,Similaj je flekseblajferaj spikoj;Sed lia glavo levis sin plej supreKaj forta krio ĉion supersonis.Li kie estas?Polo.Oni lin mortigis.Uzurpulo.Ho, estu paco al anim’ kuraĝa!Sed ni malmultaj post batalo restis!Kozakoj, perfiduloj malbenitaj,Krimuloj! vi, nur vi nin pereigis!Eĉ tri minutojn ili ne eltenis!Ni ilin punos: dekan mi pendigos!Rabistoj!Puŝkin.Iu estas, eble, kulpa,Sed estas ni jam tute disbatitajKaj ekstermitaj.Uzurpulo.Sed afero povusTre bona esti; mi unuan viconDetruis, sed germanoj nin debatis;Bravuloj ili estas! jes, bravuloj!Por tio ilin amas mi; mi nepreEl ili kolegaron mian faros.Puŝkin.Hodiaŭ kie ni pasigos nokton?Uzurpulo.Jen tie ĉi,—en tiu ĉi arbaro.Eliros frue ni; en Rilsk’on venosNi al tagmanĝo mem. Nu, bonan nokton.(Li kuŝiĝas, metas selon sub kapon kaj ekdormas.)Puŝkin.Agrablan nokton!... Tute disbatita,Reĝido, per forkuro sin savanta,Li, tute kvazaŭ knab’, senzorga estas;Kredeble Dio mem lin ĉiam gardas,—Kaj ankaŭ ni, amikoj, ne malĝoju!
Arbaro.Uzurpulokaj PUŜKIN.(En malproksimo kuŝas mortanta ĉevalo.)
Arbaro.
Uzurpulokaj PUŜKIN.(En malproksimo kuŝas mortanta ĉevalo.)
Uzurpulo.
Puŝkin(al si mem).
Uzurpulo.
Puŝkin.
Uzurpulo(iras al ĉevalo).
(Li deselas ĉevalon. Eniras kelkaj poloj.)
Polo.
Uzurpulo.
Puŝkin.
Uzurpulo.
Puŝkin.
Uzurpulo.
(Li kuŝiĝas, metas selon sub kapon kaj ekdormas.)
Puŝkin.
Moskvo. Reĝaj ĉambroj.BORIS, BASMANOVReĝo.Venkita estas li, sed ĉu ni havasUtilon? ĝojis ni de vana venko.Kolektis ree li militistaronKaj nin minacas de Putivlaj muroj.Kaj kion do herooj niaj faras?Ĉe Kromoj[2]ili staras, kaj kozakojJe ili ridas nur el ĉirkaŭbaroj.Jen gloro! Ne, ne estas mi kontenta;Mi kiel estron—vin al ili sendos—Ne genton, sed nur saĝon—vojevodonMi faros; ili pri rangec’ malĝoju!Jam tempo estas malestimi plendonDe eminenta gento de bojarojKaj plej perean moron fordetrui.Basmanov.Ho, reĝo mia! estu plej benitaEterne tago, kiam rangajn librojnKaj kune ankaŭ kaj malpacojn ĉiujn,Kaj fierecon gentan flam’ ekstermos.Reĝo.Jam tre proksima estas tiu tago;Unue nur mi devas humiligiPopolon.Basmanov.Ho, ŝatinda ĝi ne estas!Popolo estas ĉiam ribelema:Ĉevalo vigla tiel mordas bridon,Indignas tiel knab’ potencon patran;Ĉevalon do rajdant’ direktas boneKaj patro ĉiam knabon ordonadas.Reĝo.Ĉeval’ rajdanton iafoje ĵetas,Ne ĉiamankaŭ fil’ al patr’ obeas:Ni povas nur per severeco grandaPopolon teni. Tiel pensis ankaŭJohan’, humiligisto de ventegoj,Plej saĝa, plej potenca aŭtokrato,Kaj ankaŭ lia furioza nepo.Popol’ favoron tute ne sentadas;Vi faru bonon—ĝi ne diros dankon;Vi rabu, batu—rezultat’ egala.(Eniras bojaro.)Nu, kio?Bojaro.Gastoj alilandaj venis.Reĝo.Akceptos mi, atendu min, Basmanov,Vi restu tie ĉi: kun vi bezonasParoli mi.(Foriras.)Basmanov.Spirito alta reĝa!Nur uzurpulon malbenitan venkiLin helpu, Dio; li ankoraŭ multeDa bono al Rusujo povas fari.En lia saĝo bona pens’ naskiĝis—Ne volas mi, ke ĝi foriĝu. KiaPor mi areno estos, kiam romposLi kornon al bojaroj altagentaj.Mi konkurantojn en milit’ ne havas;Mi apud reĝa tron’ unua staros....Kaj, eble.... Sed pro kio estas bruo?(Tumulto, Bojaroj, kortegaj servantoj kuras en senordo, sin renkontadas, kaj murmuretas.)Unua.Al kuracisto!Dua.Tuj al patriarko!Tria.Reĝidon, li al si reĝidon vokas!Kvara.Konfesprenanton!Basmanov.Kio dofariĝis?Kvina kaj sesa.Ekmalsaniĝis reĝo, reĝo mortas.Basmanov.Ho, Dio!Kvina.Li de tron’ subite falis,Ekfluis sang’ el buŝ’ kaj el oreloj.(Reĝon oni elportas sur seĝo; tuta reĝa familio; ĉiuj bojaroj.)Reĝo.Eliru ĉiuj, ĉiuj—kaj forlasuKun mi reĝidon solan.(Ĉiuj foriras.)Nu, mi mortas;Ni kisu nin. Ho, mia fil’, adiaŭ:Tuj vi komencos reĝi... Dio, Dio!Al Vi mi tuj aperos—kaj animonNe estas tempo per konfes’ purigi!Mi sentas—filo, vi por mi pli kara,Ol sav’ anima estas.... tiel estu!Subulo mi naskiĝis, kaj subuloMi morti ankaŭ devas en mallumo;Jen tronon mi atingis—sed per kio?Vi ne demandu. Vi ne estas kulpa,Sufiĉe...Nun vi jam laŭ rajto reĝos,Kaj sola mi al Dio mem respondos.Ho, filo! ne forlogu vin malvere,Kaj ne blindigu ankaŭ vin memvole.En bruaj tagoj prenas vi potencon:Tre, tre danĝera estas uzurpulo—Per nom’ terura estas li vestita.De longa tempo en regado sperta,Eltenis mi konfuzon kaj ribelon:En timo oni antaŭ mi tremadis,Perfido voĉon doni ne kuraĝis;Sed vi—ne sperta, juna potenculo,Sub forta fulmotondr’ vi kiel reĝos?Ribelon bruan kiel vi estingos?Perfidon kiel vi de vi deturnos?Sed Dio granda estas! Li juneconSaĝigas kaj al malforteco donasLi forton... Jen, aŭskultu: vi unuePor vi elektu konsiliston bonan,Fidindan, malvarmegan kaj maljunan,Amatan de popolo kaj honoranDe gento glora inter bojararo—Ekzemple, Ŝujskij. Por militistaroNecesa estas lerta kondukanto:Vi sendu Basmanovon kaj fortikeEltenu plendon de bojaroj noblaj.Vi de junec’ kun mi en magistratoSidadis, scias vi regadon regnan;Ne ŝanĝu vi iradon de aferoj.Kutim’—animo estas de potenco.Mi devis nun denove refarigiEkzekutadojn, malfavorojn—povasForigi ilin vi; kaj oni benosVin, kiel oni benis vian onklon,Prenintan tronon de Minaca reĝo.Sed poste iom vi post iom reeKuntiru forte regnajn kondukilojn;Kaj nun vi povas ilin malfortigi,El mano tamen ne elforlasante.Favora estu al alilanduloj,En servon ilin kun konfid’ akceptu.Konservu religian regularon.Silenta estu; reĝa voĉ’ ne devasSin perdi tute vane en aero:Ĝi, kvazaŭ sankta son’, anonci devasAŭ grandan feston, aŭ malĝojon grandan.Ho, filo! Vi eniras tiujn jarojn,En kiuj sang’ ondiĝas de virinoj.Ho, gardu, gardu vi purecon sanktanDe virguleco kaj fieran honton:Se iu en juneco plezuriĝiKutimis per malvirta sentameco,En granda aĝo tiu malafabla,Malforta, sangavida ĉiam estas,Kaj lia saĝo tute mallumiĝas.En familio estu ĉiam kapo;Patrinon vi estimu, sed potencuVi mem: vi estas viro kaj regnestro;Fratinon vian ĉiam vi amadu,Ĉar sola restas ŝia vi gardisto,Teodoro(sur genuoj).Ne, ne, vi vivu kaj eterne reĝu—Popol’ kaj ni sen vi pereos tute!Reĝo.Finita estas ĉio—mallumiĝasOkuloj miaj, jam malvarmon tombanMi bone sentas....(Eniras patriarko, monaĥoj; post ili ĉiuj bojaroj; reĝinon oni kondukassub brakoj; reĝidino ploregas.)Kiu tie estas?Ha! sankta monaĥigo... Jes, tre bone...Eksonis horo! Reĝo jam monaĥoFariĝas,—ĉerk’—ĉambreto mia estos.Atendu, sankta patriark’: ankoraŭMi reĝo estas... Ho, bojaroj miaj!Jen estas tiu, kiu min heredas,—Al li potencon mian mi transdonas;Al Teodoro ĵuru... ho, Basmanov,Amikoj miaj... antaŭ ĉerk’ petegasMi vin: al li fervore, vere servu!Li tiel juna estas kaj senkulpa.Ĉu ĵuras vi?Bojaroj.Ni ĵuras.Reĝo.Mi kontentas.Pardonu do al mi erarojn, pekojn,Ofendojn volajn kaj sekretajn....EstasMi preta jam,—aliru, sankta patro...(Komenciĝas ceremonio de monaĥigado. Virinojn en sveno oni elportas.)
Moskvo. Reĝaj ĉambroj.BORIS, BASMANOV
Moskvo. Reĝaj ĉambroj.
BORIS, BASMANOV
Reĝo.
Basmanov.
Reĝo.
Basmanov.
Reĝo.
(Eniras bojaro.)
Bojaro.
Reĝo.
Basmanov.
(Tumulto, Bojaroj, kortegaj servantoj kuras en senordo, sin renkontadas, kaj murmuretas.)
Unua.
Dua.
Tria.
Kvara.
Basmanov.
Kvina kaj sesa.
Basmanov.
Kvina.
(Reĝon oni elportas sur seĝo; tuta reĝa familio; ĉiuj bojaroj.)
Reĝo.
Teodoro(sur genuoj).
Reĝo.
(Eniras patriarko, monaĥoj; post ili ĉiuj bojaroj; reĝinon oni kondukassub brakoj; reĝidino ploregas.)
Bojaroj.
Reĝo.
(Komenciĝas ceremonio de monaĥigado. Virinojn en sveno oni elportas.)